João Gilberto

João Gilberto Prado Pereira de Oliveira (ur. 10 czerwca 1931 w Juazeiro[1][a], zm. 6 lipca 2019 w Rio de Janeiro[2]) – brazylijski piosenkarz, gitarzysta i kompozytor, współtwórca bossa novy[1][3].

Międzynarodową popularność zyskała piosenka „The Girl from Ipanema”, wykonywana przez jego ówczesną żonę Astrud Gilberto wraz z nim i jazzmanem Stanem Getzem. Utwór znalazł się na albumie Getz/Gilberto (1964).

W 2005 został odznaczony brazylijskim Orderem Zasługi dla Kultury[4].

João Gilberto
João Gilberto (1996)

João Gilberto (1996)
Imię i nazwisko João Gilberto Prado Pereira de Oliveira
Data i miejsce urodzenia 10 czerwca 1931
Juazeiro
Data i miejsce śmierci 6 lipca 2019
Rio de Janeiro
Instrumenty gitara
Gatunki bossa nova, jazz
Zawód muzyk (gitarzysta, wokalista, kompozytor)
Aktywność od 1950
Wydawnictwo Atlantic, Capitol, Verve, EMI, WEA/Warner
Powiązania Antônio Carlos Jobim,
Vinicius de Moraes, Stan Getz, Astrud Gilberto
Instrument
gitara
Odznaczenia
Kawaler Narodowego Orderu Zasługi Kulturalnej (Brazylia)
Strona internetowa

Życiorys

João Gilberto Prado Pereira de Oliveira pochodził z rodziny zamożnego handlowca i był najmłodszym z sześciorga rodzeństwa[3]. Szybko rozwinął zainteresowania muzyczne, w wieku 14 lat otrzymał pierwszą gitarę, a kilka lat później przeniósł się do Rio de Janeiro[1][3]. Gilberto miał problemy z dostosowaniem się do zwyczajów zespołów muzycznych[1][3]. Krótko mieszkał w kilku innych miastach, by w 1956 ostatecznie powrócić do Rio de Janeiro[3]. Gilberto zyskał uznanie w oczach Toma Jobima i Viniciusa de Moraesa i w 1958 mógł zrealizować pierwsze nagrania[3]. W 1960 poślubił Astrud Weinert, szerzej znaną jako Astrud Gilberto[3]. Od 1962 do 1980 roku mieszkał w Nowym Jorku (poza dwoma latami w Meksyku)[1][3]. Współpracował wówczas m.in. ze Stanem Getzem i Frankiem Sinatrą i otworzył drogę do nagrań w Stanach Zjednoczonych innym brazylijskim muzykom[1][3]. Małżeństwo z Astrud się rozpadło i muzyk poślubił w 1968 Miúchę Buarque de Holanda, siostrę Chico Buarquego[3]. Ich córką jest piosenkarka Bebel Gilberto[3]. Po powrocie ze Stanów Zjednoczonych kontynuował karierę muzyczną, często współpracując z innymi brazylijskimi muzykami[1][3].

Muzyka

Owocem poszukiwań muzycznych Gilberto był rytm bossa novy[3]. João Gilberto wykształcił również charakterystyczny styl wykonawczy: cichy, delikatny i lyriczny śpiew skontrastowany z synkopowanym rytmem na gitarze[1][3]. Liczne kompozycje Gilberto osiągnęły status standardów, a styl utworów jest określany przez słuchaczy jako brazylijski{{r|Riedinger2009. Twórczość Gilberto inspirowała również przedstawicieli nurtu tropicalia, np. Caetano Veloso i Gilberto Gila, z którymi współpracował w późniejszym okresie[1][3].

