Księga Sędziów

Księga Sędziów [Sdz] (hebr. שֹּׁפְטִים, Szofetim) – jedna z ksiąg biblijnych, w Biblii hebrajskiej wchodząca w skład „Proroków Starszych”, w Septuagincie i chrześcijańskich wydaniach Starego Testamentu zaliczana do ksiąg historycznych. Opisuje okres pomiędzy zajęciem ziemi Kanaan przez Hebrajczyków, a czasami królów izraelskich.

W przeciwieństwie do poprzednich ksiąg jest ona luźnym zbiorem opowiadań, nie skoncentrowanym na jednej postaci. Bohaterami Księgi są sędziowie, sprawujący władzę i sądy nad ludem izraelskim.

Andrea Mantegna 042
Andrea Mantegna, olej na płótnie przedstawiający Dalilę strzygącą Samsona

Budowa księgi

Wprowadzenie
1,1-36 Relacja o zajęciu kraju, tzw. negatywny wykaz posiadania
2,1-5 Wystąpienie anioła Jahwe
Część główna
2,6 - 3,6 Wprowadzające obserwacje historyczno-teologiczne
3,7 - 16,31 Trzon księgi, opowiadania o sędziach i innych postaciach, wyprawy wojenne
Dodatki
17,1 - 18,31 Bałwochwalstwo Micheasza; dzieje pokolenia Dana
19,1 - 21,25 Haniebny występek mieszkańców miasta Gibea (z plemienia Beniamina) i jego konsekwencje (bitwa pod Gibeą)

Księga zbudowana jest w oparciu o cykle, które kończą się frazą każdy czynił to, co było słuszne w jego oczach.

Autorstwo i czas powstania

Tradycja żydowska widziała autora księgi w osobie Samuela. Przytaczano argument, że skoro Samuel również był sędzią, a nie opisuje go już księga, to właśnie on był autorem. Sugerowano również autorstwo Pinchasa, Ezechiasza i Ezdrasza.

Zwolennicy wczesnego powstania księgi powołują się na Sdz 1,21, wskazując, że wynika z niego powstanie księgi przed zdobyciem Jerozolimy przez Dawida. Redaktor mógł jednak włączyć wcześniejszy przekaz w niezmienionej postaci do swojej księgi. Wzmianki o braku króla w Izraelu można z jednej strony uznać za wyraz tęsknoty za władzą centralną, z drugiej – za ubolewanie nad przeszłością, kiedy taka władza nie istniała. Sdz 18,30-31 wskazuje, że fragment ten powstał już po uprowadzeniu pokolenia Dana do niewoli przez Tiglat-Pilesera III w 734 roku p.n.e.[1]

Współcześni bibliści skłonni są uważać Księgę Sędziów za wynik redakcji deuteronomistycznej i tym samym część tzw. deuteronomistycznego dzieła historycznego. Redaktor ten przejął wcześniejszy materiał, a więc zbiór opowiadań o charyzmatycznych bohaterach plemiennych i wykaz tzw. małych sędziów (Sdz 10,1-5; 12,8-15) i zredagował go zgodnie ze schematem powtarzających się cykli. Wpływ deuteronomisty widoczny jest we wstępie (2,6-3,5), obszerniejszych fragmentach (Sdz 10,6-16), słowie prorockim (6,7-10) i pojedynczych uwagach[2]. Czas redakcji deuteronomistycznej określa się na okres niewoli babilońskiej, jednak według niektórych biblistów w przypadku historii wcześniejszych, jak z okresu sędziów, wstępna redakcja mogła nastąpić wcześniej, za rządów Jozjasza. Gerhard von Rad uznawał natomiast deuteronomistyczną redakcję Księgi Sędziów, podobnie jak Ksiąg Królewskich, kwestionował natomiast przynależność tych ksiąg do jednego dzieła historycznego, wskazując na odmienności teologiczne[3].

