Przybytek Mojżeszowy

Przybytek Mojżeszowy (hebr. ‏משכן‎, Miszkan 'przybytek') – przenośna świątynia starożytnych Izraelitów, zwana także Namiotem Spotkania/Zgromadzenia (hebr. ohel moed).

Przybytek został skonstruowany w czasie wędrówki Izraelitów z Egiptu do Ziemi Obiecanej pod górą Synaj, na półwyspie Synaj przez Besaleela na polecenie Mojżesza. Przełożonym przybytku był arcykapłan. Przybytek towarzyszył Izraelitom w ich wędrówce po pustyni i w podboju Kanaanu. W okresie sędziów Przybytek znajdował się w mieście Szilo. W epoce zjednoczonej monarchii był przenoszony z Szilo do Nob, a potem do Gibeonu, aby wreszcie zostać złożony w zbudowanej przez Salomona Świątyni Jerozolimskiej (959 p.n.e.). Według późnych przekazów źródłowych (II w. p.n.e.), po zburzeniu Jerozolimy przez Babilończyków w roku 586 p.n.e. prorok Jeremiasz ukrył Namiot Spotkania i Arkę Przymierza w grocie na Górze Nebo.

Przybytek Przymierza (Carl Poellath)
Przybytek Przymierza. Rycina ze schrobenhausenowskiego warsztatu
Carla Poellath
Kapłaństwo Izraelitów (Carl Poellath)
Kapłaństwo Izraelitów w Przybytku Przymierza. Rycina ze schrobenhausenowskiego warsztatu
Carla Poellath
Przybytek Mojżeszowy
Schemat Przybytku Mojżeszowego
Holman The Tabernacle
Przybytek Mojżeszowy. Rycina z 1890 w Holman Bible

Budowa i konstrukcja Przybytku

Przybytek składał się z dziedzińca i przybytku właściwego, zaś przybytek właściwy z Miejsca Świętego i Miejsca Najświętszego, w którym spoczywała Arka Przymierza.

Przybytek właściwy

Przybytek był budynkiem skonstruowanym z szeregu desek z drzewa sytym (akacja), powleczonych lub wyłożonych złotem, umocowanych w podstawkach ze srebra i silnie wzmocnionych listwami z tego samego drewna, także powleczonymi złotem. Konstrukcja ta miała 15 stóp (4,5 m) szerokości, 15 stóp wysokości i 45 stóp (13,7 m) długości. Była otwarta z przodu, czyli od strony wschodniej. Okrycie stanowił biały bisior, na którym wyhaftowano postacie cherubinów w kolorach niebieskim, fioletowym i szkarłatnym. Otwarty przód budynku był zasłonięty zasłoną z materiału podobnego do okrycia. Zasłonę tę nazywano „drzwiami” lub pierwszą zasłoną. Jeszcze jedna tkanina tego samego rodzaju, podobnie haftowana w postacie cherubinów i nazywana „drugą zasłoną”, była zawieszona w ten sposób, że dzieliła Przybytek na dwa pomieszczenia. Pierwsze z nich było większe; miało 15 stóp szerokości i 30 stóp (9 m) długości. Nazywano je Miejscem Świętym lub Świątnicą Świętą. Drugie, tylne pomieszczenie, było nazywane Miejscem Najświętszym lub Świątnicą Najświętszą. Te dwa pomieszczenia stanowiły właściwy Przybytek. Nad nimi był wzniesiony namiot, pełniący funkcję ochronną. Składał się on z trzech warstw: tkaniny sporządzonej z koziej sierści, skór baranich farbowanych na czerwono i skór fok (według innych tłumaczeń Pisma Świętego – np. Biblii Tysiąclecia – skór delfinów).

Dziedziniec

Przybytek był otoczony dziedzińcem; stał w jego tylnej części. Dziedziniec ten, mający 75 stóp (22,8 m) szerokości i 150 stóp (45,7 m) długości, był otoczony ogrodzeniem z zasłon sporządzonych z bisioru, zawieszonych na srebrnych haczykach. Haczyki te znajdowały się na szczycie drewnianych słupów. Każdy z tych słupów miał 7,5 stopy (2,3 m) wysokości i był umocowany w ciężkiej miedzianej podstawce oraz wzmocniony, podobnie jak namiot okrywający Przybytek, sznurami i kołkami. Dziedziniec zwany był również sienią Przybytku. Jego wyjście, podobnie jak drzwi Przybytku, znajdowało się po stronie wschodniej. Była to tak zwana „brama”, czyli zasłona z białego płótna, przeplatanego kolorami: niebieskim, fioletowym i szkarłatnym.

