Kozacy

Kozacy (ukr. козаки́ / kozaky, ros. каза́ки a. казаки́ / kazaki, z tur. quazzāq, awanturnik) – nazwa odnosząca się do grupy ludności o charakterze wieloetnicznym z dominującym substratem ruskim, zamieszkującej stepy położone na południe od księstw ruskich, określająca później także rodzaj osadnictwa wojskowego na zasiedlanych ziemiach pogranicznych Rzeczypospolitej i Rosji.

Początki Kozaków zaporoskich, czyli niżowych, sięgają XV w. i związane są z południowo-wschodnimi kresami Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Kozacy w czasach Imperium Rosyjskiego dzielili się na: zaporoskich (do 1775), dońskich, kubańskich, terskich, astrachańskich, uralskich (jaickich), Siedmiorzecza, orenburskich, syberyjskich, zabajkalskich, amurskich, ussuryjskich, buskich, czarnomorskich i azowskich.

Po przewrocie bolszewickim, w trakcie wojny domowej w Rosji (1918-1920) opowiedzieli się w przeważającej mierze po stronie Białych. Prześladowani przez bolszewików w czasie wojny domowej i po ich zwycięstwie, byli mordowani i wysyłani do obozów koncentracyjnych Gułagu. Autonomię ziem kozackich zniesiono w 1918.

Współcześnie Kozacy zamieszkują przede wszystkim Rosję, gdzie odnawiane są tradycje wojsk kozackich.

Dzisiejsza Ukraina uznaje dzieje Kozaków zaporoskich za integralną część własnej historii i jedno z najważniejszych źródeł tożsamości narodowej. Bezpośrednie odniesienie do tradycji Kozaczyzny znajduje się w hymnie Ukrainy[2].

Józef Brandt - Wesele kozackie
Wesele kozackie. Obraz pędzla Józefa Brandta.
Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom
Kozacy pod wodzą Jermaka zdobywają Syberię. Obraz pędzla Wasilij Surikowa namalowany w 1895 roku. Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu
Juliusz Kossak Kozacy donscy
Kozacy dońscy. Obraz pędzla Juliusza Kossaka.
Stanisław Masłowski, Świt 1906 (Wiosna 1905)
Wiosna roku 1905 (patrol Kozaków w Alejach Ujazdowskich w Warszawie), ol./pł, obraz Stanisława Masłowskiego z 1906 (Muzeum Narodowe w Warszawie)[a]

Pochodzenie nazwy

Słowo Kozak lub Kazak według Aleksandra Brücknera jest pochodzenia tatarskiego i "wykłada się jakoby": chudy pachołek, zdobyczy sobie szukając, nikomu poddany, za pieniądze komu chce służy. Wszelkie nazwy starszeństwa (ataman, esauł itd.), broni, ubioru, koni, żywności, urządzeń (np. kureń), były u Kozaków tatarskie[3].

Słowo "kozak" zostało po raz pierwszy zanotowane w rękopisie łacińsko-persko-kipczackim Codex Cumanicus, spisanym w Kaffie pod koniec XIII wieku. W kodeksie oznaczało ono stróża, wartownika. W roku 1308 wspomina się również "kozaków", ale już jako rozbójników. W wielu językach tureckich słowo to oznaczało najemników, żołnierzy, rozbójników stepowych, a szerzej – wygnańców, bezdomnych, awanturników. Kozaków-zbójników odnotowano w Polsce pierwszy raz w roku 1388, zapisano również, że uchodzili za mahometan. Jan Długosz pierwszy raz określił ich tatarską nazwą zbiegów i zbójów. W najstarszych spisach u większości Kozaków występują nazwiska tatarskie. Aż do końca XVI wieku "kozactwo" oznaczało zajęcie, a nie status społeczny.

Zarys historii Kozactwa

Kozacy zaporoscy

Pod datą 1492 wymienia się po raz pierwszy kozaków-chrześcijan. Kozacy naddnieprzańscy i naddniestrzańscy, rekrutujący się głównie z Kijowa, Niemirowa, Winnicy, Baru, zwani byli także przez współczesnych Niżowcami (tzw. Kozacy chrześcijańscy). W miarę upływu czasu stworzyli oni społeczność stosującą system demokracji wojennej. Głównie zaliczali się do nich uciekinierzy z Litwy, Rusi Moskiewskiej, Mołdawii, Wołoszczyzny oraz Korony, którzy w XV w. zasiedlili słabo zamieszkane do tej pory ziemie zwane Dzikimi Polami. W rezultacie unii lubelskiej Dzikie Pola stały się częścią Korony.

