Ibrahim Pasza

Ibrahim Pasza, arab. ابراهيم باشا (ur. w 1789 w Kawali, zm. 10 listopada 1848 w Kairze) – jeden z najbardziej znanych generałów w służbie Egiptu. Syn władcy tego kraju, Muhammada Alego. Najprawdopodobniej został adoptowany. Od 2 marca 1848 do swej śmierci w listopadzie tego samego roku sprawował regencyjne rządy w państwie jako wāli (gubernator).

Ibrahim Pasza
ابراهيم باشا
IbrahimBaja-cropped
Wāli Egiptu, Sudanu, Palestyny, Syrii, Hidżazu, Morei, Tasos i Krety
Okres od 2 marca 1848
do 10 listopada 1848
Poprzednik Muhammad Ali
Następca Abbas I
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia 1789
Kawala
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1848
Kair
Ojciec Muhammad Ali
(prawdopodobnie przybrany)
Matka Emina z Nosratli
(domniemana)
Żona Hadidja, Chivekiar, Hoshiar, Ülfet, Kalzar, Saaret
Dzieci Muhammad Bey, Isma’il Pasza, Ahmed Rifaat, Mustafa Bahgat Ali Fazil
Odznaczenia
Order Sławy (Turcja) Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (Toskania) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia)

Początki życia

Miejscem narodzin Ibrahima była Kawala, obecnie miasto wojewódzkie w północno-wschodniej Grecji. Jego narodowość określa się jednak jako albańską, podobnie jak jego ojca.

Od 1805 znajdował się na dworze osmańskim w charakterze zakładnika. Był to środek nacisku na jego ojca, ówcześnie zarządcy prowincji egipskiej. Jednak po wymuszeniu na sułtanie przyznania tytułu paszy przez Muhammada Alego i po spektakularnym odparciu inwazji wojsk angielskich, młody Ibrahim przybywa do Egiptu.

Gdy w 1813 ojciec Ibrahima wyruszył na zlecenie sułtana z karną ekspedycją do Arabii przeciwko wahhabitom, sam Ibrahim sprawował rządy namiestnicze w Górnym Egipcie. Kontynuował walkę z opozycją mameluków na południu kraju. W 1816 został głównodowodzącym armii egipskiej, złożonej głównie z Albańczyków, w Arabii.

Kampania przeciwko wahabbitom

Kampania rozpoczęta w 1811 trwała nieprzerwanie przez siedem lat, do 1818. Trwałe dowodzenie nad własną armią Ibrahim otrzymał od ojca w 1816. Celem wojny było całkowite wyniszczenie zwolenników tej doktryny religijnej reprezentującej odmienne poglądy od sułtańskich. Ibrahim ze swoją zmodernizowaną na styl europejski armią wylądował 30 września 1816 w Janbu. Zadaniem armii było podążanie za oddziałami wahabbitów w kierunku pustyni, gdzie miało nastąpić całkowite zlikwidowanie ich siedzib. Zdawało się, iż lepiej zorganizowana i dobrze uzbrojona armia egipska szybko rozprawi się z przeciwnikami. Jednak kłopoty z dotarciem do fortecy Deraiya, położonej około 600 km na wschód od Medyny oraz męstwo broniących się doprowadziły do przedłużania się kampanii. Podczas tych dwóch lat Ibrahim dzielił trudy przeprawy przez pustynię ze swymi żołnierzami zyskując ich sympatię. Swoją energią i przypisywaną mu nieustępliwością doprowadził we wrześniu 1818 do kapitulacji wahabbitów. Ich główna siedziba została zniszczona. 11 grudnia 1819 odbył się jego triumfalny wjazd do Kairu.

Kampania w Morei

Po powrocie do Egiptu z kampanii w Arabii Ibrahim zajął się wspólnie z Francuzem, o muzułmańskim imieniu Sulejman Pasza, unowocześnianiem armii. Sam Ibrahim chcąc zachęcić żołnierzy do ćwiczeń poddawał się surowemu rygorowi jako rekrut. Lata 1821-1822 Ibrahim spędził na kampanii w Sudanie zmierzając do podporządkowania tego regionu Egiptowi. W 1824 Muhammad Ali został mianowany przez sułtana Mehmeda II namiestnikiem Morei. Osmański władca szukał w ten sposób sojusznika, który dopomógłby w stłumieniu powstania zwanego później grecką wojną o niepodległość (1821-1830). Muhammad Ali postawił jednak sułtanowi warunek, iż po interwencji w Morei związek wasalny zostanie przekształcony w partnerstwo.

Dowódcą egipskiej armii ponownie został Ibrahim Pasza. Wylądował 4 lipca 1824 na Peloponezie z 16000 armią, 63 okrętami i setką okrętów transportowych. Początkowo flota operowała jedynie pomiędzy wyspą Rodos a Kretą. Strach Egipcjan przed możliwymi stratami spowodowanymi przez greckie brandery unieruchomił ich wojsko. Dopiero gdy nieopłacani greccy marynarze zbuntowali się, Ibrahim zdecydował o lądowaniu w Morei, 26 lutego 1825. Armia egipska stacjonowała w Morei do 1 października 1828, kiedy to po interwencji angielsko-francusko-rosyjskiej dyplomacja egipska zdecydowała się na zawieszenie broni.