Trzy wejścia, tzn. brama na dziedziniec, drzwi do Świątnicy Świętej i zasłona przed Świątnicą Najświętszą były sporządzone z materiału tego samego rodzaju i koloru. Na zewnątrz Przybytku i jego dziedzińca, w odpowiedniej odległości ze wszystkich stron, znajdował się obóz narodu izraelskiego.

Wyposażenie dziedzińca

Wyposażenie dziedzińca stanowiły tylko dwa przedmioty: ołtarz miedziany i umywalnia oraz należące do nich narzędzia. Zaraz za bramą na wprost wejścia stał miedziany ołtarz. Był on zrobiony z drewna i powleczony miedzią. Każdy z jego boków miał 7,5 stopy (2,3 m) długości, zaś wysokość ołtarza wynosiła 4,5 stopy (1,4 m). Należały do niego różne narzędzia: węglarki (zwane kadzielnicami) do noszenia ognia na ołtarz kadzenia, miednice do zbierania krwi, widełki, łopatki itp

Pomiędzy ołtarzem miedzianym a drzwiami Przybytku znajdowała się umywalnia. Była ona zrobiona z polerowanej miedzi i służyła jako zbiornik na wodę. Obmywali się w niej kapłani przed wejściem do Przybytku

Sprzęty Przybytku

Sprzęty Przybytku stanowiły: stół z chlebami pokładnymi, świecznik i ołtarz kadzenia w Świątnicy Świętej oraz Arka Przymierza w Świątnicy Najświętszej

Wewnątrz Przybytku, w pierwszym pomieszczeniu, czyli w Świątnicy Świętej, po stronie prawej (północnej) stał stół z chlebami pokładnymi – drewniany stół powleczony złotem. Na nim leżało w dwóch stosach 12 niekwaszonych chlebów. Na szczycie każdego stosu znajdowało się kadzidło (3 Mojż. 24:6-7). Ten chleb mogli jeść tylko kapłani; był on święty. Zmieniano go co siedem dni, w każdy szabat.

Naprzeciwko stołu z chlebami pokładnymi stał świecznik wykuty z czystego złota. Miał on siedem ramion, a na każdym z nich znajdowała się lampa. Było to jedyne światło w Świątnicy Świętej, ponieważ światło naturalne nie dochodziło przez ściany i zasłony, a okien nie było. Sam Najwyższy Kapłan zajmował się siedmioma lampami świecznika, przycinał je, napełniał olejem itd. Ofiarowywał przy tym kadzidło na złotym ołtarzu.

Dalej, blisko zasłony, stał mały ołtarz z drewna powleczonego złotem. Nazywano go ołtarzem złotym lub ołtarzem kadzenia. Nie było na nim innego ognia oprócz tego, który przynosili kapłani w kadzielnicach; ustawiwszy je na szczycie złotego ołtarza, kruszyli na nie kadzidło. W ten sposób powstawał wonny dym, który wypełniając Świątnicę Świętą przedostawał się też za drugą zasłonę, do Świątnicy Najświętszej.

Za zasłoną, w Świątnicy Najświętszej, znajdował się tylko jeden sprzęt – Arka Przymierza. Była to prostokątna skrzynia zrobiona z drewna i powleczona złotem. Miała ona wieko, czyli pokrywę z czystego złota, zwaną ubłagalnią. Na ubłagalni były dwa Cherubiny, wykute z jednej bryły złota. Wewnątrz Arki (pod ubłagalnią) umieszczone było złote wiadro z manną, laska Aarona, która zakwitła, i tablice z przykazaniami (Hebr. 9:4). Nad ubłagalnią, między Cherubinami, jaśniało nadprzyrodzone światło – Szechina. Wyobrażało ono Boską obecność. Było to jedyne światło w Świątnicy Najświętszej.

