Księga Judyty

Księga Judyty [Jd] (heb. יְהוּדִית ) – jedna z ksiąg biblijnych, wchodząca w skład katolickiego i prawosławnego kanonu Starego Testamentu, zaliczana do ksiąg deuterokanonicznych. Przez Kościoły protestanckie uważana jest za apokryficzną. W Septuagincie i jej przekładach na inne języki, znajduje się bezpośrednio po Księdze Tobiasza.

Księga podzielona jest na 16 rozdziałów. Nabuchodonozor, który w żadnym wypadku nie może być identyfikowany z którymś z historycznych władców, wzywa wszystkie ludy ziemi do walki z Arfaksadem, królem Medów. Jego wezwanie pozostaje jednak bez odpowiedzi. Po wygranej wojnie władca decyduje się zemścić na opornych wasalach. Najlepszy jego wódz Holofernes, na czele potężnej armii wyrusza na wojnę. Lud Izraela, który niedawno wrócił z niewoli, pod dowództwem najwyższego kapłana Joakima, decyduje się odeprzeć wroga. Zajmują miasto Betulię. Holofernes tymczasem dotarł już w okolice i niebawem rozpoczął oblężenie miasta, jednak po 34 dniach oblężenia Betulia nie mogła się dłużej bronić. W tym momencie pojawia się Judyta, młoda i piękna wdowa, zdecydowana sama obronić miasto. Po modlitwie wieczornej, pięknie odziana, udaje się do obozu Asyryjczyków, każe się zaprowadzić do Holofernesa i uwodzi go w ciągu trzech dni. Czwartego dnia w czasie wspólnej wieczerzy, gdy Holofernes się upija, Judyta odcina mu głowę. Wkłada do kosza i powraca do Betulii. O świcie wywieszono głowę na murach miasta. Gdy ją ujrzało wojsko asyryjskie, uciekło w popłochu. Izraelici rzucili się w pogoni za nimi i ich rozgromili.

Opowieść o Judycie nie znajduje potwierdzenia w faktach historycznych. Motyw pięknej kobiety, która udaje się do siedziby wroga aby go uwieść a następnie podstępnie zabić, mógł zostać zapożyczony z mitologii ugaryckiej. W spisanej jeszcze w epoce brązu „Opowieści o Aghacie”[1], królewna Paghat mści się w taki właśnie sposób na niejakim Yatpanie, zabójcy brata Paghat. Księga Judyty należy do tzw. ksiąg wtórnokanonicznych. Sobór trydencki potwierdził kanoniczność księgi w Kościele katolickim. Pierwotny tekst księgi był zapewne semicki (aramejski lub hebrajski). Dzisiaj posiadamy jedynie opracowanie greckie. Św. Hieronim znał krótszy tekst aramejski. Księga powstała najprawdopodobniej w okresie machabejskim II w. p.n.e.

Tradycja katolicka i prawosławna widzi w Judycie, bohaterskiej niewieście, typ Maryi, Matki Jezusa. Z tego powodu bardzo często czytania liturgiczne świąt maryjnych zaczerpnięte są z tej księgi.

Judyta w kulturze europejskiej

Cristofano Allori 002
Judyta z głową asyryjskiego wodza Holofernesa

Najstarsze zachowane wyobrażenie historii Judyty datowane jest na VIII wiek (fresk w rzymskiej bazylice Santa Maria Antiqua), jednak prawdopodobnie istniały wcześniejsze mozaiki[2]. Potem przedstawiana była często w średniowieczu, szczególnie na obszarze Cesarstwa. Trafiła również do moralitetów. Interpretowano ją jako kobiecy odpowiednik biblijnego Dawida, pogromcy silniejszego Goliata. Najbujniejszy rozkwit zainteresowania motywem Judyty przypada na czasy renesansu (zarówno na Północy jak na Południu) oraz baroku. Znany jest cykl obrazów Lukasa Cranacha starszego przedstawiających Judytę z odciętą głową Holofernesa. W sztuce włoskiej najsłynniejszy obraz autorstwa Botticellego przedstawia filigranową postać Judyty niosącą na wpół przykrytą, odciętą głowę wroga. Betulijka jest również bohaterką obrazów Andrei Mantegni, Michała Anioła, Donatella, Giorgiona.