Dyskografia

  • Chega de Saudade (1959)
  • O Amor, o Sorriso e a Flor (1960)
  • João Gilberto (1961)
  • Getz/Gilberto (1964)
  • Herbie Mann & João Gilberto with Antonio Carlos Jobim (1965)
  • Getz/Gilberto Vol. 2 (1966)
  • João Gilberto en Mexico (1970)
  • João Gilberto (1973)
  • The Best of Two Worlds (1976)
  • Amoroso (1977)
  • João Gilberto Prado Pereira de Oliveira (1980)
  • Brasil (1981)
  • Live at the 19th Montreux Jazz Festival (1986)
  • Live in Montreux (1987)
  • João (1991)
  • Eu Sei que Vou Te Amar (1994)
  • João Voz e Violão (2000)
  • Live at Umbria Jazz (2002)
  • In Tokyo (2004)
  • Um encontro no Au bon gourmet (2015)
  • Selections from Getz/Gilberto 76 (2015)
  • Getz/Gilberto 76 (2016)

Zobacz też

Uwagi

  1. Riedinger podaje Salvador, ale dalej pisze o interiorze, więc Juazeiro jest bardziej prawdopodobne

Przypisy

  1. a b c d e f g h i John Dougan: Biografia João Gilberto na stronie allmusic.com (ang.). allmusic.com. [dostęp 15 czerwca 2014].
  2. Robin Denselow: João Gilberto obituary (ang.). theguardian.com, 6 lipca 2019. [dostęp 2019-07-07].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o Edward A. Riedinger: João Gilberto. W: Alfred W. Cramer: Musician & Composers of the 20th Century. Salem Press, 2009, s. 501-502. ISBN 978-1-58765-512-8. (ang.)
  4. Ministério da Cultura: Ordem do Mérito Cultural 2005 (port.). www2.cultura.gov.br. [dostęp 17 maja 2019].
Antônio Carlos Jobim

Antônio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim, znany również jako Tom Jobim (ur. 25 stycznia 1927 w Rio de Janeiro, zm. 8 grudnia 1994 w Nowym Jorku) – brazylijski muzyk, kompozytor, aranżer, wokalista oraz jeden z twórców stylu bossa nova.

Astrud Gilberto

Astrud Gilberto (ur. 30 marca 1940 w Salvador da Bahia) – brazylijska piosenkarka jazzowa, znana przede wszystkim jako wykonawczyni bossa novy "The Girl from Ipanema" (Garota de Ipanema).

Urodziła się w brazylijskim stanie Bahia jako Astrud Weinert. Jej ojciec był Niemcem. W 1947 wraz z rodziną przeniosła się do Rio de Janeiro. W 1959 wyszła za João Gilberto, z którym wyjechała do USA w 1963, gdzie wzięła udział w nagraniu albumu Getz/Gilberto z João Gilberto, Stanem Getzem i Antonio Carlosem Jobimem. Rozwiodła się w 1964 r. Jej największym przebojem była "The Girl from Ipanema". Otrzymała nagrodę "Latin Jazz USA Award for Lifetime Achievement" (1992) i wpisano ją na listę "International Latin Music Hall of Fame" w 2002.

Bossa nova

Bossa nova (port. "nowa fala", "nowy trend") – styl muzyki brazylijskiej, który powstał i rozwinął się w latach 50. i 60. XX w., spopularyzowany przez Antônio Carlosa Jobima, Viniciusa de Moraesa, Elizeth Cardoso, Badena Powella de Aquino i João Gilberto. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych stylów muzyki brazylijskiej na świecie.

Pierwszy album w stylu bossa nova – Canção do Amor Demais – nagrała Elizeth Cardoso w roku 1958, muzykę do poezji Viniciusa de Moraesa skomponował Antônio Carlos Jobim. Kolejnym punktem zwrotnym staje się film Marcela Camusa Orfeu Negro – będący adaptacją sztuki teatralnej Orfeu da Conceição autorstwa Viniciusa de Moraesa. To właśnie ze ścieżki dźwiękowej do tego filmu pochodzi jeden z największych standardów gatunku – Manhã de Carnaval (muzyka: Luiz Bonfá, słowa: Antônio Maria).

Bésame mucho

Bésame mucho (hiszp.: Całuj mnie mocno) – meksykańska piosenka napisana w 1940 roku przez Consuelo Velázquez. Pierwszym wykonawcą utworu był Emilio Tuero.

