Mezolit

Mezolit[1] (gr. mesos 'średni' i lithos 'kamień'), środkowa epoka kamienia, epipaleolit[2] – środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 – 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8000 – 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (schyłek zlodowacenia).

OpgravingStevoort
Mezolityczne narzędzia

W mezolicie wyróżnia się trzy fazy (okresy) klimatyczne:

  • fazę preborealną – stopniowe ocieplenie klimatu po ustąpieniu lodowca, występowanie lasów iglastych
  • fazę borealną – znaczne ocieplenie, duży udział lasów liściastych, wzrost wilgotności, poziomu morza, powstanie jezior, bagien i torfowisk,
  • fazę atlantycką – ustabilizowanie klimatu, łagodne zmiany pór roku.

Okres ten cechuje przejście z gospodarki łowiecko-zbierackiej do gospodarki wytwarzającej. Moment pojawienia się elementów gospodarki wytwarzającej wyznacza koniec gospodarki łowiecko-zbierackiej. Podstawowe źródła wyżywienia w okresie mezolitu stanowiły zbieractwo, łowiectwo, rybołówstwo i początkowe rolnictwo, nastąpiło udomowienie owcy i świni. Wynalezione zostały: siekiera, łuk, czółno, rozpoczęto wydobycie krzemienia w kopalniach odkrywkowych (w Polsce – Orońsko), pojawiają się wyroby mikrolityczne, początki plecionkarstwa i tkactwa. Ludność mezolityczna prowadziła jeszcze na ogół koczowniczy tryb życia (okresowe osady otwarte i schronienia skalne).

Mezolit jest najlepiej poznany na terenie Europy, gdzie wydziela się trzy podstawowe zespoły kultur: krąg zachodni (zob.gł. kultura tardenuaska), krąg północny (czasami błędnie utożsamiony z kulturą maglemoską) i północno-wschodni (którego zachodnim odłamem jest kultura kundajska).

Pod koniec mezolitu pojawiają się najwcześniejsze świadectwa przechodzenia do gospodarki wytwórczej na obszarze Bliskiego Wschodu, w rejonie tzw. żyznego półksiężyca (Lewant, góry Taurus, Anatolia, Kurdystan, pn. Mezopotamia, góry Zagros, Chuzestan). Zalążki kształtowania się tej gospodarki wywodzą się z: kultury natufskiej i kultury zarzyjskiej. Tam właśnie znaleziono pierwsze osiedla (m.in. Jerycho, Murajbat, Bajda, Nemrik, Dżarmo, Çayönü Tepesi).

Mezolit jest zjawiskiem regionalnym, związanym ze sposobem adaptacji wczesnych społeczności ludzkich do nowych warunków środowiskowych holocenu[potrzebny przypis].

Mezolit w Polsce

Na ziemiach polskich znaleziska z okresu mezolitu są nieliczne. Wyróżnić można cztery kultury archeologiczne mezolitu na ziemiach polskich: kultura komornicka, kultura janisławicka, kultura kundajska, kultura chojnicko-pieńkowska. W okresie mezolitu na ziemiach polskich wystąpiła mikrolityzacja i geometryzacja kształtów narzędzi czyli tendencja do zmniejszania wielkości ostrych narzędzi i broni krzemiennych. Mikrolityzację zainicjowała lepsza technika delikatnego retuszu, także brak i trudności z dostępem do krzemienia.

Na ziemiach polskich znanych jest kilka pochówków mezolitycznych. Najbardziej znanym jest pochówek z miejscowości Janisławice. Jest to grób mężczyzny w wieku między 30 a 40 rokiem życia bogato wyposażony, zawierający ponad 50 wyrobów kościanych i tyleż wyrobów krzemiennych. Ciało posypano hematytem i ułożono w pozycji siedzącej z wyprostowanymi nogami i plecami opartymi o ścianę jamy grobowej. W rękach mężczyzna trzymał łuk i kołczan ze strzałami, z których zachowały się jedynie groty. Posiadał także naszyjnik z zębów jelenia i wisiorki z kłów dzika. Znane są także pochówki z okolic Giżycka, skromniejsze, z mężczyznami spoczywającymi w pozycji leżącej.

Przypisy

  1. Michel Brézillon: Encyklopedia kultur pradziejowych. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1981, s. 123–124. ISBN 83-221-0143-0.
  2. praca zbiorowa red. Andrzej Friszke, Eugeniusz Cezary Król, Encyklopedia szkolna WSiP Historia, s. 504, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne S.A., 2004. ​ISBN 83-02-09233-9​

Zobacz też

Dobiegniewo

Dobiegniewo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim, w gminie Włocławek.

