Gospodarka Serbii

Gospodarka Serbii – jest gospodarką mieszaną. Przechodzi transformację z centralnie kierowanej (socjalistycznej) w gospodarkę rynkową (kapitalistyczną) po rozpadzie Jugosławii.

Gospodarka Serbii
Nowy Belgrad

Nowy Belgrad
Informacje ogólne
Waluta 1 dinar (RSD) (rs) = 100 para
Bank centralny Narodowy Bank Serbii
Rok podatkowy rok kalendarzowy
Organizacje gospodarcze Bank Światowy, EBOiR, EBI, MFW, CEFTA
Dane statystyczne
PKB (nominalny) 37,755 mld USD (2016)[1]
PKB (ważony PSN) 101,458 mld USD (2016)[1]
PKB per capita 14226 USD (2016)[1]
Wzrost PKB 1,4% (2011), -1,0% (2012), 2,6% (2013), -1,8% (2014), 0,7% (2015)[2]
Struktura PKB usługi (48,6%), przemysł (41,9%), rolnictwo (9,5%)[3]
Inflacja 1,4% (2015)[2]
Wymiana handlowa
Eksport 12 mld euro (2015)[2]
Import 16,3 mld euro (2015)[2]
Zatrudnienie
Struktura zatrudnienia {{{struktura zatrudnienia}}}
Stopa bezrobocia 17,9% (2015)[2]
Wskaźniki jakości życia
Ludność poniżej progu ubóstwa 25,4% (2014)[4]
Współczynnik Giniego 5,540 (2015)[4]
Finanse publiczne
Dług publiczny 73,2% PKB (2015)[2]
Deficyt budżetowy 3,8% PKB (2015)[2]
Przychody budżetowe 15,58 mld USD (2015)[3]
Wydatki budżetowe 16,95 mld USD (2015)[3]

Historia

Serbia była jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarczo republiką dawnej Jugosławii. Wojny domowe 1990–95 (wojna w Chorwacji, wojna w Bośni i Hercegowinie), w tym embarga nałożone przez ONZ, spowodowały głęboki kryzys gospodarczy – straty i koszt szacowany był na 30–50 mld USD[5]. Naloty lotnictwa NATO w 1999 zniszczyły część infrastruktury przemysłowej[6].

Dzięki reformom wolnorynkowym w 2001 roku stabilnie rozwijała się do 2008 roku, ze średnim tempem 5,9%. Dynamiczny rozwój zmniejszył presję reformatorką na rządzących, przez co większość problemów nie została rozwiązana[7].

Ustrój gospodarczy

Gospodarka Serbii opiera się na zasadach rynkowych (z zachowaniem dialogu społecznego między związkami zawodowymi a pracodawcami), swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, niezależności i samodzielności podmiotów gospodarczych oraz na równoprawności wszystkich form własności. Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej może być ograniczona ustawą, np. w celu ochrony zdrowia publicznego czy w celu ochrony środowiska naturalnego. Co do zasady zakazane są działania ograniczające konkurencję i sprzyjające powstawaniu monopoli[8].

Wszystkie podmioty działające na rynku (krajowe i zagraniczne) mają jednakowy status prawny. Zagraniczne osoby prawne i fizyczne, zgodnie z ustawą lub odpowiednią umową międzynarodową, mogą nabywać nieruchomości na własność. Obcokrajowcy mają prawo do ubiegania się o koncesje na korzystanie z bogactw naturalnych i dóbr użytku publicznego[8].

Obszar kraju jest jednolitym rynkiem towarowym, pracy, kapitału i usług[8].

Środkiem płatniczym jest dinar serbski, którego emitentem jest Narodowy Bank Serbii.

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Od roku 2008 gospodarka Serbii znajduje się w cyklu rozwoju i regresu. Według danych Krajowego Urzędu Statystycznego produkt krajowy brutto na koniec 2012 r. zmniejszył się o 1,7%. Kluczowym problemem serbskiej gospodarki jest narastanie deficytu finansów publicznych (finansowanego emisją obligacji i podwyżkami podatków, np. w 2012 pięciokrotnie dokonano podwyżek akcyzy na paliwa oraz podwyższono podatek VAT o 2 punkty procentowe)[8] i przerost sektora publicznego (ok. 1/3 zatrudnienia pochłaniającego 60% przychodów państwa)[9]. Kolejne rządy odkładają niezbędne reformy, obawiając się niezadowolenia społecznego[9].

