Martin Scorsese

Martin Charles Scorsese (ur. 17 listopada 1942 w Nowym Jorku) – amerykański reżyser, scenarzysta, montażysta, aktor i producent filmowy. Laureat Oscara za reżyserię filmu Infiltracja (2007), doktor honoris causa Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi[1].

Martin Scorsese
Martin Scorsese by David Shankbone
Prawdziwe imię i nazwisko Martin Marcantonio Luciano Scorsese
Data i miejsce urodzenia 17 listopada 1942
Nowy Jork
Zawód reżyser, scenarzysta, montażysta, aktor, producent filmowy
Współmałżonek Laraine Marie Brennan
(1965-1971; rozwód)

Julia Cameron
(1976-1977; rozwód)

Isabella Rossellini
(1979-1982; rozwód)

Barbara De Fina
(1985-1991; rozwód)

Helen Schermerhorn Morris
(od 1999)
Lata aktywności od 1963
Odznaczenia
Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Życiorys

Martin Scorsese urodził się 17 listopada 1942 we Flushing na Long Island, jako drugi syn Charlesa i Catherine Scorsese. Jego rodzice byli dziećmi sycylijskich imigrantów, którzy osiedlili się w Nowym Jorku około 1910. Charles początkowo zajmował się sprzedażą męskiej odzieży, w czasie szabatu Żydzi zatrudniali go do rozpalania pieców. Ojciec Charlesa pracował w stoczniach i branży owocowo-warzywnej. Z kolei dziadek Martina ze strony matki służył we włoskiej kawalerii, dopóki nie przekonał swojej żony do wyjazdu do Ameryki. Tam zajął się produkcją wina, podczas gdy ona zarabiała na życie szyjąc. Ich córka Catherine poślubiła Charlesa Scorsese w katedrze św. Patryka 10 czerwca 1934. Charles pracował jako prasowacz, Catherine jako szwaczka.

Rodzice mieszkali we wschodniej części Manhattanu, gdzie pracowali w dzielnicy przemysłu odzieżowego. Gdy Martin skończył osiem lat, przeprowadzili się do dzielnicy zwanej Corona, na przedmieściach Queens. Wkrótce jednak ojciec Martina popadł w kłopoty finansowe i rodzina musiała przenieść się z powrotem do kamienicy czynszowej, w której się urodził.

Martin jako dziecko chciał być malarzem, równocześnie interesował się filmem. Wolny czas spędzał często w kinie, do którego zabierali go rodzice. Po powrocie do domu rysował to, co wcześniej zobaczył. Wymyślał własne historyjki, pomysły biorąc z komiksów czy książek. Do dziesiątego roku życia jego ulubionym gatunkiem filmowym był western. Jego rodzina była jedną z pierwszych w bloku, która w 1948 roku kupiła telewizor. Dzięki telewizji miał możliwość poznania najważniejszych filmów kina hollywoodzkiego, europejskiego i japońskiego, które miały ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość.

W latach dziecięcych chorował na astmę. Mając osiem lat, pragnął zostać księdzem. Zaczął uczęszczać do katolickiej szkoły średniej św. Patryka, gdzie nauczył się kaligrafować. Uczące tam zakonnice bardzo polubiły swojego podopiecznego, który chciał zostać misjonarzem. W wieku czternastu lat wstąpił do gimnazjum katedralnego, młodzieżowego seminarium na Upper West Side. Relegowano go jednak po roku, ponieważ nie koncentrował się na pracy. Kilka lat później zaczął studiować na Uniwersytecie Nowojorskim. Zdecydował się głównie dlatego, że w ogólnym programie odbywały się tam zajęcia z filmu. Na drugim roku miał zajęcia, w ramach których trzeba było zrobić własny, trzyminutowy film. Podchodząc do projektu, miał już wiedzę o bocznym i tylnym oświetleniu, obiektywach, przyspieszeniach i zwolnieniach. Studiował filmoznawstwo w latach 1960-1965. Na ten okres przypadał rozkwit francuskiej nowej fali, międzynarodowego kina artystycznego i odkryć kinematografii Europy Wschodniej.

Swój pierwszy prawdziwy film zrealizował w 1963. Był inspirowany animowaną krótkometrażówką Krytyk (The Critic).

