Epoka kamienia

Epoka kamienia – najwcześniejsza i najdłuższa z trzech epok prehistorycznych (po niej nastąpiły epoka brązu i żelaza) obejmująca okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych (najwcześniej w Afryce ok. 2,6 mln lat temu[1]) aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów metalowych[1].

Awashrivermap
Dolina rzeki Auasz, miejsce odnalezienia najstarszych narzędzi kamiennych
Canto tallado 2-Guelmim-Es Semara
Narzędzie kamienne, tzw. chopper (ang. tasak, siekacz). Kultura olduwajska

Periodyzacja

W pierwszej połowie XIX wieku Christian Jürgensen Thomsen, duński antykwariusz i jeden z pierwszych archeologów, dokonał podziału dostępnych mu pozostałości kultur archeologicznych ze względu na materiał, z którego zostały wykonane. Wyodrębnił w ten sposób narzędzia kamienne, brązowe i żelazne, odpowiadające trzem epokom przedhistorycznego rozwoju ludzkości, a swoje wnioski opisał w Przewodniku po starożytnościach nordyckich (Ledetraad til nordisk oldkyndighed[2], 1836). Najstarsza i najdłuższa epoka kamienna jeszcze w XIX wieku podzielona została na trzy podokresy: epokę kamienia łupanego (paleolit), epokę kamienia środkową (mezolit) i epokę kamienia gładzonego[3] (neolit).

Podział ten odpowiada głównie periodyzacji dziejów Bliskiego Wschodu i Europy. W rejonach świata, w których ludzkość osiągała wysoki stopień rozwoju bez znajomości brązu czy żelaza (Ameryka Środkowa) czasami przyjmuje się również podział okresu prehistorycznego ze względu na sposób gospodarowania, wydzielając dwa okresy gospodarki przyswajalnej i wytwórczej[3].

Współcześnie przyjmuje się nieco bardziej złożoną periodyzację epoki kamienia, która obejmuje[3]:

  • paleolit (od początku gatunku ludzkiego do końca plejstocenu) w tym:
    a) dolny – wczesne hominidy do Homo erectus (od początku człowieka do 300/250 tys. lat temu),
    b) środkowy – okres występowania neandertalczyka (od ok. 300/250 tys. do ok. 40 tys. lat temu),
    c) górny – pojawienie się człowieka kromaniońskiego (Homo sapiens sapiens; od ok. 40 tys. do 10 tys. lat temu; koniec plejstocenu);
  • epipaleolit okres przejściowy na terenie Bliskiego Wschodu pomiędzy gospodarką łowiecko-zbieracką a wytwórczą (rolnictwo; od ok. 17 tys. do 10 tys. lat temu);
  • mezolit dla kultur kontynuujących gospodarkę łowiecko-zbieracką, mających sporadyczny kontakt z ludami prowadzącymi gospodarkę wytwórczą (od ok. 10 tys. lat temu, w niektórych rejonach świata po dziś dzień);
  • neolit to okres gospodarki rolniczo-hodowlanej i ceramiki; dzieli się na:
    a) preceramiczny – wczesne społeczeństwa wytwórcze nie znające ceramiki (10 tys. do 8 tys. lat temu),
    b) ceramiczny – pojawienie się ceramiki (w różnych okresach w zależności od rejonu),
    c) eneolit – zwany również chalkolitem; pojawienie się miedzi (7,5 tys. do 5,4 tys. lat temu).

Antropogeneza

Już Karol Darwin wskazał na kontynent afrykański jako potencjalną prakolebkę ludzkości (The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex[4]), tezę tę udowodniono jednak dopiero w drugiej połowie XX wieku[5].

Odnalezione szczątki kostne wskazują na to, iż bezpośrednimi przodkami rodzaju Homo były australopiteki. Pojawiły się one we wschodniej Afryce w związku ze zmianami geologicznymi i powstaniem wielkiego rowu tektonicznego, który oddzielił lasy równikowe Afryki Południowej od wschodnioafrykańskiej sawanny. Spowodowało to odmienne warunki bytowania dla małp człekokształtnych i oddzielonych od nich australopiteków, a zamieszkiwanie na otwartej przestrzeni doprowadziło do wykształcenia się cechy odróżniającej te drugie od innych naczelnych w postaci dwunożnego chodu[5][6].