Operacje w Morei wyróżniały się szczególnym okrucieństwem. Grecy nie mogli sprostać zmodernizowanej armii egipsko-tureckiej, toteż w trakcie drugiego oblężenia twierdzy Missolungi (Messolongion) doszło do złamania jej oporu, 24 kwietnia 1826. Na murach wywieszono trzy tysiące ściętych głów – mężczyzn, kobiet i dzieci, część obrońców zdołała jednak przebić się ku wolności. Zdobyto też Ateny. Grecy przeszli do partyzantki, dalej nękając okupantów. Najeźdźcy wyludniali kraj, wysyłając tysiące Greków do Egiptu, jako niewolników. Rozmiary represji wciąż rosły, wywołując wielkie oburzenie w Europie, aż pod presją opinii publicznych wysłano do Grecji eskadry okrętów Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji. Pierwsza zaatakowała je flota turecka. Bitwa pod Navarino 20 października 1827 skutkowała rozgromieniem Turków. Rok później Ibrahim Pasza wycofał się z Morei.

Kampanie w Syrii

Pewnym jest, iż rząd turecki zazdrosny o egipską siłę zawiązał spisek, który miał zapobiec powrotowi armii Ibrahima do domu. Angielscy oficerowie, którzy widzieli go pod Navarino, opisywali go jako niskiego, otyłego z wyraźnymi oznakami ospy. Jego nadwaga nie powodowała żadnego osłabienia fizycznego, co udowodnił na polu bitwy. W 1831 doszło do konfliktu pomiędzy władcą Egiptu a sułtanem, co doprowadziło do interwencji Ibrahima w Syrii z zadaniem jej podbicia. Podjął się zadania z naprawdę niezwykłą energią. W Egipcie przeprowadzono największą w historii brankę do wojska. Liczebność armii osiągnęła imponujący rozmiar 150.000 żołnierzy. Z takim wojskiem Ibrahim wyruszył na podbój tureckiej prowincji. Po oblężeniu zdobył Akka (27 maja 1832), zajął Damaszek, dwukrotnie pobił armię osmańską: pod Hims 8 lipca i pod Beilan 29 lipca. Kolejnym etapem operacji był najazd na Anatolię, gdzie pod Konyą 21 grudnia wielki wezyr musiał ratować się ucieczką. Dyplomacja angielska i francuska, grożąc atakiem na Aleksandrię, zażądała wycofania się Egipcjan z Azji Mniejszej.

Przy mediacji państw europejskich 6 maja 1833 podpisano turecko-egipski pokój w Kutahyi. Na mocy tego traktatu Syria wraz z Palestyną przeszła pod panowanie Muhammada Alego. Ibrahim był niewątpliwie wspierany przez Sulejmana Paszę oraz europejskich oficerów. Jego osobisty upór i energia, kontrastujące z opieszałością, arogancją i brakiem znajomości faktycznego stanu armii tureckich oficerów doprowadziły do poszerzenia granic Egiptu, choć pomimo wygranej wojny Egipt formalnie nadal pozostawał lennem Turcji.

Ibrahim zręcznie wykorzystał sprzeczności pomiędzy miejscową ludnością, którą wspierał, zapewniając sobie przewagę w rokowaniach. Po kampanii pozostał namiestnikiem Syrii, gdzie odnosił w swych rządach sukcesy, ale ciągłe prośby jego ojca o radykalny pobór podatków doprowadziły do wybuchu zamieszek i rebelii.

W 1838 Turcja poczuła się na tyle silna by wznowić konflikt z Egiptem – wojna wybuchła ponownie. Ibrahim odniósł ostatnie zwycięstwo dla swego ojca pod Nizip 24 czerwca 1839. Egipcjanie kontynuowali swój marsz w kierunku Mezopotamii zajmując wiele fortec na swej drodze. Sułtan turecki zażądał zaprzestania walk. Jeżeli władca Egiptu zwróciłby Arabię, Kretę i Syrię imperium osmańskiemu sułtan zapewniłby władcom Egiptu dziedziczenie tronu. Muhammad Ali odmówił nakazując Ibrahimowi powstrzymanie postępującej armii. Postawione Egiptowi ultimatum zostało odrzucone. Armie Wielkiej Brytanii i Austrii interweniowały aby zachować jedność Imperium Osmańskiego. Ich oddziały przerwały połączenie morskie Syrii z Egiptem blokując Bejrut. Rebelia, która odbiła Jerozolimę, odcięła Ibrahima od kontaktów lądowych z Syrii. Utracono większość palestyńskich miast na rzecz interweniujących europejskich mocarstw. W lutym 1841 Ibrahim został zmuszony do ewakuacji swoich sił (utracił w tej kampanii 68000 żołnierzy) z terenów ogarniętych zamieszkami. Egipt, który utracił Arabię, Syrię i Kretę, zobowiązany był jednocześnie do płacenia trybutu Turcji oraz musiał ograniczyć liczbę żołnierzy do 18000. Jedynym sukcesem było zapewnienie sobie dziedziczności tronu.