Dolny Śląsk

Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien, śl-niem. Niederschläsing, czes. Dolní Slezsko, śl. Dolny Ślůnsk, łac. Silesia Inferior) – część historycznej krainy Śląska, położona w południowo-zachodniej Polsce nad środkową Odrą oraz w północnej części Czech.

Dom

Dom – przystosowane przez człowieka pod względem konstrukcyjnym i użytkowym miejsce, przeznaczone do celów mieszkalnych. Współcześnie domem („gniazdem”) człowieka są: mieszkanie w bloku lub domu wielorodzinnym, dom jednorodzinny, dom dziecka, dom spokojnej starości itp.

Epoka kamienia

Epoka kamienia – najwcześniejsza i najdłuższa z trzech epok prehistorycznych (po niej nastąpiły epoka brązu i żelaza) obejmująca okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych (najwcześniej w Afryce ok. 2,6 mln lat temu) aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów metalowych.

Franchthi

Franchthi – jaskinia położona w Grecji, na Peloponezie, na wschodnim wybrzeżu Zatoki Argolidzkiej, w pobliżu miasta Kranidhi.

Ma charakter obszernej krasowej komory z dużym wejściem. Znajdują się w niej ślady obecności ludzi sprzed co najmniej 18 tys. lat. Była zamieszkiwana od paleolitu, przez mezolit, aż po neolit. Mieszkańcy początkowo zajmowali się łowiectwem, ale znaleziono w niej także: wykę soczewicowatą, migdały, orzeszki pistacjowe i soczewicę sprzed 11 tys. lat p.n.e., jęczmień i owies z 10 tys. lat p.n.e. oraz groch i gruszki z 7,5 tys. lat p.n.e. (tym samym może być to najstarsze wykorzystywane rolnicze miejsce w Grecji, jeśli nie w całej Azji Mniejszej). W środku były również ślady hodowli zwierząt sprzed 6 tys. lat p.n.e. Znaleziono w niej też obsydian, pochodzący z odległej o 80 km wyspy Milos, co świadczy o wymianie handlowej.

Kania Góra

Kania Góra - wieś sołecka w Polsce położona w woj. łódzkim, w pow. zgierskim, w gminie Zgierz. Wieś leży około 1,5 km na północ od autostrady A2 (E30). Do Zgierza jest 9 km, a do Ozorkowa 6.

Na terenie dzisiejszej Kaniej Góry znajdowano ślady bardzo starego osadnictwa. Jedne z najstarszych na terenie gminy. Są tu datowane na IX wiek przed Chrystusem, znaleziska kultury z ostrzami liściowatymi (paleolit). Są zabytki późniejsze - sprzed ok. 8 tys. lat - mezolit i 5 tys. lat - neolit

Karczew

Karczew – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 10 271 mieszkańców.

W mieście znajdują się zakłady przemysłu spożywczego (mięsno-drobiarskiego, mleczarskiego) i chemicznego. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku znajdowała się w mieście montownia samochodów marki Mercedes.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 28,12 km².

Mezolit (minerał)

Mezolit (mesolit) – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy zeolitów. Należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od gr. mesos = średni, środek i lithos = kamień, skała i oznacza „kamień znajdujący się w środku”: nawiązuje do chemicznego i fizycznego podobieństwa do natrolitu i skolecytu, między którymi stanowi ogniwo pośrednie.

Mezolit na ziemiach polskich

Mezolit tak samo jak paleolit czy neolit nie jest okresem, o którym wiemy dużo. Na ziemiach polskich jest on o tyle zagadkowy, ze względu na to że:

Nie ma zbyt dużo śladów archeologicznych z tamtego okresu

Nie wyróżnia się on szczególnie od poprzedzającej ani następującej po nim epoki, na terenach należących obecnie do Polski był to w znacznie większym stopniu okres przejściowy pomiędzy paleolitem a neolitem aniżeli (tak jak np. na Bliskim Wschodzie) czasem, w którym ludność osiada na danych terenach bo i zwierzyna przestaje migrować.

Paleolit

Paleolit (gr. παλαιός, palaiós 'stary', λίθος, líthos 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia się form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). W historii geologicznej odpowiada epoce plejstocenu (2,58 mln – 11,7 tys. lat temu) i początkowi holocenu.

Termin „paleolit” wprowadził w 1865 angielski etnolog John Lubbock.

Paleolit dzieli się na:

paleolit dolny – (od ok. 2,5-2,0 mln – do ok. 120 tys. lat temu)

paleolit środkowy – (od ok. 350-300 tys. – do ok. 40 tys. lat temu)

paleolit górny – (od ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.)

paleolit późny – (od ok. 14 tys. – do 8 tys. lat p.n.e.)

