Księga Wyjścia

Księga Wyjścia [Wj], Druga Księga Mojżeszowa [2 Mojż], Exodus [Ex] (hebr. שמות (Szemot) – „imiona" – od pierwszych słów księgi, gr. Εξοδος Exodos z Septuaginty) – druga księga Pisma Świętego.

David Roberts 001
David Roberts – Wyjście Izraelitów z Egiptu
Figures The erection of the Tabernacle and the Sacred vessels
Ks. Wyjścia 40, 17-19: „Wzniesiono przybytek dnia pierwszego miesiąca pierwszego roku drugiego. Postawił Mojżesz przybytek, założył podstawy, ustawił dach, umieścił poprzeczki oraz ustawił słupy. I rozciągnął namiot nad przybytkiem i nakrył go przykryciem namiotu z góry, jak to Pan nakazał Mojżeszowi". Grafika z 1728 w: Figures de la Bible
Tissot The Brazen Serpent
Mojżesz i miedziany wąż - motyw związany z wędrówką Izraela, autor: James Tissot

Księga Wyjścia należy do Pięcioksięgu i tym samym do Starego Testamentu. Jest bardziej spójna i przejrzysta niż poprzedzająca ją Księga Rodzaju[1].

Struktura

Oryginalny tekst hebrajski zawiera 1 209 wersetów, 16 173 słowa oraz 33 539 liter[2].

Treść księgi można podzielić na dwie części. Pierwsza – rozdziały 1-18 – to opis ucisku Izraelitów w Egipcie i ich wyjścia aż do przymierza z Bogiem na górze Synaj, a druga – rozdziały 19-40 – to opis przepisów religijnych przekazanych Mojżeszowi przez Boga. Proponowany jest też podział pod kątem geograficznym (Egipt: rozdziały 1-18, Synaj: rozdziały 19-40), chronologicznym (ucisk w Egipcie: rozdziały 1-10, wyjście z Egiptu i wędrówka ku górze Synaj: rozdziały 11-18, pobyt pod górą Synaj: rozdziały 19-40), merytorycznym (ucisk w Egipcie i wyjście: rozdziały 1-18, przymierze na Synaju: rozdziały 19-24, pouczenia związane z Namiotem Spotkania: rozdziały 25-31, zerwanie i odnowienie przymierza: rozdziały 32-34, polecenie sporządzenia Namiotu Spotkania: rozdziały 35-40 lub wprowadzenie: rozdział 1, wczesne życie Mojżesza: rozdziały 2-7, starcie Mojżesza z faraonem: rozdziały 7-12, wyjście z Egiptu i przejście przez morze: rozdziały 12-15, wędrówka przez pustynię: rozdziały 15-18, pobyt pod Synajem: rozdziały 19-40)[3].

Według tradycji spisał ją Mojżesz. Zgodnie z przyjętą we współczesnej biblistyce teorią źródeł uważa się, że fragmenty Księgi powstawały w różnych epokach historycznych. Kanoniczną wersję zredagowano po wygnaniu babilońskim, co oznacza, że część jej treści przechowywano w tradycji ustnej jako opowiadania lub jako część liturgii Paschy, Pięćdziesiątnicy i Święta Namiotów. Opowiadania, które weszły do redakcji należą do tradycji jahwistycznej, elohistycznej, kapłańskiej i deuteronomistycznej. Nieraz są one przemieszane, np. pierwsze trzy tradycje tworzą fragmenty historii o przejściu przez morze[4]. Ponadto w Księdze Wyjścia znajduje się pieśń zwycięstwa po przejściu przez morze, której styl i język wskazują na archaiczny charakter i jest ona jednym z najstarszych fragmentów Biblii[5]. Zgodnie z niektórymi poglądami pieśń ta powstała około 1150 r. p.n.e., przekazując mit o zagładzie Egipcjan w wodach, jako jeden z przejawów pojawiającego się w wierzeniach Izraelitów konfliktu Jahwe i morskiego smoka. Po około dwustu latach redaktor z tradycji jahwistycznej, chcąc wyjaśnić, skąd Egipcjanie znaleźli się pośród wód, miał dodać historię o osuszeniu przez Boga drogi przez morze, a potem redaktor z tradycji kapłańskiej dodał działanie Mojżesza[6]. Niektórzy również współcześnie twierdzą, że niektóre fragmenty dotyczące religii i kultu, w tym Dekalog i Kodeks Przymierza, mogą pochodzić od Mojżesza[7].