Ostatnie lata

Ibrahim spędził swoje ostatnie lata w spokoju, ale jego zdrowie było zniszczone. W 1846 odwiedził Europę Zachodnią, gdzie został przyjęty z zaciekawieniem. Kiedy jego ojciec był na tyle już zniedołężniały, że nie był w stanie rządzić, Ibrahim władał jako regent. Sprawował swą regencję od 2 marca do 10 listopada 1848, kiedy zmarł.

Odznaczenia

Przypisy

  1. a b c The Muhammad ‘Ali Dynasty genealogy (ang.). royalark.net. [dostęp 2017-10-22].

Bibliografia

Abbas I Pasza

Abbas I, arab. عباس الأول lub Abbas Hilmi I Pasza (ur. 1 lipca 1813 w Dżuddzie, zm. 16 lipca 1854 w Banha) – regent Egiptu, a następnie wāli (gubernator) Egiptu, Sudanu, Hidżazu, Morei, Thasos i Krety. Syn Tusuna Paszy i wnuk Muhammada Alego, twórcy potęgi Egiptu.

Al-Mansur Abu Bakr

Saif ad-Din Abu-Bakr, arab. سيف الدين أبو بكر, imię królewskie: al-Malik al-Mansur Saif ad-Din Abu Bakr, arab. الملك المنصور سيف الدين أبو بكر (ur. 1321, Kair, zm. 1341, Qus) – sułtan mamelucki w Egipcie w 1341 r.

Bitwa pod Konyą

Bitwa pod Konyą – starcie zbrojne, które miało miejsce 21 grudnia 1832 roku pomiędzy siłami Imperium Osmańskiego dowodzonymi przez wielkiego wezyra Raszida Paszę, a wojskami egipskimi kierowanymi przez Ibrahima Paszę.

Główną przyczyną wojny była chęć uniezależnienia się Muhammada Alego od sułtana osmańskiego oraz opanowanie terenów Wielkiej Syrii przez władcę Egiptu. Była to największa bitwa kampanii roku 1832 podczas wojny egipsko-tureckiej. Zwycięskie oddziały Ibrahima Paszy, będące wcześniej szkolone przez francuskich oficerów ( największy wkład w ćwiczenia posiadał Sulejman Pasza ) i lepiej zaopatrzone pokonały armię turecką w pobliżu Taurusu. Po zwycięstwie istniała możliwość obalenia panującej w Stambule dynastii. Jednak dyplomacja europejska zapobiegła zmianie równowagi sił w tym rejonie świata.

6 maja 1833 roku doszło do podpisania traktatu pokojowego w Kütahyi. Muhammad Ali ciągle jako lennik sułtana otrzymywał w panowanie tereny Palestyny oraz Syrii. Zgodnie z umową nad obszarem Syrii władzę jako namiestnik powinien sprawować Ibrahim Pasza.

Bezpośrednim skutkiem tej bitwy było podpisanie traktatu Unkiar-Iskielessi oraz podporządkowanie Turcji Rosji.

Bitwa pod Nizip

Bitwa pod Nizip – starcie zbrojne, które miało miejsce 24 czerwca 1839 roku pomiędzy siłami Imperium Osmańskiego, a wojskami Egiptu. Była to decydującą bitwa w kampanii wojennej w latach 1839–1840, która ostatecznie dzięki pomocy udzielonej Osmanom przez mocarstwa europejskie, zakończyła się klęską Egiptu Muhammada Alego.

Gdy w 1839 roku armia turecka przekroczyła graniczny Eufrat do działania ruszyli sułtańscy emisariusze podburzający miejscową ludność przeciwko panowaniu egipskiemu. Ogłoszono nawet religijną wojnę przeciwko Kairowi. Muhammad Ali wraz ze swym synem, dowódcą wojsk egipskich, Ibrahimem Paszą zostali pozbawieni swych stanowisk przez Stambuł.

W obu armiach zaczęła szerzyć się dezercja. Duża część żołnierzy była przymusowo zagarnięta do armii podczas branek przed kampanią. Co więcej, do oddziałów egipskich przestały docierać kontyngenty z żywnością. Zniecierpliwiony własną złą pozycją Ibrahim Pasza wysłał list do dowódcy wojsk tureckich Hafiza Paszy : ,,Dlaczego Wasza Wysokość, mając rozkaz rozpoczęcia wojny, wojny nie zaczynasz, tylko intrygi i wykręty? Przyjdź, przyjdź-że na pole bitwy, Wasza Dostojność, Ty nie zapomniałeś, jak atakują ludzie bez strachu. W każdym jednak wypadku podobne intygi nie będą dłużej tolerowane."