Barokowi twórcy równie chętnie sięgali do motywu Judyty. Istnieją dwa główne rodzaje odwołań: ukazywanie fragmentów historii biblijnej, najczęściej momentu zabójstwa albo, rzadziej, Judyty zwycięskiej, prezentującej trofeum. Wśród nich wyróżnia się szczególnie obraz Artemizji Gentileschi przedstawiający brutalny moment zabójstwa. Judytę malowali również Caravaggio, Rubens, Lavinia Fontana, Guido Reni. Później motyw stracił na znaczeniu, choć odwoływali się do niego np. Camille Corot i Horace Vernet.

W 1840 r. powrócił do niego Friedrich Hebbel w tragedii Judyta. Przedstawił tam niezgodną z biblijnym przekazem wizję zwycięstwa Judyty. Nie była już cnotliwą wdową działającą zgodnie z Boską wolą, ale została ukazana jako kobieta niespełniona, swoista femme fatale. Zamiast, jak w opowieści biblijnej, być waleczną wdową zabijającą Holofernesa, jest ofiarą gwałtu i urażonej ambicji zabijającą w poczuciu krzywdy i bezsilności[3].

Zobacz też

Przypisy

  1. Ancient Near Eastern Texts, s. 149-155.
  2. 1. A.M. Misiak, Judyta – postać bez granic, Gdańsk 2004
  3. 2.Ibidem

Linki zewnętrzne

2 Księga Kronik

Druga Księga Kronik – (hebr. דִּבְרֵי הַיָּמִים ב Diḇrê Hayyāmîm 2) biblijna księga Starego Testamentu. Opisuje wydarzenia od panowania Salomona do wydania dekretu przez perskiego króla Cyrusa o powrocie Żydów do ojczyzny.

2 Księga Samuela

Druga Księga Samuela, (hebr. שמואל ב Szmuel 2) w Septuagincie Druga Księga Królewska. Jest to część deuteronomicznego dzieła zbawienia. Pisarze: Gad i Natan.

Holofernes

Holofernes (hebr. הולופרנס) – postać biblijna, bohater Księgi Judyty, wódz Nabuchodonozora, oczarowany pięknością Judyty zamierzał ją posiąść, lecz gdy upił się w czasie uczty, został przez nią zamordowany; obcięła mu głowę, którą zaniosła do oblężonej Betulii. Głowę Holofernesa wywieszono na murach miejskich, co spowodowało popłoch w obozie licznych wojsk babilońskich, ich ucieczkę i pogrom przez Izraelitów.

Judyta (postać biblijna)

Judyta hebr. יְהוּדִית – postać bibiljna, bohaterka Księgi Judyty (por. np. Jdt 8,1-4 [1]).

Judyta była córką Merariego z pokolenia Symeona. Wcześnie owdowiała, dlatego cały czas nosiła po śmierci męża na sobie wór opadający na biodra, jej mężem był Manasses z Betulii. Była piękna, bogata, bardzo pobożna, pomagała ludziom potrzebującym.

Księga Judyty opowiada, iż w czasie najazdu wojsk asyryjskich na Izrael, ich wódz Holofernes rozpoczął oblężenie miasta Betulii. Wydawało się, że nic nie uratuje ani miasta, ani kraju. Judyta postanowiła wówczas sama obronić miasto. Po wieczornej modlitwie udała się do obozu Asyryjczyków. Wyjaśniła im, że opuściła miasto, chcąc ocalić życie. Kiedy zaprowadzono ją przed oblicze Holofernesa, ten zakochał się w niej, będąc pod wrażeniem jej urody, i zabrał ją do swojego namiotu. Czwartego dnia po wielkiej uczcie, kiedy Holofernes spał, Judyta ucięła mu głowę. Następnie włożyła ją do kosza i powróciła do Betulii. O świcie wywieszono głowę na murach miasta. Gdy ujrzało ją wojsko asyryjskie, uciekło w popłochu. Izraelici rzucili się w pogoń za wrogami i ich rozgromili.