Prehistoria

Prehistoria, prahistoria (łac. præ – przedrostek oznaczający uprzedniość, „przed”, „wcześniej”) – najdłuższy okres dziejów ludzkości, od pojawienia się na Ziemi człowieka zręcznego, do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 2 mln lat temu razem z pojawieniem się Homo habilis, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się człowieka rozumnego. Dzieli się na sześć podstawowych epok – daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:

epoka kamienia – (ok. 2 mln lat – 3400/2000 p.n.e.)

paleolit – (ok. 2 mln lat – ok. 11000 p.n.e.)

mezolit – (ok. 10000 – ok. 5000 p.n.e.)

neolit – (ok. 9000 – ok. 3400/2000 p.n.e.)

eneolit/chalkolit/epoka miedzi – (ok. 6000 – ok. 3400/2000 p.n.e.)

epoka brązu – (ok. 3400 – ok. 1200/750 p.n.e.)

epoka żelaza – (ok. 1200 p.n.e. do starożytności)Powyższa datacja jest próbą zniwelowania różnic wynikających z asynchronizmu rozwojowego, czyli nierównomiernego rozwoju różnych obszarów w tym samym czasie. Na przykład mezolit wystąpił tylko na ziemiach europejskich, a w Mezopotamii po paleolicie nastał od razu neolit. Epoka żelaza na ziemiach polskich rozpoczęła się ok. 750 r. p.n.e. (datę ustalono dzięki badaniom w osadzie kultury łużyckiej w Biskupinie), w obu Amerykach dopiero po 1492, zaś w Australii dopiero na przełomie XVIII i XIX w. Stosowana przez polskich naukowców chronologia obejmuje terytoria Niżu Środkowoeuropejskiego.

Występujący na ziemiach europejskich eneolit na ziemiach Bliskiego Wschodu przyjmuje nazwę chalkolitu i pokrywa się z okresem powstawania pierwszych organizmów protopaństwowych. Nie wszyscy prehistorycy uznają eneolit/chalkolit za autonomiczny okres prehistorii, wielu uznaje go za schyłkowy etap neolitu.

Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalezieniem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Pismo powstało jako daleka konsekwencja rewolucji neolitycznej, która poprzez zwiększenie ilości produkowanej żywności spowodowała występowanie nadwyżek produktów rolniczych i przemysłowych oraz zmianę struktury społecznej i przejście z ustroju rodowego na klasowy, co determinowało sporządzanie spisów administracyjnych i inwentaryzacyjnych. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma; żyjące w ten sposób obecnie lub do niedawna noszą nazwę kultur pierwotnych.

Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.

Prehistoria ziem polskich

Jeśli za prehistorię Polski uważamy okres od pojawienia się człowieka na obszarze obecnego państwa polskiego, to zaczęła się ona ok. pół miliona lat temu.

Prehistorię i protohistorię ziem polskich bada i dokumentuje m.in. Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie (1928).

Rybołówstwo

Rybołówstwo – gałąź gospodarki obejmująca pozyskiwanie (połów) ryb i innych zwierząt oprócz wielorybów (wielorybnictwo), między innymi skorupiaków i mięczaków (frutti di mare – owoce morza) oraz roślin wodnych w celach spożywczych. Organizmy te wydobywa się zarówno na morzach i oceanach, jak i w rzekach i jeziorach, w celu ich spożycia lub dalszego przetworzenia (przemysł rybny). Rybołówstwo dzieli się na przybrzeżne i pełnomorskie. Pierwotnie obok zbieractwa i łowiectwa stanowiło podstawę utrzymania się społeczeństw (mezolit).

Stare Gierałty

Stare Gierałty – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Szepietowo.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Stefan Karol Kozłowski

Stefan Karol Kozłowski (ur. w 1938) – polski archeolog.

W latach 1956 - 1961 studiował na Uniwersytecie Warszawskim, w roku 1961 obronił pracę magisterską z archeologii pt. Stanowisko płudzkie w Tokarach-Rąbierzu, powiat Płock, w roku 1967 uzyskał stopień doktora nauk historycznych na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Mezolit Małopolski, napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Waldemara Chmielewskiego (UW), w roku 1971 uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie dorobku naukowego i rozprawy habilitacyjnej pt. Pradzieje ziem polskich od 9 do 4 tysiąclecia p.n.e. (UW). Od roku 1976 przewodniczył Komisji Mezolitycznej Międzynarodowej Unii Nauk Pre i Protohistorycznych (UISPP), a w roku 1981 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego

Prowadził badania w zakresie epoki kamienia – głównie mezolitu europejskiego i wczesnego neolitu na Bliskim Wschodzie. Przewodniczył pracom archeologicznym w Polsce oraz Iraku.

