Riukiu

Riukiu (jap. 琉球 Ryūkyū), właściwa nazwa archipelag Nansei (jap. 南西諸島 Nansei-shotō)archipelag rozciągający się między Tajwanem a Kiusiu, należący do Japonii. Japońska nazwa Nansei-shotō oznacza „Archipelag Południowo-Zachodni”. Jest to łuk wysp o długości około 1200 km oddzielający Morze Wschodniochińskie od Morza Filipińskiego. Archipelag Riukiu (Ryūkyū-shotō, 琉球諸島) tworzy południową część archipelagu Nansei, a archipelag Satsunan (Satsunan-shotō, 薩南諸島) – północną[1].

Riukiu
Mapa archipelagu

Mapa archipelagu
Państwo  Japonia
Akwen Morze Wschodniochińskie, Morze Filipińskie
Wyspy Okinawa, Amami Ōshima
Liczba wysp >100
Powierzchnia 4642 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności

1 550 161
• gęstość 333,93 os./km²
Położenie na mapie Japonii
Mapa lokalizacyjna Japonii
Riukiu
Riukiu
Ziemia27°00′N 128°30′E/27,000000 128,500000
Extents of the islands and the archipelagos in the southwest of Japan
Zasięg archipelagów na południowym zachodzie Japonii: Od północy kolejno (zamknięte pomarańczową linią) są to archipelagi: Ōsumi, Tokara, Amami, Okinawa, Miyako, Yaeyama. Na północ od dwóch ostatnich zaznaczono sporne wyspy Senkaku. W znacznym oddaleniu na wschód znajdują się wyspy Daitō
Satsunan Islands
Archipelag Satsunan składający się z trzech mniejszych archipelagów: Ōsumi, Tokara, Amami (prefektura Kagoshima)
Yaeyamagun in Okinawa Map
Prefektura Okinawa

Terminologia

Z nazewnictwem tych wysp i archipelagów wiąże się wiele nieporozumień i odmiennych interpretacji wynikających z przyczyn historycznych, geograficznych, geologicznych, politycznych, ekonomicznych i językowych.

Z powyższych powodów obecny termin „wyspy Riukiu” lub „archipelag Riukiu” (Ryūkyū-shotō, 琉球諸島) był rozumiany inaczej i częściowo jest nadal:

  • na Zachodzie – jako równoznaczny z całym „archipelagiem Nansei” (Nansei-shotō, 南西諸島), rozciągniętym łukiem od Kiusiu do Tajwanu (od 31 równoleżnika do 24);
  • w Japonii – jako odnoszący się do archipelagów i grup wysp usytuowanych tylko pomiędzy Okinawą i Tajwanem (od 27 równoleżnika do 24). Wiąże się to z istnieniem w przeszłości Królestwa Riukiu[1].

Współczesne mapy Japonii sytuują Ryūkyū-shotō na południe od 27 równoleżnika, od wyspy Yoron w archipelagu Amami, aż do 24 równoleżnika, czyli wysp Yonaguni i Iriomote w archipelagu Yaeyama. Wszystkie te wyspy należą administracyjnie do prefektury Okinawa. Należą do niej także oddalone od głównego łuku archipelagu Nansei i geograficznie odrębne grupy wysp: Senkaku i Daitō[1].

Na północ od 27 równoleżnika, aż do Kiusiu, rozciąga się archipelag Satsunan (Satsunan-shotō, 薩南諸島) czyli „wysp na południe od Satsumy”. Satsunan-shotō obejmuje archipelagi: Amami, Tokara i Ōsumi. Wszystkie te wyspy należą administracyjnie do prefektury Kagoshima[1].

