Konfucjusz

Konfucjusz (chiń. 孔子 lub 孔夫子; pinyin: Kǒng Zǐ lub Kǒng Fūzǐ; dosł. „Mistrz Kong”) (551-479 p.n.e.) – chiński filozof.

Konfucjusz nie pozostawił pism – jego nauczanie zebrano w księdze Dialogi konfucjańskie. Głównym tematem rozważań było codzienne życie ludzi i stabilność społeczeństwa. Jego zdaniem podstawowymi cnotami są: humanitaryzm, praworządność, poprawność, mądrość i lojalność. Cnoty te realizują się w pięciu powinnościach, czy też fundamentalnych relacjach społecznych: między panującym i urzędnikiem, ojcem i synem, starszym i młodszym bratem, mężem i żoną oraz między przyjaciółmi. Moralność jednostki i podstawowa rola rodziny jest fundamentem i gwarantem stabilności państwa. Konfucjusz dużą rolę w kształtowaniu ładu społecznego przypisywał wykształceniu, które obejmowało także kwestie ducha i serca.

Doktryna Konfucjusza (konfucjanizm) była rozwijana początkowo przez uczniów, a później przez filozofów-następców i komentatorów (Mencjusz, Xunzi, neokonfucjanizm). Myśl konfucjańska objęła zasięgiem obszar Chin, Japonii, Korei i Wietnam

Confucius Tang Dynasty
Portret Konfucjusza autorstwa Wu Daozi.
Konfuzius
Konfucjusz, figurka z brązu

Pochodzenie

Ród, z którego wywodził się Konfucjusz był według tradycji spauperyzowaną gałęzią rodu dawnych władców Shang. Jego ojciec, Shuliang He (叔梁紇), nosił jednak pospolite nazwisko Kong i służył jako żołnierz oraz urzędnik wojskowy. Konfucjusz urodził się jako dziecko z drugiego małżeństwa, zawartego przez Shulianga He w wieku ponad pięćdziesięciu lat w celu spłodzenia zdrowego, męskiego potomka (z pierwszego małżeństwa miał wyłącznie dziewięć córek i jednego kalekiego syna). Ojciec Konfucjusza umarł kiedy syn miał trzy lata. Kontrowersyjny charakter jego związku skazał matkę przyszłego filozofa oraz samego Konfucjusza na życie w odcięciu od rodziny[potrzebny przypis][1].

Życie

Biografia Konfucjusza zawarta jest w 77. rozdziale "Shiji" (Zapiski Historyczne). Na imię miał Qiu (丘) czyli „pagórek”, prawdopodobnie z powodu wypukłego czoła, według wierzeń Chińczyków, znamionującego inteligencję. Zwany był też Zhongni (仲尼). Urodził się w państwie Lu (obecnie prowincja Shandong). Wychowywała go samotnie matka, poznał biedę i trudy życia. Dzieciństwo spędził w Qufu pod Yanzhou, gdzie od małego musiał fizyczną pracą zarabiać na siebie i swoją matkę.

Mając 15 lat podjął naukę, którą sam opłacał wytężoną pracą. Posiadając początkowo jedynie umiejętność strzelania z łuku, był nadzorcą stad owiec i wołów. W wieku 19 lat ożenił się i rozpoczął karierę urzędniczą. Zdobył sławę człowieka niezwykle uczonego, miał znać na pamięć klasyczną „Księgę Pieśni”. Był kolejno naczelnikiem spichlerzy, nadzorcą pól książęcych i ludzi doglądających zwierząt ofiarnych.

W 530 p.n.e. założył szkołę, w której uczono pisma, zasad zachowania się i podstawowej wiedzy. Około 517 p.n.e. spotkał się z Laozi. Po wybuchu buntu w państwie Lu musiał uciekać do sąsiedniego państwa Qi. Po powrocie do Lu został zarządcą u następnego władcy, a później jego bliskim doradcą. Naprawianie państwa rozpoczął od reformy uciążliwego systemu podatkowego (był zwolennikiem niskich podatków). Domagał się powierzenia przywództwa „ludziom szlachetnym i uczonym”, bez względu na ich pochodzenie.

Od 498 p.n.e. jego uczniowie zaczęli obejmować najwyższe stanowiska w rządzie. Około 497 p.n.e. wprowadził politykę burzenia murów miast buntowniczych rodów, co wywołało ponowną rewoltę i zmusiło go do opuszczenia księstwa. W towarzystwie kilku uczniów przez 12 lub 14 lat błąkał się po sąsiednich państwach, starając się o posadę u różnych władców, nie znajdując jednak zrozumienia. Nie był zręcznym politykiem, a rozmówców ponoć zniechęcał wrodzoną wyniosłością. W tym czasie często wręcz przymierał głodem.