Opowieść o Judycie nie znajduje potwierdzenia w faktach historycznych. Motyw kobiety, która - pięknie umalowana i wystrojona - udaje się do obozu wroga, aby podstępem dokonać krwawej rozprawy, mógł zostać zaczerpnięty z mitologii ugaryckiej. W spisanej jeszcze w epoce brązu "Opowieści o Aghacie", królewska córka Paghat mści się w taki właśnie sposób na niejakim Yatpanie, sprawcy śmierci brata Paghat.

W tradycji kościelnej Judyta jest typem Maryi, Matki Jezusa. Do jej postaci nawiązują Godzinki o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny oraz La Betulia Liberata.

Księga Habakuka

Księga Habakuka (hebr. ‏חבקוק‎ Chawakuk) – księga Pisma Świętego, znajdująca się wśród ksiąg prorockich Starego Testamentu. W kanonie hebrajskim stanowiła część Księgi Dwunastu Proroków Mniejszych.

Prorok Habakuk podejmuje problematykę, która nigdy ludziom nie dawała spokoju. Jak Bóg może pozwolić, żeby powodziło się ludom niegodziwym? A zwłaszcza jak to jest możliwe, żeby zachłanni Babilończycy (czy Chaldejczycy) byli potężniejsi od innych, bardziej spokojnych narodów?

Księga Izajasza

Księga Izajasza [Iz] – (hebr. ישעיה Jiszaja) księga prorocka Starego Testamentu, przypisywana prorokowi Izajaszowi.

Współcześnie spotyka się dwa główne poglądy na autorstwo księgi Izajasza – jeden, tradycyjny, przypisuje autorstwo całej księgi Izajaszowi (w VIII wieku p.n.e.), natomiast drugi wyróżnia trzech redaktorów księgi:

Proto-Izajasz (rozdziały 1-39, nazywane „Księgą gróźb”) wypowiada mowy przeciw Judzie, Jerozolimie oraz innym narodom – zwłaszcza Asyrii. Najstarsze fragmenty są datowane na VIII wiek p.n.e., ale ostatecznie zostały zredagowane i połączone z fragmentami apokaliptycznymi w VI lub V wieku p.n.e.

Deutero-Izajasz (rozdziały 40-55, nazywane „Księgą pocieszenia”) zapowiada wyzwolenie z niewoli babilońskiej, datowany na połowę V wieku p.n.e.

Trito-Izajasz (rozdziały 56-66, nazywane „Księgą triumfu”) ma charakter mesjański, opisuje przyszłą chwałę Jerozolimy; datowany na koniec V wieku p.n.e.Mimo teorii wielu autorów (podzielanej przez część biblistów) język i styl księgi jest stosunkowo jednolity oraz zachowane jest najważniejsze przesłanie, jakim jest nadejście posłanego od Boga Sługi Pańskiego, który wyratuje naród izraelski z opresji.

Księga Kapłańska

Księga Kapłańska [Kpł], Trzecia Księga Mojżeszowa [3 Mojż], (hebr. ויקרא (Wajikra) – „zawołał" – od pierwszych słów księgi, gr. Λευιτικόν Leuitikon z Septuaginty, w nawiązaniu do Lewitów) – trzecia księga Pisma św. (przed nią jest Księga Wyjścia) i Pięcioksięgu, a tym samym Starego Testamentu.