Kontynent afrykański był miejscem wielkich przełomów w ewolucji człowieka trzykrotnie. Pierwszy z nich obejmował opisaną wyżej fazę oddzielenia się hominidów od małp człekokształtnych (ok. 7-6 mln lat temu). Kolejny to wykształcenie się rodzaju Homo w postaci Homo habilis i Homo erectus (ok. 2 mln lat temu), a trzeci to pojawienie się gatunku Homo sapiens (jakieś 100 tys. lat temu)[7].

Zmiany klimatu

Five Myr Climate Change
Zmiany klimatu na przestrzeni ostatnich 5 mln lat (metoda pomiaru izotopów tlenu)
Rozprzestrzenianie się człowieka
Rozprzestrzenienie się człowieka

W epoce kamiennej środowisko człowieka pierwotnego podlegało znacznym przemianom, mającym istotny wpływ na jego rozwój i rozprzestrzenienie. Jak się dzisiaj wydaje głównym powodem ich zaistnienia była fluktuacja klimatu powodowana przez zmiany nachylenia osi Ziemi (tzw. cykle Milankovicia, choć są też inne hipotezy). Prowadziły one do naprzemiennego rytmu okresów zimnych i ciepłych, a ich doskonałą miarą pozwalającą na ustalenie zmiennej średnich temperatur jest badanie stosunku stałych izotopów tlenu 16O do 18O w osadach dennych oceanów (skorupy małż) i lodowcach Arktyki i Antarktydy (dla ostatniego miliona lat)[8].

W okresach chłodniejszych dochodziło do zlodowaceń i uwięzienia znacznych ilości wody w lądolodzie. Skutkowało to obniżeniem się poziomu mórz i oceanów (czasami nawet do 120 m), zmiany linii brzegowej i połączenia niektórych wysp ze stałym lądem (Wyspy Brytyjskie, wyspy Indonezji itp.) Powstanie połączeń międzykontynentalnych (np. poprzez Cieśninę Beringa) sprzyjało rozprzestrzenieniu się pierwszych ludzi na niedostępne wcześniej tereny[8].

Informacji na temat występującej w epoce kamienia flory i fauny dostarczają paleobotanika i paleontologia.

Narzędzia z epoki kamienia

  • Chopper (narzędzie otoczakowe), najstarszy i najprymitywniejszy typ narzędzia kamiennego.
  • Pięściak tzw. typu mikockiego, z ostrzem silnie wydłużonym, charakterystyczny dla później kultury aszelskiej. Paleolit dolny.
  • Topór pięściowy, nazywany też rozłupcem. Paleolit dolny.
  • Protopięściak, najbardziej rozwinięta forma narzędzia otoczakowego.
  • Zgrzebło, narzędzie do usuwania ze skór resztek tkanki tłuszczowej oraz mięsa.

Przypisy

  1. a b Encyklopedia PWN - kamienna epoka (pol.). WN PWN. [dostęp 2013-05-24].
  2. Ch.J.Thomsen: Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed. Kopenhaga: Selskabet, 1836.
  3. a b c Encyklopedia historyczna świata. T. I: Prehistoria (pod red. J.K.Kozłowskiego). Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1999, s. 28-32. ISBN 83-85909-51-6.
  4. Ch.Darwin: The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex. T. I. Londyn: John Murray, 1871, s. 199.
  5. a b Encyklopedia historyczna świata. T. I: Prehistoria. s. 33-39.
  6. J.K.Kozłowski, F.Mallegni: Świat przed „rewolucją” neolityczną. T. I. Fogra, 2004, s. 103-106, seria: Wielka historia świata. ISBN 978-83-85719-80-9.
  7. L.Barham, P.Mitchell: The First Africans. African Archeology from the Erliest Tool Makers to Most Recent Foragers. Cambridge: Cambridge University Press, 2008, s. 1-29, seria: Cambridge World Archeology. ISBN 978-0-511-45531-5.
  8. a b Encyklopedia historyczna świata. T. I: Prehistoria. s. 23-28.
Ahmed Zaki Yamani