W 483 p.n.e. wrócił do Lu i zadowolił się pozycją nauczyciela. Prawdopodobnie nie zgromadził za życia wielu uczniów, choć niektóre źródła konfucjańskie wyolbrzymiają ich liczbę nawet do 3000. Według legendy gdy umarł uczniowie opłakiwali go przez 3 lata, a najwierniejszy, Zigong, spędził na grobie mistrza 6 lat, twierdząc:

„Od początku ludzkości aż do dziś nie było człowieka równego Konfucjuszowi”
Confuciustombqufu
Grób Konfucjusza w Qufu

Pochowany został w Qufu, gdzie do dziś znajduje się jego grób. Jego proste, niedogmatyczne maksymy są wciąż popularne w Chinach i innych krajach Dalekiego Wschodu. Twierdził, że zmysł moralny u człowieka jest odpowiednikiem kosmicznego porządku natury. W swej nauce w ogóle nie odwoływał się do sił nadprzyrodzonych, jako jedyny z twórców wielkiej doktryny nie twierdził, że pochodzi ona z jakiegokolwiek boskiego źródła czy też natchnienia niedostępnego dla innych ludzi. Konfucjanizm w pierwotnej wersji nie jest właściwie religią, lecz systemem etycznym, nauką tego, jak być dobrym, społecznie wartościowym człowiekiem, aczkolwiek od samego początku zawiera w sobie wiele pierwiastków metafizycznych. Sam Konfucjusz podejrzliwie odnosił się do religii, gdyż widział w niej niebezpieczny zabobon. Gdy był bliski śmierci nie pozwolił, by się za niego modlono. Urzekał ludzi swą uczciwością, prawością i nauczycielskim entuzjazmem.

Ponad 70 jego bezpośrednich uczniów zostało wybitnymi uczonymi chińskimi. Przypisuje mu się zredagowanie wielu klasycznych ksiąg, które składają się na tzw. „klasykę konfucjańską”: „Pięcioksiąg konfucjański” (do którego należy też "Księga Przemian": Yijing) oraz „Czteroksiąg konfucjański” (do którego należy również „Księga Mencjusza” ). Zbiór tych dzieł do 1905 roku stanowił podstawę egzaminów dla kandydatów do służby państwowej w Chinach. Starsze źródła upatrywały w nim również autora Yijing lub komentarzy do tej księgi „Dziesięć Skrzydeł”.

Nie sposób dziś ustalić, jaki miał rzeczywiście wpływ na ostateczny kształt tych tekstów. Niektórzy wręcz twierdzą, że nigdy osobiście niczego nie napisał. Choć za życia jako polityk i reformator poniósł porażkę, kolejne pokolenia jego zwolenników rozpropagowały jego idee w całych Chinach. Ostatecznie w II wieku n.e. konfucjanizm został uznany w Chinach za ideologię państwową, a jego samego uhonorowano tytułem Największego Mędrca-Nauczyciela. Ok. 175 roku n.e. jego maksymy wykuto na kamiennych tablicach, których fragmenty zachowały się do dziś. W 555 wydano dekret cesarski nakazujący wybudowanie świątyni ku czci filozofa w każdym mieście, będącym siedzibą władz okręgu. W 637 rozpoczęto umieszczanie jego wizerunków w szkołach. Za panowania dynastii Tang do wyżej wspomnianego tytułu Największego Mędrca-Nauczyciela dodano tytuły Najwyższego Mistrza (665), Pierwszego Świętego (1013), a także honorowy tytuł królewski (739). Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii budowania jego kultu było nadanie mu, za panowania dynastii Song, honorowego tytułu cesarskiego (1048). Panowanie dynastii Yuan i Ming przyniosło proklamowanie go Wielkim Nauczycielem Narodu oraz Najdoskonalszym, Najprzenikliwszym, Najcnotliwszym Nauczycielem.

Nauczanie

Zajmował się zagadnieniami etycznymi, społecznymi, a nawet politycznymi. Był tradycjonalistą stojącym na straży szeroko pojętej tradycji. Nauczał nienagannych manier i użyteczności dla państwa i społeczeństwa.

Uważał iż z każdej nazwy wynika coś, co tworzy istotę rzeczy, do której dana nazwa się odnosi. Rzeczy więc powinny pozostawać w zgodzie z tą idealną istotą. Czyli rzeczywistość powinna odpowiadać nazwie ją określającą. Z każdej nazwy, określającej stosunki społeczne, wynikają konkretne obowiązki i odpowiedzialność. Władca, minister, ojciec i syn - osoby noszące te nazwy, muszą spełniać obowiązki wynikające z nazwy.

W zakresie cnót podkreślał:

  • Prawość (yi) - jest powinnością, obowiązkiem, spełnianiem słusznych rzeczy ze względu na zawarte w nich dobro moralne. Prawość jest jedynie wtedy prawością, gdy nie ma w niej korzyści. Korzyść (li) jest przeciwieństwem prawości (yi).
  • Humanitarność (ren) - "kochanie innych", człowiek, który kocha innych jest w stanie spełniać dla dobra innych swoje obowiązki w społeczeństwie.

Konfucjusz często nauczał o człowieku ren (humanitarnym), który posiada wiele cnót połączonych w sobie, wtedy można humanitarność rozumieć jako cnotę doskonałą. W praktyce humanitarności muszą być względy dla innych.

"Nie czyń innym, czego dla siebie nie pragniesz" ("Dialogi" XII, 2)

W praktyce humanitarności Konfucjusz wyróżnia:

  • lojalność wobec innych (zhong) - aspekt pozytywny, gdy czyni się dla innych to, co chciałoby się dla siebie.
  • altruizmu (shu) - aspekt negatywny, nieczynienie innym tego, czego nie chce się dla siebie.

Z idei prawości Konfucjusz wyprowadza zasadę działania bez nagrody, ponieważ każdy człowiek ma obowiązki, które musi wypełniać. Wartość wynikająca z działań nie leży w efekcie, lecz w podjętym wewnętrznym wysiłku. Należy działać wypełniając obowiązki, a efekty powierzyć woli Niebios, losowi, przeznaczeniu (ming). Rozumieć ming znaczy rozumieć nieuniknioność świata i w związku z tym nie zwracać uwagi na zewnętrzne porażki lub powodzenia, a działać i wypełniać swoje obowiązki. Efektem takiego działania jest szczęście, ponieważ jesteśmy wolni od niepokoju o powodzenie naszych działań i od lęku przed porażką.