Ze względu na zróżnicowanie nazw w odniesieniu do wysp, wysepek, skał, archipelagów i grup wysp, w języku japońskim używane są następujące słowa[2][3]:

  • shotō (諸島) – archipelag, grupa wysp, jakakolwiek grupa wysp;
  • rettō (列島) – archipelag, łańcuch wysp, linia wysp, wyspy w szeregu, łuk wysp;
  • guntō (群島) – archipelag, grupa wysp tworząca krąg, mieszana grupa wysp;
  • ritō, hanare-jima (離島) – izolowana wyspa, odległa wyspa;
  • kotō (孤島) – samotna wyspa;
  • iwa (岩) – skała (występują m.in. w nazwach skał należących do spornej grupy Senkaku);
  • shima, jima, tō – wyspa, wyspy.

Geologia

Cały łańcuch wysp Riukiu (właśc. nazwa Nansei) tworzy łuk wyspowy, powstały ponad strefą subdukcji w miejscu styku płyty eurazjatyckiej z płytą filipińską. Są to wyspy wulkaniczne. U wschodnich wybrzeży Riukiu rozciąga się rów Riukiu, głęboki rów oceaniczny.

Podział na grupy wysp

  • Nansei-shotō (Wyspy Południowo-Zachodnie; podział według Hydrographic and Oceanographic Department, Japan Coast Guard oraz 日本地図 (Atlas Japonii) wydany przez wydawnictwo Seibido Shuppan w 2018 roku)[4][1]
    • Satsunan-shotō (administracyjnie należy do prefektury Kagoshima)
      • Ōsumi-shotō: Tane-ga-shima, Yaku-shima, Kuchinoerabu-shima, Mage-shima, Take-shima, Kuro-shima, Iō-jima (zwana także Satsuma Iō-jima lub Tokara Iō-jima), Shōwa Iō-jima (zwana także Shin-Iō-jima)
      • Tokara-rettō: Kuchi-no-shima, Naka-no-shima, Gaja-jima, Suwanose-jima, Akuseki-jima, Taira-jima, Kodakara-jima, Takara-jima
      • Amami-guntō: Amami Ōshima, Kikai-jima, Kakeroma-jima, Yoro-shima, Uke-shima, Tokuno-shima, Okinoerabu-jima, Yoron-jima
    • Ryūkyū-shotō (należy administracyjnie do prefektury Okinawa)
      • Okinawa-shotō: Okinawa, Kume-jima, Iheya-jima, Izena-shima, Aguni-jima, Ie-jima, Iōtori-shima
        • Kerama-shotō: Tokashiki-jima, Zamami-shima, Aka-shima, Geruma-shima
      • Sakishima-shotō
        • Miyako-rettō: Miyako-jima, Ikema-jima, Ōgami-jima, Irabu-shima, Shimoji-shima, Kurima-jima, Minna-jima, Tarama-shima
        • Yaeyama-rettō: Iriomote-jima, Ishigaki-jima, Taketomi-jima, Kohama-jima, Kuro-shima, Aragusuku-jima, Hatoma-jima, Yubu-jima, Hateruma-jima, Yonaguni-jima
        • Senkaku-shotō (roszczenia Chin i Tajwanu): Uotsuri-jima, Kuba-jima, Taisho-jima, Kita Kojima, Minami Kojima
    • Daitō-shotō: Kita Daitō-jima, Minami Daitō-jima, Oki Daitō-jima (wyspy te geograficznie nie należą do archipelagu Nansei, ale administracyjnie do prefektury Okinawa)

Galeria

Miyako ikema bridge

Most łączący wyspy Miyako i Ikema w archipelagu Miyako

Hyakunodai, Kikai

Wybrzeże wyspy Kikai w archipelagu Amami

Satake palm trees (Satakentia liukiuensis) in native forest of Ishigaki Island, Okinawa, Japan

Palmy satake (Satakentia liukiuensis) na wyspie Ishigaki

2015 Satsuma-Iojima Iodake

Satsuma Iō-jima

Global Precipitation Measurement (GPM) Mission (12812960063)