Kiedy doszło do bitwy żołnierze egipscy otrzymali resztki pożywienia. Pomimo głodu i dezercji 50 000 armia egipska pokonała 40000 armię turecką. Walka trwała dwie godziny, gdy słabe oddziały kurdyjskie i turkmeńskie uciekły. Do niewoli dostał się Hafiz Pasza i 12 000 żołnierzy, z których 5 000 przeszło na stronę Egipcjan. W sumie zginęło 4 000 Turków ( część potopiła się w Eufracie podczas ucieczki ), natomiast Egipcjan straciło życie około 3 000. Na wieść o porażce zmarł sułtan Mahmud II. Po zwycięstwie siły egipskie kontynuowały marsz na północ w stronę Anatolii.

Przyczyną klęski było złe wykorzystanie armii przez dowódców tureckich. Kilkaset kilometrów dalej stacjonowała 80-tysięczna armia osmańska, natomiast oddziały które walczyły pod Nizip w 60% były złożone z Kurdów, którzy zostali zmuszeni do walki, a nie mieli w tej bitwie żadnego interesu.

Cylicja

Cylicja (ar. قيليقيا lub niegdyś الثغور الشامية, trl. Qīlīqiyā lub niegdyś Aṯ-Ṯuḡūr aš-Šāmiyya, trb. Kilikija lub niegdyś As-Sughur asz-Szamijja, fr. Cilicie, gr. Κιλικία, Kilikia, łac. Cilicia, orm. Կիլիկիա, tur. Kilikya (Çukurova) ) – historyczna kraina na pograniczu Azji Mniejszej i Syropalestyny. W centralnym punkcie równinna i żyzna, lecz otoczona zewsząd górami. Graniczy od południa z Morzem Śródziemnym (które odziela ją od Cypru), od zachodu z górami Taurus (oddzielającymi ją od Azji Mniejszej), od wschodu zaś z górami Amanus (oddzielającymi ją od właściwej Syrii). Przez tauryjskie Wrota Cylicyjskie i amańskie Wrota Syryjskie przechodził główny szlak pomiędzy Azją Mniejszą i położonymi dalej krainami w Europie a Syrią i położonymi dalej krainami Azji, co sprawiało, że Cylicja była krajem o dużym znaczeniu strategicznym. Tędy na wschód szli Aleksander Macedoński, Aurelian i niezliczeni inni cesarze, a później wodzowie pierwszej wyprawy krzyżowej i Selim I Groźny, zaś wodzowie wielkich wypraw Abbasydów i Ibrahim Pasza w drugą stronę. Obecnie w całości terytorium Turcji (prowincje: Mersin, Adana, Osmaniye). W czasach rzymskich Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.

W II tysiącleciu p.n.e. znajdowało się w tym regionie królestwo Kizzuwatny. Później dzieliło losy regionu. Kolejno pod panowaniem Hetytów, Asyrii, Persji i monarchii Seleucydów, przejściowo Armenii, wreszcie Rzymu i jego kontynuacji, czyli Bizancjum. Stolicą starożytnej Cylicji był Tars, a ważniejszymi miastami: Korakesion, Hamaria, Seleucja. Cylicja była słynna z hodowli kóz (z ich sierści wyrabiano tuniki cylicyjskie), a także z uprawy winorośli, oliwek oraz zboża. Mieszkańcy Cylicji zajmowali się też handlem morskim, a zwłaszcza, przed czynami Pompejusza, piractwem. W okresie rzymsko-bizantyńskim Cylicja zasłynęła m.in. ważnymi postaciami w historii chrześcijaństwa, Pawłem z Tarsu i Teodorem z Mopsuestii. Z Cylicji pochodził też Teodor z Tarsu. Pod względem kościelnym Cylicja przynależała do patriarchatu Antiochii, lecz te jej, położone na górzystym zachodzie, części, które nie zostały zajęte przez podboje kalifatu, zostały włączone do patriarchatu Konstantynopola. Chrześcijanie Cylicji podzielili się w V i VI w. na dominujących na zachodzie prawosławnych, którzy uznawali postanowienia soboru w Chalcedonie, oraz na (występujących głównie na wschodzie) monofizyckich jakobitów.

Arabowie zdobyli Cylicję jeszcze w VII wieku, lecz przez długi czas ich władza nad nią była chwiejna, toczyły się na jej terenie walki, a ludność w dużej mierze opuściła tak ten region, jak i cały pas pogranicza. W okresie panowania Abbasydów, Cylicja zaczęła być częścią pasa fortec, mających stanowić bazę do częstych (1-3 razy w roku, na ogół 2) najazdów na Bizancjum, a także chronić przed bizantyńskimi kontratakami. Ten ufortyfikowany region graniczny dzielił się na część zewnętrzną, w której skład wchodziła Cylicja, zwaną الثغور, trl. Aṯ-Ṯuḡūr, trb. As-Sughur oraz na część wewnętrzną zwaną العواصم, trl. Al-ʿAwāṣim, trb. Al-Awasim (z głównymi ośrodkami w Antiochii i Aleppo). Same Aṯ-Ṯuḡūr dzieliły się na syryjskie i dżezirskie, których stolicami były, odpowiednio, Tars i Melitena, czyli dzisiejsza Malatya. Nazwa pierwszego regionu oznaczała dosłownie „kły” lub „odstępy między zębami”, a w przenośni każdą twierdzę położoną nad lądową lub morską granicą z niewiernymi. Druga zaś nazwa oznaczała „(miasta) chroniące”. Do Tarsu przyjeżdżali tłumnie chętni do walki z Bizancjum z każdej strony świata Islamu, a dalekie miasta utrzymywały w nim ribaty dla swych własnych ochotników. Ważnymi miastami Cylicji w tym okresie były Mopsuestia (المصيصة, trl. Al-Maṣṣīṣa, trb. Al-Massisa), Adana (أذنة lub أدنة, trl. Aḏana lub Adana, trb. Azana lub Adana; dziś ar. أضنة, trl. Aḍana, trb. Adana), Anazarbus (عين زربة, trl. ʿAyn Zarba, trb. Ajn Zarba) i inne.