Pierwszą nagrodę zdobył w 1964 w międzykolegialnym konkursie imienia Jesse L. Lasky’ego za film It's Not Just You, Murray. W tym samym roku Scorsese otrzymał tytuł magistra komunikacji filmowej. Jeszcze przed uzyskaniem dyplomu poślubił koleżankę ze studiów, Laraine Marie Brennan, a 7 grudnia 1965 urodziła się ich córka. Wtedy też Scorsese zaprzyjaźnił się z innymi młodymi filmowcami: Brianem De Palmą, Michaelem Wadleighem, Jimem McBirde’em i Mardikiem Martinem. W 1969 wrócił na Uniwersytet w Nowym Jorku jako wykładowca.

W 1970 Scorsese przeniósł się do Hollywood. Dzięki swojemu filmowemu wykształceniu bez trudu znalazł pracę. Został montażystą. W 1973 na Nowojorskim Festiwalu Filmowym krytyka z uznaniem przyjęła Ulice nędzy (Mean Streets). W 1974 Francis Ford Coppola zarekomendował Martina Scorsese w wytwórni Warner Brothers. Zaowocowało to rozpoczęciem pracy nad kolejnym filmem Alicja już tu nie mieszka (Alice Doesn't Live Here Anymore). Obraz ten stał się jego pierwszym komercyjnym sukcesem. Przyniósł też Oscara dla najlepszej aktorki dla grającej główną rolę Ellen Burstyn.

Kolejnym znaczącym filmem okazał się Taksówkarz (Taxi Driver). Scenariusz do tego filmu napisał Paul Schrader, w roli głównej osadzony został Robert De Niro, tworząc jedną ze swych najbardziej znanych kreacji. W filmie wzięli udział także: Harvey Keitel, Jodie Foster i Cybill Shepherd. Film otrzymał cztery nominacje do Oscara i zdobył Złotą Palmę na 29. MFF w Cannes. W 1977 Scorsese, De Niro i Liza Minnelli stworzyli razem kolejny film New York, New York, który jednak nie powtórzył sukcesu poprzednika.

Scorsese coraz częściej sięgał po narkotyki. Z powodu głębokiej depresji i uzależnienia od kokainy trafił we wrześniu 1978 do szpitala.

Kolejnym filmem Martina Scorsese był Wściekły Byk (Raging Bull, 1980), któremu Amerykańska Akademia Filmowa przyznała sześć nominacji do Oscara. Obraz ostatecznie zdobył dwie statuetki: dla najlepszego aktora (Robert De Niro za rolę Jake’a LaMotty) oraz za najlepszy montaż (Thelma Schoonmaker). Scorsese wykorzystał sukces filmu zrealizowanego w czarno-białej konwencji i rozpoczął międzynarodową kampanię popierającą kino czarno-białe.

W 1985 zrealizował Po godzinach (After Hours) z Griffinem Dunnem i Rosanną Arquette w rolach głównych. Scorsese otrzymał za niego nagrodę dla najlepszego reżysera na 39. MFF w Cannes. W 1986 nakręcił Kolor pieniędzy (The Color of Money) z Paulem Newmanem, który otrzymuje za swą kreację Oskara dla najlepszego aktora. W 1986, kiedy otrzymał fundusze, Scorsese zrealizował w końcu wymarzony projekt - Ostatnie kuszenie Chrystusa (The Last Temptation of Christ) - na podstawie dzieła Nikosa Kazandzakisa. Film wywołał zamieszanie i stał się powodem religijnych demonstracji na całym świecie. Film przyniósł mu drugą nominację do Oscara dla najlepszego reżysera.

W 1990 Scorsese wraz z siedmioma innymi realizatorami filmowymi założył Film Foundation. W 1990 powstali Chłopcy z ferajny (Goodfellas), opowieść o mafii i jej wewnętrznych zależnościach. Film uzyskał sześć nominacji do Oskara. W 1991 American Cinematique uhonorował reżysera za spektakularną karierę. W następnym roku zapoczątkował kampanię filmową Martin Scorsese Presents poświęconą propagowaniu klasyki filmowej.