Centrum kosmiczne na wyspie Tane-ga-shima

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d e 日本地図. Tokyo: Seibido Shuppan, 2018, s. 140-141, 234-237. ISBN 978-4-415-11272-5.
  2. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha LImited, 1991, s. 356, 390, 571, 952, 1370, 1382, 1537, 1610. ISBN 4-7674-2015-6.
  3. Robert Walker: Okinawa and the Ryukyu Islands (ang.). Tuttle. s. Island Nomenclature. [dostęp 2018-12-05].
  4. The geographical names and those extents of the wide areas in Japan (jap.). 海上保安庁海洋情報部 (Hydrographic and Oceanographic Department, Japan Coast Guard, 2009. s. 15. [dostęp 2018-12-04].

Linki zewnętrzne

Amami Ōshima

Amami Ōshima (jap. 奄美大島) – największa wyspa z grupy Amami, które są częścią archipelagu Riukiu. Ma powierzchnię 712,35 km². Zamieszkuje ją około 73 tysiące ludzi, większość w głównym mieście Amami.

Grupa wysp Amami, wraz z grupami: Tokara i Ōsumi, tworzy archipelag Satsunan. Wszystkie te grupy wysp należą administracyjnie do prefektury Kagoshima.

Archipelag

Archipelag – grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp - archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem jedna obok drugiej.

Gołąb srebrnokryzy

Gołąb srebrnokryzy (Columba jouyi) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych. Występował endemicznie na japońskich wyspach Riukiu i Daitō Shotō. Odnotowany po raz ostatni w 1936, przyczyny wymarcia nie są znane.

Heloniopsis

Heloniopsis A.Gray – rodzaj naziemno- lub ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny melantkowatych, obejmujący 6 gatunków, występujących we wschodniej Azji: w Japonii, na Sachalinie, Półwyspie Koreańskim, Tajwanie i Riukiu. Nazwa naukowa rodzaju w języku greckim oznacza podobny do Helonias.

Iriomote

Iriomote – jedna z wysp z grupy Yaeyama na archipelagu Riukiu. Wyspa należy do Japonii i znajduje się w prefekturze Okinawa.

Jōmon

Jōmon (jap. 縄文時代 Jōmon jidai, słowo jōmon oznacza „ornament sznurowy”) – okres w chronologii Japonii odpowiadający neolitowi. Nazwa pochodzi od motywu umieszczanego na naczyniach ceramicznych. Często jest dzielony na pięć podokresów dla środkowej Japonii oraz na trzy okresy dla Kiusiu i Hokkaido. Kultura tego okresu była stopniowo wypierana ku północy i wschodowi. Za czas trwania okresu Jōmon uważa się lata od 12 000 p.n.e. do 300 p.n.e. (niektóre źródła podają rok 250 p.n.e.).

Termin jest ściśle związany ze społecznością myśliwych i zbieraczy, która występowała na obszarze od południowego Riukiu po północną Japonię. Nie zajmowali się uprawą roślin, w zależności od lokalizacji ludzie trudnili się przede wszystkim zbieractwem, myślistwem i rybołówstwem. Wytwarzali narzędzia z kamienia i kości m.in. haczyki do wędek i ostrza do harpunów. Ponadto w polowaniach korzystali z łuków, pułapek oraz udomowionych psów. W miarę doskonalenia narzędzi myślistwo stało się podstawowym zajęciem.

Najważniejszym osiągnięciem kultury Jōmon jest ręcznie lepiona ceramika. Ceramiczne naczynia z tego okresu uznawane są za najstarsze na świecie. Wyrobem ceramiki zajmowały się kobiety, co jest charakterystyczne dla kultur neolitu. Używana glina była mieszana z innymi substancjami, jak łyszczyk, ołów i skruszone muszle. Uformowane naczynia były wygładzane za pomocą narzędzi zarówno z zewnętrznej, jak i wewnętrznej strony. Następnie wypalano je w temperaturze nie przekraczającej 900 °C. W miejscu osad znaleziono wiele glinianych figurek, które świadczą o jednym z pierwszych kultów na wyspach. Najczęściej przedstawiają one kobiety, rzadziej zwierzęta, czasami półludzi-półzwierzęta. Liczne wizerunki kobiet wśród znalezionych figurek pozwalają domniemać matrylinearną organizację społeczeństwa w okresie jōmon.