Zobacz też

Chasydyzm

Chasydyzm (hebr. ‏חסידות‎ chasidut, dosł. „pobożność, bogobojność”), chasydzi (hebr. ‏חסיד‎ chasid, l.mn. ‏חסידים‎ chasidim) – ruch religijny lub pobożnościowy o charakterze mistycznym, powstały w łonie judaizmu. Występował w historii w trzech odmianach, a mianowicie:

chasydyzm antyczny lub starożytny – jego przedstawiciele znani są także pod nazwą asydejczyków (zwłaszcza w Biblii Tysiąclecia, wyd. III z 1990 r. i dalsze);

chasydyzm niemiecki – zwany też aszkenazyjskim lub nadreńskim;

chasydyzm polski – powszechnie i potocznie zwany chasydyzmem. Ta odmiana jest najszerzej znana, m.in. dlatego, że rozwija się do dziś (jako ruch o odmiennym charakterze, jest jednak w prostej linii spadkobiercą ruchu powstałego w XVIII wieku).

Chazan

Chazan (hebr. ‏חַזָּן‎ chazan, jid. ‏חזן‎ chazn; inaczej kantor) – w judaizmie osoba prowadząca nabożeństwo z mniejszego pulpitu przed aron ha-kodesz. W judaizmie ortodoksyjnym funkcję tę pełnią tylko mężczyźni, natomiast w judaizmie reformowanym dopuszcza się do niej kobiety, tzw. chazanit.

Gerszom z Moguncji

Gerszom z Moguncji, Gerszom ben Jehuda (960-1040) jeden z ważniejszych talmudystów w średniowiecznych Niemczech. W Moguncji prowadził słynną akademię (jesziwa). Znany jako meor ha-gola światło diaspory. Uważany za duchowego ojca judaizmu aszkenazyjskiego. Jego uczniem był m.in. Jaakow ben Jakar

Hallel

Hallel – psalm 113 (małe) i psalmy 114-118 (duże), które śpiewano podczas wieczerzy paschalnej. Psalmy od 113 do 118 znane w pismach żydowskich jako „Egipski Hallel". Według Miszny były śpiewane w świątyni lub synagodze podczas Paschy. Pierwsza część to albo Psalm 113 (według szkoły Szammaja) albo Psalm 113 i 114 (według szkoły Hillela), była ona śpiewana po drugim kielichu wina podczas Paschy.

Psalmy te rozpoczynają się słowami: Alleluja. Chwalcie słudzy Jahwe, chwalcie imię Jahwe: Niech imię Jahwe będzie błogosławione odtąd i aż na wieki., a kończą słowami: Wysławiajcie Jahwe, bo dobry; bo łaska Jego na wieki!

Izaak Alfasi

Izaak Alfasi (1013-1103; hebr. ר יצחק אלפסי) – średniowieczny talmudysta z Maroka. Jego najbardziej znanym dziełem jest Sefer Ha-halachot. Dzieło to miało duży wpływ na późniejszą metodę studiów nad Halachą, szczególnie na metodę Żydów sefardyjskich. Jest także autorem licznych respons. Uważany jest za najważniejszy autorytet rabiniczny przed Majmonidesem. Pisał po hebrajsku i arabsku.

Urodził się w Fezie, stąd wziął się jego przydomek Alfasi, który oznacza po arabsku "z Fezu". Studiował w Tunezji. Miał żonę i dwójkę dzieci. Pod koniec życia przeniósł się z Maroka do Hiszpanii, gdyż wytoczono mu proces z nieustalonego do dziś powodu.

Jad (judaizm)

Jad (hebr. יד ręka) – przyrząd liturgiczny w judaizmie - pałeczka z zakończeniem w kształcie dłoni, ułatwiająca wskazywanie i czytanie fragmentów Tory.

Przechowywany jest w arce wraz z pergaminowym zwojem Tory. W czasie nabożeństwa lektor śledzi nim śpiewany tekst, gdyż według tradycji żydowskiej nie wolno dotykać świętego zwoju ręką ludzką.

Wykonywany jest ze srebra, kości słoniowej, lub drewna. Czasami wysadzany kamieniami szlachetnymi.

Jesziwa

Jesziwa, jesziba, jeszywa, jeszybot (hebr. ישיבה, posiedzenie) – rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13 lub 14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej talmud tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.