Według biblistów najważniejszą część Księgi Wyjścia, czy nawet całego Starego Testamentu, stanowią rozdziały, w których Jahwe zaczyna przedstawiać Izraelitom Prawo, poczynając od Dekalogu czyli 10 przykazań[8].

Wydarzenia i przepisy

Zgodnie z redakcją Biblii Tysiąclecia, treść księgi można podzielić szczegółowo na następujące części:

Dalsze wydarzenia i przepisy opisują Księga Kapłańska i Księga Liczb[9].

Krytyka

Dane archeologiczne nie potwierdzają takiego pochodzenia Izraela, jakie znamy z wersji biblijnej[10]. Badania krytyczno-literackie pozwalają stwierdzić, że narracja biblijna między innymi Księgi Wyjścia nie jest dziełem naocznego świadka[11]. Sama postać Mojżesza jest teologiczną interpretacją różnych tradycji, stąd trudno ocenić, co jest legendą, co teologiczną wizją, a co w końcu historycznym faktem[12]. Niektórzy argumentują, że zawartość Księgi Wyjścia jest w gruncie rzeczy powieleniem mezopotamskich mitów z pewnymi innowacjami teologicznymi i jej elementy historyczne są całkowicie fikcyjne[6]. Inną kontrowersją jest przypisywanie Egiptowi (Mizraim) niewolnictwa, choć niektóre badania wykazują iż budującymi m.in. piramidy byli Egipcjanie pracujący za zboże i piwo.

Z drugiej strony, niektórzy bibliści argumentują, że podawane w Księdze Wyjścia dane nie mają charakteru faktograficznego, a symboliczny. Zdaniem Waldemara Chrostowskiego liczba Izraelitów, która miała opuścić Egipt i wędrować przez pustynię jest wyolbrzymiona do nierealistycznego rozmiaru w celu wskazania, że ich przetrwanie w warunkach pustyni nie byłoby możliwe bez cudownego wsparcia Bożej opatrzności[13]. Jest to podejście podkreślające, że historia opisana w Pięcioksięgu ma charakter teologii historii, a nie historii we współczesnym znaczeniu[14].

Archeologia

Podczas ponad stu lat badań archeologicznych nie odkryto niczego, co mogłoby wspierać historyczność narracyjnych elementów Księgi Wyjścia, takich jak pobyt przez cztery wieki w Egipcie, ucieczka ponad miliona Izraelitów z delty Nilu czy też trzymiesięczna wędrówka przez pustynię do Synaju[15][16]. Egipskie zapiski nie zawierają wzmianek o czymkolwiek opisanym w Księdze Wyjścia, obszar południowego półwyspu Synaj nie zawiera żadnych śladów masowej migracji opisanej w Eksodusie, a praktycznie wszystkich miejsc wymienionych w Księdze – włącznie z Goszen (obszar w Egipcie, który rzekomo zamieszkiwali Izraelici), „miast na składy” – Pitom i Ramses, miejsca przekroczenia Morza Czerwonego (lub też raczej – jak twierdzą współcześni badacze Biblii – Morza Trzcin), a nawet samej Góry Synaj – nie udało się zidentyfikować[17]. Badacze, którzy utrzymują, że Księga Wyjścia stanowi historyczną prawdę, przyznają, że dowody mogą co najwyżej sugerować możliwość[18].

Starożytni pisarze

Treść kilku wątków zawartych w Księdze Wyjścia można znaleźć u autorów greckich. Diodor Sycylijski wspomina o tym, że w Egipcie zapanowała epidemia, jej przyczyn upatrywano w ingerencji bogów i z tego powodu doszło do wygnania obcych. Diodor wyjaśnia, że na czele tego exodusu stał człowiek zwany Mojżeszem, który mądrością i odwagą znacznie przewyższał innych. (...) ustalił ceremonie religijne i formy kultu należnego bóstwu. Nadał prawa i unormował życie publiczne. Ludność podzielił na dwanaście fyl (...). Nie wzniósł w ogóle żadnego posągu bóstwa (…). Zabronił obywatelom sprzedawania własnych działek[19]. Także Józef Flawiusz przytacza świadectwa Manethona, Lizymacha, Apiona, którzy w swojej wersji relacjonowali dzieje Żydów, w tym wyjście z Egiptu pod wodzą Mojżesza[20].