Kres kultury Jōmon datuje się na 300–250 p.n.e., kiedy to napływ społeczności yayoi spowodował wyparcie ludu jōmon na północ i wschód oraz późniejszą asymilację.

Pierwszych znalezisk archeologicznych z okresu jōmon dokonał amerykański zoolog i orientalista Edward Morse w roku 1877 w Oomori na linii Tokio – Jokohama. Wydarzenie to uważa się za początki archeologii w Japonii.

Królestwo Riukiu

Królestwo Riukiu (jap. 琉球王国 Ryūkyū Ōkoku) – historyczne królestwo w Azji, obejmujące większość archipelagu Riukiu.

Manouria

Manouria – rodzaj żółwi lądowych obejmujący gatunki:

Manouria emys – żółw brunatny

Manouria impressa

†Manouria punjabiensis – wymarły gatunek znany ze skamieniałości odkrytych w Indiach (Siwalik)

†Manouria oyamai – wymarły gatunek znany ze skamieniałości odkrytych w Japonii (archipelag Riukiu)

Morze Wschodniochińskie

Morze Wschodniochińskie (chin. 东海 Dōng Hǎi, jap. 東シナ海 Higashi Shina Kai, kor. 동중국해 Dong Jungguk Hae) – morze położone w zachodniej części Oceanu Spokojnego, na południe od Morza Żółtego. Leży między wybrzeżem chińskim a Wyspami Riukiu należącymi do Japonii. W jego południowej części leży wyspa Tajwan, a z Morzem Południowochińskim łączy je Cieśnina Tajwańska. Panuje tu klimat monsunowy.

Naha

Naha (jap. 那覇市 Naha-shi) – miasto w Japonii, ośrodek administracyjny prefektury Okinawa, w południowej części wyspy Okinawa (należącej do archipelagu Riukiu), port handlowy i rybacki nad Morzem Wschodniochińskim.

Naha (ponad 300 tys. mieszkańców) to stolica i największe miasto prefektury Okinawa. Dzięki portowi i lotnisku pełni funkcję regionalnego węzła komunikacyjnego, oferując bezpośrednie połączenia lotnicze i promowe z innymi częściami Okinawy, Japonii i Azji.

Okinawa (wyspa)

Okinawa (jap. 沖縄本島 Okinawa hontō; główna wyspa Okinawa) – największa wyspa archipelagu Okinawa, znajdującego się w środkowej części łańcucha archipelagu Ryūkyū na Oceanie Spokojnym, 1 084 253 mieszkańców (2006), pow. 1,21 tys. km², nizinna.

Administracyjnie wyspa należy do japońskiej prefektury o tej samej nazwie.

Prefektura Kagoshima

Prefektura Kagoshima (jap. 鹿児島県 Kagoshima-ken) – prefektura znajdująca się w południowej części wyspy Kiusiu, w Japonii. Obejmuje również wyspy Satsunan, północną część archipelagu Riukiu, leżące na południe od Kiusiu.

Jej stolicą jest miasto Kagoshima, leżące nad zatoką Kagoshima. Naprzeciwko miasta Kagoshima wznosi się czynny wulkan Sakurajima.

W prefekturze Kagoshima znajduje się Centrum Kosmiczne Uchinoura, skąd został wystrzelony w 1970 roku pierwszy japoński satelita Ohsumi, oraz nowsze Centrum Lotów Kosmicznych Tanegashima.

