Paleolit górny

Paleolit górny trwał 32 tys. lat, od ok. 40 tys. do ok. 14 tys. lat p.n.e.

W paleolicie górnym pojawiły się neoantropy (Homo sapiens fossilis) odpowiadające zarówno pod względem budowy fizycznej jak i potencjalnych możliwości umysłowych człowiekowi współczesnemu.

Nastąpił wówczas gwałtowny rozwój technik krzemieniarskich, rozkwitł przemysł rogowy i kościany, rozpoczęto stosowanie wyszukanych strategii myśliwskich i nowych form budownictwa mieszkalnego. Powstała sztuka, plastyka figuralna, zdobnictwo i ornamentacja na narzędziach.

Kultura Belbaşi

Kultura Belbaşi - epipaleolityczna kultura anatolijska. Nazwa pochodzi od stanowiska eponimicznego w jaskini Belbaşi.

Jej przemysł kamienny wywodzi się z przemysłu kemeryjskiego. Licznie występują mikrolity, głównie ostrza, zbrojniki i skośne półtylczaki. Wyraźne jest podobieństwo do fazy Kebarien A, wyróżnianej w kulturze kebaryjskiej. Na tej podstawie została datowana na około 13 tys. lat p.n.e. Ówcześni mieszkańcy Pamfilii przede wszystkim polowali na tury, kozły i jelenie. Po tej kulturze następuje na tym terenie prawdopodobnie krótki okres opuszczenia, a następnie pojawia się kultura Beldibi.

Kultura ballańska

Kultura ballańska – nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z nazwą masywu Gabel Silsileh znajdującego się w Górnym Egipcie. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary doliny Nilu. Rozwój owej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 15,4 do ok. 14,4 tys. lat temu. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany jest przez zbrojniki geometryczne, do których wytworzenia posługiwano się techniką mikrowiórową. Gospodarka kultury ballańskiej miała charakter mieszany, gdyż poświadczone jest stosowanie przez ludność tej kultury łowiectwa, rybołówstwa i zbieractwa.

Kultura brynzjeńska

Kultura brynzjeńska – nazwa tej kultury pochodzi od eponimicznej jaskini Brynzjeny położonej w Mołdawii. Kultura brynzjeńska rozwinęła się na miejscowym podłożu kultur o środkowo paleolitycznej tradycji z narzędziami zębatymi. Kultura ta rozwijała się w okresie między 26 a 14 tys. lat temu. Obszar, na którym spotykane są elementy kulturowe utożsamiane z kulturą brynzjeńską ograniczał się do terenów dzisiejszej Mołdawii i Rumunii. Do narzędzi przewodnich owej kultury należy zaliczyć ostrza liściowate.

Kultura diuktajska

kultura diuktajska - nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Diuktaj. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary północno-wschodniej części Syberii z centrum w dolinie Ałdanu. Rozwój tej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 14 do ok. 12 tys. lat temu. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany jest przez narzędzia bifacjalne tj ostrza liściowate oraz asymetryczne noże-zgrzebła oraz odłupkowych zgrzebeł, drapaczy, tylców a także mikrolityczne wiórki.

Kultura grawecka

Kultura grawecka, grawetien – górnopaleolityczna kultura archeologiczna obejmująca swoim zasięgiem rozległe obszary europejskie. Występowała od 32 do 20 tysięcy lat p.n.e. Nazwa tej kultury pochodzi od znalezisk w La Gravette w departamencie Dordogne w południowo-zachodniej Francji.

Charakterystyczne dla kultury graweckiej są wyroby z tylcem prostym (ostrza graweckie), a także figurki kobiet, tzw. Wenus paleolitycznych (np. odkryta w Austrii Wenus z Willendorfu), wywodzących się prawdopodobnie z terenów Europy Centralnej. Najważniejszym w Polsce stanowiskiem kultury graweckiej jest ulica Hofmana (dawniej Spadzista) w Krakowie, na którym odkryto bardzo liczne narzędzia krzemienne w tym przewodnie zabytki tej kultury jak jednozadziorce oraz noże typu Kostienki. Na stanowisku tym odkryto również największe w Polsce nagromadzenie kości mamucich, w obrębie którego występują szczątki należące do minimum 90 osobników. Przedmioty powstałe w okresie kultury graweckiej odnaleziono również podczas wykopalisk prowadzonych w Jaskini Obłazowej niedaleko Nowego Targu. Znaleziono tam między innymi kościany bumerang. Na Morawach i Ukrainie odkryto figurki przedstawiające ówczesną faunę tych terenów, np. mamuty, nosorożce włochate, lwy jaskiniowe oraz niedźwiedzie.