Dzieła

Czteroksiąg konfucjański

Pięcioksiąg konfucjański

Inne dzieła przypisywane tradycyjnie Konfucjuszowi

  • Księga Muzyki” (Yuejing) – Konfucjusz podobno napisał to dzieło, jako szóstą księgę oryginalnego „Sześcioksiągu”, ale utwór zaginął, i tak „Sześcioksiąg” stał się „Pięcioksięgiem”.
  • Rozmowy Domowe” (Jiayu) - zawiera inne powiedzenia przypisywane Konfucjuszowi, dialogi z nim, anegdoty na jego temat itp.

Przypisy

  1. Konfucjusz - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-10-07] (pol.).

Bibliografia

  • Joseph S. Wu, Chenyang Li [w:] „Wielcy Myśliciele Wschodu” red. Ian P. McGreal
  • Tadeusz Czarnik „Starożytna Filozofia Chińska”
  • Martin Seymour-Smith „100 Najważniejszych Książek Świata”
  • Michael H. Hart „100 Postaci które miały największy wpływ na dzieje ludzkości”
  • „Mały Słownik Pisarzy Świata” (Wiedza Powszechna, 1968)
  • J. Clements, Konfucjusz, Instytut Wydawniczy Erica, Warszawa 2007.

Linki zewnętrzne

Bóg Ojciec (teologia chińska)

Tytuł Boga Ojca w teologii chińskiej ściśle związany jest z chińskim znakiem 父 (fu). Znak ten został użyty także w Biblii na określenie Boga-Ojca, ojcostwa, Abba, oznaczać on może również początek i inicjatora.

W najstarszym słowniku etymologicznym Shuōwén Jiězì znak 父 (fu) tłumaczy się jako: przełożony rodziny, który zarządza i poucza . Konfucjusz wiele uwagi poświęca ojcostwu, które jest jedną z podstawowych relacji naturalnych, stanowiąc fundament relacji rodzinnych i społecznych. W zhierarchizowanym świecie chińskim ojciec jest obrazem władcy. Ojciec, który pełni rolę ojca (rodziny) ma się kształtować w cnotach, być mistrzem w tworzeniu wspólnotowych więzi między ludźmi oraz wzorem cnót (m.in. humanitarności, prawości, sprawiedliwości, nabożności synowskiej, miłości rodziców do dzieci, szczerości, zaufania, lojalności, dbałości). Relacje ojcowskie w kulturze chińskiej są bardzo rozbudowane. Na podstawie znaku 父 (fu) można stworzyć obraz ojca i ojcostwa funkcjonujących w językowej kulturze Chin. Jest to tytuł pozytywny, związany z godnością, przez tytuł ten okazywany jest szacunek, dystans. Związany jest także z siłą, mocą i dyscypliną. Ten właśnie tytuł w chińskim ujęciu ściśle związany jest z Bogiem-Ojcem. Obraz Ojca stworzony w filozofii konfucjańskiej nie jest jednak obrazem tatusia – abba Jezusa. Jest to ktoś, kto pełni doskonale rolę ojca, jest nosicielem cnót. Jest to ojciec-władca, dbający o porządek.

Chiny

Chiny – region historyczno-kulturowy w Azji, będący jedną z najstarszych cywilizacji. Zamieszkany przez wiele narodów i grup etnicznych, z których największą są Chińczycy Han.

W węższym znaczeniu terminu Chiny używa się w odniesieniu do współczesnej Chińskiej Republiki Ludowej. Pretensje do reprezentowania chińskiej państwowości rości sobie jednak również Republika Chińska, czyli Tajwan lub Chińskie Tajpej.

Licząca ponad 5000 lat chińska cywilizacja jest ojczyzną wielu wynalazków, m.in. prochu, papieru, czy kompasu. Wywarła znaczny wpływ na kulturę krajów sąsiednich: Korei, Japonii, Wietnamu i Mongolii. Chiny są też ojczyzną bogatej tradycji muzycznej, teatralnej, literackiej i filozoficznej.

Nauka zajmująca się szerokim zakresem zagadnień związanych z Chinami to sinologia.

Czosnek

Czosnek (Allium L.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae), dawniej zaliczany do osobno wyodrębnianej rodziny czosnkowatych (Alliaceae) lub liliowatych (Liliaceae). Obejmuje około 700 gatunków rosnących w stanie dzikim na całej półkuli północnej, przede wszystkim w strefie umiarkowanej. Istotne znacznie jako rośliny jadalne mają: czosnek pospolity, cebula zwyczajna, por i szczypiorek, liczne gatunki uprawiane są jako ozdobne.

Dialogi konfucjańskie

Dialogi konfucjańskie – dzieło o 20 rozdziałach i 497 wersach, zawierające aforyzmy, maksymy i krótkie przypowieści Konfucjusza (551-479 p.n.e.), spisane przez jego uczniów, prawdopodobnie przez drugie ich pokolenie. Obecny tytuł (Lunyu) pojawił się w czasie dynastii Han (206 p.n.e.-220 n.e.). Pod koniec panowania Hanów dawniejsze wersje zastąpiła nowa kompilacja. Najważniejszym wydaniem dzieła była krytyczna edycja z 1190 roku, opracowana przez Zhu Xi.