Przypisy

  1. Chrostowski 2007 ↓, s. 61.
  2. Chrostowski 2007 ↓, s. 60.
  3. Chrostowski 2007 ↓, s. 60-61.
  4. Chrostowski 2007 ↓, s. 181-183.
  5. Chrostowski 2007 ↓, s. 73.
  6. a b Robert Luyster. Myth and history in the book of Exodus. „Religion”. 8 (2), s. 155-170, 1978. DOI: 10.1016/0048-721X(78)90002-7 (ang.).
  7. Księga Wyjścia. Wstęp. W: Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Wyd. IV. Poznań: Pallotinum, 1996. ISBN 83-7014-218-4.
  8. Księga Wyjścia. Rozdział 19 – przypisy. W: Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Wyd. IV. Poznań: Pallotinum, 1996. ISBN 83-7014-218-4.
  9. Chrostowski 2007 ↓, s. 62.
  10. Nowy komentarz biblijny – Księga Wyjścia, Edycja św. Pawła 2009, s.75.
  11. Nowy komentarz biblijny – Księga Wyjścia, Edycja św. Pawła 2009, s.74.
  12. Nowy komentarz biblijny – Księga Wyjścia, Edycja św. Pawła 2009, s.89.
  13. Chrostowski 2007 ↓, s. 130.
  14. Chrostowski 2007 ↓, s. 63.
  15. Roman Frister. Nie ruszajcie mitu. „Polityka”. 46 (2219), s. 34-35, 1999-11-13 (pol.). [dostęp 2010-12-05].
  16. James Weinstein, "Exodus and the Archaeological Reality", [w:] Exodus: The Egyptian Evidence, red. Ernest S. Frerichs i Leonard H. Lesko (Eisenbrauns, 1997), s.87
  17. John Van Seters, "The Geography of the Exodus", strony 255–276 [w:] The Land that I Will Show You: Essays on the History and Archaeology of the Ancient Near East in Honour of J. Maxwell Miller, red. J. Andrew Dearman i M. Patrick Graham (Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series 343, Sheffield Academic Press, 2001) ​ISBN 1-84127-257-4​.
  18. James K. Hoffmeier, Israel in Egypt: The Evidence for the Authenticity of the Exodus Tradition, (OUP, 1999)
  19. Diodor Sycylijski, Biblioteka ks. 40 (Focjusz, kodeks 244).
  20. Przeciw Apionowi ks. I, 26-31; ks. II, 2.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

2 Księga Kronik

Druga Księga Kronik – (hebr. דִּבְרֵי הַיָּמִים ב Diḇrê Hayyāmîm 2) biblijna księga Starego Testamentu. Opisuje wydarzenia od panowania Salomona do wydania dekretu przez perskiego króla Cyrusa o powrocie Żydów do ojczyzny.

Aaron (postać biblijna)

Aaron (hebr. אַהֲרֹן Aharon) – według Biblii starszy brat i pomocnik Mojżesza i Miriam, syn Amrama i Jokebed, będący pierwszym dziedzicznym arcykapłanem z pokolenia Lewiego. Miał czterech synów z małżeństwa z Eliszebą: Nadaba, Abihu, Eleazara i Itamara.

Abihu

Abihu (hebr. אביהוא, on jest ojcem) – postać biblijna ze Starego Testamentu (Księga Wyjścia), syn Aarona i Eliszeby.

Urodził się w Egipcie, skąd wyszedł z całym narodem izraelskim. Miał trzech braci: Nadaba, Eleazara i Itamara. Ze swym starszym bratem Nadebem i 70 innymi Izraelitami oraz Aaronem i Mojżeszem został wezwany na górę Synaj, gdzie ujrzał wizję Jahwe. Wraz z ojcem i braćmi został wprowadzony na urząd kapłański. Najprawdopodobniej na drugi dzień po tej uroczystości Abihu i jego brat Nadab dopuścili się poważnego wykroczenia, ofiarując niedozwolony ogień i zostali za to zabici przez ogień od Jahwe, a potem ich ciała wyniesiono za obóz. Aaronowi oraz dwom pozostałym braciom Bóg zabronił obchodzić żałobę po swych bliskich, których zgładził spośród zgromadzenia.

Issachar

Issachar (hebr. יִשָּׂשכָר) – bohater biblijny pojawiający się w Starym Testamencie w początkowych księgach historycznych.

Był synem Jakuba i Lei, od którego wywodzi się jedno z pokoleń Izraela. Według tradycji miał dożyć 122 lat.