Nazwa księgi pochodzi od jej głównego tematu, czyli opisu obrzędów i zachowań związanych z oddawaniem czci Jahwe, prawa oraz opisu ofiar za grzechy. Wydarzeń opisano w Księdze Kapłańskiej bardzo mało.

Jednymi z najważniejszych słów Księgi Kapłańskiej są wielokrotnie powtarzane słowa Bądźcie świętymi, bo Ja jestem święty!. Z tego też powodu rozdziały 17–26 wyodrębnia się jako tzw. Kodeks Świętości.

Księga Liczb

Księga Liczb [Lb], Czwarta Księga Mojżeszowa [4 Mojż], Numeri jest czwartą księgą Tory, a tym samym Starego Testamentu i Biblii. W języku hebrajskim przyjmuje się nazwę Bemidbar – במדבר („na pustyni"), od pierwszych słów księgi, w innych językach (za pośrednictwem Septuaginty i Wulgaty) przyjęła się nazwa „Księga Liczb", ze względu na częste wymienianie różnych liczb.

W odróżnieniu od poprzedniej Księgi Kapłańskiej, Księga Liczb zawiera nieco więcej wydarzeń, choć i tu Jahwe przekazuje pewne elementy prawa swojemu ludowi.

Księga Liczb zawiera również przestrogi: Jahwe karze tych, którzy odstąpili od Niego, zsyłając na nich węże, ale też ostatecznie okazuje swoje miłosierdzie. Mojżesz, który zwątpił w Boga, zostaje ukarany, gdyż nie będzie mógł wejść do ziemi Kanaan.

Tradycja żydowska i chrześcijańska przypisuje spisanie księgi Mojżeszowi. Większość dzisiejszych biblistów jest zwolennikami pochodzenia tekstu z wielu źródeł, zredagowanych ostatecznie w jedną księgę (teoria źródeł).

Księga Malachiasza

Księga proroka Malachiasza (hebr. מלאכי Malachi) – jedna z ksiąg Pisma Świętego, znajdująca się wśród ksiąg prorockich Starego Testamentu. W kanonie hebrajskim stanowiła część Księgi Dwunastu Proroków Mniejszych.

Malachiasz krytykuje ludzi za ich stosunek do Boga i za ich brak posłuszeństwa.

Księga Mądrości

Księga Mądrości [Mdr], Mądrość Salomona – w katolickim i prawosławnym kanonie Biblii jest jedną z dydaktycznych (mądrościowych) ksiąg Starego Testamentu, zaliczaną do ksiąg deuterokanonicznych . Wyznawcy judaizmu i Kościoły protestanckie odrzucają jej kanoniczność, zaliczając Księgę Mądrości do utworów apokryficznych.

Księga Ozeasza

Księga Ozeasza – (hebr. הושע Hoszea) jedna z ksiąg Pisma Świętego, stanowi część ksiąg prorockich Starego Testamentu. W kanonie hebrajskim stanowiła część Księgi Dwunastu Proroków Mniejszych.

Doświadczenia miłości i cierpienia, gdy żona opuściła Ozeasza dla innego mężczyzny, stały się dla niego inspiracją do wyrażenia w tej księdze miłości Boga do Izraela i Jego smutku z powodu odrzucenia tej miłości przez ludzi.

Księga Przysłów

Księga Przysłów [Prz], Księga Przypowieści Salomona [Przyp] – (hebr. משלי Miszlej) jedna z ksiąg dydaktycznych (mądrościowych) Starego Testamentu. Nie jest ona dziełem jednego autora, lecz pracą zbiorową złożoną z rozmaitych tekstów, które zebrał nieznany autor w V w. p.n.e. i napisał być może część wstępną, na którą składają się ogólne napomnienia spersonifikowanej Mądrości. Poza tym w skład księgi wchodzą dwa zbiory przysłów Salomona, dwa zbiory Nauk Mędrców, nauki Agura, zbiór bezimienny, nauki Lemuela i poemat o dzielnej niewieście.