Inną koncepcję podaje Leksykon biblijny. Według niego podstawą Księgi Sędziów mógł być pierwotny wykaz sędziów, który następnie nierównomiernie rozbudowywano o istniejące przekazy[4].

Pieśń Debory i Baraka to jeden z najstarszych utworów poetyckich w Biblii, datowany na XII w. p.n.e.[potrzebny przypis]

Treść

Wprowadzenie, być może wtórne, informuje o sytuacji politycznej w Izraelu. Dzieło podboju kraju Kanaan nie zostało dokończone, więc Izrael mieszka w bliskim sąsiedztwie ludów kananejskich. Wypowiedź anioła Jahwe stanowi zapowiedź związanych z tym nieszczęść.

Wprowadzenie do części głównej przedstawia zarys opowiedzianej następnie historii. Po śmierci Jozuego naród oddalił się od Jahwe, przyjmując kult bóstw pozostawionych ludów. Kres poddaństwa stanowi za każdym razem powołanie przez Jahwe sędziego, który wybawia Izrael, po czym wraca on jednak do dawnych praktyk.

Następnie księga opisuje działalność kolejnych sędziów. Tradycja wylicza sześciu sędziów większych oraz sześciu mniejszych. Sędziowie więksi to:

Sędziowie mniejsi to Tola i Jair, Ibsan, Elon i Jabdon oraz Szamgar.

Nieco odmiennie od tradycji, bibliści wyróżniają raczej charyzmatycznych bohaterów plemiennych, wybawiających swoje plemiona od zagrożeń zewnętrznych, oraz sędziów, których zadania obejmowały zakresem raczej politykę wewnętrzną, zwłaszcza władzę sądowniczą. Do nich należą sędziowie mniejsi, wymienieni w Sdz 10,1-5; 12,8-15, podobieństwo do nich wykazuje także prorokini Debora. Jefte jako jedyny łączy obie funkcje. Szamgar, tradycyjnie zaliczany do sędziów mniejszych, należy raczej do pierwszej grupy. Martin Noth sugeruje, że dopiero deuteronomista określił wspomnianych charyzmatycznych bohaterów jako sędziów, uznając ich oraz sędziów mniejszych za dwa aspekty tego samego fenomenu[2].

Dodatki prezentują negatywny obraz sytuacji w Izraelu z okresie przedpaństwowym, postępującą anarchizację życia w wyniku braku władzy centralnej i rażące występki natury religijnej i moralnej.

Przesłanie

Księga Sędziów pokazuje, że powodzenie Izraela zależy od jego posłuszeństwa Jahwe. Sytuacja Izraela jest odmienna niż sytuacja pozostałych ludów, inicjatywa ludzka nie potrafi odmienić losów narodu, pozostaje świadomie odrzucona, by Izrael nie mógł się szczycić „moja ręka wybawiła mnie” (Sdz 7,2) – za każdym razem to Bóg osobiście powołuje wybawiciela i za jego pośrednictwem wybawia lud.

Z jednej strony w Księdze Sędziów spotkać się można z negatywną oceną anarchii okresu przedpaństwowego. Nawet powołani przez Jahwe charyzmatycy, jak Gedeon, Jefte i Samson w pewnym momencie zawiedli. Z drugiej strony napotkać można w księdze fragmenty o charakterze wyraźnie antymonarchicznym, jak bajka Jotama. Deuteronomistyczny redaktor patrzy bowiem na czasy królewskie jako już przeszłe i zakończone niepowodzeniem. Sądzi się więc, że księga mimo wszystko pozytywnie odnosi się do pierwotnej teokracji, kiedy lepiej rozumiano Boga jako Króla Izraela[1]. Według W. H. Schmidta punktem kulminacyjnym teologicznego przekazu Księgi Sędziów jest odrzucenie tytułu króla przez Gedeona: „Nie ja będę panował nad wami ani też mój syn: Jahwe będzie panował nad wami” (Sdz 8,23)[5].