Pierwsze jesziwy powstały w VIII wieku w Afryce Północnej i Hiszpanii. Największą przedwojenną jesziwą na świecie była założona w 1930 Jeszywas Chachmej Lublin (Lubelska Szkoła Mędrców). Obecnie jesziwy działają głównie w Izraelu oraz Stanach Zjednoczonych.

Kol Nidre

Kol nidre (Wszystkie ślubowania) – modlitwa żydowska unieważniająca przysięgi religijne, jednak tylko takie, które zostały złożone zbyt pochopnie oraz składane pod przymusem bądź też całkiem nieświadomie. Odmawiana jest przed wieczorem Jom Kipur.

Magid

Magid lub Maggid (hebr. מַגִּיד kaznodzieja) – w judaizmie wschodnioeuropejskim tytuł przyznawany wędrownym kaznodziejom którzy często zarabiali na życie opłatami zbieranymi w różnych gminach. Z racji tego, że dawni rabini byli bardziej uczonymi i znawcami pisma niż kaznodziejami, długie, barwne i przystępne kazania (często w jidisz) znalazły wielu chętnych słuchaczy. Termin ten oznacza także pozaziemskiego mentora, który nawiązuje kontakt z ludźmi za pomocą nawiedzeń, snów, wizji, a także słów wypowiedzianych ich własnymi ustami. Wielu mistyków posiadało własnego magida który wprowadzał ich w tajniki kabały. Posiadanie magida było znakiem duchowej wyższości takiej osoby. O Eliaszu Gaonie z Wilna mówiono, że odmówił przyjęcia magida gdyż nie chciał poznać Tory bez wysiłku z jego strony. Najsłynniejszym magidem był magid Józef Karo a niektóre prawdy które mu objawił - Karo zapisał w dzienniku Magid Meiszarim.

Minjan

Minjan (hebr. ‏מִנְיָן‎, liczba) – w judaizmie kworum modlitewne, wynoszące dziesięciu dorosłych mężczyzn (tj. powyżej 13 lat), wymagane m.in. podczas głośnego powtarzania przez kantora amidy, przy odmawianiu kadiszu oraz przy czytaniu Tory. W minjanie przebywa podczas modlitwy Szechina, tak jak przebywała w Świątyni przed jej zburzeniem. Judaizm konserwatywny, reformowany i rekonstrukcjonistyczny dopuszcza do minjanu również kobiety.

Mohel

Mohel (heb. מוהל) – w judaizmie mężczyzna (lekarz, rzezak rytualny) dokonujący rytualnego obrzezania chłopców.

Nahmanides

Nahmanides, znany także jako Rabbi Moses ben Naḥman Girondi, Bonastruc ça Porta oraz pod akronimem Ramban (ur. 1194 w Geronie, zm. 1270 w Palestynie) – kataloński rabin, komentator biblijny, lekarz, filozof i kabalista.

Był obrońcą nauk ekskomunikowanego przez część rabinów Majmonidesa, chociaż dystansował się od niektórych jego poglądów. Szczególnie bronił jego dzieła Mishne Torah. Musiał opuścić Katalonię, gdyż dominikanie uznali, że podczas dysputy z nimi obraził chrześcijaństwo. Jego grób znajduje się najprawdopodobniej na Górze Karmel w okolicach Hajfy.

Niewola babilońska

Niewola babilońska (hebr. ‏‏גָּלוּת בָּבֶל‏‎‎) – zwyczajowe określenie wygnania Judejczyków z Judy, trwającego od 586 do 538 roku p.n.e.

Nowoczesna ortodoksja

Nowoczesna ortodoksja (neoortodoksja) – nurt judaizmu stworzony przez Samsona Raphaela Hirsch we Frankfurcie pod koniec XIX wieku. Jego hasłem było "Tora im derek erec" (Prawo z miejscowymi zwyczajami). Obecnie większość Żydów ortodoksyjnych na świecie to nowocześni ortodoksi. Jest to religia państwowa w Izraelu. Dominuje także w większości krajów, gdzie mieszka diaspora żydowska, z wyjątkiem USA, gdzie dominuje judaizm reformowany. W przeciwieństwie do judaizmu ultraortodoksyjnego korzystają oni z techniki, ubierają się zgodnie ze współczesną modą i pracują w świeckich zawodach, jak prawnicy, lekarze, policjanci itd. W USA określa się go czasem jako judaizm centrowy pomiędzy ultraortodoksją a judaizmem reformowanym. Konwersja wymaga brit mila, zanurzenia w mykwie i egzaminu przed bejt dinem.