Księga charakteryzuje się znaczną fragmentarycznością i aforystycznością, jest zbiorem wypowiedzi nieuporządkowanych, a często wzajemnie sprzecznych. Spina je jednak kluczowe pojęcie filozofii Konfucjusza czyli Ren (moralność), które pojawia się ponad 100 razy. Istotą ren jest miłość. Kiedy Fan Chi spytał o znaczenie ren Konfucjusz odpowiedział: "kochać ludzi". Ren to uczucie praktyczne i rozwijane przez edukację. Dzieli się ono na Xiao (miłość dzieci do rodziców), Di (szacunek dla rówieśników), Zhong (lojalność wobec władcy) i Li (normy zachowania). Proces prowadzący do osiągnięcia przez człowieka ren związany jest z przestrzeganiem przez niego społecznego kodeksu moralnego i obowiązujących obyczajów. Stąd Li jest nietrwałe i zmienia się w czasie, w zależności od okoliczności. Konfucjusz zalecał dostosowywanie się człowieka do postępu cywilizacyjnego, który uznawał za naturalną kolej rzeczy. To, co jest niezmienne w Li nosi nazwę Yi (prawość), lecz filozof nie definiował tego pojęcia, uznając go jedynie za przejaw zdrowego rozsądku czy racji moralnej. Jednostka winna dążyć do integracji opierając swe funkcjonowanie na zasadzie "dawania i brania".

Konfucjusz był przeciwny utrzymywaniu porządku przy pomocy siły i rozbudowanego prawa. Jego król-mędrzec powinien "rządzić przez moralność, jakby był Gwiazdą Polarną". Do argumentu siły należy się odwołać tylko w ostateczności. Przy umiejętnym sprawowaniu władzy surowe kary nie będą potrzebne. Rząd może wtedy działać na zasadzie wu wei (nie ingerowania), które jest możliwe w przypadku solidnego fundamentu wychowania. Z kolei bez wychowania państwo czy rodzina zawsze pogrąży się w chaosie, niezależnie od podejmowanych wysiłków.

Konfucjusz wyznawał zasadę zhengming polegającą na tym, że każdy powinien zachowywać się i być traktowanym w zależności od pozycji społecznej jaką zajmuje. "Niech władca będzie władcą, minister ministrem, ojciec ojcem, a syn synem", w odróżnieniu do zasad taoizmu, który zakładał w tej mierze całkowity anarchizm. Jego nauka jest odpowiednikiem europejskiego humanizmu, odwołuje się do przyrodzonej człowiekowi cnoty, którą należy wydobyć na jaw za pomocą zdecydowanie nie mistycznych metod samopoznania. Z tym zastrzeżeniem, że mniejszą rolę odgrywa w nich typowy dla Zachodu indywidualizm, a większą jednostka jako element społeczności. Dla Konfucjusza cnota jest nagrodą samą w sobie, należy być szlachetnym, nawet jeżeli się to nie opłaca. Celem doktryny mędrca było wprowadzenie pokoju i osiągnięcie harmonii.

Instytut Konfucjusza

Instytuty Konfucjusza – sieć organizacji non-profit, których celem jest propagowanie języka chińskiego i chińskiej kultury. Patronem Instytutów jest chiński mędrzec, nauczyciel i filozof Konfucjusz.

W Instytutach Konfucjusza prowadzone są kursy języka chińskiego, organizowane konkursy i egzaminy państwowe HSK z tego języka. Instytucje te zajmują się również propagowaniem chińskiej sztuki poprzez organizację wystaw, przeglądów filmowych czy prelekcji.

Instytuty Konfucjusza powoływane są przez Chińskie Państwowe Biuro Międzynarodowej Promocji Języka Chińskiego (w skrócie Hanban). Pierwsza, pilotażowa instytucja tego typu powstała czerwcu 2004 roku w Taszkencie w Uzbekistanie. Pierwszy Instytut Konfucjusza został utworzony 21 listopada 2004 roku w Seulu. Od tej pory Hanban zaczął tworzyć Instytuty Konfucjusza przy uniwersytetach na całym świecie, w takich krajach jak Szwecja, Stany Zjednoczone, Niemcy, Zimbabwe, RPA, Wielka Brytania.

W 2006 roku utworzono pierwszy w Polsce Instytut Konfucjusza w Krakowie. Jest to sto ósmy Instytut Konfucjusza na świecie. Powstał przy Uniwersytecie Jagiellońskim jako wydzielona jednostka administracyjna. W 2008 roku otwarto trzy następne placówki: w Opolu, działający przy Politechnice Opolskiej, Poznaniu (przy Uniwersytecie Adama Mickiewicza) i Wrocławiu (na Uniwersytecie Wrocławskim).

Konfucjanizm

Konfucjanizm (儒學, rúxué, lub 儒家, rújiā) – system filozoficzno-religijny zapoczątkowany w Chinach przez Konfucjusza (Kong Fuzi, Kongzi) w V wieku p.n.e., a następnie rozwinięty m.in. przez Mencjusza (konfucjanizm idealistyczny) i Xunzi (konfucjanizm realistyczny) w III wieku p.n.e. Konfucjanizm głosi, że zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiągnięcie pokoju na świecie jest możliwe pod warunkiem przestrzegania obowiązków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku.