Pozbawiony w wyniku rozkładu państwa Abbasydów w X w. efektywnej pomocy zewnętrznej emirat Tarsu , mimo usiłowań Hamdanidy Sajf ad-Dauli, padł ofiarą Bizancjum. W 965 r. stolica emiratu poddała się cesarzowi Niceforowi II Fokasowi. Głód, zarazy i zniszczenie towarzyszące podbojowi Cylicji spowodowały odpływ dotychczasowej ludności, którą zastąpili w dużej mierze Ormianie, dzięki czemu, kiedy, po Bitwie pod Manzikertem upadło panowanie Bizancjum w regionie, w górskiej części Cylicji powstał szereg państewek ormiańskich, w tym państewka Hetumidów i Rubenidów. O ile część miast na nizinie Cylicji znalazła się pod panowaniem tureckim, następnie krzyżowców, a, w późniejszym okresie, przejściowo Bizancjum, z czasem Cylicja została zjednoczona w Królestwo Małej Armenii (królestwo od 1198 r.) ze stolicą w Sis (obecnie Kozan), gdzie znajdował się (zachowany do dziś) zamek królewski oraz (zniszczona po Rzezi Ormian) siedziba ormiańskiego katolikosa. Innym ważnym miastem Cylicji był w tym okresie port Ajas (dzisiejszy Yumurtalık). Państwo ormiańskie w Cylicji sprzymierzyło się z krzyżowcami, czego efektem była uznanie przez kościół ormiański w Cylicji zwierzchnictwa papieża, jak i późniejsze przejęcie władzy przez pochodzących z Francji a rządzących Królestwem Cypru potomków króla Jerozolimy Gwidona de Lusignan. W późniejszym okresie, Królestwo Małej Armenii sprzymierzyło się z wojującymi z muzułmanami Mongołami, jednak, wobec ich islamizacji i osłabnięcia oraz upadku ostatnich punktów oporu krzyżowców na przełomie XIII i XIV w. (Antiochia w 1268 r.; Trypolis w 1289 r.; Akka w 1291 r., zaś Arados w 1302 r.), Cylicja stała się osamotniona i narażona na ciągłe ataki sułtanatu mameluków. Królowie rezydowali w Cylicji do upadku królstwa i ucieczki do Francji w 1375 r., a ostatnie punkty oporu Ormian padły w wieku następnym.

Na terenie Cylicji powstał turecki emirat Ramazan, który podlegał mamelukom i oddzielał ich od rosnącej potęgi Imperium Osmańskiego. Po bitwie pod Mardż Dabik w 1516 r. Cylicja dynastii Ramazanidów podlegała Imperium Osmańskiemu i została przez nie następnie wchłonięta.

Ibrahim Pasza, syn zbuntowanego namiestnika Egiptu Muhammada Alego, zajął Cylicję w 1831 r. Przynależność regionu do praktycznie niezależnego Egiptu została potwierdzona w traktacie w Kütahyi z 1833 r., przy czym płacił on z niej i Syrii trybut sułtanowi. Dążące do odzyskania utraconych terenów Imperium Osmańskie zaatakowało państwo Muhammada Alego, lecz, przegrawszy bitwę pod Nizip, zmuszone zostało do szukania poparcia państw Europy, które, zgromadzone na konferencji w Londynie (1840), przekonane m.in. sułtańskim edyktem z ogrodu różanego, zapowiadającym reformy w Turcji, zgodziły się interweniować na rzecz zagrożonego Imperium Osmańskiego i zmusiły ostatecznie Muhammada Alego do wycofania się z Cylicji i wszystkich innych zdobyczy, poza samym Egiptem i Sudanem.