Księgi Mekabiego

Księgi Mekabiego – trzy księgi znajdujące się w kanonie Starego Testamentu uznawanym w Kościele Etiopskim. Ich treść jest zupełnie inna niż treść Ksiąg Machabejskich uznawanych za kanoniczne w katolicyzmie i prawosławiu.

1 Księga Mekabiego składa się z 36 rozdziałów i zaczyna od słów: „Za dni Moabitów i Medów...” Opowiada o konflikcie pomiędzy oddającym cześć pogańskim bóstwom królem Medii Tsirutsajdanem a Żydem z pokolenia Beniamina o imieniu Mekabi, który protestował przeciwko bałwochwalczym praktykom i nauczał, że ludzie powinni oddawać cześć tylko jednemu Bogu. Za karę król nakazuje spalić pięciu synów Mekabiego, a także innych, którzy mu się sprzeciwiali.

2 Księga Mekabiego składa się z 21 rozdziałów i zaczyna od słów: „Kiedy Mekabi znalazł Żydów w syryjskiej Mezopotamii...” Opowiada o królu Moabu o imieniu Mekabi, który wyruszył na wojnę przeciwko Izraelitom, chcąc ich ukarać. Później żałował za swoje grzechy i nauczał Izraelitów Prawa Bożego. Po śmierci Mekabiego Tsirutsajdan wprowadził kult pogański i spalił jego synów.

3 Księga Mekabiego składa się z 10 rozdziałów i zaczyna od słów: „Wyspy Egiptu rozweselą się...” Zawiera nauki o zbawieniu i potępieniu w oparciu o przykłady z życia różnych starotestamentalnych postaci, takich jak Adam, Hiob, Dawid i inni.Komentarz do etiopskiego Prawa Kanonicznego wymienia pośród ksiąg Starego Testamentu jedynie dwie Księgi Mekabiego, przy czym druga z nich to połączone Księgi 2 i 3.

Księgi Mekabiego nie są wymieniane w żadnych źródłach spoza Etiopii. Nie wiadomo, kto jest ich autorem, ani kiedy zostały napisane. Zawierają jednak wzmianki o Chrystusie, dlatego ich powstanie datuje się na wczesną erę chrześcijańską. Jedynymi wersjami językowymi, w jakich jest obecnie dostępny ich tekst, są gyyz, amharska, ijarycka (rastafariański dialekt języka angielskiego) i angielska.

Księgi deuterokanoniczne

Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) – termin używany w katolicyzmie i prawosławiu na określenie tych spośród ksiąg Pisma Świętego Starego Testamentu funkcjonujących w kanonie tych wyznań, których nie zawiera Biblia hebrajska. Samo określenie deuterokanoniczne nawiązuje do kwestionowania kanoniczności tychże ksiąg w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych, które uznaje za natchnione zarówno judaizm, jak i całe chrześcijaństwo.

Kwestionowanie ksiąg deuterokanonicznych wynika z istnienia dwóch różnych kanonów ksiąg Starego Testamentu funkcjonujących równolegle w pierwszych wiekach chrześcijaństwa: pierwszy kanon stanowiły księgi uznawane za natchnione przez Żydów żyjących na terenie Palestyny (Biblia hebrajska), natomiast drugi kanon stanowiły księgi tzw. kanonu aleksandryjskiego, czyli zawarte w Septuagincie, którymi posługiwali się Żydzi żyjący w diasporze, poza swoją ojczyzną.