Kozacy chrześcijańscy to ludność, która napływała w rejony naddnieprzańskie od XVI w., opuszczając ziemie Rzeczypospolitej z różnych powodów społeczno-politycznych, a więc byli to chłopi pańszczyźniani, uciekający przed daninami, różnego rodzaju przestępcy, słudzy uciekający przed gnębiącymi ich panami czy też ludzie fałszywie osądzeni. W pierwszej połowie XVI wieku szybko zostali zorganizowani przez starostę trembowelskiego Prittwitcza w społeczność o silnym charakterze wojskowym, co było spowodowane potrzebą obrony przed Tatarami. Zajmowali się handlem, rybołówstwem, hodowlą i wojaczką. Podejmowali na czajkach wyprawy łupieżcze do Imperium Osmańskiego.

Od czasu rządów Chmielnickiego istniała autonomiczna kozacka struktura terytorialna zwana Hetmanatem. Na jej czele stał hetman (pochodzący z wyboru), wokół niego skupiała się starszyzna kozacka oraz generalny pisarz. Najważniejsze decyzje zapadały na radzie kozackiej. W wyprawach wojennych uczestniczyli Kozacy, a lud wiejski stanowiła czerń.

Od XVI do XVII w. doszło do serii powstań kozaków zaporoskich przeciwko Koronie. Pierwsze w latach 1591–1593 pod wodzą Krzysztofa Kosińskiego. Drugim 1595–1597 dowodził Semen Nalewajko. Oba powstania zakończyły się klęską. Najważniejsze powstanie pod przewodnictwem Bohdana Chmielnickiego, zakończone ugodą perejasławską (1654) pomiędzy Hetmanatem i carem Rosji Aleksym I, podporządkowującą Ukrainę Naddnieprzańską carowi. Konsekwencją była długoletnia (1654-1667) wojna Rzeczypospolitej z Rosją, która zakończyła się przejęciem Ukrainy Lewobrzeżnej z Kijowem przez Rosję. Ukraina Lewobrzeżna zachowała autonomiczny system rządów Hetmanatu, sukcesywnie po bitwie pod Połtawą (1709) ograniczany przez carów, aż do całkowitej likwidacji w 1764.

Sicz Zaporoska została zlikwidowana przez carycę Rosji Katarzynę II w roku 1775 po zwycięskiej wojnie z Turcją. Tytuł hetmana wojsk kozackich przysługiwał od tamtej pory panującej rodzinie carskiej. Starszyzna Siczy została zesłana. Starszyzna Hetmanatu została zrównana w prawach ze szlachtą rosyjską (tzw. dworiaństwem), wolnych Kozaków zrównano w prawach z chłopami rosyjskimi. Część Kozaków przesiedlono na Kubań (kraina) i nad Don, część zbiegła na terytorium tureckie, tworząc istniejąca do 1829 Sicz Dunajską. Manifest Katarzyny II brzmiał: "Sicz Zaporoska została zniszczona z wykluczeniem na przyszłe lata i samej nazwy zaporoskich Kozaków, (...) na rozkaz nasz przez postępki swoje (...) i okazane przez Kozaków nieposłuszeństwo wobec naszych najwyższych rozkazów". Ziemie Zaporoża nadano szlachcie rosyjskiej, wywodzącej się po części z rodzin kozackich (m.in. Cyryl Razumowski) oraz dworzanom carskim (m.in. Grigorij Potiomkin, Aleksandr Prozorowski, Aleksandr Wiaziemski)[4].

Kozacy dońscy

Kozacy dońscy byli najliczniejszą grupą Kozaków w Imperium Rosyjskim. Są także najliczniejszą grupą Kozaków we współczesnej Rosji. Otrzymali do zasiedlenia autonomiczny region, zwany Krajem Wojska Dońskiego, znajdujący się na terenie części dzisiejszych obwodów: rostowskiego, wołgogradzkiego i woroneskiego oraz Kałmucji w Rosji, a także obwodów łuhańskiego i donieckiego na Ukrainie. Nazwa tych Kozaków pochodzi od Donu, przepływającego przez ich terytorium. Stolicą Kraju Dońskiego były najpierw Razdory, a później Nowoczerkask.