Bezrobocie

Bezrobocie osiągnęło szczytową wartość 22,5% w 2012 roku, po czym zaczęło powoli spadać. W 2016 wynosiło ok. 16%[10].

Główne sektory gospodarki

Największy udział w gospodarce mają: rolnictwo (udział 7,4% PKB w 2016), budownictwo (4,8%), przemysł (20,9%), sektor publiczny (12,7%), usługi (15,3%)[11].

Rolnictwo

Użytki rolne obejmują ok. 70% powierzchni Serbii, z czego 55% to grunty orne. Dominuje uprawa kukurydzy, jęczmienia, buraków cukrowych, i pszenicy. Hoduje się trzodę chlewną, bydło, drób, owce i kozy[6].

Przemysł

Do głównych gałęzi przemysłu należy przemysł metalurgiczny, maszynowy, spożywczy, chemiczny, włókienniczy, odzieżowy, skórzany i elektrotechniczny. W przemyśle wydobywczym dominuje wydobycie lignitu. Eksploatuje się złoża rud miedzi, cynku, ołowiu, żelaza, chromu, molibdenu, magnezytu, manganu, i boksytów[6].

Infrastruktura

Połączenia lądowe obejmują prawie 43 tys. km dróg i 4100 km linii kolejowych.

Główne miasta (Nowy Sad, Belgrad, Nisz) połączone są autostradami.

Międzynarodowe połączenia lotnicze istnieją na lotniskach w Belgradzie i Niszu.

Główne rzeki (Dunaj, Sawa, Cisa) są żeglowne i połączone kanałami. Główne porty rzeczne znajdują się w Belgradzie, Smederevie i Nowym Sadzie[6].

W 2016 roku zliberalizowano towarowy[12] rynek kolejowy, dzięki czemu w połowie 2016 roku ruszyło pierwsze niezależnie połączenie kolejowe zorganizowane przez Kombinovani Prevoz.

Uczestnictwo w organizacjach i porozumieniach

Serbia jest członkiem wielu organizacji o charakterze ekonomicznym[8]:

Stara się również o członkostwo w takich organizacjach jak[8]:

Serbia ma umowy o wolnym handlu z Rosją, Białorusią, Kazachstanem i Turcją.

Handel zagraniczny

Gospodarka Serbii charakteryzuje się niskim poziomem eksportu i wysokim deficytem w handlu zagranicznym. Głównym partnerem handlowym jest Unia Europejska (63% eksportu i 62% importu)[7].

Relacje gospodarcze z Chinami

Serbia stara się utrzymywać Chiny jako partnera strategicznego (prócz USA, Rosji i UE), ze względów gospodarczych i politycznych (kwestia Kosowa). Chiny chcą przez Serbię budować południową odnogę Nowego Jedwabnego Szlaku – między portem Pireus a Europą Środkową[14].

W latach 2005–2015 Chiny zainwestowały w Serbii 125 mln euro. W 2016 największą chińską inwestycją było przejęcie huty w Smederevie za 46 mln euro. Za 608 mln USD kredytu z chińskiego banku Eximbank budowany jest (w połowie przez firmy chińskie) nowy blok elektrownic w Kostolac[14].

Relacje gospodarcze z Polską

1 czerwca 2011 roku rządy Polski i Serbii podpisały umowy o współpracy ekonomicznej.

Na koniec 2012 roku wymiana towarowa między Polską a Serbią wyniosła 469,3 mln euro, w tym eksport z Polski 362,2 mln euro, a import z Serbii 107,1 mln euro. W tym samym roku inwestycje polskie w Serbii wyniosły 0,734 mln euro.