W XIX i na początku XX w., w wyniku osłabnięcia Imperium Osmańskiego, podbojów Rosji i emancypacji podlegających Turkom narodów chrześcijańskich na Bałkanach z jednej, a rzezi dokonywanych przez Turków z drugiej strony (w Cylicji odznaczyła się masakra w Adanie z 1909 r.), rozbudziły się wśród tureckich Ormian nadzieje na uzyskanie autonomii lub niepodległości, co zamierzali uzyskać z pomocą Imperium Rosyjskiego lub innych państw Europy. Zakończyło się to w okresie pierwszej wojny światowej, za rządów młodoturków, rozpoczętą w 1915 r. eksterminacją Ormian, także w Cylicji, gdzie nadal ich wielu mieszkało. Pewne nadzieje na odtworzenie w Cylicji państewka ormiańskiego wiązano z postanowień stanowiącego w tym zakresie realizację umowy Sykes-Picot traktatu w Sèvres, który zakładał przekazanie Cylicji przychylnej Ormianom Francji. Niemniej, opór wojsk tureckich powstrzymał Francuzów przed zajęciem Cylicji i przesądził o tym, że, zgodnie z traktatem w Lozannie, pozostała ona przy Turcji, przy czym pretensje do Cylicji zgłaszają nacjonaliści nacjonaliści arabscy i zwolennicy jedności Wielkiej Syrii, w tym Syryjska Partia Socjal-Nacjonalistyczna.

Dzisiaj region (głównie nizinnej) Cylicji nazywa się po turecku Çukurova. Głównym miastem regionu jest dziś Adana, będąca jednym z największych miast Turcji. Innymi ważnymi miastami są Mersin i Tarsus, Ceyhan, a także stare miasto Seleucja (Silifke). Ormianie zostali po 1915 r. usunięci, a znaczną część śladów po nich zatarto. Region jest tureckojęzyczny, przy istnieniu mniejszości arabskiej na wybrzeżu i pewnej obecności Kurdów i innych. Region słynie z upraw rolniczych, a atrakcyjne dawne zamki Ormian i krzyżowców: królów ormiańskich w Kozanie (niegdyś Sis), Kızkalesi (niegdyś Korykos), Yılankale, Toprakkale, Anavarza w Aǧaçli (niegdyś Anazarbus), jak i meczety Adany, świadczą o ciekawej historii regionu.

Siedziby kontynuujących tradycje cylicyjskie przywódców duchowych Ormian znajdują się w Libanie: Antiljas (monofizytycki ormiański katolikos Cylicji i muzeum przechowujące pamiątki z Sis) oraz Bejrucie i Bzommar (siedziba katolikosa - patriarchy kościoła ormiańsko-katolickiego).

Damat

Damat (tur. damat – „pan młody”, z pers. داماد dāmād – „zięć”) – oficjalny tytuł osmański, oznaczający mężczyznę, który wszedł do dynastii osmańskiej poprzez małżeństwo, stając się zięciem lub szwagrem sułtana.

Wśród wielu innych, następujący dostojnicy byli damatami dynastii osmańskiej:

Damat Ferid Pasza, wielki wezyr (1919, 1920)

Enver Pasza, minister wojny (1913–1918)

Damat Mehmed Ali Pasza, wielki wezyr (1852–1853)

Küçük Hüseyin Pasza, Kapudan Pasza (1792–1803)

Ebubekir Pasza, Kapudan Pasha (1732–33, 1750–1751)

Nevşehirli Damat Ibrahim Pasza, wielki wezyr (1718–1730)

Silahdar Damat Ali Pasza, wielki wezyr (1713–1716)

Köprülü Numan Pasza, wielki wezyr (1710)

Çorlulu Damat Ali Pasza, wielki wezyr (1706–1710)

Damat Hasan Pasza, wielki wezyr (1703–1704)

Ibşir Mustafa Pasza, wielki wezyr (1654–1655)

Bayram Pasza, wielki wezyr (1637–1638)

Kara Mustafa Pasza, gubernator Egiptu (1623, 1624–1626)

Damat Halil Pasza, wielki wezyr (1616–1619, 1626–1628)

Öküz Mehmed Pasza, wielki wezyr (1614–1616, 1619)

Gümülcineli Damat Nasuh Pasza, wielki wezyr (1611–1614)

Yemişçi Hasan Pasza, wielki wezyr (1601–1603)

Damat Ibrahim Pasza, wielki wezyr (1596, 1596–1597, 1599–1601)

Rüstem Pasza, wielki wezyr (1544–1553, 1555–1561)

Lütfi Pasza, wielki wezyr (1539–1541)

Pargalı İbrahim Pasza, wielki wezyr (1523–1536)

Koca Davud Pasza, wielki wezyr (1482–1497)

Ibrahim

Ibrahim (arab. إبراهيم, Ibrāhīm) – imię arabskie, pochodzące od starotestamentowego Abrahama.

Ibrahim Dadaszew

Ibrahim Pasza Dadaszew (aze. İbrahimpaşa Hüseyn oğlu Dadaşov; ros. Ибрагимпаша Гусейн оглы Дадашев; ur. 10 kwietnia 1926; zm. 16 lipca 1990) – radziecki zapaśnik walczący w stylu wolnym. Olimpijczyk z Helsinek 1952, gdzie odpadł w eliminacjach w kategorii 62 kg.