Armie kozackie w wojskach Imperium Rosyjskiego (1913)

Rekonstrukcje kozackich sztuk walki

Patrz dział sztuki walki:

Zobacz też

Uwagi

  1. Obraz ten związany z wydarzeniami Rewolucji 1905 roku, w różnym czasie występował pod różnymi tytułami: początkowo jako „Patrol Kozaków”, później, kiedy policja szykanująca obraz zabroniła używania tego tytułu, występował jako „Świt 1906”, lub „Wiosna 1905”. Bliższe wyjaśnienie zawiera fragment listu Stanisława Masłowskiego do Fryderyka Dolmana w Londynie (przekł. pol.): „Ten obraz posiadający przedtem tytuł <<Patrol Kozaków>>, nazywa się obecnie <<Świt 1906>>, policja bowiem zażądała skasowania poprzedniego tytułu” – zob.: Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały do życiorysu i twórczości, Ossolineum, Wrocław 1957, s. 145.

Przypisy

  1. Obraz był reprodukowany po raz pierwszy w "Albumie malarzy polskich", wyd. M.Robiczka w Warszawie, 1885, zeszyt 11
  2. Ще не вмерла Україна:
    Ще не вмерла Україна ні слава, ні воля,
    Ще нам, браття українці, усміхнеться доля.
    Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці.
    Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.
    Душу, тіло ми положим за нашу свободу,
    І покажем, що ми, браття, козацького роду.
  3. Aleksander Brückner: Kozak. [W:] Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków 1927, nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej.
  4. Leszek Podhorodecki: Sicz Zaporoska. Warszawa 1978, Wyd. Książka i Wiedza.

Bibliografia

  • General A. I. Denikin: The Russian Turmoil. London, 1924.
  • Hugh Chisholm: Encyclopædia Britannica Eleventh Edition. Nowy York: Encyclopædia Britannica, Inc., 1910–1911, s. 218.

Linki zewnętrzne

1 Dywizja Kozaków Dońskich

1 Dywizja Kozaków Dońskich, ros. 1-я Донская казачья дивизия - dywizja kawalerii Armii Imperium Rosyjskiego.

Dywizja stacjonowała na terenie Warszawskiego Okręgu Wojskowego i wchodziła w skład 19 Korpusu Armijnego. W oddziałach dywizji pełnili służbę Kozacy dońscy.

Kozacy Siedmiorzecza

Kozackie Wojsko Siedmiorzecza (ros. Семиреченское казачье войско) – oddziały wojskowe istniejące za czasów Imperium Rosyjskiego, złożone z kozaków mieszkających na terenie Siedmiorzecza, w obwodzie siemirieczeńskim Imperium. Osady kozackie leżały wówczas wokół Wiernyj (dziś Ałmaty).

Kozackie Wojsko Siedmiorzecza powstało poprzez podzielenie oddziałów wojskowych kozaków syberyjskich w 1867. Na jego czele stał ataman, pełniący jednocześnie funkcję wojskowego gubernatora okręgu. Ataman podlegał władzy Generalnego Gubernatorstwa Stepów, a od 1899 Generalnemu Gubernatorowi Turkiestanu.

Na początku XX wieku oddziały kozackie na tym terenie w czasach pokoju liczyły jeden regiment kawalerii (cztery sotnie) i jeden pluton gwardii. Na wypadek wojny liczba wojska miała zwiększyć się do 3 regimentów kawalerii. Podobnie jak i inni kozacy w całym Imperium Rosyjskim za służbę wynagradzani byli nadaniami ziemskimi. W rękach kozaków na terenie Siedmiorzecza znajdowało się 7440 km² ziemi, z czego 710 km² stanowiły pola uprawne. W 1916 roku populacja kozaków Siedmiorzecza liczyła około 45 000 osób.

Zadaniem kozaków było wspieranie kolonialnej polityki caratu na terenie Kazachstanu i Kirgistanu. Ich oddziały brały udział w podboju Środkowej Azji i w I wojnie światowej. W czasie rosyjskiej wojny domowej większość kozaków wystąpiła przeciwko bolszewikom, popierając tym samym białych. Po zwycięstwie komunistów Kozackie Wojsko Siedmiorzecza zostało oficjalnie rozwiązane, obwód siemierieczeński zlikwidowany, a sama społeczność zlikwidowana w ramach rozkozaczania. Większość kozaków została przesiedlona na daleką północ.