Ahmed Zaki Yamani (arab. ‏ الشيخ أحمد زكي يماني‎) – urodzony w 1930 roku w Mekce (Arabia Saudyjska) saudyjski szejk i polityk, minister saudyjskiego Ministerstwa Ropy Naftowej i Surowców Mineralnych w latach 1962–1986. Przedstawiciel Arabii Saudyjskiej we władzach OPEC przez 25 lat. Absolwent Harvardu.

Odegrał znaczną rolę w zażegnaniu kryzysu naftowego w latach 70. XX w.

Znany ze stwierdzenia: „Epoka kamienia łupanego nie skończyła się z powodu braku kamieni, a epoka ropy naftowej skończy się długo przed tym, gdy na świecie skończy się ropa”.

Alatskivi

Alatskivi – miasteczko we wschodniej części Estonii, główne miasto gminy Alatskivi. Znajduje się 35 kilometrów na północny wschód od miasta Tartu. Na terenie miasta leży jezioro o tej samej nazwie.

Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z lat 9000-5000 p.n.e. (epoka kamienia). Wykopaliska świadczą o tym, że tereny te były nieprzerwanie zamieszkałe.

Główną atrakcją jest zamek gotycki, zbudowany pod koniec XIX wieku na wzór szkockiego zamku Balmoral[potrzebny przypis].

Całowanie

Całowanie – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w gminie Karczew.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Chrzciciela w Warszawicach.

Wieś szlachecka Czalowanie położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie czerskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa warszawskiego.

Wieś Całowanie zasłynęła w polskiej historii jako jedno z bardziej znanych stanowisk archeologicznych. Na terenach wsi odnaleziono przedmioty należące do ludów zamieszkujących polskie ziemie w epoce późnego paleolitu i mezolitu (epoka kamienia łupanego). Były to między innymi przedmioty wykonane z kamienia służące ówczesnym ludom do wykonywania prac codziennych tj. polowania, prac masarskich czy preparowania skór zwierzęcych. Znaleziska datuje się na wiek około 7 tysięcy lat p.n.e. co wskazuje że byli to ludzie przybyli na nasze ziemie tuż po ostatnim zlodowaceniu (Wurm) które zakończyło się ok. 10-11 tysięcy lat temu.

Badania archeologiczne odbyły się w latach 1963-1969 pod kierownictwem Romualda Schilda.

Pod koniec XIX wieku Karol i Teodor Drewitzowie z Całowania wyhodowali pierwsze w zaborze rosyjskim rodzime odmiany ziemniaków, którym nadali nazwy "Syrena" i "Warszawa". Na zorganizowanej w Petersburgu w 1912 Wszechrosyjskiej Wystawie Nasion i Maszyn do Czyszczenia Ziarna otrzymały Wielki Złoty Medal. W późniejszych latach w Całowaniu wyhodowano również odmiany "Białe Wczesne", "Garwolin", "Klio", "Norma", "Świder" i "Almy"

Dobiegniewo

Dobiegniewo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim, w gminie Włocławek.

Doggerland

Doggerland – istniejący w okresie zlodowacenia północnopolskiego w południowej części Morza Północnego masyw lądowy łączący Wielką Brytanię z Europą kontynentalną (obecnymi wybrzeżami Danii, Niemiec i Holandii).