Dokładne określenie, czy konfucjanizm jest religią, czy filozofią jest trudne. Według europejskich kryteriów jest to mieszanka pojęć religijnych, społecznych, ekonomicznych, etycznych i obyczajowych tworzących spójny, choć nie do końca zdefiniowany światopogląd.

Konfucjanizm rozpowszechnił się w Chinach i Korei (początek I w. n.e.), a także w Wietnamie i Japonii, stając się dominującą doktryną państwowo-religijną tych krajów, kształtującą ich politykę i obyczaje do czasów współczesnych. Jego złożoność powodowała, że w pełnej formie był on wyznawany tylko przez ludzi wykształconych, w tym urzędników państwowych zwanych mandarynami oraz dwór cesarski. Osoby znające dobrze tradycję, rytuał i podstawy filozoficzne konfucjanizmu nazywały siebie junzi (chiń. syn władcy), co oznacza „człowiek wyższego stanu”, „człowiek szlachetny”. Dla pozostałych ludzi konfucjanizm sprowadzał się do stosunkowo prostych reguł postępowania, odmiennych dla różnych ludzi zależnie od ich miejsca w hierarchii społecznej. Niemniej istnieje też rodzaj „dekalogu”, który jest wspólny wszystkim wyznawcom konfucjanizmu znany jako pięć powinności.

Duch konfucjanizmu jest w wielu krajach Dalekiego Wschodu wciąż żywy i głęboko zakodowany w świadomości wielu ludzi, spełniając podobną rolę kulturową jak „podstawowe wartości chrześcijańskie” w krajach Zachodu.

Zasady konfucjańskie przenikają przez inne tradycje i światopoglądy adaptowane w tych krajach tworząc często zaskakujące mieszanki, takie jak np. ideologia państwowa obowiązująca obecnie w Korei Północnej – dżucze[potrzebny przypis].

Kronika Wiosen i Jesieni

Kronika Wiosen i Jesieni (chiń. 春秋, pinyin: Chūnqiū, niekiedy nazywana także 麟經 Línjīng) – oficjalna kronika państwa Lu obejmująca okres od 722 do 481 p.n.e. Najwcześniejszy z zachowanych chińskich tekstów mających postać rocznika opisującego wydarzenia historyczne. Tekst Kroniki jest niezwykle lakoniczny i liczy zaledwie 16 tys. znaków. Oznacza to, że żeby pojąć sens opisywanych wydarzeń niezbędna jest lektura Kroniki łącznie ze starożytnymi komentarzami, z których za najważniejszy uznawany jest Zuozhuan.

Ponieważ tradycyjnie jej redakcję przypisywano Konfucjuszowi, została ona zaliczona do pięciu najważniejszych ksiąg konfucjańskich. Obecnie jednak większość badaczy sądzi, że Konfucjusz miał co najwyżej niewielki wpływ na kształtowanie się jej tekstu, a autorami byli różni anonimowi kronikarze z państwa Lu.

Liang Kai

Liang Kai (chiń. trad. 梁楷; pinyin: Liáng Kǎi, ur. ok. 1140 w Shandongu, zm. ok. 1210) – chiński malarz z czasów dynastii Song, uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa chan.

Osiągnął wysoką pozycję jako malarz pałacowy w cesarskiej Akademii Malarstwa na dworze w Lin’an (dzis. Hangzhou) cesarza Ningzonga (panował w latach 1195–1224), który nadal mu rangę Malarza na Służbie i odznaczył Złotym Sznurem. Tytuły jego wczesnych obrazów sugerują, że podejmował typowe tematy dla swej epoki (np. Konfucjusz śniący o księciu Zhou czy Luohanowie). Z nieznanych powodów opuścił jednak dwór, zamieszkał w świątyni Liutong Si i od tego czasu zajmował się głównie malarstwem inspirowanym filozofią buddyzmu chan.

Większość z zachowanych prac znajduje się w Japonii; ich autorstwo nie jest pewne, ale przypisywane mu dzieła odpowiadają zarówno stylem, jak i poziomem rzemiosła malarstwu chińskiego uczonego z tej epoki. Choć nie ma dowodów, by Liang Kai złożył śluby zakonne, jego najwybitniejsze dzieła należą do szkoły malarskiej chan. Łączą one prostotę formy, świeżość inspiracji, są zwięzłe i pozbawione śladów wirtuozerii. Artysta pokazywał tematy proste (np. czynności codzienne jak na obrazie Szósty Patriarcha rąbie bambus), szkicując je kilkoma dynamicznymi kreskami, kontrastującymi z białym, pustym tłem. O ile pierwszy obraz ukazuje cenioną przez chan koncentrację nawet na najbanalniejszych czynnościach, drugi obraz z kompletu — Szósty Patriarcha drący sutry — pokazuje mnicha w akcie obrazoburczym dla wysoko ceniących słowo pisane i mądrości starożytnych Chińczyków. Nawiązuje to do filozofii „bezpośredniego przekazu”, spontaniczności i nieprzywiązywaniu się do tradycji, na której opierała się nauka chan; obie postacie namalowane są równie prosto i dynamicznie.

O jego obrazie przedstawiającym wielkiego poetę dynastii Tang Li Baia, Laurence Sickman i Aleksander Soper napisali, że dzieło to uosabia „szczyty, jakie można osiągnąć w skrótowym stylu monochromatycznym w tuszu, kiedy technikę tę stosuje geniusz”.