Obie religie oparte na Biblii hebrajskiej - zarówno judaizm (wywodzący się z tradycji starożytnych faryzeuszy), jak i karaimizm (wywodzący się z tradycji starożytnych saduceuszy), nie uznają ksiąg deuterokanonicznych kanonu aleksandryjskiego za natchnione. Kościół katolicki uznał za natchnione tylko część spośród tych ksiąg i tę część określa mianem deuterokanonicznych, uznając pozostałe księgi kanonu aleksandryjskiego za apokryfy. Niemal w całości przyjęła je Cerkiew prawosławna. Tymczasem Kościoły protestanckie odrzuciły wszystkie księgi zawarte w Septuagincie, których nie zawierała Biblia hebrajska, przyjmując tożsamość między Biblią hebrajską używaną m.in. przez żydów czy karaimów, a chrześcijańskim Starym Testamentem. Stąd też w protestantyzmie w ogóle nie istnieje oddzielne pojęcie ksiąg deuterokanonicznych, które wraz z innymi spoza kanonu włączone są do zbioru apokryfów.

Księgi historyczne Starego Testamentu

Księgi historyczne Starego Testamentu – dwadzieścia jeden z czterdziestu sześciu ksiąg (kanonicznych i ksiąg deuterokanonicznych Starego Testamentu według przekładu Biblii Tysiąclecia). Opisują one wydarzenia z historii Narodu Wybranego.

Do ksiąg historycznych Starego Testamentu należą:

Pięcioksiąg – Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Liczb, Księga Kapłańska oraz Księga Powtórzonego Prawa

Księga Jozuego

Księga Sędziów

Księga Rut

1 i 2 Księga Samuela

1 i 2 Księga Królewska

1 i 2 Księga Kronik

Księga Ezdrasza

Księga Nehemiaszaz ksiąg deuterokanonicznych:

Księga Tobiasza

Księga Judyty

Księga Estery

1 i 2 Księga MachabejskaSześć z tych ksiąg (Jozuego, Sędziów, dwie księgi Samuela i dwie Królewskie) hebrajska Biblia zaliczała do Proroków. Określano je jako „Prorocy Pierwsi". Relacja historyczna zawarta w tych księgach jest podporządkowana idei ukazania wypełniania się Bożego poselstwa w życiu narodu. Dlatego jest to historia prorocka. Autorzy tych sześciu Ksiąg skoncentrowali się na czterech zasadniczych tematach:

panowaniu królewskim,

działaniu proroków i wypowiadanych przez nich słowach Boga,

dziejach świątyni w Jerozolimie,

sposobowi w jaki oddawano cześć Bogu.Historia panowania poszczególnych królów jest tutaj oceniana przez pryzmat wierności Panu i wyłączności oddawania czci dla Boga.

List Jeremiasza

List Jeremiasza – jedna z deuterokanonicznych ksiąg Starego Testamentu, znajdująca się w kanonie katolickim i prawosławnym, przez wyznawców judaizmu i Kościoły protestanckie uważana za niekanoniczną i zaliczana tym samym do apokryfów. Występowała w niektórych kodeksach Septuaginty, w Wulgacie i przekładach katolickich stanowi 6 rozdział Księgi Barucha. Nie wchodzi w skład Biblii Hebrajskiej.

Treścią listu jest polemika z bałwochwalczymi kultami pogańskimi.

Manasses (mąż Judyty)

Manasses – postać biblijna. Pochodził z pokolenia Symeona. Był mężem bohaterskiej Judyty. Jak wiadomo z Księgi Judyty, zmarł podczas żniw jęczmienia z powodu porażenia słonecznego (por. Jdt 8,2-8), zostawiając żonie spory dobytek.

Psalmy syryjskie

Psalmy syryjskie – pięć apokryficznych psalmów, uznawanych w syryjskim kanonie Starego Testamentu. Psalmom tym nadano numerację od 151 do 155. Zawiera je Peszitta, która umieszcza je zaraz po Księdze Psalmów i przypisuje ich autorstwo Dawidowi.

Stary Testament

Stary Testament – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (w judaizmie liczone jako 24; spisane głównie w języku hebrajskim), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 49-51 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty).

Stary Testament razem z Nowym Testamentem tworzą Pismo Święte – Biblię.

 
Księgi historyczne Starego Testamentu
Księgi deuterokanoniczne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.