Wynurzenie tych terenów z morza było spowodowane faktem, iż ogromne masy wody zostały uwięzione na lądach w postaci lodowców, skutkiem czego poziom oceanów był o ok. 60-120 m niższy niż obecnie. Zależnie od poziomu morza, zmieniającego się na przestrzeni wieków, także i obszar Doggerlandu zmieniał swoją powierzchnię; maksymalnie teren ten zajmował ok. 200 tys. km²[potrzebny przypis]. Ląd ten miał powierzchnię równinną, pozbawioną większych wzniesień. Doggerland był terenem bogatym w laguny, plaże, mielizny, ujścia rzek, bagna, zamieszkanym przez ludzi w okresie kultury mezolitycznej (środkowa epoka kamienia), polujących m.in. na ptaki. Poprzez tereny Doggerlandu pierwsi ludzie dotarli na ziemie dzisiejszej Wielkiej Brytanii.

Wraz z topnieniem lodowców podnosił się poziom oceanu, a tereny Doggerlandu były stopniowo zalewane przez wodę (transgresja morska), aż w końcu obszary te utraciły połączenie lądowe zarówno z Europą, jak i Wielką Brytanią. Najpierw woda zalała obszary niżej położone, natomiast leżące na północy Doggerlandu obszary położone nieco wyżej nadal pozostawały ponad poziomem morza i w konsekwencji przez pewien czas pozostałościami tego lądu były liczne wyspy rozrzucone po całym obszarze zajmowanym wcześniej przez Doggerland. Największą z tych wysp, obejmującą ok. ¼-⅓ zatopionego lądu, były tereny obecnej ławicy Dogger Bank, leżącej w północnej części dawnego Doggerlandu. Wraz z podnoszeniem poziomu morza także i te tereny znalazły się pod wodą.

Jedna z teorii mówi o zalaniu pozostałości Doggerlandu po ociepleniu przez tsunami (około 6200 p.n.e.) spowodowane przez osuwisko Storegga u wybrzeży Norwegii.

Janusz Krzysztof Kozłowski

Janusz Krzysztof Kozłowski (ur. 21 sierpnia 1936 w Krakowie) – profesor zwyczajny dr hab., polski archeolog, encyklopedysta.

Kultura chojnicko-pieńkowska

Kultura chojnicko-pieńkowska – kultura późnomezolityczna. Nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z nazwą miejscowości Chojnice położonej na Pomorzu oraz uroczyska Pieńki znajdującego się koło Warszawy.

Kultura komornicka

Kultura komornicka – kultura wczesnego i środkowego mezolitu na terenach Polski. Nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Komornica, położonym na Mazowszu. Niekiedy zwana była cyklem narwiańskim.

Nazwę „kultura komornicka” wprowadził Stefan Karol Kozłowski w 1965 roku.

Kultura świderska

Kultura świderska – kultura archeologiczna późnego paleolitu datowana na okres między 10600 lat p.n.e. do ok. 9600 lat p.n.e. Nazwa kultury nawiązuje do eponimicznego stanowiska Świdry Wielkie w Otwocku. Należy do kręgu kultur ostrzy trzoneczkowatych. Niekiedy stosuje się zamiennie nazwę cykl (lub kompleks) mazowszański. Dawniej używano określenia przemysł chwalibogowicki (od Chwalibogowice koło Kazimierzy Wielkiej).

Mezolit

Mezolit (gr. mesos 'średni' i lithos 'kamień'), środkowa epoka kamienia, epipaleolit – środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 – 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8000 – 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (schyłek zlodowacenia).

W mezolicie wyróżnia się trzy fazy (okresy) klimatyczne:

fazę preborealną – stopniowe ocieplenie klimatu po ustąpieniu lodowca, występowanie lasów iglastych

fazę borealną – znaczne ocieplenie, duży udział lasów liściastych, wzrost wilgotności, poziomu morza, powstanie jezior, bagien i torfowisk,

fazę atlantycką – ustabilizowanie klimatu, łagodne zmiany pór roku.Okres ten cechuje przejście z gospodarki łowiecko-zbierackiej do gospodarki wytwarzającej. Moment pojawienia się elementów gospodarki wytwarzającej wyznacza koniec gospodarki łowiecko-zbierackiej. Podstawowe źródła wyżywienia w okresie mezolitu stanowiły zbieractwo, łowiectwo, rybołówstwo i początkowe rolnictwo, nastąpiło udomowienie owcy i świni. Wynalezione zostały: siekiera, łuk, czółno, rozpoczęto wydobycie krzemienia w kopalniach odkrywkowych (w Polsce – Orońsko), pojawiają się wyroby mikrolityczne, początki plecionkarstwa i tkactwa. Ludność mezolityczna prowadziła jeszcze na ogół koczowniczy tryb życia (okresowe osady otwarte i schronienia skalne).