Mark Fang Chih-Jung

Mark Fang Chih-Jung (chiń. 房志榮; pinyin: Fáng Zhìróng, ur. w 1926 roku) – chiński jezuita, profesor egzegezy Starego Testamentu na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu w Tajpej na Tajwanie. Twórca prac dotyczących między innymi teologii biblijnej i egzegezy.

Jest przedstawicielem uprawiania teologii inkulturacyjnej i porównawczej, polegającej na zestawieniu tekstów różnych kultur i wyciągania z tego wniosków o profetycznej roli kultury różnych ludów i narodów, która swoje spełnienie osiąga w Jezusie Chrystusie. Zdaniem Marka Fang Chih-Junga, katolicki teolog, który uprawia teologię w Chinach, koniecznie musi wziąć pod uwagę istnienie „kanonu” chińskich pism klasycznych, które stworzyły podwaliny terminologii, wizji świata, moralności chińskiej i żyć w „pewnego rodzaju podwójnej wierności nie tylko kulturowej, lecz także bezpośrednio tekstowej”.

Mark Fang Chih-Jung w swoich publikacjach przypomina o tym, że mówiąc o Chinach, nie można pominąć osoby, jaką jest Konfucjusz oraz jego cała nauka. Dlatego też w jednej ze swoich publikacji dokonuje porównania sposobu odnoszenia się do swoich uczniów Konfucjusza jak i Jezusa w Dialogach konfucjańskich jak i Piśmie Świętym. Uzasadnia to faktem czytania tekstów biblijnych przez pryzmat kultury chińskiej, nawet przez chińskich chrześcijan.

Państwo Lu

Lu (chiń. upr. 鲁国; chiń. trad. 魯國; pinyin: Lǔ Guó; Wade-Giles: Lu Kuo) – państwo w dawnych Chinach. Założone w X w. p.n.e. w następstwie ekspansji zachodniej dynastii Zhou, zajmowało środkową i południowo-zachodnią część dzisiejszej prowincji Shandong.

Książęta Lu używali nazwiska Ji i pochodzili z bocznej linii królewskiej Zhou. Stolica znajdowała się w Qufu, co potwierdzają znaleziska archeologiczne, datowane na zachodnią dynastię Zhou (brązy i fragmenty murów miejskich). Choć nieduże, było wysoko rozwinięte cywilizacyjnie i uważane za jedno z centralnych państw chińskich (w odróżnieniu od półbarbarzyńskich, takich jak Qin czy Chu). Przykładem może być odstąpienie od karania szamanów, jeśli ich modły nie przynosiły efektu, i rozwijanie technik irygacyjnych. Według Sima Qiana Lu przechowywało tradycje Zhou, przez co jego mieszkańcy mieli tendencję do formalizmu i rytuału, byli pracowici i ortodoksyjni; państwo, choć małe, było ludne, a jednym ze źródeł bogactwa była hodowla jedwabników. Sima Qian (jako konfucjanista) krytykował wszakże zaangażowanie w handel i dążenie do zysku, powszechne w schyłkowym okresie państwa.

W VII w., dzięki doskonałej taktyce generała Cao Gui, zdołało powstrzymać inwazję Qi w bitwie pod Changshao (684 r. p.n.e.), ale w okresie Walczących Królestw nie mając możliwości ekspansji zostało zredukowane do roli bufora między silniejszymi sąsiadami. Dążenie do unifikacji wzięło górę nad (słabnącymi) tradycjami i ostatecznie zajęło je Chu w 256 r. p.n.e.

Z Lu związane są jedne z najważniejszych postaci i dzieł cywilizacji chińskiej. W Qufu urodził się (i zmarł) Konfucjusz, któremu m.in. przypisuje się redakcję kroniki tego państwa: Kroniki wiosen i jesieni, która dała nazwę całemu okresowi historycznemu i jest jednym z pięciu najważniejszych klasyków chińskich. Także w Lu powstały Przekazy Zuo. Drugi najsławniejszy konfucjanista, Mencjusz, też pochodził z okolic Qufu, choć z sąsiedniego państwa Zou.

Obecnie Lu to alternatywna, skrótowa nazwa Shandongu.

Pedagogika

Pedagogika – zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach, metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczych. Pedagogika jako nauka o edukacji (wychowaniu i kształceniu), należy do nauk społecznych i zajmuje się rozwojem i zmianami mechanizmów wychowania oraz kształcenia na przestrzeni całego życia człowieka.

Sinologia

Sinologia (albo chinoznawstwo; nazwa wywodzi się od łacińskiej nazwy Chin, Sina) – dziedzina naukowa zajmująca się wszystkim, co dotyczy Chin: językami chińskimi, kulturą, historią, systemami religijnymi i filozoficznymi (jak np. buddyzm, konfucjanizm, czy taoizm), literaturą, a także gospodarką itd.

Za europejskiego pioniera sinologii uznaje się Marco Polo, a za pioniera polskiego – jezuitę Michała Boyma. Początki sinologii jako dziedziny naukowej datują się od czasów Matteo Ricciego, dzięki któremu jezuici założyli misję na cesarskim dworze Mingów w Pekinie. To wtedy powstały pierwsze szczegółowe, choć nie zawsze zgodne z prawdą, relacje na temat chińskiego języka, medycyny, obyczajów itd. To wtedy również utarła się zlatynizowana pisownia niektórych chińskich nazw i nazwisk, np. Konfucjusz (łac. Confucius od chiń. Kongfuzi). Badaniem tych pionierskich czasów sinologii zajmuje się sinolatynistyka.