Później covery nagrywali m.in.:

Kompozycja znalazła się również na ścieżkach dźwiękowych wielu filmów (Arizona Dream, Cuba feliz, Let It Be, Moon Over Parador, Moskwa nie wierzy łzom, Naga broń 2½: Kto obroni prezydenta?, Uśmiech Mony Lizy, Wielkie nadzieje, Love and other crimes, W doborowym towarzystwie).

Caetano Veloso

Caetano Veloso właśc. Caetano Emanuel Vianna Telles Velloso (ur. 7 sierpnia 1942 w Santo Amaro) – brazylijski piosenkarz, kompozytor, gitarzysta, jeden z głównych przedstawicieli piosenki autorskiej w swoim kraju, a także pisarz i działacz polityczny. Veloso jest jednym z głównych inicjatorów i uczestników ruchu Tropicalismo, specyficznie brazylijskiego zjawiska, które powstało w latach 60. XX w. w Brazylii za czasów dyktatury wojskowej i oznaczało połączenie teatru, poezji i muzyki w całość. W ruchu uczestniczyła też siostra artysty, piosenkarka Maria Bethânia.

Corcovado (piosenka)

Corcovado – piosenka (bossa nova) napisana i skomponowana przez brazylijskiego kompozytora Antonio Carlosa Jobima w 1960 roku. Nazwa piosenki nawiązuje do góry w Rio de Janeiro o tej samej nazwie.

Piosenka zyskała także popularność w wersji angielskiej pt. Quiet Nights of Quiet Stars. Angielski tekst został napisany przez Gene'a Leesa, a wykonawcą tej wersji piosenki był Andy Williams. Na liście przebojów Billboard Hot 100 dotarła do 15. miejsca.

Corcovado stała się jazzowym standardem. W 1962 roku Miles Davis na albumie Quiet Nights nagrał wersję tego utworu z orkiestrą Gila Evansa. Najbardziej znana jest wersja Stana Getza, którą nagrał z João Gilberto i Astrud Gilberto w 1964 roku na albumie Getz/Gilberto.

Diecezja Jardim

Diecezja Jardim (łac. Dioecesis Viridariensis) – diecezja Kościoła rzymskokatolickiego w Brazylii. Należy do metropolii Campo Grande wchodzi w skład regionu kościelnego Oeste 1. Została erygowana przez papieża Jana Pawła II bullą Spiritalibus necessitatibus w dniu 30 stycznia 1981.

Francisco Carlos da Silva

Francisco Carlos da Silva (ur. 30 września 1955 w Tabatinga) – brazylijski duchowny katolicki, biskup Lins od 2015.

Gal Costa

Gal Costa (urodzona jako Maria da Graça Costa Penna Burgos 26 września 1945 w Salvadorze, stan Bahia) – brazylijska piosenkarka pop. Nagrywa piosenki w języku portugalskim, hiszpańskim i angielskim.

Getz/Gilberto

Getz/Gilberto – album muzyczny z 1964 roku nagrany przez amerykańskiego saksofonistę Stana Getza oraz brazylijskich muzyków João Gilberto i Antônio Carlosa Jobima. Wydany został przez amerykańską wytwórnię płytową Verve Records.

W 2003 album został sklasyfikowany na 454. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone.

Wydanie tego albumu zapoczątkowało szeroką popularność bossa novy w Stanach Zjednoczonych, a potem na całym świecie. W nagraniu uczestniczyli Getz, który już wcześniej grał bossa novę na swojej płycie Jazz Samba, João Gilberto, który był jednym ze współtwórców tego stylu muzycznego i Jobim, znany brazylijski muzyk i kompozytor, który był autorem większości utworów nagranych na tym albumie.

Album Getz/Gilberto stał się jednym z najlepiej sprzedających się jazzowych albumów wszech czasów i przyczynił się do międzynarodowej popularności piosenkarki Astrud Gilberto (wtedy żony João Gilberto), która wykonywała na płycie piosenki „The Girl from Ipanema” i „Corcovado”.

W 1964 roku płyta zdobyła Nagrodę Grammy w kategoriach: Best Album of the Year, Best Jazz Instrumental Album - Individual or Group i Best Engineered Album, Non-Classical. Także piosenka "The Girl from Ipanema" zdobyła nagrodę w kategorii Best Record of the Year (Piosenka Roku).