Ze względu na powtarzający się cykl upadku i wybawienia Izraela sugerowano, że Księga Sędziów nawiązuje do charakterystycznej dla Bliskiego Wschodu filozofii dziejów, przyjmującej cykliczną koncepcję czasu. W. H. Schmidt wskazuje jednak, że mimo wszystko historia ma w księdze określony kierunek docelowy i zmierza wyraźnie ku czasom królewskim[5].

Przypisy

  1. a b Wstęp do Księgi Sędziów. W: Biblia Poznańska.
  2. a b W. H. Schmidt, Wprowadzenie do Starego Testamentu, s. 128–129.
  3. Gerhard von Rad: Teologia Starego Testamentu. Warszawa: PAX, 1986, s. 273. ISBN 83-211-0711-7.
  4. F. Rienecker, G. Maier, Leksykon biblijny, s. 404.
  5. a b W. H. Schmidt, Wprowadzenie do Starego Testamentu, s. 129.

Bibliografia

  • Księga Sędziów. Wstęp. W: Biblia Tysiąclecia. Poznań: Pallottinum, 2008, s. 265. ISBN 978-83-7014-607-8.
  • Wstęp do Księgi Sędziów. W: Biblia Poznańska. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 2004, s. 275–277. ISBN 83-7015-663-0.
  • Fritz Rienecker, Gerhard Maier: Leksykon biblijny. Waldemar Chrostowski (red.). Warszawa: Vocatio, 2001, s. 404–405, seria: Prymasowska Seria Biblijna. ISBN 83-7146-061-9.
  • Werner H. Schmidt: Wprowadzenie do Starego Testamentu. Bielsko-Biała: Augustana, 1997, s. 127–129. ISBN 83-85970-40-1.

Linki zewnętrzne

2 Księga Kronik

Druga Księga Kronik – (hebr. דִּבְרֵי הַיָּמִים ב Diḇrê Hayyāmîm 2) biblijna księga Starego Testamentu. Opisuje wydarzenia od panowania Salomona do wydania dekretu przez perskiego króla Cyrusa o powrocie Żydów do ojczyzny.

2 Księga Samuela

Druga Księga Samuela, (hebr. שמואל ב Szmuel 2) w Septuagincie Druga Księga Królewska. Jest to część deuteronomicznego dzieła zbawienia. Pisarze: Gad i Natan.

Abdon (sędzia)

Abdon (hebr. עַבְדּוֹן) – zamożny sędzia biblijny, syn Hillela Piratonity z plemienia Efraima. Podczas jego służby, trwającej 8 lat, w starożytnym Izraelu panował pokój. Miał 40 synów i 30 wnuków. Po śmierci pochowano go w ojczystym Efraimie. Wspomina o nim biblijna Księga Sędziów.

Abimelek (syn Gedeona)

Abimelek (dosł. „Ojciec [jest] królem” gr. Abimelech) – syn Gedeona z matki sychemitki, która była nałożnicą jego ojca. Bohater biblijnej Księgi Sędziów. Historycznie pierwszy król Izraela (patrz Sdz 9:22), jednak nie powołany przez Jahwe, jak Saul, czy Dawid.

Barak (postać biblijna)

Barak (hebr. ברק – błyskawica) – biblijny izraelski dowódca wojskowy, sędzia Izraela. Po namowie przez prorokinię Deborę wyruszył do boju, pokonał armię pod dowództwem Sisery i wyzwolił w ten sposób Izraelitów z niewoli Jabina. Opisany jest w Starym Testamencie (Księga Sędziów, rozdziały 4 i 5) (zobacz: Pieśń Debory i Baraka). Również w Nowym Testamencie jest wzmianka o Baraku; autor Listu do Hebrajczyków wymienia Baraka jako wybitnego wodza izraelskiego obok Dawida i innych (Hbr 11, 32).