Prefektura Okinawa

Prefektura Okinawa (jap. 沖縄県 Okinawa-ken) – japońska prefektura usytuowana w południowej części wysp Riukiu. Okinawa jest jedyną prefekturą, która nie leży na żadnej z czterech głównych wysp Japonii (Honsiu, Kiusiu, Sikoku i Hokkaido), jest to też jedyna prefektura całkowicie usytuowana w strefie klimatu podzwrotnikowego. Okinawa jest najmłodszym terytorium państwa japońskiego. Do 1879 roku istniało tam niepodległe królestwo Riukiu.

Regiony Japonii

Regiony Japonii – nieoficjalne jednostki podziału geograficznego Japonii. Według niego istnieje 8 regionów. Ten nieformalny podział stosują m.in. wydawcy map i opracowań geograficznych, redagujący prognozy pogody oraz przedsiębiorstwa i instytucje, umieszczając je w swoich nazwach własnych: (Kinki Nippon Railway, Chūgoku Bank, Tohoku University itp.).

W Japonii istnieje również podział na osiem sądów wyższych, jednak ich jurysdykcja nie pokrywa się z regionami Japonii.

Wymieniając od północy, tradycyjnymi, geograficznymi regionami Japonii są:

Hokkaido (wyspa Hokkaido oraz przyległe wyspy, największe miasto, stolica Sapporo)

Tōhoku (północna część wyspy Honsiu, największe miasto Sendai)

Kantō (wschodnia część wyspy Honsiu, największe miasta Tokio i Jokohama)

Chūbu (centralne Honshiu), podzielone na mniejsze regiony:Hokuriku (północno-zachodnie Chūbu)

Kōshin’etsu (północno-wschodnie Chūbu, największe miasto Nagano)

Tōkai (południowe Chūbu, największe miasta Nagoja, Hamamatsu i Shizuoka)

Chūkyō (południowo-zachodnia część Chūbu, największe miasta Nagoja, Gifu i Yokkaichi)Kinki lub Kansai (zachodnio-centralna część wyspy Honsiu, największe miasta Osaka, Kobe i Kioto)

Chūgoku (zachodnia część wyspy Honshiu, największe miasta Hiroszima i Okayama)San’in (północna część Chūgoku obejmująca prefektury Shimane, Tottori oraz północną część Yamaguchi)

San’yō (południowa część Chūgoku, obejmuje prefektury Okayama, Hiroszima oraz południową część Yamaguchi)Sikoku (wyspa, największe miasta Matsuyama i Takamatsu)

Kiusiu (wyspa, największe miasto Fukuoka) do regionu wlicza się również:Wyspy Riukiu razem z Okinawą.Formalnie Japonia jest podzielona na 47 prefektur. Jedna z nich, największa, obejmująca całą wyspę Hokkaido, jest podzielona na 14 podprefektur.

Rów Riukiu

Rów Riukiu (jap. 琉球海溝 / 南西諸島海溝 Ryūkyū-kaikō / Nansei-shotō-kaikō) − rów oceaniczny, biegnący wzdłuż wschodniej krawędzi archipelagu Nansei-shotō od Tajwanu do japońskiej wyspy Kiusiu.

Jego długość wynosi 2250 km, a średnia szerokość 60 km. Maksymalna głębokość rowu to 7507 m. Należy do obszarów aktywnych sejsmicznie.

Satsuma (domena feudalna)

Satsuma (jap. 薩摩藩 Satsuma-han) – domena feudalna (han) w Japonii w okresie Edo, usytuowana w południowej części wyspy Kiusiu. W jej skład wchodziły prowincje: Satsuma, Ōsumi, część prowincji Hyūga oraz północna część wysp Riukiu (Amami, Tokara, Ōsumi). Od 1609 r. podlegało jej także Królestwo Riukiu. Za pośrednictwem Riukiu, Satsuma prowadziła handel z Chinami, będąc obok Nagasaki, Cuszimy i Ezo, jednym z czterech okien Japonii na świat w okresie samoizolacji (sakoku). Od XII w. Satsumą rządził ród Shimazu.