José Alberto Moura

José Alberto Moura CSS (ur. 23 października 1943 w Ituiutaba) – brazylijski duchowny katolicki, stygmatysta, biskup koadiutor 1990-1992 i diecezjalny Uberlândia 1992-2007, arcybiskup Montes Claros w latach 2007-2018.

João Gilberto de Moura

João Gilberto de Moura (ur. 21 listopada 1963 w Ituiutaba) – brazylijski duchowny katolicki, biskup Jardim, od 2013.

MPB (muzyka)

Música Popular Brasileira, MPB - popularna muzyka brazylijska, post-bossa nova.

Michael Franks

Michael Franks (ur. 18 września 1944 w La Jolla w stanie Kalifornia) – amerykański wokalista i twórca piosenek.

Wychował się w południowej Kalifornii. Nikt w jego rodzinie nie grał na żadnym instrumencie muzycznym, ale słuchano swingowych artystów. Michael kupił swoją pierwszą gitarę, gdy miał 14 lat. Wziął wówczas 6 lekcji gry. Była to jego jedyna edukacja muzyczna.

W szkole średniej śpiewał piosenki folkrockowe. Podczas studiów na UCLA zainteresował się jazzem (takimi artystami, jak Dave Brubeck, Patti Page, Stan Getz, João Gilberto, Antônio Carlos Jobim czy Miles Davis). Uzyskał licencjat na UCLA z porównawczego literaturoznawstwa w 1966, a magisterium na University of Oregon w 1968. Później pracował jako asystent, ucząc literatury amerykańskiej na Uniwersytecie Montrealu, a także na UCLA.

W tym czasie zaczął pisać piosenki i inne utwory muzyczne, zaczynając od antywojennego musicalu Anthems in E-flat, w którym wystąpił Mark Hamill. Skomponował również muzykę do filmów Count Your Bullets, Cockfighter i Zandy’s Bride. Sonny Terry i Brownie McGhee nagrali trzy utwory Franksa na swym albumie Sonny & Brownie. Franks grał na tej płycie na gitarze akustyczne, banjo i mandolinie. W 1973 nagrał swój pierwszy album, zatytułowany po prostu Michael Franks (wznowiony w 1983 jako Previously Unavailable), który zawierał przebój Can’t Seem to Shake this Rock 'n Roll.

W 1976 wydał swoją drugą płytę The Art of Tea, na której wystąpili Joe Sample, Larry Carlton i Wilton Felder z The Crusaders. Znalazł się na nim jeden z najbardziej znanych utworów Franksa Popsicle Toes, który później wykonywała m.in. Diana Krall. Trzeci album Sleeping Gypsy, zawierający piosenkę The Lady Wants to Know, był częściowo nagrany w Brazylii. W tym czasie Franks zaczął występować na scenie z instrumentem cabasa w utworach, w których nie akompaniował sobie na gitarze. Kolejny album Burchfield Nines, z którego pochodzi utwór When the Cookie Jar is Empty, odzwierciedla przeprowadzkę do Nowego Jorku. Później Franks nagrał jeszcze kilkanaście albumów. Jego największym przebojem było When Sly Calls (Don’t Touch That Phone) z płyty Passionfruit (1983).

Utwory Franksa wykonywali m.in. The Manhattan Transfer, Patti LaBelle, Carmen McRae, Diana Krall, Kurt Elling i The Carpenters.

Salvador

Salvador – miasto we wschodniej Brazylii, nad Oceanem Atlantyckim. Historyczna nazwa to São Salvador da Bahia de Todos os Santos (Święty Zbawiciel z Zatoki Wszystkich Świętych) albo po prostu Bahia. Do 1763 roku stolica Brazylii (wtedy kolonii portugalskiej), obecnie popularny cel turystyczny z wieloma barokowymi budowlami. Aglomeracja liczy 4 miliony mieszkańców.

Stan Getz

Stan Getz, właśc. Stanley Gayetsky (ur. 2 lutego 1927 w Filadelfii, zm. 6 czerwca 1991 w Malibu) – amerykański saksofonista jazzowy grający na saksofonie tenorowym.