Kozacy buscy

Kozacy buscy (kozacy nadbuscy, kozacy nadbohscy, kozacy bohscy, kozacy bohowi, kozacy nadbużańscy, ros. Бугское казачье войско, uk. Бузьке козацьке військо) – wojsko kozackie sformowane na południowych kresach rosyjskiej Ukrainy, pełniące służbę wzdłuż rzeki Boh (2 połowa XVIII wieku – początek XIX wieku).

Kozacy czarnomorscy

Kozacy czarnomorscy lub Kozackie Wojsko Czarnomorskie byli wojskiem kozackim utworzonym przez Imperium Rosyjskie 1787, złożonym z Kozaków zaporoskich, po likwidacji Siczy Zaporoskiej przez Katarzynę II.

Po 1792 roku, pod dowództwem Antona Hołowatego (od 1796 atamana koszowego), zostali przeniesieni gramotą Katarzyny II na Kubań. Osiedlili się tam wokół założonego w styczniu 1794 i zbudowanego przez siebie Jekaterynodaru. Odegrali ważną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej 1787-1792 i dziewiętnastowiecznych wojnach Imperium Rosyjskiego - z ludami Kaukazu, z Imperium Osmańskim i Persją, brali udział w wojnie krymskiej. Od 1860 Czarnomorskie Wojsko Kozackie wraz z częścią oddziałów Kaukaskiego Liniowego Wojska Kozackiego tworzyło Kozackie Wojsko Kubańskie.

Kozacy dońscy

Kozacy dońscy (ros. Донски́е казаки́) – najliczniejsza grupa Kozaków w Imperium Rosyjskim, a także najliczniejsza grupa Kozaków we współczesnej Rosji. Otrzymali do zasiedlenia autonomiczny region, zwany Obwodem Wojska Dońskiego lub Krajem Wojska Dońskiego, znajdujący się na terenie części dzisiejszych obwodów: rostowskiego, wołgogradzkiego i woroneskiego oraz Kałmucji w Rosji, a także obwodów ługańskiego i donieckiego na Ukrainie.

Nazwa Kozaków dońskich, pochodzi od rzeki Don, przepływającej przez ich terytorium.

Kozacy kubańscy

Kozacy kubańscy, Kozackie Wojsko Kubańskie (rosyjski Кубанские кaзаки, Kubanskije Kаzaky, Куба́нское каза́чье во́йско, Kubanskoje kazacze wojsko) - kozacka jednostka terytorialno-organizacyjna Armii Imperium Rosyjskiego istniejąca w latach 1860-1918 na Kubaniu. W okresie II wojny światowej istniały formacje kozaków kubańskich w składzie Armii Czerwonej oraz Wehrmachtu. Po wojnie kozackie formacje zostały rozwiązane. Odbudowano je w 1990 roku.

Terytorium Kubania obejmuje współczesne regiony administracyjne: Kraj Krasnodarski, Adygeję, części obwodu rostowskiego, Kraju Stawropolskiego oraz Karaczajo-Czerkiesji. Historyczną stolicą krainy jest Krasnodar.

Kozacy nadwołżańscy

Kozacy nadwołżańscy (ros. : Волжские казаки) to członkowie wolnych społeczności kozackich, powstałych w XVI wieku wzdłuż Wołgi, na terenie Rosji. Wzięli oni udział w podboju Syberii dokonanym przez Jermaka Timofiejewicza. W XVIII wieku, ze względu na powstające wokół Carycyna (dzisiejszy Wołgograd) fortyfikacje rząd rosyjski powołał do życia Kozackie Wojsko Wołżańskie (Волгское казачье войско), w którego skład weszło około 1050 rodzin, przede wszystkim kozaków dońskich. Centrum administracyjnym była Dubowka położona na północ od Carycyna. Wojsko kozackie w latach 1773-1775 wzięło udział w powstaniu Pugaczowa.

W wyniku represji i planów zasiedlenia północnego Kaukazu większość kozaków nadwołżańskich musiała opuścić rodzime strony i osiedlić się na Kaukazie. Tam weszli w skład regimentów kozaków terskich z Mozdoka. Kozackie Wojsko Wołżańskie zostało rozwiązane, a ci, którzy nie osiedli na Kaukazie, przyłączeni zostali do Kozackiego Wojska Astrachańskiego na początku XIX wieku.