W Polsce najstarszym ośrodkiem rozwijania wiedzy o Chinach jest Zakład Sinologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jego wykładowcami byli między innymi Witold Jabłoński (1901–1957), Janusz Chmielewski (1916–1998), Olgierd Wojtasiewicz (1916–1995), Tadeusz Żbikowski (1930–1989) i Mieczysław Jerzy Künstler (1933–2007). Sinologia jest prowadzona również na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Filologię chińską można też studiować na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy

Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy (chiń. upr. 三皇五帝; chiń. trad. 三皇五帝; pinyin: Sānhuáng wǔdì; Wade-Giles: San-huang wu-ti) − mityczni władcy, którzy mieli rządzić w Chinach w latach 2850−2205 p.n.e., poprzedzając półlegendarną dynastię Xia.

Ten mityczny okres pełnił szczególnie ważną rolę w konfucjanizmie, głównej ideologii cesarskich Chin. Jej założyciel, Konfucjusz uważał epokę, w której żyli mityczni władcy, za złoty wiek chińskiej cywilizacji, twierdząc, że kolejne pokolenia powinny brać przykład z niedoścignionych legendarnych przodków. Okres San Huang Wu Di stał się mitem założycielskim cywilizacji chińskiej, bo legendarnym władcom przypisywano rozmaite wynalazki.

Xiaojing

Xiaojing chiń. upr. 孝经; chiń. trad. 孝經; pinyin: Xiàojīng – starożytny chiński traktat filozoficzny, będący częścią Trzynastoksięgu konfucjańskiego.

Jest to nieduży tekst (około dwóch tysięcy znaków chińskich), podzielony na 9 rozdziałów (quan) i 18 sekcji (chang 章, przy czym podział nie jest równomierny, to znaczy nie zawsze przypadają dwie sekcje na rozdział). Każda sekcja to osobny dialog lub kontynuacja dialogu poprzedniego; 10 sekcji kończy się cytatem z Shijing, jedna – z Shangshu, a pozostałe nie mają cytatu kończącego. Księgę otwiera krótki wykład Konfucjusza na temat cnoty nabożności synowskiej (xiao), po którym następują dialogi między Konfucjuszem a jego uczniem Zengzi, a które wyjaśniają i rozwijają koncepcje wcześniej poruszane. To skupienie na jednym temacie (xiao) odróżnia Xiaojing od innych tekstów, w szczególności od bardzo zbliżonej stylistycznie sekcji Zengziwen w Księdze Rytuału (Liji). O ile w Liji filozofowie rozprawiają także o ceremoniach i rytuałach, w Xiaojing mowa jest wyłącznie o cnocie xiao, o tym, jak praktykowali ją dawni władcy-mędrcy i jak winna być ona praktykowana we współczesnych Konfucjuszowi i Zengzi czasach upadku i chaosu.

Ze względu na fakt, że w tekście pojawiają się wyłącznie Konfucjusz i Zengzi, jeden z jego najbliższych uczniów, pierwotnie uważano, że jeden z nich był autorem lub że Konfucjusz ułożył i wygłosił pouczenia, które Zengzi spisał. W okresie między Han a Tang przeważał pogląd, że dzieło spisali uczniowie obu filozofów; w epoce Song uznano, że tekst pochodzi wyłącznie spod pędzla uczniów Zengzi – Zhu Xi zwrócił uwagę, że Xiaojing zawiera cytaty z Zuozhuan, więc musi być odeń późniejszy. Najpóźniejszą pewną datą wyznaczającą czas powstania Xiaojing jest 239 r. p.n.e., kiedy to skompilowano encyklopedię Lüshi Chunqiu, a która zawiera cytaty z Xiaojing.

Do najważniejszych komentarzy do Xiaojing należą Zheng Xuan xiaojing (鄭注孝經), przypisywany Zheng Xuanowi, zachowany do dziś w postaci dwóch manuskryptów z Dunhuangu, datowanych na lata 860–873, oraz Zheng Xuan xiaojing (孔安國傳), przypisywany Kong Anguo. Pierwszy reprezentuje tradycję tzw. „nowych tekstów” (jinwen), czyli klasyków odtworzonych z pamięci po paleniu ksiąg w III w. i zapisanych w zmodernizowanym piśmie, drugi tradycję „starych tekstów”, pochodzących z kopii, które miały zostać ukryte i później odnalezione, zapisanych w znakach używanych przed dynastią Qin. Kolejnym ważnym komentarzami była przedmowa i komentarz cesarza Tang Xuanzonga, które nakazał on wyryć, wraz z tekstem właściwej księgi, na steli w cesarskim uniwersytecie w Chang’an – od tej wersji tekstu, zwanej Shitai xiaojing (石臺孝經), pochodzi większość współczesnych wydań.

W czasach cesarstwa Xiaojing był wysoko cenioną książką, szczególnie wpływową w okresie dynastii Han. Sytuacja zmieniła się w XX w., podczas ruchów modernizacyjnych, szczególnie Ruchu Czwartego Maja, gdy nowocześni myśliciele (zwłaszcza Wu Yu, 1871–1949) krytykowali cnotę nabożności synowskiej, nakazującą w razie potrzeby, by dzieci poświęciły wszystko dla rodziców, jako źródło zacofania Chin, tak w sferze społecznej, jak i technologicznej.

Xuanyuanjiao

Xuanyuanjiao (chiń. 軒轅教; pinyin: Xuānyuánjiào) – nowy ruch religijny, powstały na Tajwanie po II wojnie światowej. Jedna z wyznawanych tam religii.