Izrael w Egipcie

Israel in Egypt (HWV 054) – angielskie oratorium Georga Friedricha Händla, skomponowane w 1738. Charakteryzuje się zredukowaną akcją dramatyczną oraz znaczną przewagą partii chóralnych nad partiami solowymi.

Nowatorskie użycie przez kompozytora potężnych partii chóralnych oraz tekst zaczerpnięty bezpośrednio z Pisma Świętego spowodował niechętne przyjęcie tego oratorium przez publiczność londyńską. Stanowi ono wyjątkowy w twórczości kompozytora przykład utworu, pozbawionego właściwie akcji dramatycznej, gdzie partie chóralne stanowią 2/3 linii melodycznej. Przez współczesnych muzykologów uważane jest za pierwowzór musicalu. Libretto stanowią wyjątki ze Starego Testamentu, opisujące dzieje Żydów jako narodu wybranego przez Boga.

Janusz Radwański

Janusz Radwański (ur. 1984 w Kielcach) – polski poeta.

Laureat III nagrody VII Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Rainera Marii Rilkego 2009, I nagrody VIII Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Kazimierza Ratonia w 2012 (nagroda: wydanie tomu Chałwa zwyciężonym w 2013). Za tom Księga wyjścia awaryjnego otrzymał I nagrodę IX Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego „Złoty Środek Poezji” 2013 za najlepszy poetycki debiut książkowy roku 2012. Współpracownik Internetowej Gazety Kulturalnej Salon Literacki, gdzie prowadzi stałą rubrykę prezentującą poetów ukraińskich.

Od 2012 roku razem z Jarosławem Mazurem i Szymonem Węglowskim współprowadzi audycję Wszystko jest folkiem w Domowym Radiu Studnia.

Mieszka w Kolbuszowej Górnej.

Jokebed

Jokebed – postać biblijna ze Starego Testamentu, żona Amrama, matka Aarona, Mojżesza i Miriam.

Kidusz

Kidusz (hebr. קידוש, poświęcenie) – modlitwa zmawiana przez wyznawców judaizmu nad kielichem wina jako forma uświęcenia szabatu zgodna z przykazaniami Dekalogu: Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić (Wj 20,8). Kidusz jest modlitwą na rozpoczęcie szabatu. Zmawia się go w formie błogosławieństwa nadchodzącego święta.

Nawiązuje ona do dwóch wydarzeń opisanych w Biblii:

odpoczynku Boga po stworzeniu świata (Księga Rodzaju) i Paschy – wyjścia Izraelitów z ziemi egipskiej (Księga Wyjścia).

Księga Kapłańska

Księga Kapłańska [Kpł], Trzecia Księga Mojżeszowa [3 Mojż], (hebr. ויקרא (Wajikra) – „zawołał" – od pierwszych słów księgi, gr. Λευιτικόν Leuitikon z Septuaginty, w nawiązaniu do Lewitów) – trzecia księga Pisma św. (przed nią jest Księga Wyjścia) i Pięcioksięgu, a tym samym Starego Testamentu.

Nazwa księgi pochodzi od jej głównego tematu, czyli opisu obrzędów i zachowań związanych z oddawaniem czci Jahwe, prawa oraz opisu ofiar za grzechy. Wydarzeń opisano w Księdze Kapłańskiej bardzo mało.

Jednymi z najważniejszych słów Księgi Kapłańskiej są wielokrotnie powtarzane słowa Bądźcie świętymi, bo Ja jestem święty!. Z tego też powodu rozdziały 17–26 wyodrębnia się jako tzw. Kodeks Świętości.

Księga Rodzaju

Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) – pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).

Lewici

Lewici – potomkowie Lewiego (jednego z dwunastu synów Jakuba), a ściślej jego trzech synów: Gerszona, Kehata i Merariego. Od nich pochodzą trzy „rody" lewickie: Gerszonici, Kehatyci i Meraryci.

Nadab (syn Aarona)

Nadab (z hebr. נדב – chętny, szlachetny, wspaniałomyślny) – postać biblijna (Księga Wyjścia), pierworodny syn Aarona i Eliszeby.