Mezolit jest najlepiej poznany na terenie Europy, gdzie wydziela się trzy podstawowe zespoły kultur: krąg zachodni (zob.gł. kultura tardenuaska), krąg północny (czasami błędnie utożsamiony z kulturą maglemoską) i północno-wschodni (którego zachodnim odłamem jest kultura kundajska).

Pod koniec mezolitu pojawiają się najwcześniejsze świadectwa przechodzenia do gospodarki wytwórczej na obszarze Bliskiego Wschodu, w rejonie tzw. żyznego półksiężyca (Lewant, góry Taurus, Anatolia, Kurdystan, pn. Mezopotamia, góry Zagros, Chuzestan). Zalążki kształtowania się tej gospodarki wywodzą się z: kultury natufskiej i kultury zarzyjskiej. Tam właśnie znaleziono pierwsze osiedla (m.in. Jerycho, Murajbat, Bajda, Nemrik, Dżarmo, Çayönü Tepesi).

Mezolit jest zjawiskiem regionalnym, związanym ze sposobem adaptacji wczesnych społeczności ludzkich do nowych warunków środowiskowych holocenu[potrzebny przypis].

Muzeum Archeologiczne w Poznaniu

Muzeum Archeologiczne w Poznaniu – muzeum poświęcone archeologii, zlokalizowane przy ulicy Wodnej w Poznaniu. Posiada cenne zbiory archeologiczne z terenów całej Polski oraz kolekcje pozaeuropejskie.

Placówka udostępnia zwiedzającym wystawy stałe oraz czasowe. Zajmuje się także działalnością edukacyjną, ochroną zabytków oraz ochroną dziedzictwa archeologicznego. Obecna siedziba muzeum mieści się w Pałacu Górków przy ulicy Wodnej w Poznaniu.

Muzeum jest wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów, prowadzonego przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach.

Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu

Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu – jeden z sześciu oddziałów Muzeum Miejskiego Wrocławia. Wraz z Muzeum Militariów mieści się w zespole budynków średniowiecznego Arsenału Miejskiego . W przeszłości muzeum miało inne lokalizacje, m.in. u schyłku XX w. mieściło się w Pałacu Królewskim. Specjalizuje się w archeologii Śląska. Misją Muzeum Archeologicznego jest pozyskiwanie, opracowywanie i udostępnianie zabytków archeologicznych z terenu Śląska. Jest to jedna z najstarszych tego typu placówek w Europie.

Muzeum założono w 1815 r. i jako samodzielna instytucja lub oddział innych muzeów istnieje w sposób ciągły do dziś. W XXI w. kolekcje i wystawy obejmują interwał od paleolitu po średniowiecze na Śląsku. Muzeum Archeologiczne należy do najstarszych tego typu placówek w Europie. Działa bez przerwy, pomimo burzliwych wydarzeń wojennych, a także zmian przynależności państwowej i przekształceń ustrojowych.

Siedzibą muzeum jest Arsenał Miejski- budowla o gotyckim rodowodzie, jedna z niewielu średniowiecznych budowli wrocławskich, zachowana w całości.