Przypisy

  1. a b c Report for Selected Countries and Subjects (ang.). IMF, 2016. [dostęp 2017-01-04].
  2. a b c d e f g Serbia Economic Outlook (ang.). Focus Economics. [dostęp 2017-01-04].
  3. a b c Serbia (ang.). CIA. [dostęp 2017-01-04].
  4. a b World Bank (ang.). World Bank. [dostęp 2017-01-04].
  5. Jean-Marc Philibert: Bombardowania i gospodarka Serbii (pol.). Le Figaro, 2000-07-04. [dostęp 2017-01-04].
  6. a b c d Serbia. Gospodarka (pol.). PWN. [dostęp 2017-01-04].
  7. a b Marta Szpala. Serbia: kandydat do UE. „infos – zagadnienia społeczno-gospodarcze”. 208 (4), 2016-02-25. Biuro Analiz Sejmowych (pol.).
  8. a b c d e f Informator Ekonomiczny – Serbia (pol.). MSZ. [dostęp 2017-01-04].
  9. a b Bartłomiej Niedziński: Dogonić Słowenię i Chorwację. Serbia musi nadrobić lata zaniedbań (pol.). Gazet Prawna, 2014-03-13. [dostęp 2017-01-04].
  10. Serbia – stopa bezrobocia (pol.). tradingeconomics.com. [dostęp 2017-01-04].
  11. Serbia – wskaźniki (pol.). tradingeconomics.com. [dostęp 2017-01-04].
  12. Pierwsze efekty liberalizacji rynku kolejowego cargo w Serbii (pol.). wnp.pl, 2016-06-23. [dostęp 2017-01-04].
  13. Serbia (ang.). Komisja Europejska, 2016-12-06. [dostęp 2017-01-04].
  14. a b Jakub Jakóbowski, Mateusz Seroka: Xi Jinping w Serbii: nie tylko gospodarka (pol.). Ośrodek Studiów Wschodnich, 2016-06-22. [dostęp 2017-01-04].
Energetyka w Serbii

Energetyka w Serbii – w 2014 Serbia była importerem energii netto, pokrywając w ten sposób ok. 28% zużywanej energii. Importowała przede wszystkim gaz ziemny, ropę naftową i energię elektryczną. Podstawowym surowcem energetycznym do wytwarzania energii elektrycznej jest węgiel brunatny i woda. Serbia jest członkiem Wspólnoty energetycznej.

Gazociąg Południowy

Gazociąg Południowy (ang. South Stream) – planowany gazociąg o przepustowości 63 mld m³, który miałby przeciąć Morze Czarne, łącząc wybrzeża Rosji i Bułgarii. Gazprom ma zamiar przesyłać I nitką gaz przez Serbię na Węgry i do Słowenii i Austrii. II nitką ma być przesyłany gaz przez Grecję do Włoch. Gazprom w lutym 2009 roku ogłosił przesunięcie uruchomienia gazociągu na rok 2014 lub 2015, a w październiku 2010 roku na 2018 rok.

Wybudowanie Gazociągu Południowego (oraz Gazociągu Północnego) posłużyłoby Rosji do zmniejszenia jej zależności od państw tranzytowych z Europy Środkowej i Wschodniej (Ukraina, Białoruś, Polska), co sprzyjałoby zwiększeniu asertywności jej polityki energetycznej wobec państw regionu. Zdaniem ekspertów Ośrodka Studiów Wschodnich korzyści ekonomiczne związane z budową gazociągu są wątpliwe. Całkowite jego koszty wraz z infrastrukturą pomocniczą szacuje się na 25 mld USD.

W marcu 2014 włoska firma Sipem podpisała kontrakt na budowę pierwszej nitki podwodnego odcinka gazociągu, kontrakt na dostawę rur trafił do firm japońskich i rosyjskich.

29.04.2014 austriacki koncern energetyczny OMV podpisał list intencyjny dotyczący budowy austriackiego odcinka gazociągu South Stream.

08.06.2014 Premier Bułgarii Płamen Oreszarski wstrzymał rozpoczęcie budowy bułgarskiego odcinka gazociągu South Stream.

W maju 2016, w trakcie wizyty w Grecji, prezydent Federacji Rosyjskiej podtrzymał zainteresowanie rurociągiem South Stream lub innym rosyjskim łącznikiem, przez Grecję, który jednak mógłby być realizowany dopiero w wypadku powstania sprzyjających okoliczności rynkowych. Kilka dni wcześniej rozpoczęto budowę greckiego odcinka gazociągu TAP i ogłoszone podpisanie grecko-bułgarskiego porozumienia o budowie w Aleksandropolis wspólnego terminalu LNG.

Giełda Papierów Wartościowych w Belgradzie

Giełda Papierów Wartościowych w Belgradzie (serb.: Beogradska Berza, ang.: Belgrad Stock Exchange, BELEX) – giełda papierów wartościowych w Serbii; zlokalizowana w stolicy kraju - Belgradzie.

Narodowy Bank Serbii

Narodowy Bank Serbii (serb. Narodna Banka Srbije/Народна банка Србије) – serbski bank centralny z siedzibą w Belgradzie.