Urodził się w Egipcie, skąd wyszedł z całym narodem izraelskim. Miał trzech braci: Abihu, Eleazara i Itamara. Ze swym młodszym bratem Abihu i 70 innymi Izraelitami oraz Aaronem i Mojżeszem został wezwany na górę Synaj, gdzie ujrzał wizję Jahwe. Wraz z ojcem i braćmi został wprowadzony na urząd kapłański. Najprawdopodobniej na drugi dzień po tej uroczystości Nadab i jego brat Abihu dopuścili się poważnego wykroczenia, ofiarując niedozwolony ogień, i zostali za to zabici przez ogień zesłany przez Jahwe, a potem ich ciała wyniesiono za obóz. Aaronowi oraz dwom pozostałym braciom Mojżesz zabronił obchodzić żałobę po swych bliskich, których Bóg zgładził – aby uniknąć gniewu Pańskiego.

Nisan

Nisan (hebr. ניסן, czyt. nîsān) – nazwa jednego z miesięcy w kalendarzu żydowskim, w kalendarzu gregoriańskim przypadającego na marzec-kwiecień. Nisan jest pierwszym miesiącem żydowskiego kalendarza religijnego i siódmym (w roku przestępnym ósmym) miesiącem żydowskiego kalendarza świeckiego; liczy 30 dni.

14. dnia miesiąca nisan w roku żydowskim 3790 miał zostać skazany Jezus Chrystus. Pierwotnie używano nazwy starożytnej z hebrajskiego, a miesiąca nisan brzmiała Abib, czyli 'kłosy' (Wj 13:4).

Księga Wyjścia powiada: „I rzekł Pan do Mojżesza i Aarona w ziemi egipskiej, mówiąc: Ten miesiąc będzie wam początkiem miesięcy, będzie wam pierwszym miesiącem roku” (12:2)

Uroczystości przypadające na ten miesiąc:

od 14 nisan – Pesach, w Izraelu celebrowany siedem dni, zaś w diasporze osiem.Według Sefer Jecira miesiącowi nisan patronują:

Litera hei – ה. Hei traktowany jest jako fonetyczny początek alfabetu hebrajskiego. Symbolizuje coroczną odnowę świata.

Mazal (Zodiak) Baran - Tale jest alegorią ofiary pesachowej, pierwszej złożonej Bogu przez lud Izraela po jego wybawieniu z ziemi egipskiej. Sam naród żydowski jest alegorycznie przedstawiany jako baranek pośród siedemdziesięciu wilków.

Plemię – Juda, pierwsze spośród plemion Izraela. Juda jest królem. Nazwa ta oznacza werbalne (jako że mowa jest zmysłem miesiąca nisan) złożenie podziękowań. Król rządzi swym ludem mocą słów, jak jest powiedziane „bowiem słowo króla jest jego władzą”. Zgodnie z Miszną Rosz haSzana nisan wyznacza „nowy rok dla królów” (1:1).

Zmysł – mowa. Judaizm przypisuje słowom wielką moc – „Życie i śmierć są w mocy języka”, Księga Przysłów (18:21). Tora opisując stworzenie świata pokazuje, że Bóg uczynił to poprzez słowa („I rzekł Bóg”). Rzecz jasna metaforycznie: mowa jest formą tworzenia.Jednym z najważniejszych przykazań miesiąca nisan jest opowiadanie podczas wieczerzy sederowej historii wyjścia z Egiptu.

Kabaliści zwracają też uwagę na fakt, iż słowo Pesach może być rozłożone na dwa człony: Pe oraz Sach, co oznacza usta mówią.

Organ kontrolujący – prawa noga symbolizująca oparcie i zaufanie.

Przejście przez Morze Czerwone

Przejście przez Morze Czerwone – cudowne wydarzenie opisane w Księdze Wyjścia.

Sanhedryn

Sanhedryn (hebr. ‏סַנְהֶדְרִין‎, gr. συνέδριον Synedrion od συν 'współ-' i θέδρα '(po)siedzenie'), inaczej Wysoka Rada lub Wielki Sanhedryn (hebr. Sanhedrin Ha-Gdola) – najwyższa żydowska instytucja religijna i sądownicza w starożytnej Judei, wspomniana w źródłach po raz pierwszy w 203 p.n.e.

Sanhedryn zbierał się w Jerozolimie na Wzgórzu Świątynnym i składał się z 71 członków, głównie arystokracji saducejskiej. Od czasu Machabeuszów w skład sanhedrynu wchodzili także faryzeusze oraz esseńczycy. Początkowo przewodniczącym (Nasim) Wielkiego Sanhedrynu, który przewodniczył obradom prawodawczym, był z urzędu arcykapłan, później na stanowisko to wybierano jednego z członków rady i sprawowali je także świeccy członkowie, np. przywódcy frakcji faryzeuszów tacy jak Hillel, Szammaj, Gamaliel. Procesom sądowym przewodniczył drugi w kolejności (Ab Beit-Din), np. Menachem Esseńczyk, Szammaj, Kajfasz.