W okresie Meiji Satsuma została podzielona na prefektury: Miyazaki i Kagoshima.

USS Pivot (AM-276)

USS Pivot (AM-276) był trałowcem typu Admirable, pierwszą jednostką US Navy noszącą tę nazwę. Okręt został zbudowany w stoczni Gulf Shipbuilding Corporation w Chickasaw.

Jednostka została zwodowana 11 listopada 1943, matką chrzestną była Clara L. Prouty.

Próby morskie rozpoczęto 12 lipca 1944 w Zatoce Meksykańskiej, a wstępne szkolenie zostało przeprowadzone na zatoce Chesapeake.

Po dziewiczym rejsie zakończonym 10 września nowy trałowiec rozpoczął szkolenia w składzie Floty Atlantyku do momentu przeniesienia na Pacyfik na początku kwietnia 1945. Przeszedł przez Kanał Panamski 10 kwietnia 1945 i po szkoleniu na wodach okalających Hawaje osiągną strefę działań wojennych, gdzie rozpoczął operacje trałowe w rejonie wysp Riukiu wkrótce po tym jak amerykańskie wojska zajęły Okinawę.

Trałowiec wspierał Fast Carrier Task Force admirała Mitschera podczas ataków na Japonię w lipcu i operował na wodach koreańskich po kapitulacji Japonii. Wrócił na Okinawę pod koniec października i wznowił działania trałowe w rejonie Riukiu.

Okręt otrzymał 4 odznaczenia battle star za służbę w czasie II wojny światowej.

"Pivot" został wycofany ze służby 6 listopada 1946 w zatoce Subic na Filipinach. Został sprzedany Republice Chińskiej 27 sierpnia 1948 i przemianowany na ROCS "Yung Shou". 1 lipca 1970 trałowiec został wycofany ze służby.

Wyspy Japońskie

Wyspy Japońskie (jap. 日本列島 Nihon-rettō) – archipelag wysp w zachodniej części Oceanu Spokojnego, rozciągający się wzdłuż wschodniego wybrzeża Azji, tworzący łuk długości 2990 km. Wyspy Japońskie wchodzą w skład państwa Japonii, do której należą też inne archipelagi, m.in. Riukiu (Nansei-shotō) i Ogasawara.

Razem z Archipelagiem Malajskim zamykają cztery wielkie morza przybrzeżne: Ochockie, Japońskie, Żółte i Wschodniochińskie.

W skład archipelagu Wysp Japońskich wchodzi około czterech tysięcy wysp. Cztery największe to (wymieniając od północy):

Hokkaido 83 455 km²

Honsiu 227 693 km²

Sikoku 17 780 km²

Kiusiu 39 809 km²Zamieszkanych jest też około 550 mniejszych wysp, z których ważniejsze to:

Okinawa 1207,66 km²

Cuszima 696,3 km²

Awaji 592,2 km²

Sado 855,1 km²Około 3000 wysp jest niezamieszkałych.

Yaku-shima

Yaku-shima (jap. 屋久島) – wyspa należąca do archipelagu Ōsumi-shotō w łańcuchu Riukiu, administracyjnie do prefektury Kagoshima w Japonii (leżąca na południe od wyspy Kiusiu). Oddzielona od wyspy Tane-ga-shima cieśniną Tanegashima-kaikyō.

Wyspa liczy ok. 14 tys. mieszkańców, zajmuje powierzchnię 500 km². Najwyższym wzniesieniem jest Miyanoura-dake (1 936 m). Yakushima administracyjnie w całości stanowi miasto o tej samej nazwie.

W 2012 roku Yaku-shima została wydzielona jako oddzielny park narodowy Yakushima Kokuritsu Kōen o powierzchni 245,66 km². Obszar te należał uprzednio do Parku Narodowego Kirishima-Yaku (Kiririshima-Yaku Kokuritsu Kōen).

W 1993 roku wyspa została wpisana na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.