Urodził się w rodzinie pochodzenia ukraińsko-żydowskiego. Wychował się w Nowym Jorku. Rozpoczął karierę muzyczną w 1943, gdy został przyjęty do orkiestry Jacka Teagardena. Grał potem w zespołach Stana Kentona, Jimmy’ego Dorseya i Benny’ego Goodmana. W latach 1947–1949 występował z orkiestrą Woody’ego Hermana, gdzie był jednym z Four Brothers – muzyków sekcji saksofonów: trzech tenorowych (Getz, Zoot Sims i Herbie Steward) i barytonowego (Serge Chaloff).

W latach 50. Getz był jednym z najbardziej znanych muzyków stylu cool. Nagrywał m.in. z Horace’em Silverem, Oscarem Petersonem i Jimmym Smithem. Od 1958 przebywał w Kopenhadze, skąd powrócił do Stanów Zjednoczonych w 1961. Na początku lat 60. jego albumy nagrane z Charliem Byrdem, a potem z João Gilberto i Antônio Jobimem wywołały modę na bossa novę. Później prowadził małe zespoły. Powrócił do intensywnego nagrywania w ostatnich pięciu latach swojego życia.

Przez wiele lat zmagał się z nałogiem alkoholowym i narkotykowym, z których wyzwolił się dopiero pod koniec życia. Zmarł na raka wątroby.

The Girl from Ipanema

The Girl from Ipanema (w wersji port. Garota de Ipanema) – piosenka w stylu bossa nova, która stała się światowym przebojem w połowie lat 60. XX wieku. W 1965 roku utwór zdobył Nagrodę Grammy w kategorii: nagranie roku (Record of the Year).

Tytułowa dziewczyna to późniejsza modelka i przedsiębiorczyni Helô Pinheiro, a Ipanema to dzielnica w Rio de Janeiro.

The Trolley Song

The Trolley Song – piosenka Judy Garland z 1944 roku, pochodząca z musicalu Spotkamy się w St. Louis, stworzona na potrzeby tego filmu przez Hugh Martina i Ralpha Blane’a. Jak stwierdził sam Blane, inspiracją do stworzenia tekstu utworu był podpis zamieszczony pod ilustracją tramwaju z książki dla dzieci.

2 listopada 1944 roku piosenka została wydana na stronie A drugiej płyty ścieżki dźwiękowej do filmu.

W 1945 roku utwór nominowano do Oscara w kategorii najlepsza oryginalna piosenka filmowa, lecz nagroda ta trafiła do twórców „Swinging on a Star” z filmu Idąc moją drogą. W 2004 roku Amerykański Instytut Filmowy umieścił „The Trolley Song” na 26. miejscu listy stu najlepszych piosenek filmowych.

Águas de Março

Águas de Março (ang. Waters of March) – piosenka (bossa nova) napisana w 1972 roku przez brazylijskiego muzyka Antonio Carlosa Jobima, który jest autorem zarówno portugalskiej, jak i angielskiej wersji.

W roku 2001 Águas de Março została wybrana najlepszą brazylijską piosenką wszech czasów. W ankiecie przeprowadzonej przez znany brazylijski dziennik Folha de São Paulo wzięło udział 200 brazylijskich dziennikarzy, muzyków i artystów.

Tekst piosenki nie przedstawia jakiejś historii, lecz jest raczej strumieniem obrazów, które tworzą kolaż - prawie każdy wers zaczyna się od „É...” („To (jest)...”).

W portugalskiej wersji utworu można znaleźć liczne specyficzne odniesienia do szeroko pojętej kultury brazylijskiej, które zostały celowo usunięte z wersji angielskiej. Piosenka ma w swej wymowie przedstawiać przebieg losów człowieka, ich przepływ, ulotność i afirmację życia.

W Rio de Janeiro marzec jest najbardziej deszczowym miesiącem, kiedy często dochodzi do podtopień w różnych częściach miasta, stąd - jak się przypuszcza - mógł powstać tytuł piosenki.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.