Kozacy orenburscy

Kozacy orenburscy to kozacy wchodzący w skład Kozackiego Wojska Orenburskiego (ros. Оренбургское казачье войско) zamieszkujący prowincję Orenburską w czasach Imperium Rosyjskiego (dzisiaj jest to część obwodu orenburskiego, czelabińskiego i Baszkortostanu).

Po budowie fortyfikacji w 1734 roku, wokół mającego powstać w przyszłości Orenburga (oficjalnie założony w 1735 roku), władze zaczęły osiedlać tu kozaków z różnych części Imperium, przede wszystkim z Ufy, Samary i znad rzeki Iset. Było to podyktowane chęcią zasiedlenia tych ziem i zapewnienia im stałej obrony. W 1755 roku utworzono Kozackie Wojsko Orenburskie, liczące 2 000 żołnierzy.

W latach 1773-1774 kozacy orenburscy wzięli udział w powstaniu Jemieljana Pugaczowa, za co spotkały ich później represje, ale utrzymano ich w służbie. W 1798 roku wszystkie osady kozackie w południowej części Uralu zostały przyłączone do Kozackiego Wojska Orenburskiego (poza kozakami uralskimi). W 1840 roku ostatecznie wyznaczono granice zasięgu kozaczyzny orenburskiej i jej siły militarne. Od tamtej pory składała się z 10 regimentów kawalerii i 3 batalionów artyleryjskich. W połowie XIX wieku populacja kozaków na tym obszarze wynosiła 200 000 ludzi.

Kozacy orenburscy brali udział w wojnie rosyjsko-szwedzkiej w latach 1788-1790 a później we wszystkich wojnach rosyjskich w Azji Środkowej.

Kozackie Wojsko Orenburskie składało się z dwóch dystryktów (po 1878, z trzech departamentów). W 1916 roku liczba kozaków w okręgu Orenburskim wynosiła już ponad 500 000 i należało do nich wiele ziemi. Na początku XIX wieku siły kozackie liczyły sześć regimentów kawalerii, trzy bataliony artyleryjskie, jeden batalion konnicy i trzy sotnie piechoty. Podczas I wojny światowej Kozackie Wojsko Orenburskie utrzymywało jeden batalion i osiemnaście regimentów kawalerii, dziesięć batalionów artyleryjskich, jedną sotnię gwardii, 9 sotni piechoty, 7 i pół sotni rezerwowych i 39 sotni specjalnych, czyli łącznie 27 000 żołnierzy.

Po rewolucji październikowej w 1917 roku kozacy orenburscy poparli białych i pod dowództwem Atamana Aleksandra Dutowa walczyli przeciwko bolszewikom, choć część z nich, przede wszystkim biedota, wstępowała do Armii Czerwonej, gdzie utworzono kilka oddziałów kozaków orenburskich.

W 1920 roku, podobnie jak inne formacje kozackie, Kozackie Wojsko Orenburskie zostało zlikwidowane przez komunistów.

Kozacy rejestrowi

Kozacy rejestrowi – kozacy zaporoscy, wpisani do tak zwanego imiennego wykazu żołnierzy i tym samym wzięci na żołd Rzeczypospolitej, później również Rosji. Pierwszy rejestr kozacki został sporządzony w 1572.

Kozacy tereccy

Kozacy tereccy, Kozacy terscy − Kozacy przybyli z terenów południowej Rosji na ziemie północnego Kaukazu w XVI wieku. Uzyskali wówczas pełną autonomię, co znalazło oficjalne potwierdzenie w ukazie carskim z 1577. W XVIII wieku Kozaków jednak ostatecznie podporządkowano władzy rosyjskiej, kiedy to południowa granica Imperium Rosyjskiego oparta została na linii rzeki Terek. Otrzymali oni pewne przywileje (ziemię na własność, wewnętrzną autonomię, prawo noszenia broni) w zamian za strzeżenie granicy i pomoc w kolonizacji Kaukazu. Cechą charakterystyczną społeczności Kozaków tereckich był ich różnorodny skład etniczny: tworzyli ją zarówno Rosjanie, jak i Osetyjczycy, Czeczeni i Ingusze, którzy z czasem zlali się w jedną grupę etniczną. Przed I wojną światową liczyli 260 tysięcy osób.

