Kultura Erlitou

Kultura Erlitou (chiń. upr. 二里头文化; chiń. trad. 二里頭文化; pinyin: Erlǐtóu wénhuà) – nazwa nadana przez archeologów kulturze z wczesnej epoki brązu (1900 - 1600 p.n.e.[1]), której ślady obecności znalezione zostały w następujących prowincjach współczesnych Chin: Henan, Hubei, Shaanxi, Shanxi. Nazwa pochodzi od miejsca odkrycia największej osady w roku 1959 (o powierzchni 3 km²). Większość chińskich archeologów uważa, że kulturę Erlitou należałoby utożsamiać z półlegendarną dynastią Xia[2]. Ten pogląd nie jest podzielany przez innych archeologów, jako że nie zachowały się żadne pisemne świadectwa dotyczące kultury Erlitou.

Erlitou map
Przybliżony zasięg kultury Erlitou
CMOC Treasures of Ancient China exhibit - bronze jue
Naczynie na alkohol typu jue, wykonane z brązu

Zobacz też

Przypisy

  1. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Joachima Śliwy: Wielka Historia Świata Stary i Nowy Świat od „rewolucji” neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego. T. 2. Oficyna Wydawnicza Fogra, 2005, s. 550. ISBN 83-85719-83-0.
  2. Miriam T. Stark: Archaeology of Asia. Malden, MA: Blackwell Publishing, 2006, s. 163. ISBN 978-1-4051-0213-1.
Chińskie brązy rytualne

Chińskie brązy rytualne – pochodzące z czasów dynastii Shang i Zhou zdobione (czasem bardzo bogato) przedmioty z brązu, przede wszystkim naczynia służące do celów rytualnych, zarówno religijnych jak i dworskich. Stanowią świadectwo kunsztu odlewniczego starożytnych Chińczyków, od czasów starożytnych były przedmiotem kolekcjonerstwa. Często są zdobione napisami we wczesnym piśmie chińskim.

Kultura Longshan

Kultura Longshan – chińska kultura neolityczna będąca bezpośrednią kontynuacją kultury Yangshao, która wykształciła się w rejonie centralnego i dolnego biegu Rzeki Żółtej między 2500 p.n.e. a 1850 p.n.e., na terenie m.in. północnej części prowincji Henan oraz wzdłuż wybrzeży Morza Wschodniochińskiego.

Nazwa pochodzi od miejscowości Longshan (龙山, dosł. Smocza Góra) w prowincji Szantung, gdzie w latach 1930-1931 odkryto pozostałości pierwszej osady przypisywanej tej kulturze.

Badania archeologiczne pozwoliły na odkrycie osad otoczonych wałami ziemnymi. Wyróżniająca cecha tej kultury był wysoki poziom wytwarzania naczyń oraz kół. Charakterystyczne są w szczególności wyrabiane na kole garncarskim wyroby wykonane z wypolerowanej czarnej ceramiki o wyszukanych kształtach, o czerepach grubości od 2 do 4 mm. Są to m.in. naczynia na trzech nóżkach (por. ding), puchary o esowatej linii wsparte na rzeźbionej nóżce lub w kształcie moździerza z uchwytami. Ozdoby w formie delikatnych linii i ząbków były wyciskane. Odnaleziono też liczne wyroby wykonane z kamienia (przede wszystkim narzędzia), krzemienia, nefrytu, kości i muszli, choć znana była już także miedź. W okresie kultury Longshan uprawiano kilka rodzajów zbóż i warzyw, a także poddawano fermentacji ryż. Rozpowszechniona była hodowla koni, krów, świń, owiec, psów i kur.

Kultura Peiligang

Kultura Peiligang (chiń. 裴李崗文化; pinyin: Péilǐgāng wénhuà) – nazwa nadana przez archeologów grupie neolitycznych osad z doliny rzeki Yiluo w chińskiej prowincji Henan z okresu VI - V tysiąclecia p.n.e. Nazwa pochodzi od miejsca odkrycia jednej z osad w roku 1977. Znaleziono ślady świadczące o hodowli świń i wyrobie ceramiki zdobionej rytami.

Kultura Yangshao

Kultura Yangshao (chin. 仰韶文化, Yǎngsháo wénhuà) – chińska kultura neolityczna, która wykształciła się w rejonie centralnego biegu rzeki Huang He zajmowanym przez prowincje Henan, Shanxi, Shaanxi. Czas jej trwania datowany jest okres 5000–3000 p.n.e. Odkryta została przez szwedzkiego geologa J.G. Anderssona w 1920 roku. Nazwa pochodzi od pierwszej odkrytej osady (w chińskiej prowincji Henan). Obecnie znanych jest ponad 1000 stanowisk tej kultury, z których najważniejszym jest Banpo.