Za początek ruchu uznaje się 1957 rok, jego twórcą był prawnik Wang Hansheng (1899-1989). Uważał on, iż przegrana Kuomintangu z komunistami w chińskiej wojnie domowej spowodowana była wynikającym z upadku tradycyjnej kultury osłabieniem chińskiego ducha narodowego, którego podnieść można jedynie poprzez powszechny powrót do kultu Żółtego Cesarza.

Doktryna xuanyuanjiao stanowi mieszankę pojęć zaczerpniętych z konfucjanizmu, taoizmu i moizmu, podbudowanych silną otoczką nacjonalistyczną. Wierzy się w istnienie uniwersalnej zasady dao, człowiek może osiągnąć zbawienie przez zjednoczenie z nią za pomocą oczyszczenia i samodoskonalenia się. Podstawę praktyk religijnych xuanyuanjiao stanowią rozmaite obrzędy ku czci Żółtego Cesarza, poza nim oddaje się cześć chińskim bohaterom narodowym takim jak Konfucjusz czy Sun Jat-sen.

Yasushi Inoue

Yasushi Inoue (jap. 井上 靖 Inoue Yasushi, ur. 6 maja 1907, zm. 29 stycznia 1991) – japoński pisarz i poeta.

Urodził się w mieście Asahikawa na wyspie Hokkaido, wychował się jednak u dziadka w prefekturze Shizuoka. Ukończył historię sztuki na Kyoto University. W młodości współpracował z gazetą Mainichi Shimbun i służył jako żołnierz w wojnie chińsko-japońskiej, później poświęcił się wyłącznie twórczości literackiej.

Za opublikowane w 1949 roku na łamach czasopisma Bungakukai opowiadanie Tōgyū (Walka byków) otrzymał nagrodę im. Akutagawy. Pisał poezje i krótkie opowiadania, najbardziej znany jest jednak jako twórca powieści historycznych osadzonych w realiach dawnych Chin i Japonii. Do najbardziej znanych należą Tempyō no iraka (Dachówki ery Tempyō, 1957), Rōran (Loulan, 1959) oraz nagrodzona Nagrodą Literacką Nomy Kōshi (Konfucjusz, 1989). Dzieła Inoue doczekały się licznych ekranizacji i tłumaczeń na języki zachodnie.

W 1993 ustanowiono nagrodę literacką jego imienia.

Zengzi

Zengzi (ur. 505 p.n.e., zm. 435 p.n.e.) – wczesny uczony konfucjański.

Podobnie jak Konfucjusz, którego był bezpośrednim uczniem, pochodził z państwa Lu. Należał do grupy pięciu uczniów, którzy przekazali nauki Konfucjusza następnym generacjom (inni to Ziyu, Zizhang, Zixia i Yuzi). Wszyscy ci uczniowie są określani mianem zi (子), czyli „mistrz”, co ukazuje szacunek, jakim ich otaczano, ale fakt, że Zengzi jest zawsze określany w ten sposób, może zaznaczać jego wyższy jeszcze status. Jego wypowiedzi i czyny są często cytowane w księgach Xunzi i Mencjusza, a także w Dialogach konfucjańskich. Wspominają o nim Liji i Taitai Liji.

Był najmłodszym uczniem Konfucjusza. Przypisuje mu się autorstwo Wielkiej Nauki, w której porusza między innymi zagadnienia związane z wywieraniem wpływu moralnego na otoczenie. Część badaczy przypisuje mu także zestawienie Dialogów konfucjańskich.

Znany jest z rozwinięcia koncepcji zhong („lojalności”) i shu („dobroci”), jaką miały zachowywać wedle siebie podporządkowana i nadrzędna osoba w hierarchii społecznej. W swoich wypowiedziach przejawiał wielką troskę o dobrobyt innych. Stąd też wiązany jest z wypracowaniem koncepcji xiao (nabożności synowskiej). Miał opracować Księgę nabożności synowskiej, bardzo popularną u schyłku cesarstwa.

Jego uczniem był między innymi Zisi.

Zhou Xun

Zhou Xun (chiń. 周迅; pinyin: Zhōu Xùn; ur. 18 października 1974 w Quzhou) – chińska aktorka i piosenkarka.

Stała się znana dzięki roli w filmie Lou Ye Suzhou (2000). Sukcesem była również jej rola małej Chinki w filmie Dai Sijie Balzac i mała Chinka (2002), rola Xiaowei w produkcji Gordona Chana Hua pi (2008) i rola Nanzi w filmie Hu Mei Konfucjusz (2010). W 2011 zagrała rolę Liu Xin w Daai mo seut si, a rok później potrójną rolę w Atlasie chmur rodzeństwa Wachowskich. Jest pierwszą i jedyną aktorką w historii, która otrzymała wszystkie główne nagrody filmowe kontynentalnych Chin, Hongkongu i Tajwanu. Jako piosenkarka w 2003 wydała album "Summer", a w 2005 "Come Across". W 2014 poślubiła aktora Archiego Kao.

Święty

Święty (hebr. qodesz lub kodesz oznacza oddzielony) – stosowane przez chrześcijan określenie człowieka, który „przebywa z Bogiem w niebie”. W Nowym Testamencie słowo święty lub święci używane jest pod adresem wszystkich wierzących w śmierć i zmartwychwstanie Jezusa. To pojęcie występuje również w innych religiach.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.