Mistrz ZSRR w 1949, 1951, 1952 i 1956; drugi w 1953 i 1954; trzeci w 1950. Trener ekipy Azerbejdżanu. Ulica w Baku nosi jego nazwisko.

Ibrahim Szejtan

Szejtan Ibrahim Pasza (zm. 3 grudnia 1685) - mąż stanu Imperium Osmańskiego, gubernator Damaszku, Mory, Erzurum, Diyarbakir. Pokonany w Bitwie pod Żurawnem przez Jana Sobieskiego. Komendant obrony Budapesztu w wojnie lat 1683-1685.

Kościół Biczowania

Kościół Biczowania, znany też jako Kaplica Biczowania (arab.: كنيسة الجلد , hebr.: קפלת ההלקאה, łac.: Ecclesia Flagellationis) – niewielki kościół w muzułmańskiej dzielnicy Starego Miasta w Jerozolimie na Via Dolorosa, znajdujący się naprzeciwko II Stacji Drogi Krzyżowej.

Zbudowany w XII wieku przez krzyżowców, następnie desakralizowany, używany jako stajnia dla koni, później jako warsztat tkacki, dopóki nie uległ całkowitej ruinie. Ibrahim Pasza w 1838 podarował resztki budowli Kościołowi katolickiemu, reprezentowanemu przez Kustodię Ziemi Świętej. Odbudowę kościoła sfinansował książę Maksymilian Bawarski. W 1929 został przebudowany zgodnie z planami Antonio Barluzziego (1884-1960) w stylu XII wieku. Wnętrze ozdabiają 3 duże witraże wg projektu Duilio Cambellottiego (1876-1960), które pokazują: biczowanie Chrystusa, umywanie rąk przez Piłata i uwolnienie Barabasza. Wyjątkowa mozaika, zdobiąca wnętrze kopuły, przedstawia koronę cierniową na złotym tle, zakwitającą kwiatami (witrażami dachowymi w formie kwiatów), co symbolizuje cierpienie przynoszące dobro.

Kudżuk

Ala’a ad-Din Kudżuk, arab. علاءالدين كجك, imię królewskie: 'al-Malik al-Ashraf Ala’a ad-Din Kudżuk, arab.الملك الأشرف ءالدين كجك (ur. 1334 w Kairze, zm. 1345 w Kairze) – sułtan mamelucki w Egipcie w latach 1341-1342.

Kutuz

Kutuz (arab. سيف الدين قطز), imię królewskie: al-Malik al-Muzaffar Saif ad-Din Kutuz, arab.الملك المظفر سيف الدين قطز; (zm. 24 października 1260 w Szalahiji) – sułtan mamelucki w Egipcie, od 1259 do 1260.

Pod jego panowaniem Mamelucy pokonali Mongołów w bitwie pod Ajn Dżalut.

Oblężenie Güns

Oblężenie Güns – oblężenie, które miało miejsce w roku 1532.

W roku 1532 Sulejman Wspaniały z wielką armią wyruszył w kierunku Wiednia, którego nie udało mu się zdobyć 3 lata wcześniej. W trakcie kampanii zmienił jednak plany ruszając ku terytorium Węgier przy granicy z Austrią. Po drodze wojska tureckie obległy miasteczko i zamek w Kőszeg, przemianowane przez Austriaków na Güns, którego broniło 700 obrońców Węgrów i Chorwatów pod wodzą chorwackiego dowódcy Nikoli Jurišicia (węg.: Jurisicsa Miklosa). Pomimo podłożenia kilku min i uczynienia sporych wyrw w murach, wszystkie szturmy Turków zostały odparte. Turcy dowodzeni przez wielkiego wezyra Ibrahima Paszę ostrzeliwali miasto z najcięższych dział, udało im się nawet obsadzić jeden z wyłomów. Wówczas to obawiający się o swoje życie mieszkańcy rozpoczęli przeraźliwe wycie, które Turcy wzięli za odgłosy nadciągających posiłków i wycofali się z zajętych pozycji. Na początku lipca Ibrahim Pasza zaproponował Jurisicsowi układ, na mocy którego Turcy oszczędzili załogę w zamian za poddanie miasta, przy czym do zamku wkroczył tylko niewielki oddział turecki.

Pargalı İbrahim Pasza

Pargali Ibrahim Pasza (tur. Pargalı İbrahim Paşa, ur. 1493 w Pardze, Republika Wenecka, zm. 15 marca 1536 w Konstantynopolu), znany też jako Frenk Ibrahim Pasza – wielki wezyr w Imperium Osmańskim.

Pochodził z rodziny greckich chrześcijan – rybaków z Pargi. W latach 1523–1536 sprawował urząd wielkiego wezyra. Brał udział w bitwie pod Mohaczem (1526), dowodził oblężeniem Wiednia (1529), a w latach 1532–1534 walczył z powodzeniem jako naczelny wódz w I wojnie turecko-perskiej. Wielki wezyr był człowiekiem świetnie wykształconym, zarówno w zakresie strategii wojennej, jak i dyplomacji (znał 8 języków). Wenecjanie nazywali go "Wspaniałym". Pasza patronował także sztuce. Zgromadził dużą kolekcję obrazów i rzeźb. Do dziś w jego dawnym pałacu znajduje się muzeum malarstwa.