Kultura znana jest z wyrobów ceramicznych wykonywanych na wolnoobrotowych kołach garncarskich lub lepionych ręcznie. Należą do nich wazy, czary i urny grzebalne malowane na szarym, brązowym lub czerwonym tle farbami w kolorach: czarnym, czerwonym, żółtym i białym, dekoracjami w kształcie spiral i innych figur geometrycznych (rombów, kwadratów, trójkątów) oraz zgeometryzowanych twarzy, zwierząt i ryb. Część wyrobów pozbawiona jest dekoracji (najprawdopodobniej są to naczynia codziennego użytku). Rytmicznie powtarzalny ornament najprawdopodobniej miał związek z rytuałami magicznymi i praktykami szamanistycznymi. Przypuszcza się, że spirale symbolizowały wodę, zygzaki błyskawice, a meandry chmury.

Ludność kultury Yangshao mieszkała w niewielkich wioskach, składających się z półpodziemnych domów o owalnym kształcie i zajmowała się uprawą prosa.

Neolit w Chinach

Najwcześniejsze ślady człowieka (rodzaju Homo) na terenie dzisiejszych Chin, odnaleziono na północy, w jaskiniach Zhoukoudian, położonych na południowy zachód od Pekinu oraz w okolicach miejscowości Lantian (dolina rzeki Pa, prowincja Shaanxi). Wśród znalezisk były narzędzia kamienne, kości zwierząt, ślady ognia i najważniejsze - kości homo erectus. W okresie późnego plejstocenu (późny paleolit), stanowisko to zostało ponownie zajęte przez ludzi współczesnych (Homo sapiens), którzy przybyli na te tereny ok. 35 tys. lat temu. Paleolityczne kultury tego okresu tworzyły rozległą wspólnotę, rozciągającą się od północnych Chin na Syberię.

Początki uprawy roli (będącej zasadniczą częścią tzw. rewolucji neolitycznej), datuje się na terenach dzisiejszych Chin na ok. 10 tys. lat temu, równocześnie na terenach północnych (wokół Huang He) i południowych (nad Jangcy). To pierwotne rolnictwo korzystało ze znacznie bardziej sprzyjającego - zwłaszcza na północy - klimatu. Dziś stosunkowo sucha Nizina Chińska była wówczas porośnięta gęstymi lasami, w których występowały zwierzęta typowe dziś dla strefy subtropikalnej i tropikalnej, jak słonie i tapiry, a także wodolubne rośliny jak jam i taro. Co ważniejsze występowały tam licznie prosa, zarówno z rodzaju Panicum jak i Sertaria, oraz gatunki ryżu (rodzaj Oryza).

Najstarsze ślady prawdopodobnej uprawy prosa odnaleziono w stanowiskach kultur Peiligang w postaci narzędzi do przeróbki ziarna; stanowisko to, datowane na ok. 8000 p.n.e. zawierało także szczątki udomowionych świń i psów. Na stanowiskach bardzo pokrewnej kultury Cishan, w Nanzhuangtou (okolica Xushui, południowe Hebei), odnaleziono składy prosa (podziemne jamy) w ilościach wykluczających wyłącznie zbiory dzikich traw (łącznie ok. 50 ton). Analizy wykazały, że było to proso zwyczajne, datowane na między 8300 a 6700 p.n.e. Na stanowiskach tej samej kultury znaleziono też szczątki najdawniej udomowionych kur.

Na południu, w Pengtoushan (Hunan), w górnym biegu rzeki Li, zachowały się pozostałości osad ludzkich, a w nich misy z ceramiki sznurowej, zawierającej wielkie ilości ryżu, datowanego metodą węglową na 8200-7800 p.n.e.W okresie późniejszego neolitu (ok. 5000 p.n.e.) zaznacza się na terenie Chin regionalizacja kultur, tworzących kilka grup: Xinle w Mandżurii, Yangshao w górnym i Dawenkou w dolnym biegu Huang He, Daxi w centralnym oraz Hemudu i Majiabang w dolnym biegu Jangcy, wreszcie Dapenkeng na wybrzeżu dzisiejszego Guangdongu i Dalongtang nad rzeką Zachodnią.

W III tysiącleciu p.n.e. powstał obszar kultur o znacznej ilości wspólnych cech, aczkolwiek prawdopodobnie o pierwotnie różnym pochodzeniu. Obszar (i okres jego istnienia) nazywa się obszarem (okresem) „Longshan”, od pierwszej odkrytej kultury tego typu. Obejmował on dolny i środkowy bieg Huang He. Z tej kultury wyewoluowała najprawdopodobniej kultura Erlitou ze Henanu (ok. 2000-1500 lat p.n.e.), przejściowa do epoki brązu, ostrożnie identyfikowana (zwłaszcza przez chińskich archeologów) z półlegendarną pierwszą chińską dynastia - Xia, którą według tradycji miał założyć Wielki Yu (trad. lata panowania: 2205 p.n.e.-2198 p.n.e.).

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.