Rękopis znaleziony w Saragossie (powieść)

Rękopis znaleziony w Saragossie (oryg. fr. Manuscrit trouvé à Saragosse) – powieść łotrzykowska Jana Potockiego z przełomu XVIII i XIX wieku utrzymana w konwencji awanturniczego romansu przedstawiającego losy osiemnastoletniego kapitana z gwardii króla XVIII-wiecznej Hiszpanii.

Rękopis znaleziony w Saragossie
Manuscrit trouvé à Saragosse
Strona tytułowa polskiego wydania z 1847

Strona tytułowa polskiego wydania z 1847
Autor Jan Potocki
Tematyka przygodowa, fantastyczna
Typ utworu powieść łotrzykowska
Data powstania przełom XVIII-XIX wieku
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Petersburg
Język francuski
Data wydania 1805, 1813 (1814)
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1847
Wydawca Księgarnia Zagraniczna, Lipsk
Przekład Edmund Chojecki
P n despenaperros
Góry Sierra Morena, gdzie toczy się część akcji powieści
Kto co komu opowiada w ksiazce rekopis znaleziony w saragossie
Schemat szkatułkowej budowy fabuły

Struktura utworu

Autor zbudował swoją powieść, posługując się kompozycją szkatułkową (ramową). Powieść podzielona jest na 61 dni (sześć dekameronów i zakończenie, w ostatniej wersji autorskiej z 1810 r., wydanej w 2006 r. po odtworzeniu) albo 66 dni (w wersji przekładu Edmunda Chojeckiego). Składa się z wielu wątków tworzących różne opowiadania.

Wersje

Potocki pracował nad powieścią od lat 90. XVIII wieku, a ukończył ją prawdopodobnie niedługo przed śmiercią. Powstały trzy wersje tego dzieła, z których dwie ostatnie Potocki pisał w latach 1804–1810. Ostateczna, autorska wersja dzieła nie jest znana. Wersje pisarza zostały skompilowane i ocenzurowane przez polskiego tłumacza Edmunda Chojeckiego w 1847. Do 45 rozdziałów z wersji drugiej dodał zakończenie wersji trzeciej, dokonując przeróbek. Późniejsze, nowe wydanie zostało przejrzane przez Jana Lorentowicza (1917, 3 tomy).

Pierwsze 13 dni z pierwszej wersji powieści Potocki opublikował w Petersburgu, po francusku, wiosną 1805 roku w liczbie 100 egzemplarzy[1]. Fragmenty czterdziestu początkowych dni, z wersji trzeciej, ukazały się w Paryżu, bez nazwiska autora, w latach 1813 i 1814, jako dwie osobne publikacje, także po francusku[1].

Pierwsze wydanie całości w języku oryginału, pod redakcją Rogera Caillois, nastąpiło w Paryżu dopiero w 1958 roku, a kolejne, w wersji zrekonstruowanej przez René Radrizzaniego, opublikowane zostało w 1989.

François Rosset i Dominique Triaire, autorzy biografii Jana Potockiego[1], opublikowali w 2006 w Leuven w Belgii, w języku francuskim, drugą[2] i trzecią[3] wersję, jako dwie osobne książki. Obie te wersje odtworzyli wyłącznie z oryginalnych, francuskich manuskryptów, które znaleźli w bibliotekach we Francji, Polsce, Hiszpanii i Rosji oraz w zbiorach potomków Jana Potockiego. Wersja z 1804 składa się z 45 dni, a wersja z 1810 z 61 dni[1].

Po polsku

Książka została napisana po francusku, polski przekład książki, autorstwa Edmunda Chojeckiego, został opublikowany w 1847. Wersja ta składa się z 66 dni. Można przypuszczać, że owe dodatkowe pięć dni w wersji polskiej zostało wykreowanych przez tłumacza przy okazji łączenia dwóch różnych wersji. W trzeciej, najpóźniejszej znanej wersji, zapewne najbliższej zamiarom autora, nie ma np. w ogóle opowieści Żyda Wiecznego Tułacza[1]. Opowieść tę znajdujemy natomiast w polskiej wersji Chojeckiego.

W 2013, nakładem Korporacji Ha!art, ukazała się hipertekstowa wersja powieści Jana Potockiego, autorstwa Mariusza Pisarskiego, dostępna za darmo na portalu ha.art.pl.[4]

W 2015, nakładem Wydawnictwa Literackiego, ukazało się nowe tłumaczenie przez Annę Wasilewską ostatniej[3] wersji autorskiej z 1810[5].

Adaptacje

Powieść została przeniesiona na ekran w 1965 roku przez Wojciecha Hasa (Rękopis znaleziony w Saragossie)[6].

Przypisy

  1. a b c d e François Rosset oraz Dominique Triaire, Jan Potocki. Biografia, tłum. Anna Wasilewska, W.A.B., 2006, 514 str., ​ISBN 83-7414-234-0​
  2. Françoise Rosset oraz Dominique Triaire (red.), Jan Potocki, Manuscrit trouvé à Saragosse. Version de 1804, GF-Flammarion, 2008, 772 str., ​ISBN 978-2-08-121143-8​
  3. a b Françoise Rosset oraz Dominique Triaire (red.), Jan Potocki, Manuscrit trouvé à Saragosse. Version de 1810, GF-Flammarion, 2008, 864 str., ​ISBN 978-2-08-121144-5​
  4. Jan Potocki - Rękopis znaleziony w Saragossie ||| wersja hipertekstowa, ha.art.pl [dostęp 2017-11-26].
  5. Jan Potocki: Rękopis znaleziony w Saragossie. tłum. Anna Wasilewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015. ISBN 978-83-08-06046-9.
  6. Rękopis znaleziony w Saragossie (pol.). www.filmpolski.pl. [dostęp 2017-02-04].

Linki zewnętrzne

Diabeł kulawy

Diabeł kulawy (oryg. Le Diable boiteux) – francuska powieść społeczno-obyczajowa Alain-René Lesage'a z 1707 roku.

Rękopis znaleziony w Saragossie

Rękopis znaleziony w Saragossie – powieść Jana Potockiego

Rękopis znaleziony w Saragossie – film w reżyserii Wojciecha Hasa

Stypa (utwór)

Stypa – powieść Antoniego Langego wydana w 1911 w Warszawie. Tytuł nawiązuje do starosłowiańskiego obrządku, zwanego stypą.

Utwór uwspółcześnia tzw. kompozycję szkatułkową (ramową), znaną w Europie dzięki dziełu Giovanniego Baccaccio Dekameron oraz powieści Jana Potockiego Rękopis znaleziony w Saragossie. Powieść osnuta jest wokół tragicznej historii jednego z bohaterów, który z powodu zawodu miłosnego dopuścił się samobójczego aktu. Spotkanie grona przyjaciół zmarłego na uroczystej uczcie ku jego czci staje się pretekstem do opowiedzenia kilku historii na odwieczny temat miłości i śmierci.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.