Debora

Debora (hebr. דְּבוֹרָה; żyła ok. 1200 r p.n.e.) – postać ze Starego Testamentu, żona Lappidota, pochodząca z plemienia Naftalego.

Prorokini Izraelitów a zarazem jedyna kobieta-sędzia w Izraelu. Zachęcała Baraka do walki przeciw Siserze, dowódcy armii kananejskiego króla Jabina. Zwycięstwo Izraelitów nad Kananejczykami opisane jest w Księdze Sędziów jako Pieśń Debory i Baraka, której autorstwo tradycja przypisuje samej prorokini (BT Sdz 5,1-5,31).

Eglon

Eglon – postać biblijna ze Starego Testamentu.

Król Moabu w czasach Sędziów. Pokonał Izrael i zdobył Jerycho, utrzymując władzę nad Izraelitami przez osiemnaście lat. Został zamordowany przez Ehuda.

Pojawia się w Księdze Sędziów 3,12-26

Źródło: Słownik Postaci Biblijnych. [dostęp 2015-12-26].

Gedeon (postać biblijna)

Gedeon, Jerubbaal (hebr. גִּדְעוֹן ten, który ścina) – postać biblijna opisana w Księdze Sędziów, 6-8.

Izaak Cylkow

Izaak Cylkow (ur. 11 stycznia 1841 w Bieżuniu, zm. 1 grudnia 1908 w Warszawie) – polski rabin i kaznodzieja, tłumacz Biblii hebrajskiej z języka hebrajskiego na polski.

Księga Izajasza

Księga Izajasza [Iz] – (hebr. ישעיה Jiszaja) księga prorocka Starego Testamentu, przypisywana prorokowi Izajaszowi.

Współcześnie spotyka się dwa główne poglądy na autorstwo księgi Izajasza – jeden, tradycyjny, przypisuje autorstwo całej księgi Izajaszowi (w VIII wieku p.n.e.), natomiast drugi wyróżnia trzech redaktorów księgi:

Proto-Izajasz (rozdziały 1-39, nazywane „Księgą gróźb”) wypowiada mowy przeciw Judzie, Jerozolimie oraz innym narodom – zwłaszcza Asyrii. Najstarsze fragmenty są datowane na VIII wiek p.n.e., ale ostatecznie zostały zredagowane i połączone z fragmentami apokaliptycznymi w VI lub V wieku p.n.e.

Deutero-Izajasz (rozdziały 40-55, nazywane „Księgą pocieszenia”) zapowiada wyzwolenie z niewoli babilońskiej, datowany na połowę V wieku p.n.e.

Trito-Izajasz (rozdziały 56-66, nazywane „Księgą triumfu”) ma charakter mesjański, opisuje przyszłą chwałę Jerozolimy; datowany na koniec V wieku p.n.e.Mimo teorii wielu autorów (podzielanej przez część biblistów) język i styl księgi jest stosunkowo jednolity oraz zachowane jest najważniejsze przesłanie, jakim jest nadejście posłanego od Boga Sługi Pańskiego, który wyratuje naród izraelski z opresji.

Księga Jozuego

Księga Jozuego [Joz] (hebr. ‏ספר יהושע‎ Sefer Yĕhôshúa) – szósta księga Starego Testamentu. Zawiera kontynuację wydarzeń opisanych w poprzedniej księdze – Księdze Powtórzonego Prawa. Jest niezależna od Pięcioksięgu. Kanon Żydowski zalicza ją do „Proroków Starszych". Na wyraźny rozdział między Prawem (Tora), a księgami następnymi wskazuje zarówno centralna postać tej księgi, jak i gatunek literacki. Duży wpływ na kompozycje księgi miała tradycja deuteronomiczna. Księga ta zachęca wiernych do wytrwałości w wyznawaniu wiary i niemieszania się z ludnością pogańską (synkretyzm religijny).