Podstawowym celem działalności Narodowego Banku Serbii (NBS) jest osiągnięcie i utrzymanie stabilnego poziomu cen. NBS przysługuje wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Serbii. Do zadań banku należy także: organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie działalności dewizowej, prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa, regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie, kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego, sprawowanie funkcji nadzoru bankowego, regulowanie działalności na rynku bankowym.

Prokupac

Prokupac – odmiana winorośli właściwej o ciemnej skórce, pochodząca z Serbii i charakterystyczna dla tamtejszego winiarstwa.

Serbia

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија, Republika Srbija; Србија, Srbija, [sř̩bija]) – państwo w Europie Południowej, na Półwyspie Bałkańskim, bez dostępu do morza, powstałe 5 czerwca 2006 po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Powierzchnia Serbii wynosi 88 361 km² (bez spornego Kosowa 77 474 km²). Serbia była wcześniej republiką związkową Federacyjnej Republiki Jugosławii (1992–2003) oraz Serbii i Czarnogóry (2003–2006). Stolicą jest Belgrad. Walutą Serbii jest dinar serbski.

Serbia graniczy z Węgrami (151 km) na północy, Rumunią (476 km) i Bułgarią (318 km) na wschodzie, Macedonią Północną (221 km lub 62,3 km nie licząc Kosowa) i Albanią (115 km) na południu oraz z Czarnogórą (221 km lub 124,4 km nie licząc Kosowa), Chorwacją (241 km) i Bośnią i Hercegowiną (302 km) na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość (2008) uznaje część państw.

Od 29 lutego 2012 kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, w czerwcu 2013 Rada Europejska wyraziła zgodę na podjęcie rozmów akcesyjnych, które oficjalnie rozpoczęły się w styczniu 2014.

Serbia dzieli się na 17 okręgów (Serbia Centralna), okręg stołeczny oraz prowincję autonomiczną Wojwodinę, która dzieli się na 7 okręgów.

Wina serbskie

Wina serbskie – wina tłoczone na terytorium Serbii.

Uprawy skupiają się w dolinach dużych rzek: Dunaju i Morawy. Archeolodzy znajdowali liczne dowody na uprawę winorośli na terytorium Serbii już w epoce brązu. Winnice były karczowane w okresie, gdy Serbia wchodziła w skład Imperium Osmańskiego. Później panujący Habsburgowie popierali winiarstwo. Inaczej niż w innych państwach wchodzących w skład byłej Jugosławii, winnice serbskie nie ucierpiały znacząco w działaniach wojennych podczas rozpadu Jugosławii, gdyż walki toczyły się poza Serbią.

Osiem regionów winiarskich skupia ok. 75 000 ha winnic. Historycznie w skład Serbii wchodzi Kosowo, lecz niejasny status polityczny regionu utrudnia klasyfikację. Kosowo było znane z lekkiego wina pod marką Amselfelder (Amselfeld – niemiecka nazwa Kosowego Pola), które w latach 60. było najpopularniejszym winem w Zachodnich Niemczech. Importer zrezygnował z kontraktu dopiero na początku XXI wieku ze względu na problematyczny status regionu.

Ważną rolę odgrywa rodzima odmiana winorośli prokupac, mieszana z pinot noir (crni burgundac) i gamay (pod nazwą gamé). Prokupac prawdopodobnie pochodzi z Serbii i był na jej terenach na pewno uprawiany już w średniowieczu. W Serbii jest podstawową odmianą o ciemnej skórce.

Wysoko oceniane są wina z odmiany sauvignon blanc, zwłaszcza z okolic Kruševaca, a dobrze dostosowane do uprawy w dorzeczu Morawy Południowej są odmiany bordoskie (cabernet sauvignon, merlot). W Wojwodinie, na północy kraju, popularne są odmiany kojarzone z Węgrami, np. ezerjó, kadarka, traminer. O wpływach węgierskich świadczy również popularność słodkich win białych oraz odmiany pinot noir.

Kilkanaście komercyjnie uprawianych odmian winorośli jest wymienianych jako pochodzące z Serbii. W kilku niepewnych przypadkach w grę wchodzą również Rumunia i Węgry.

Świńska wojna (1906–1909)

Świńska wojna (niem. Schweinekrieg, serb. свињски рат, svinjski rat) – konflikt gospodarczy pomiędzy Austro-Węgrami a Serbią w latach 1906–1909.

Gospodarka państw Europy

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.