Ibrahim był najbliższym przyjacielem, a także szwagrem (damatem) sułtana Sulejmana Wspaniałego (mężem jego siostry – sułtanki Hatice). Część historyków twierdzi jednak, że jego żoną była Muhsine Hatun, wnuczka Iskendera Paszy, który był wezyrem w czasach rządów sułtana Bajazyda II (dziada Sulejmana Wspaniałego). Około 1520 roku Ibrahim podarował padyszachowi niewolnicę Roksolanę (późniejszą sułtankę Hürrem). W wyniku jej intryg został oskarżony o spisek i stracony z polecenia sułtana, to zdarzenie jest wskazywane jako jeden z momentów wyznaczających początek sułtanatu kobiet.

Pogrom w Safedzie (1834)

Pogrom w Safedzie – pogrom ludności żydowskiej do którego doszło mieście Safed podczas arabskiego powstania w Palestynie w 1834 roku. Pogrom trwał przez 33. dni, od 15 czerwca do 17 lipca 1834 roku.

Pogrom w Safedzie (1838)

Pogrom w Safedzie – pogrom ludności żydowskiej do którego doszło mieście Safed podczas powstania Druzów w 1838 roku. Pogrom trwał przez 3. dni, od 5 do 7 lipca 1838 roku.

Potomkowie Muhammada Alego Paszy

Poniżej przedstawiono drzewo genealogiczne uwzględniające ważniejszych potomków Muhammada Alego Paszy – założyciela ostatniej dynastii na egipskim tronie.

Muhammad Ali Pasza (1769-1849)

~Amina (?) (1770-1824)

├Ibrahim Pasza (1789-1848)

~Chuszijar Kadin (zm. 1886)

├Isma’il Pasza (1830-1895)

~Szafik Nur (zm. 1884)

├Taufik Pasza (1852-1892)

~Amina Hanem

├Abbas II Hilmi (1874-1944)

~Ikbal Hanem

├Muhammad Abdul Moneim (1899-1979)

├Muhammad Ali Taufik (1875-1955)

~Dżanazir Hanem (1827-1912)

├Husajn Kamil (1853-1817)

~Farial Kadin (zm. 1902)

├Fu’ad I (1868-1936)

~Sziwakiar Chanum Effendi (1876-1947)

├Ismail Fu’ad (1896-1896)

├Faukia bint Fu’ad (1897-1974)

~Nazli Sabri (1894-1978)

├Faruk I (1920-1965)

~Safinaz Zulfikar (1921-1988)

├Farial bint Faruk (ur. 1938)

├Fauzijja bint Faruk (1940-2005)

├Fadia bint Faruk (1943-2002)

~Nariman Sadek (1934-2005)

├Fu’ad II (ur. 1952)

~Dominique-France Loeb (ur. 1948)

├Muhammad Ali Said (ur. 1979)

├Fauzijja Latifa (ur. 1982)

├Fachruddin (ur. 1987)

├Fauzijja bint Fu’ad (1921-2013)

~Mohammad Reza Pahlawi (1919-1980)

├Szahnaz Pahlawi (ur. 1940)

~Ardeszir Zahedi (ur. 1928)

├Zahra Mahnaz Zahedi (ur. 1958)

~Chosrow Jahanbani (ur. 1942)

├Keichosrow Jahanbani (ur. 1971)

├Fawzieh Jahanbani (ur. 1973)

~Ismail Husajn Szirin (1919-1994)

├Nadia Szirin (ur. 1950)

├Husajn Szirin (ur. 1955)

├Faiza bint Fu’ad (1923-1994)

├Faika bint Fu’ad (1926-1983)

├Fathiya bint Fuad (1930-1976)

├Tusun Pasza (1794-1816)

~Bemba Hanum (zm. 1871)

├Abbas I (1813-1854)

~Ain ul-Hajat (zm. 1849)

├Sa’id Pasza (1822-1863)

Wielki wezyr

Wielki wezyr – dostojnik państwowy w Imperium osmańskim, najważniejszy z ministrów sułtana. Wielokrotnie posiadał większą faktyczną władzę niż sułtan. Posiadał jego pełnomocnictwo i mógł być odwołany ze stanowiska wyłącznie przez Sułtana. Największa ich władza przypadała na okres 1656–1703 (władza rodu Köprülü). W XIX wieku, po okresie tanzimatu, wielki wezyr zaczął pełnić funkcję odpowiadającą kompetencjami funkcji premiera w Zachodnio-europejskich monarchiach.

Muzułmańscy władcy Egiptu
Tulunidzi (868–905)
Ichszydydzi (935–969)
Fatymidzi (969–1171)
Ajjubidzi (1171–1250)
Mamelucy (1250–1517)
Wicekrólestwo Egiptu (1805–1914)
Sułtanat Egiptu (1914–1922)
Królestwo Egiptu (1922–1953)

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.