Powstał prawdopodobnie już w czasach perskich, po raz pierwszy był wzmiankowany w dekrecie Antiocha III, króla Syrii jako gerusia (rada starszych), wedle tradycji sięgał czasów Mojżesza (o towarzyszących mu 70 starszych mówią Księga Wyjścia 24,1 i Księga Liczb 16,11).

Początkowo sanhedryn był organem doradczym przy arcykapłanie lub królu, od przejścia Judei pod administrację rzymską (6) stał się najwyższym – oprócz arcykapłana – autorytetem religijnym i prawnym w kraju. Prócz Wielkiego Sanhedrynu istniało jeszcze w Judei 5 sanhedrynów okręgowych po 23 członków (Jerozolima, Gadara, Amatus, Jerycho i Seforis) oraz liczne trzyosobowe sądy gminne.

Po upadku Jerozolimy (70) nazwę Wielkiego Sanhedrynu zachowały do 358 roku kolegia uczonych w Piśmie (rabinów) rezydujące kolejno w miejscowościach: Jawne (od 68), Usza, Szafaram, Bet Szearim, Seforis i Tyberiada. Urząd nasiego – przewodniczącego Sanhedrynu i patriarchy Żydów przetrwał do 425 r.

Według tradycji rabinicznej Wielki Sanhedryn istniał nieprzerwanie od czasów Mojżesza do IV w. n.e.

W 2004 w Izraelu zainaugurował działalność nowy Sanhedryn, który znajduje się w fazie organizacji i z tego względu nie nosi nazwy Wielkiego Sanhedrynu, lecz nazwę – "Powstający Sanhedryn". Od 2005 jego przewodniczącym jest rabin Adin Even-Israel (Adin Steinsaltz).

Sefora

Sefora (hebr. צִפוֹרָה Cippora, pol. „ptak”, „ptaszyna”, gr. Σεπφώρα) – postać biblijna z Księgi Wyjścia, żona Mojżesza.

Była jedną z siedmiu córek madianickiego kapłana Jetry. Po zabójstwie Egipcjanina Mojżesz uciekł do kraju Madianitów, zatrzymał się przy studni, do której właśnie udawały się napoić owce córki Jetry. Kiedy inni pasterze próbowali je przepędzić, Mojżesz stanął w ich obronie. Jetro dowiedział się o zajściu i zaprosił Mojżesza do swojego domu. Ten zamieszkał u niego i poślubił Seforę, która dała mu syna imieniem Gerszom (Wj 2,16-22). Księga Wyjścia wzmiankuje później również o ich drugim potomku, Eliezerze (Wj 18,4).

Po objawieniu się Boga Mojżeszowi Sefora za zgodą ojca udała się wraz z mężem i synami do Egiptu. Gdy podczas podróży Bóg próbował zabić Mojżesza, Sefora wzięła kamienny nóż i obcięła napletek swojego syna, dotykając nim stóp męża i wypowiadając słowa «Oblubieńcem krwi jesteś ty dla mnie». Wówczas Bóg odstąpił od Mojżesza (Wj 4, 18-26). Znaczenie tej sceny jest przedmiotem sporu biblistów, interpretuje się ją zazwyczaj jako gniew Boży spowodowany tym, że Mojżesz wbrew przymierzu zawartemu z Abrahamem nie obrzezał swojego syna. Jest to jednocześnie jedyna scena w Biblii, poza krótkim ustępem w 2 Księdze Machabejskiej (2 Mch 6,10), gdy kobieta dokonuje obrzezania.

W późniejszym okresie Sefora wraz z dziećmi prawdopodobnie została odesłana przez Mojżesza do ojca, gdyż po wyjściu Żydów z Egiptu przybyła z Jetrą i synami do obozu Izraelitów (Wj 18, 1-7). Nie wiadomo nic o jej dalszych losach, być może wróciła razem z ojcem do kraju Madianitów. W Księdze Liczb (Lb 12,1) Aaron i Miriam robili Mojżeszowi wyrzuty z powodu poślubienia „Kuszytki”. Określenie to uważa się zazwyczaj za odnoszące się do urody lub koloru skóry Sefory, choć targumy interpretowały je jako odnoszące się do rzekomej drugiej żony Mojżesza.