Kultura iberomauruzyjska

Kultura iberomauruzyjska – zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary Maghrebu. Rozwój owej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 20 tys lat temu do końca plejstocenu. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany jest przez różnego rodzaju zbrojniki. Gospodarka kultury iberomauruzyjskiej miała charakter mieszany, gdyż poświadczone jest stosowanie przez ludność tej kultury polowań na antylopy oraz owce berberyjskie i zbieractwa roślinnego, na co wskazują znaleziska kamieni żarnowych. Z wypalonej gliny wykonywano figurki zoomorficzne, co poświadczone jest na stanowisku Afalou Bou Rhumel znajdującym się we wschodniej części Algierii oraz bransolety, co poświadczone jest na stanowisku jaskiniowym Tamar Hat.

Kultura isnańska

Kultura isnańska - nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Isna znajdującym się w Górnym Egipcie. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary doliny Nilu. Rozwój owej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 12,5 do ok. 11 tys lat temu. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany jest przez zbrojniki geometryczne do których wytworzenia posługiwano się techniką mikrowiórową oraz drapacze i wióry ze śladami tzw. wyświecenia. Gospodarka kultury isnańskiej opierała się głównie na rybołówstwie o czym świadczą znaleziska z stanowiska Machadma 2.

Kultura jerzmanowicka

Kultura jerzmanowicka (również jerzmanowicko-telmańska) – kultura z kręgu kultur ostrzy liściowatych występującego w górnym paleolicie w Polsce, na Ukrainie i Morawach.

Nazwa kultury jerzmanowickiej związana jest z eponimiczną jaskinią Nietoperzową w Jerzmanowicach koło Ojcowa. Kultura ta rozwijała się w okresie od 38. tys do ok. 30 tys. lat temu. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą jerzmanowicką obejmował swym zasięgiem tereny dzisiejszej Anglii – jaskinia Kent's przez tereny Belgii – jaskinie Goyet i Spy i Niemcy – jaskinia Ilsenhohle, aż do obszarów południowej Polski – jaskinia Nietoperzowa. Do form przewodnich w kamiennych inwentarzach tej kultury należą ostrza liściowate obrobione bifacjalnie, narzędzia te wykonywane były za pomocą techniki wiórowej. Na stanowiskach kultury jerzmanowickiej poświadczona jest obecność narzędzi typu rylce, półtylczaki, a także retuszowane odłupki. Do głównych form mieszkalnych w kulturze jerzmanowickiej należy zaliczyć głównie stanowiska jaskiniowe, które miały charakter krótkotrwałych obozowisk łowców polujących na konie, zające polarne i prawdopodobnie na niedźwiedzie jaskiniowe. Jedyne znane stanowisko otwarte tej kultury znajduje się na terytorium Anglii w Glaston. Brak stanowisk otwartych na innych terenach Europy związane jest prawdopodobnie z ostatnim zlodowaceniem, którego osady skutecznie przykryły tego rodzaju stanowiska.

Kultura kamiennobałecka

Kultura kamiennobałecka – nazwa tej kultury związana jest z eponimicznym stanowiskiem Kamiennaja Bałka położonym nad Morzem Azowskim. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą kamiennobałecką obejmował swym zasięgiem obszary nadczarnomorskie np. stanowisko Fiedorowka. Rozwój niniejszej kultury wyznaczają daty między 13 a 11 tys. lat temu. Inwentarz kamienny owej kultury reprezentowany jest przez ostrza i zbrojniki tylcowe. Gospodarka kultury kamiennobałeckiej oparta była na polowaniach na bizony oraz konie.

Kultura kokoriewska

Kultura kokoriewska - nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Kokoriewo znajdującego się nad górnym Jenisejem. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary Syberii przeważnie w dorzeczu Jeniseju. Rozwój tej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 15 do ok. 10 tys lat temu. Inwentarz kamienny w owej kulturze pozyskiwany był przez stosowanie techniki wiórowej z której pozyskiwano ostrza, wiórowce, drapacze, oraz rylce. Gospodarka kultury kokoniewskiej oparta była na polowaniach na renifery, konie, kułany, kozły, bowidy, pieśce, jelenie, dziki, tury oraz mamuty.