W 1995 powstał kolejny film, Kasyno (Casino), w którym ponownie nawiązał do tematyki świata przestępczego, osadzonego w realiach Las Vegas lat siedemdziesiątych. Scorsese był producentem filmów Spike’a Lee Ślepy zaułek (Clockers) oraz Allison Anders W rytmie serca (Grace of My Heart), a także współproducentem Kicked in the Head Matthew Harrisona.

W 1997 został uhonorowany przez Amerykański Instytut Filmowy za całokształt twórczości. Rok później powstał Kundun – życie Dalaj Lamy (Kundun), historia wczesnego życia Dalajlamy. W maju 1998 otrzymał nagrodę od Lincoln Center's Film Society i mianowano go przewodniczącym jury konkursu głównego na 51. MFF w Cannes.

W 2002 wszedł na ekrany film Gangi Nowego Jorku (Gangs of New York), zdobywając wiele wyróżnień, w tym Złoty Glob w kategorii Najlepszy reżyser. W 2005, jako część serii American Masters, kanał PBS wyświetlił film dokumentalny Bez stałego adresu: Bob Dylan (No Direction Home: Bob Dylan), który ukazał się później również w formacie DVD. Ten dokument przyniósł mu nagrodę Grammy w kategorii "Najlepszy filmowy klip muzyczny". W 2007, po sześciu nominacjach do Oscara za najlepszą reżyserię, Scorsese otrzymał statuetkę w tej kategorii za film Infiltracja (The Departed).

Scorsese był czterokrotnie żonaty, m.in. z aktorką Isabellą Rossellini i producentką Barbarą de Fina. W 1999 poślubił Helenę Morris. Mieszka w Nowym Jorku. Jest ojcem trzech córek.

Charakterystyka twórczości

Życie na ulicach Małej Italii ukształtowało zarówno styl, jak i fabularną zawartość filmów Scorsese. „Opowieści z ulic, zmieszane z doświadczeniami z własnego życia, miały się stać podstawowym źródłem jego pierwszych, otwarcie autobiograficznych filmów długometrażowych”.

„Mówią o nim: najbardziej utalentowany reżyser ostatnich lat. Wirtuoz stylu. Artysta pasji i obsesji. Mówią też o nim: artysta kontrowersyjny. Jego filmy często wzbudzają sprzeciw. Hiperrealistycznym okrucieństwem, sadystycznymi podtekstami, zafascynowaniem przemocą”. Kręci filmy nie zwracając uwagi na obowiązujące mody i panujące trendy. W jego filmach pojawiają się wątki i podteksty religijne. Wyróżnia go przede wszystkim ogromna doza energii zawarta w sposobie opowiadania, rytmu, ekspresji języka czy muzyki. „Czysto filmowy potencjał podszyty jest moralnym niepokojem, wewnętrznym rozdarciem i wrażliwością reżysera. Filmy Scorsese są jak pytania. Jak być dobrym człowiekiem, a jednocześnie zaakceptować twarde reguły życia w społeczności”.

„Scorsese potrafi z łatwością łączyć intymność filmowego przekazu ze świadomością formy, zaangażowanie emocjonalne z dystansem wobec opowiadanej historii. Z równym powodzeniem wykorzystuje odmienne „strategie” filmowe: quasi-dokumentalny, niemal etnograficzny zapis wycinka rzeczywistości (Ulice nędzy, Wściekły Byk) oraz wykreowaną, często fantasmagoryczną wizję, będącą ekspresjonistycznym odbiciem szczególnego stanu umysłu (Taksówkarz, Po godzinach, Przylądek strachu)”. Scorsese jest reżyserem, który zarówno pokochał, jak i zrozumiał kino. Kiedy kręci film, daje z siebie wszystko: fizycznie, emocjonalnie i finansowo. Ogromny ładunek emocjonalny tkwi w bohaterach jego filmów. Reżyser nie skupia się na wydarzeniach, ale głównie na ludziach, tworząc głębokie i niejednoznaczne portrety psychologiczne. Motywy przewodnie jego filmów można zamknąć w czterech grupach: religia, rodzina, przemoc i samotność.