Podczas wojny domowej w Rosji (1918–1920) Kozacy tereccy w 1918 podjęli walkę po stronie białych, nie godząc się z postanowieniami kolejnych zjazdów ludów kaukaskich, na których, pod przewodnictwem współpracujących partii rewolucyjnych (bolszewików, mienszewików, lewicowych eserowców), kolejno proklamowano Terecką Republikę Radziecką i zdecydowano o nacjonalizacji ziemi należącej do Kozaków i przekazaniu jej ludom górskim (Czeczenom, Inguszom, Bałkarom, Osetyjczykom). Kozacy tereccy w czerwcu 1918 wzniecili antybolszewickie powstanie, które zostało stłumione przez oddziały czerwonych, w tym formacje utworzone przez Inguszów i Czeczenów. Kozacy tereccy byli jedną z pierwszych grup w Rosji Sowieckiej, która podległa represjom: wiele stanic zniszczono, a ich mieszkańców wymordowano lub przesiedlono do innych części Rosyjskiej FSRR (polityka „rozkozaczania”).

Eksterminacja Kozaków przez władze sowieckie doprowadziła do tego, że zdecydowana większość Kozaków tereckich, podobnie jak Kozaków dońskich, kubańskich i syberyjskich, opowiedziała się podczas wojny niemiecko-sowieckiej (1941–1945) po stronie niemieckiej. Tysiące z nich wstąpiło do jednostek formowanych przez Wehrmacht i Waffen-SS. Złożone z Kozaków tereckich dwa dywizjony kawalerii (69 Kozacki Dywizjon Kawalerii i 579 Dywizjon Kawalerii), wchodzące w skład Korpsgruppe von dem Bach, uczestniczyły w tłumieniu powstania warszawskiego w 1944.

Kozacy uralscy

Kozacy uralscy, także Kozacy jaiccy – Kozacy zamieszkujący tereny nad rzeką Ural, wchodzący w skład Kozackiego Wojska Uralskiego. Zwani byli także kozakami jaickimi od starej nazwy rzeki Ural. W ich skład, poza etnicznymi Rosjanami, wchodziło także wielu Tatarów, którzy jednak znali język rosyjski.

Kozacy ussuryjscy

Kozackie Wojsko Ussuryjskie (rosyjski: Уссури́йское каза́чье во́йско) to oddziały wojskowe istniejące za czasów Imperium rosyjskiego, złożone z kozaków mieszkających nad rzeką Ussuri, Sungari i jeziorem Chanka.

Kozackie Wojsko Ussuryjskie zostało utworzone w 1889 poprzez podział oddziałów Kozackiego Wojska Amurskiego. Później w jego skład weszli także kozacy z różnych części kraju (głównie Kozacy dońscy i kubańscy) osiedlający się w Kraju Nadmorskim. Początkowo większość kozaków została skoszarowana we Władywostoku, następnie przeniesiono ich do Iman. Na ich czele stał ataman (będący jednocześnie wojskowym gubernatorem regionu) podporządkowany Generalnemu Gubernatorstwu regionu Amurskiego.

Podobnie jak i inni kozacy w całym Imperium rosyjskim za służbę wynagradzani byli nadaniami ziemskimi. W rękach kozaków na tym terenie znajdowało się 6740 km². W 1916 roku populacja kozaków ussuryjskich liczyła około 40 000 osób w sześciu stanicach. Posiadali oni 76 osad. Na początku XX wieku oddziały kozackie na tym terenie w czasach pokoju liczyły jeden batalion kawalerii (około 300 żołnierzy) i jeden pluton. Głównym zadaniem kozaków było patrolowanie granic i pełnienie funkcji policyjnej. W czasie wojny rosyjsko-japońskiej ich oddziały liczyły jeden regiment i jeden batalion kawalerii, jeden pluton gwardii i sześć specjalnych sotni (razem około 2 500 żołnierzy). W czasie wojny domowej większość kozaków ussuryjskich poparła białych.

Po zwycięstwie bolszewików, w 1922 roku, rozwiązano Kozackie Wojsko Ussuryjskie. W 1990 zostało ponownie utworzone, ale nie pełniło już żadnych funkcji administracyjnych.

Kozacy zabajkalscy

Kozacy zabajkalscy – kozacy wchodzący w skład Kozackiego Wojska Zabajkalskiego (ros. Забайка́льское каза́чье во́йско), sformowanego w 1851 na obszarach położonych wokół jeziora Bajkał.