Kultura kostionkowsko-awdiejewska

Kultura kostionkowsko-awdiejewska - jedna z wschodnioeuropejskich kultur archeologicznych okresu górnego paleolitu.

Kultura muszabieńska

Kultura muszabieńska – nazwa przedmiotowej kultury związana jest z kompleksem stanowisk o charakterze otwartym położonych koło Muszabi w północnym Nagewie.

Rozwój niniejszej jednostki kulturowej wyznacza okres maksimum glacjalnego. Zespół zjawisk kulturowych utożsamiany z muszbienem obejmował swym zasięgiem tereny północnej części Synaju oraz na Nagewie. Inwentarz kamienny niniejszej jednostki kulturowej reprezentowany jest przez zbrojników które wykonywano przy zastosowaniu technik rylcowczej. Gospodarka kultury muszabieńskiej opierała się na polowaniach na koziorożce, zające i gazele.

Kultura oryniacka

Kultura oryniacka (40-20 tys. lat temu) - kultura narzędzi odłupkowych i klingowych, a także kościanych i rogowych, rozwijająca się w Europie, Azji, Afryce Północnej; w Polsce na południu (koło Krakowa) i południowym zachodzie (Śląsku). Szerzycielem kultury jest Homo sapiens sapiens. W tym okresie pojawiają się pierwsze przedmioty ozdobne, figurki kobiece znane dziś pod określeniem paleolitycznej Wenus, malarstwo jaskiniowe, kult grzebania zmarłych i pierwsze trwałe domostwa.

Lokalna odmiana tej kultury w Anatolii bywa określana jako przemysł kemeryjski, niejasne pozostają jej związki z tzw. lewanto-oryniakiem z terenu Syropalestyny.

Kultura selemdżańska

Kultura selemdżańska - nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest kompleksem stanowisk położonych w dolinie rzeki Selemdży dopływu Zeji. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z omawianą kulturą obejmował swym zasięgiem obszary wschodniej Syberii. Rozwój tej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 19 do ok. 13 tys lat temu. Inwentarz kamienny w owej kulturze reprezentowany był przez narzędzia typu mikrolitycznych wiórków a także bifacjalnych narzędzi typu narzędzi siekierkowatych oraz ostrzy liściowatych.

Kultury oryniackie

Kultury oryniackie – krąg kultur górnego paleolitu. Zalicza się do niego kultury: kultura oryniacka właściwa, Krems, circejska, olszewska. Nazwa tego kręgu wywodzi się od jaskini Aurignac w departamencie Haute-Garonne we Francji.

Na ziemiach polskich znaleziska identyfikowane z kulturą oryniacką odnaleziono w jaskini Mamutowej, jaskini Jasnej oraz na terenie Skał Kroczyckich i Góry Puławskiej.

Kultury ostrzy liściowatych

Kultury ostrzy liściowatych – krąg kultur górnego paleolitu. Zalicza się do niego kultury: Ranis-Mauern, jerzmanowicką, szelecką, sungirską, solutrejską.

Paleolit

Paleolit (gr. παλαιός, palaiós 'stary', λίθος, líthos 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia się form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). W historii geologicznej odpowiada epoce plejstocenu (2,58 mln – 11,7 tys. lat temu) i początkowi holocenu.

Termin „paleolit” wprowadził w 1865 angielski etnolog John Lubbock.

Paleolit dzieli się na:

paleolit dolny – (od ok. 2,5-2,0 mln – do ok. 120 tys. lat temu)

paleolit środkowy – (od ok. 350-300 tys. – do ok. 40 tys. lat temu)

paleolit górny – (od ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.)

paleolit późny – (od ok. 14 tys. – do 8 tys. lat p.n.e.)

Przemysł kemeryjski

Przemysł kemeryjski - (również Kemerien) - określenie przemysłu górnopaleolitycznego z terenu południowej Anatolii.

Lokalna odmiana kultury oryniackiej, występują w niej liczne analogie do tzw. lewanto-oryniaku z terenu Syropalestyny.

Jego następczynią na tym terenie była epipaleolityczna kultura Belbaşi.

Epoki prehistoryczne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.