W ikonografii przedstawiana zazwyczaj wraz z siostrami podczas spotkania z Mojżeszem przy studni, m.in. na obrazie Rosso Fiorentina Mojżesz broniący córek Jetry.

Stary Testament

Stary Testament – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (w judaizmie liczone jako 24; spisane głównie w języku hebrajskim), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 49-51 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty).

Stary Testament razem z Nowym Testamentem tworzą Pismo Święte – Biblię.

Tefilin

Tefilin, tfilin, filakterie (hebr.: (תפילין wzgl. תְּפִלִּין) - przedmioty modlitewne, z aramejskiego – ozdoby) – dwa czarne skórzane pudełeczka wykonane z jednego kawałka skóry koszernego zwierzęcia, w których znajdują się cztery ustępy Tory, ręcznie przepisane w języku hebrajskim przez sofera.

Tefilin, tak jak tałes, są noszone podczas codziennych modlitw w dni powszednie przez dorosłych mężczyzn. W szabat i święta nie ma obowiązku zakładania tefilin, a niektóre autorytety rabiniczne twierdzą, że zakładanie go w te dni jest zabronione. Pudełeczka przywiązuje się rzemieniem do czoła (tefilin szel rosz) i lewego ramienia (u leworęcznych prawego) (tefilin szel jad). W obu pudełeczkach znajduje się ten sam tekst, z tym że w tefilin noszonym na ramieniu zapisany na jednym kawałku pergaminu, a w noszonym na głowie – na czterech kawałkach. Fragmenty Tory są napisane na pergaminie ze skóry koszernego zwierzęcia.

Są to Księga Wyjścia 13, 1–10 i 11–16 oraz Księga Powtórzonego Prawa 6, 4–9 i 11, 13–21. Zawierają one przykazania noszenia tefilin, odmawiania modlitwy Szema, przybijania mezuzy na framudze drzwi domu i wiązania cicit. Przestrzeganie tych przykazań ma przypominać żydom o obowiązkach Tory. Zapisane w tefilin fragmenty Tory stanowią również modlitwę Szema i tekst zawarty w mezuzie. Tekst mówi o powodzeniu, szczęściu i bezpieczeństwie wypływającym z przestrzegania micwot oraz o nieszczęściach, które przyjdą w przypadku ich zaniedbywania.

Pochodząca z greckiego nazwa filakterie (amulety) nawiązuje do przypisywanej im mocy ochronnej. Tefilin na ramieniu umieszczany jest w pobliżu serca, aby jego pragnienia podporządkować służbie Bogu. Tefilin na głowie służy skierowaniu myśli na Torę.

Kiedyś tefilin noszone były cały dzień. W diasporze ograniczono ich zakładanie na czas modlitw. Obowiązek noszenia filakterii ciąży na mężczyznach od trzynastego roku życia, chociaż zakładają je również wcześniej, aby wprawić się w ich noszeniu. Współcześnie filakterie w synagogach zaczęły demonstracyjnie zakładać żydowskie feministki.

Trylogia Nomów

Trylogia Nomów (ang. The Nome Trilogy, także The Bromeliad Trilogy) – cykl powieści Terry’ego Pratchetta wydanych w latach 1989-1990. W Polsce trylogia ukazała się nakładem wydawnictwa Rebis w latach 1998 - 2001 (przełożył Jarosław Kotarski). W maju 2009 ukazało się polskie wydanie jednoksiążkowej wersji trylogii o nomach. Nosi tytuł Trylogia Nomów - Księgi Nomów (ang. The Bromeliad Trilogy) .

Trylogia opowiada o nomach - małych istotach żyjących na Ziemi w cieniu ludzi, i całkowicie przez nich niezauważanych. Nomy przechowują tajemniczą Rzecz, która okazuje się komputerem pokładowym statku kosmicznego, którym przybyły w te rejony wszechświata. Lądownik ze statku rozbił się na Ziemi więżąc nomy na tej planecie - teraz tylko musiały ludzi nauczyć wszystkiego i czekać aż zaczną wysyłać satelity w kosmos, które nomy mogą wykorzystać do wezwania statku. Książki opowiadają o ich ucieczce z Ziemi.

 
Pięcioksiąg (Tora)

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.