Księga Kapłańska

Księga Kapłańska [Kpł], Trzecia Księga Mojżeszowa [3 Mojż], (hebr. ויקרא (Wajikra) – „zawołał" – od pierwszych słów księgi, gr. Λευιτικόν Leuitikon z Septuaginty, w nawiązaniu do Lewitów) – trzecia księga Pisma św. (przed nią jest Księga Wyjścia) i Pięcioksięgu, a tym samym Starego Testamentu.

Nazwa księgi pochodzi od jej głównego tematu, czyli opisu obrzędów i zachowań związanych z oddawaniem czci Jahwe, prawa oraz opisu ofiar za grzechy. Wydarzeń opisano w Księdze Kapłańskiej bardzo mało.

Jednymi z najważniejszych słów Księgi Kapłańskiej są wielokrotnie powtarzane słowa Bądźcie świętymi, bo Ja jestem święty!. Z tego też powodu rozdziały 17–26 wyodrębnia się jako tzw. Kodeks Świętości.

Księgi Mekabiego

Księgi Mekabiego – trzy księgi znajdujące się w kanonie Starego Testamentu uznawanym w Kościele Etiopskim. Ich treść jest zupełnie inna niż treść Ksiąg Machabejskich uznawanych za kanoniczne w katolicyzmie i prawosławiu.

1 Księga Mekabiego składa się z 36 rozdziałów i zaczyna od słów: „Za dni Moabitów i Medów...” Opowiada o konflikcie pomiędzy oddającym cześć pogańskim bóstwom królem Medii Tsirutsajdanem a Żydem z pokolenia Beniamina o imieniu Mekabi, który protestował przeciwko bałwochwalczym praktykom i nauczał, że ludzie powinni oddawać cześć tylko jednemu Bogu. Za karę król nakazuje spalić pięciu synów Mekabiego, a także innych, którzy mu się sprzeciwiali.

2 Księga Mekabiego składa się z 21 rozdziałów i zaczyna od słów: „Kiedy Mekabi znalazł Żydów w syryjskiej Mezopotamii...” Opowiada o królu Moabu o imieniu Mekabi, który wyruszył na wojnę przeciwko Izraelitom, chcąc ich ukarać. Później żałował za swoje grzechy i nauczał Izraelitów Prawa Bożego. Po śmierci Mekabiego Tsirutsajdan wprowadził kult pogański i spalił jego synów.

3 Księga Mekabiego składa się z 10 rozdziałów i zaczyna od słów: „Wyspy Egiptu rozweselą się...” Zawiera nauki o zbawieniu i potępieniu w oparciu o przykłady z życia różnych starotestamentalnych postaci, takich jak Adam, Hiob, Dawid i inni.Komentarz do etiopskiego Prawa Kanonicznego wymienia pośród ksiąg Starego Testamentu jedynie dwie Księgi Mekabiego, przy czym druga z nich to połączone Księgi 2 i 3.

Księgi Mekabiego nie są wymieniane w żadnych źródłach spoza Etiopii. Nie wiadomo, kto jest ich autorem, ani kiedy zostały napisane. Zawierają jednak wzmianki o Chrystusie, dlatego ich powstanie datuje się na wczesną erę chrześcijańską. Jedynymi wersjami językowymi, w jakich jest obecnie dostępny ich tekst, są gyyz, amharska, ijarycka (rastafariański dialekt języka angielskiego) i angielska.

Księgi historyczne Starego Testamentu

Księgi historyczne Starego Testamentu – dwadzieścia jeden z czterdziestu sześciu ksiąg (kanonicznych i ksiąg deuterokanonicznych Starego Testamentu według przekładu Biblii Tysiąclecia). Opisują one wydarzenia z historii Narodu Wybranego.