Układ jednoskośny

Układ jednoskośny – układ krystalograficzny, w którym są trzy osie różnej długości, z czego dwie są w stosunku do siebie prostopadłe, a trzecia jest ustawiona skośnie.

Typowymi przedstawicielami tej grupy są:

pinakoidy (dwuściany podstawowe) o nachylonych ścianach wierzchołkowych

graniastosłupy o nachylonych ścianach wierzchołkowych (słupy z daszkami)W tym układzie krystalizuje około 32% minerałów; np. ortoklaz, mika, gips, realgar, aurypigment, malachit, azuryt, epidot, natrolit, mezolit, diopsyd, jadeit, egiryn, omfacyt, spodumen, augit, aktynolit, tremolit, glaukofan, crossyt, riebeckit, hornblenda, olivenit.

Zeolity

Zeolity – duża grupa minerałów glinokrzemianowych (gromada krzemianów) o różnym składzie chemicznym, właściwościach i postaci kryształów. Uwodnione glinokrzemiany sodu i wapnia, w rzadszym stopniu baru, strontu, potasu, magnezu, manganu. Grupę tę wydzielił w 1756 roku szwedzki mineralog Axel Frederik Cronstedt.

Nazwa pochodzi z gr. dzeo = wrzeć (kipieć), zein = gotować i lithos = kamień (skała) co oznacza "wrzące kamienie" i nawiązuje do cechy charakterystycznej tej grupy: pod wpływem ogrzewania zawarta w nich woda "wrze" = "pieni się" pokrywając powierzchnię pęcherzykami (efekt uwalniania zawartej w zeolitach wody).

Obszerna grupa uwodnionych glinokrzemianów szkieletowych Na, Ca, Ba, Sr, K, Mn, Mg, w których w wolnych kanałach strukturalnych występują drobiny H2O (tzw. woda zeolitowa) oraz kationy jedno lub dwuwartościowe.

Do grupy tej należy około 50 minerałów m.in. mezolit, thomsonit, gonnardyt, epistilbit, ferrieryt, laumontyt, yugawaralit, gmelinit, analcym, z czego zaledwie 15 występuje pospolicie.

Pod względem morfologicznym dzielą się na kilka grup:

włókniste (natrolit, mezolit, skolecyt, thomsonit, gonnardyt, mordenit, ferrieryt, laumontyt),

płytkowe (heulandyt, klinoptilolit, stilbit),

kostkowe (gismondyt, phillipsyt, harmotom, yugawaralit, gmelinit, chabazyt).

Do zeolitów zaliczany jest też analcym – minerał bardzo podobny do skaleniowców (pod względem składu chemicznego oraz postaci).Ze względu na wykształcenie elementów strukturalnych, ich morfologię (skupienia masywne, kryształy), cechy fizyczne (np. łupliwość), wyróżnia się kilka szeregów:

szereg natrolitu (z. włókniste) np. natrolit, skolecyt

szereg mordenitu

szereg heulandytu (z. płytkowe) np. heulandyt, klinoptilolit, stilbit

szereg gismondytu i phillipsytu (z. kostkowe) np. gismondyt, phillipsyt, harmotom

szereg chabazytu np. chabazyt

szereg faujasytu i paulingitu

Zimne Wody (województwo łódzkie)

Zimne Wody – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim, w gminie Dobroń.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa sieradzkiego.

Na terenie gminy Dobroń ślady osadnictwa sięgają pradziejów. Potwierdzające to stanowiska archeologiczne są dość liczne, a spora ich część ma charakter wielokulturowy, tj. cechują je znaleziska z różnych chronologicznie kultur. Najwcześniejsze z nich wiąże się z kulturą janisławicką datowaną na mezolit, czyli środkową epokę kamienia (8,3 – 4,5 tys. p.n.e.) odkrytą w Zimnych Wodach.

WYKAZ STANOWISK ARCHEOLOGICZNYCH:

Zimne Wody st. 1. – osada – kultura łużycka

Zimne Wody st. 2. – osada – kultura łużycka – ślady osadnictwa – kultura janisławicka

Zimne Wody st. 3. – osada – kultura łużycka

Zimne Wody st. 4. – osada – kultura łużycka

Zimne Wody st. 5. – ślady osadnictwa – pradzieje

Zimne Wody st. 6. – osada – kultura łużycka

Zimne Wody st. 7. – ślady osadnictwa – kultura łużycka

Zimne Wody st. 9. – ślady osadnictwa – kultura łużycka

Zimne Wody st. 10. – osada – kultura polskaBUDYNKI WPISANE DO GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW:

Zimne Wody – dom w zagrodzie nr 6 – mur. ok. 1920 r.

Epoki prehistoryczne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.