Byli to głównie kozacy z Syberii, Buriaci, Ewenkowie i lokalni chłopi wcieleni do wojska. W skład armii wchodziły trzy regimenty kawalerii i trzy brygady piechoty. Ich głównym zadaniem było patrolowanie granicy Imperium Rosyjskiego z Chinami i służba garnizonowa. Na czele stał, tradycyjnie, ataman który pełnił jednocześnie funkcję gubernatora wojskowego okręgu zabajkalskiego. Jego siedziba od 1872 znajdowała się w mieście Czyta.

Na początku XX wieku Kozackie Wojsko Zabajkalskie w czasach pokoju składało się z pięćdziesięciu gwardzistów, czterech regimentów kawalerii i dwóch baterii artyleryjskich. W czasie I wojny światowej liczba regimentów kawalerii wzrosła do dziewięciu, a baterii artyleryjskich do czterech. Oprócz tego pojawiły się trzy oddziały piechoty liczące po stu żołnierzy. W 1916 liczba kozaków zabajkalskich wynosiła 265 000 ludzi, z czego około 15 000 służyło w wojsku.

Kozackie Wojsko Zabajkalskie brało udział w tłumieniu powstania bokserów w latach 1899–1901, wojnie japońsko-rosyjskiej w latach 1904 i 1905 oraz I wojnie światowej. W czasie rosyjskiej wojny domowej większość kozaków opowiedziała się po stronie białych, przyłączając się do oddziałów Romana von Ungern-Sternberga i Grigorija Siemionowa. Po zwycięstwie bolszewików w 1920 kozaczyzna na tych terenach została rozwiązana.

Kozacy zaporoscy

Kozacy zaporoscy, kozacy niżowi (ukr. Запорожці) – społeczność zorganizowana na sposób wojskowy, której początki sięgają XV w. i związane są z południowo-wschodnimi kresami Wielkiego Księstwa Litewskiego. Centrum Kozaczyzny znajdowało się na Zaporożu (Niżu), nizinnym, stepowym kraju położonym w dolnym biegu Dniepru za, ciągnącym się na długości 80 km, odcinkiem skalnych przeszkód rzecznych (mówiono o nich porohy, stąd kraj za porohami – Zaporoże oraz Kozacy zaporoscy). Kozacy odegrali ogromną rolę w dziejach całej Europy Wschodniej, zwłaszcza zaś Ukrainy, Polski i Rosji. Szczyt rozwoju ich organizacji przypada na wiek XVII, gdy przez pewien czas stanowili samodzielny czynnik polityczny. Kozaczyznę zaporoską zlikwidowała w latach 1775–1780 caryca Katarzyna II. Dzisiejsza Ukraina dzieje Kozaków uznaje za integralną część własnej historii i jedno z najważniejszych źródeł tożsamości narodowej.

Niekrasowcy

Niekrasowcy, Kozacy Niekrasowcy (ros. Некрасовцы, niekrasowcy, Некрасовские казаки, niekrasowskie kazaki, Казаки-некрасовцы, kazaki-niekrasowcy) są potomkami kozaków dońskich, którzy po powstaniu Buławina wyemigrowali do Imperium Osmańskiego.

Obwód Wojska Dońskiego

Obwód Wojska Dońskiego, określany także jako Kraj Wojska Dońskiego (rosyjski Область Войска Донского – Obłast' Wojska Donskogo) – wydzielona administracyjnie dla Kozaków dońskich część dawnego Imperium Rosyjskiego. Kraj znajdował się na południu Rosji, dziś większość jego terenów należy do obwodu rostowskiego. Głównym miastem kraju był najpierw Czerkask, a następnie od 1806 Nowoczerkask.

Płastun

Płastun (ros.: пластун, płastun) - osoba zajmująca się zwiadem i rekonesansem w wojskach kozackich. Oryginalnie, oddziały skałdające się z tego typu żołnierzy istniały w Czarnomorskim Wojsku Kozackim, a w XIX i XX wieku w Kubańskim Wojsku Kozackim.

Stanica kozacka

Stanica kozacka – na Rusi (i później w Imperium Rosyjskim) kozacka jednostka administracyjno-osiedleńcza niższego rzędu, najczęściej utożsamiana z wsią.

Wojsko I Rzeczypospolitej w 1626

Struktura organizacyjna wojska I Rzeczypospolitej 21 września 1626 r., w przeddzień bitwy pod Gniewem rozpoczynającej wojnę polsko-szwedzką 1626-1629.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.