Do ksiąg historycznych Starego Testamentu należą:

Pięcioksiąg – Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Liczb, Księga Kapłańska oraz Księga Powtórzonego Prawa

Księga Jozuego

Księga Sędziów

Księga Rut

1 i 2 Księga Samuela

1 i 2 Księga Królewska

1 i 2 Księga Kronik

Księga Ezdrasza

Księga Nehemiaszaz ksiąg deuterokanonicznych:

Księga Tobiasza

Księga Judyty

Księga Estery

1 i 2 Księga MachabejskaSześć z tych ksiąg (Jozuego, Sędziów, dwie księgi Samuela i dwie Królewskie) hebrajska Biblia zaliczała do Proroków. Określano je jako „Prorocy Pierwsi". Relacja historyczna zawarta w tych księgach jest podporządkowana idei ukazania wypełniania się Bożego poselstwa w życiu narodu. Dlatego jest to historia prorocka. Autorzy tych sześciu Ksiąg skoncentrowali się na czterech zasadniczych tematach:

panowaniu królewskim,

działaniu proroków i wypowiadanych przez nich słowach Boga,

dziejach świątyni w Jerozolimie,

sposobowi w jaki oddawano cześć Bogu.Historia panowania poszczególnych królów jest tutaj oceniana przez pryzmat wierności Panu i wyłączności oddawania czci dla Boga.

List Jeremiasza

List Jeremiasza – jedna z deuterokanonicznych ksiąg Starego Testamentu, znajdująca się w kanonie katolickim i prawosławnym, przez wyznawców judaizmu i Kościoły protestanckie uważana za niekanoniczną i zaliczana tym samym do apokryfów. Występowała w niektórych kodeksach Septuaginty, w Wulgacie i przekładach katolickich stanowi 6 rozdział Księgi Barucha. Nie wchodzi w skład Biblii Hebrajskiej.

Treścią listu jest polemika z bałwochwalczymi kultami pogańskimi.

Otniel

Othniel Ben Kenaz (hebr. עתניאל, Otniʼel, Lew Boży) – pierwszy Sędzia biblijny.

Pochodził z pokolenia Judy.

Pokonał Kuszan-Riszeataima, króla Aramu, uwalniając tym samym Izrael z trwającej osiem lat niewoli. Zdobył także miasto Debir należące do Kananejczyków, za co otrzymał od Kaleba jego córkę, Aksę za żonę.

Po tych wydarzeniach Otniel panował przez 40 lat pokoju. Po jego śmierci lud Izraela znów odstąpił od Boga Jahwe i został pokonany przez Eglona, króla Moabu.

Wspominany jest w Biblii pięciokrotnie:

Joz 15,16-20, oraz Sdz 1,12-15 - zdobycie Debiru i małżeństwo z Aksą,

Sdz 3,7-11 – zwycięstwo nad Kuszan-Riszeataimem i 40 lat pokoju,

1 Krn 4,1-13 – genealogia Otniela,

1 Krn 27,15 – wspominany jako przodek Cheldaja z Netofy.

Stary Testament

Stary Testament – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (w judaizmie liczone jako 24; spisane głównie w języku hebrajskim), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 49-51 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty).

Stary Testament razem z Nowym Testamentem tworzą Pismo Święte – Biblię.

Szamgar

Szamgar syn Anata (Samgar, hebr. שמגר) – postać biblijna, jeden z sędziów starożytnego Izraela, następca Ehuda. Jego najbardziej znanym wyczynem było opisane w Księdze Sędziów rozgromienie 600 Filistynów przy pomocy ościenia na woły.

Tola (postać biblijna)

Tola (hebr. תּוֹלָע) – postać biblijna, syn Puy, sędzia starożytnego Izraela. Wywodził się z pokolenia Issachara. Mieszkał w miejscowości o nazwie w Szamir, na górze Efraima, tam został również pochowany. Jako sędzia panował przez 23 lata.

 
Księgi historyczne Starego Testamentu
Księgi deuterokanoniczne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.