Wpływ polskiej kinematografii

Reżyser przyznał się w jednym z wywiadów do tego, że duży wpływ na jego twórczość miała polska kinematografia[2]:

Nie umiem wytłumaczyć, jak wielki wpływ miało Wasze kino - panowie Wajda, Polański, Skolimowski, cała grupa tego czasu - na moją twórczość filmową. I ma do dziś, bo gdy robię film zazwyczaj łapię się na tym, że pokazuję aktorom czy operatorom właśnie polskie filmy.

Martin Scorsese w 2014 roku zapoczątkował w Stanach Zjednoczonych cykl pokazów arcydzieł polskiej kinematografii pt. „Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema”[3], które sam wytypował jako najlepsze polskie filmy. Prezentacja polskiego kina w Ameryce Północnej zainicjowana została 5-7 lutego 2014 roku w Nowym Yorku. Zaplanowane tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie obejmowało pokaz 21 polskich filmów po rekonstrukcji cyfrowej, które prezentowane były w 30 miastach[4]. Pokazy cieszyły się dużym zainteresowaniem publiczności aż do końca tournée w lutym 2015 roku[5]

Odznaczenia

Filmografia

Reżyser
Producent
Aktor

Przypisy

  1. Scorsese doktorem honoris causa łódzkiej filmówki (pol.). 2011-12-10. [dostęp 2012-04-01].
  2. Scorsese zafascynowany polskim filmem. Pokaże Amerykanom arcydzieła naszej kinematografii. tvn24.pl, 2013-11-01. [dostęp 2014-02-26].
  3. Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema - oficjalna strona projektu w języku angielskim. mspresents.com. [dostęp 2014-02-26].
  4. Scorsese prezentuje arcydzieła polskiego kina w USA. rp.pl, 03-02-2014. [dostęp 2014-02-26].
  5. Martin Scorsese poleca arcydzieła polskiego kina - Pangea Magazine. Pangea Magazine. [dostęp 2015-08-20].
  6. MARTIN SCORCESE ET LEONARDO DICAPRIO RÉCOMPENSÉS EN DUO. LE RÉALISATEUR DEVIENT CHEVALIER DE LA LÉGI... (fr.). puretrend.com. [dostęp 2014-11-26].
  7. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 2000-01-18. [dostęp 2014-11-26].
  8. MKiDN - Medal Zasłużony Kulturze - Gloria Artis, mkidn.gov.pl [dostęp 2017-10-21] (pol.).

Linki zewnętrzne

Aviator

Aviator (ang. The Aviator) – film dramatyczny produkcji amerykańsko-japońskiej w reżyserii Martina Scorsese, zdobywca pięciu Oscarów.

Danny Boyle

Daniel Francis Danny Boyle (ur. 20 października 1956 w Radcliffe) – brytyjski reżyser i producent filmowy; zdobywca Oscara. Reżyser ceremonii otwarcia Igrzysk Olimpijskich 2012 w Londynie.

Fred Zinnemann

Alfred Fred Zinnemann (ur. 29 kwietnia 1907 w Rzeszowie, zm. 14 marca 1997 w Londynie) – amerykański reżyser filmowy pochodzenia austriacko-żydowskiego. Zdobywca czterech Oscarów.

George Cukor

George Cukor (ur. 7 lipca 1899 w Nowym Jorku, zm. 24 stycznia 1983 w Los Angeles) – amerykański reżyser, mistrz komedii.

Infiltracja (film 2006)

Infiltracja – amerykański film z 2006 roku w reżyserii Martina Scorsese. Remake hongkońskiego filmu z 2002 roku Infernal Affairs: Piekielna gra. Uznany przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej za najlepszy obraz filmowy 2006 roku.

Julian Schnabel

Julian Schnabel (ur. 26 października 1951 w Nowym Jorku) – amerykański reżyser, scenarzysta, artysta malarz i rzeźbiarz.

Leo McCarey

Thomas Leo McCarey (ur. 3 października 1898 w Los Angeles - zm. 5 lipca 1969 w Santa Monica) - amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Zrealizował ponad 100 filmów, głównie komedii. Laureat dwóch Oscarów dla najlepszego reżysera za filmy Naga prawda (1937) oraz Idąc moją drogą (1944). W 1946 otrzymał nominację do tej nagrody za reżyserie filmu Dzwony Najświętszej Marii Panny (1945).

Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej za najlepszą reżyserię

Nagroda BAFTA za najlepszą reżyserię przyznawana jest od 1969 roku. Od 1993 roku nagroda nosi imię Davida Leana.

No Direction Home

No Direction Home (pol. Bez stałego adresu) - film dokumentalny w reżyserii Martina Scorsese o karierze amerykańskiego piosenkarza i autora tekstów Boba Dylana.

Po godzinach (film)

Po godzinach (oryg. After Hours) − amerykański film komediowy w reżyserii Martina Scorsese z 1985.

Robert Richardson (operator)

Robert Bridge Richardson (ur. 27 sierpnia 1955 w Hyannis w stanie Massachusetts) – amerykański operator filmowy, wieloletni współpracownik takich reżyserów jak Oliver Stone, Martin Scorsese czy Quentin Tarantino; trzykrotny laureat Oscara za najlepsze zdjęcia.

Robert Zemeckis

Robert Lee Zemeckis (ur. 14 maja 1952 w Chicago) – amerykański reżyser i pisarz litewskiego pochodzenia.

Sam Mendes

Sam Mendes, właśc. Samuel Alexander Mendes (ur. 1 sierpnia 1965 w Reading) – brytyjski reżyser filmowy i teatralny, pracujący również w Hollywood, laureat Oscara w 1999 za reżyserię filmu American Beauty. Reżyser dwóch filmów z serii o Jamesie Bondzie – Skyfall i Spectre.

W latach 2003–2010 był żonaty z aktorką Kate Winslet. Ma z nią syna, Joe Alfie'ego (ur. 2003).

Wiek niewinności (film)

Wiek niewinności (ang. The Age of Innocence) – amerykański melodramat filmowy z 1993 roku w reżyserii Martina Scorsese, nakręcony na podstawie powieści Edith Wharton.

Wilk z Wall Street (film 2013)

Wilk z Wall Street (ang. The Wolf of Wall Street) − amerykański dramat biograficzny w reżyserii Martina Scorsese. Scenariusz filmu oparto na wspomnieniach Jordana Belforta wydanych pod tym samym tytułem. Opisana zostaje maklerska kariera Belforta w Nowym Jorku oraz jak jego firma Stratton Oakmont łamała prawo, rekomendując zakup ryzykownych akcji.Światowa premiera filmu nastąpiła 25 grudnia 2013.

William Friedkin

William Friedkin (ur. 29 sierpnia 1935 w Chicago) – amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Laureat Oscara.

Złoty Glob dla najlepszego reżysera

Złote Globy za najlepszą reżyserię – kategoria Złotych Globów, przyznawana od 1944 roku, przez Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej.

Laureaci są zaznaczeni pogrubionym drukiem.

Nagrody
Nagroda Akademii Filmowej
Najlepsza reżyseria
2006: Infiltracja
Złoty Glob
Najlepsza reżyseria
2003:Gangi Nowego Jorku
2007:Infiltracja
Nagroda na MFF w Cannes
Złota Palma
1976:Taksówkarz
Najlepsza reżyseria
1986:Po godzinach
Filmy w reżyserii Martina Scorsese
1960–1969
1970–1979
1980–1989
1990–1999
2000–2009
2010–2019
Krótkometrażowe
Dokumentalne
BAFTA Fellowship
1971–2000
od 2001
Cezar Honorowy
1976–2000
od 2001
Honorowy Złoty Lew
1969–1989
1990–2009
2010–
Nagroda Akademii Filmowej za najlepszą reżyserię
1928–1940
1941–1960
1961–1980
1981–2000
2001–2020
Nagroda BAFTA za najlepszą reżyserię
1968–1969
1970–1979
1980–1989
1990–1999
2000–2009
2010–2019
Nagroda im. Cecila B. DeMille’a
1950–1969
1970–1989
1990–2009
2010–2029
Laureaci nagrody Praemium Imperiale (film/teatr)
Srebrny Lew dla najlepszego reżysera
1990-2000
2001-2010
2011-2020
Złota Palma dla najlepszego reżysera
1940-1959
1960-1979
1980-89
1990-99
2000-09
2010-19
Złoty Glob za najlepszą reżyserię
1940–1959
1960–1979
1980–1999
2000–2019

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.