Pijut

Pijut (hebr. פיוט, l.mn. pijutim) – żydowska poezja religijna tworzona w średniowieczu, od około V wieku w. przez poetów zwanych pajetanami. Powstawała w celu utrwalenia i rozpowszechniania historii żydowskiej w czasach prześladowań bizantyjskich. Swą ostateczną formę zawdzięcza poezji arabskiej; rym przyjął się dopiero w X wieku w. Dzięki pijut nastąpiło odrodzenie języka hebrajskiego po okresie dominacji aramejskiego. Najwybitniejszymi twórcami pijutim byli Jose ben Jose, Janaj, Szlomo ibn Gabirol, Eliezer Hakallir. Wiele pijutim zostało włączonych do żydowskiej liturgii.

Posek

Posek (hebr. פוסק, osoba podejmująca decyzje; l.mn. Poskim, פוסקים) – w judaizmie osoba podejmująca decyzje w sprawach Halachy w sytuacjach, gdy opinie autorytetów religijnych były rozbieżne, dawały możliwość szerokiej interpretacji lub w sprawach dotyczących współczesnego świata (nowe sytuacje). Często posek określany bywa mianem sędziego. Dokument wydany przez poseka nosi nazwę psak din (orzeczenie) i jest wiążący w danej sprawie.

Rebe

Rebe (z hebr. mój mistrz) – zwrot grzecznościowy, za pomocą którego uczniowie zwracają się do nauczyciela w chederze lub jesziwie. Używany także przez chasydów w stosunku do cadyka.

Świątynia niebiańska

Świątynia niebiańska (lub świątynia w niebie) – w teologii adwentystów dnia siódmego oznacza realne miejsce w niebie, w którym mieszka Bóg Ojciec i usługuje Jezus Chrystus jako arcykapłan na rzecz ludzkości i jedyny pośrednik między Bogiem a ludźmi. Stanowi ona pierwowzór i niebiański odpowiednik świątyni ziemskiej, którą w pierwszym okresie stanowił Przybytek Mojżeszowy, a następnie Świątynia Jerozolimska. Zdaniem adwentystów dnia siódmego rytuały świątyni ziemskiej miały stanowić dla starożytnego Izraela obraz i symbol przyszłego ofiarowania Jezusa Chrystusa na krzyżu za grzechy świata i jego służby wstawienniczej w świątyni niebiańskiej, którą miał rozpocząć po swoim zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu.

Celem istnienia świątyni niebiańskiej jest kontynuacja dzieła zbawienia człowieka oraz ostatecznego pojednania go z Bogiem po tym, jak Jezus poniósł za niego śmierć na krzyżu. Z tym powiązany jest drugi cel, którym jest ostateczna eliminacja grzechu z życia Wszechświata i przywrócenie w nim harmonii.

Doktryna o świątyni niebiańskiej stanowi jeden z najważniejszych elementów wyróżniających adwentystów dnia siódmego spośród innych chrześcijan (również innych adwentystów) i jest ściśle powiązana z nauczaniem adwentystycznym o proroczym znaczeniu roku 1844.

Żydowska Odnowa

Żydowska Odnowa jest nowym ruchem w ramach judaizmu, który dąży do ożywienia współczesnego judaizmu za pomocą mistycznych, chasydzkich, medytacyjnych i muzycznych praktyk. Termin "Żydowska Odnowa" opisuje się jako "zbiór praktyk w obrębie judaizmu, poprzez które usiłuje się ożywić to, co wydaje się umierające i nieinspirujące w judaizmie, obejmujący praktyki mistyczne, chasydzkie, muzyczne i medytacyjne pochodzące z różnych tradycyjnych i nietradycyjnych, żydowskich i innych źródeł. W tym sensie Żydowska Odnowa jest podejściem do judaizmu, które można znaleźć w segmentach któregokolwiek z wyznań żydowskich."

Judaizm i Żydzi
Żydowskie ruchy religijne
Filozofia żydowska
Teksty religijne
Żydowscy przywódcy
Życie i kultura
Ważne miejsca i osoby
Modlitwy i przedmioty kultu
Języki
Historia
Polityka
Antysemityzm

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.