Narzędzia kamienne

Narzędzia kamienne – narzędzia używane przez praludzi, wykonane z kamienia. Najstarsze znane narzędzia kamienne pochodzą sprzed 3,39 mln lat, odkryto je w pobliżu osady Dikika (Kotlina Danakilska, region Afar w Etiopii). Są one o około 800 tys. lat starsze od najstarszych znanych wcześniej kamiennych narzędzi i dowodzą, że posługiwał się nimi już Australopithecus afarensis. Wykonywane były w od paleolitu do neolitu . Były to kolejno:

otoczak

pięściak

odłupek

Narzędzie

Narzędzie – przedmiot lub urządzenie służące do bezpośredniego oddziaływania w procesie pracy na przedmiot pracy stanowiące wyposażenie człowieka lub maszyny. Większość prostych narzędzi jest maszynami prostymi. Narzędzie pozwala wykonać to, czego przeciętny człowiek nie byłby w stanie wykonać „gołymi rękami”, lub ułatwia to, co może wykonać sam.

Narzędziami posługują się też niektóre gatunki zwierząt, m.in. szympansy, kapucynki brodate i makaki krabożerne.

Jednym z kryteriów podziału procesów cywilizacyjnych jest rodzaj materiałów używanych na narzędzia:

epoka kamienia: narzędzia były wykonywane z kości i rogów zwierząt, z drewna, kamienia,

epoka brązu: ok. 2000 p.n.e. zaczęto stosować narzędzia miedziane i brązowe,

epoka żelaza: ok. 1000 p.n.e. weszły w użycie narzędzia żelazne.Najwcześniejszymi narzędziami były kije, kamienie, kości w postaci naturalnej, dobierane odpowiednio do zamierzeń. Następnie zaczęto narzędziom nadawać formy lepiej dostosowujące je do potrzeb. Na przestrzeni wieków nastąpiło ogromne zróżnicowanie narzędzi, dostosowywanych do różnorodnych rzemiosł i gałęzi przemysłu.

Zależnie od wybranego kryterium rozróżnia się narzędzia:

według dostosowania do zadań:

uniwersalne;

specjalne;

według rodzaju napędu:

ręczne;

zmechanizowane:

z napędem elektrycznym inaczej elektronarzędzia np. wiertarka);

z napędem pneumatycznym np. młot pneumatyczny,

maszynowe (stanowiące wyposażenie maszyny np. do pracy na obrabiarkach);

według przeznaczenia:

nazywane od rodzaju obróbki: np. tokarskie, frezerskie, kuźnicze;

nazywane od profesji użytkownika: np. ślusarskie, szewskie, krawieckie, kominiarskie, stolarskie, ciesielskie;

nazywane od rodzaju obrabianego materiału: np. do metalu (stali), do drewna;

nazywane od sposobu obróbki: np. skrawające, do obróbki plastycznej, ścierne.Specjalną grupę stanowią narzędzia pomiarowe.

Neolit

Neolit (gr. néos „nowy” i líthos „kamień”), młodsza epoka kamienia, epoka kamienia gładzonego – ostatni okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu). Jego charakterystyczne cechy to uprawa roślin i hodowla zwierząt oraz stałe osady. Proces ten nazwano „rewolucją neolityczną”. W neolicie rozwijały się też nowe techniki obróbki kamienia, takie jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów.

Termin neolit (ang. Neolithic) został wprowadzony w 1865 przez Johna Lubbocka na oznaczenie nowej pradziejowej techniki wytwarzania narzędzi kamiennych: gładzenia, które wyparło starszą technikę ich wytwarzania: łupanie, stosowaną w paleolicie. Postęp ten był możliwy dzięki odkryciu sposobów kontrolowania i rozwoju hodowli zwierząt i uprawy roślin, które jednocześnie umożliwiły osiadły tryb życia człowieka rozumnego i w konsekwencji powstawanie miast.

Paleolit

Paleolit (gr. παλαιός, palaiós 'stary', λίθος, líthos 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia się form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). W historii geologicznej odpowiada epoce plejstocenu (2,58 mln – 11,7 tys. lat temu) i początkowi holocenu.

Termin „paleolit” wprowadził w 1865 angielski etnolog John Lubbock.

Paleolit dzieli się na:

paleolit dolny – (od ok. 2,5-2,0 mln – do ok. 120 tys. lat temu)

paleolit środkowy – (od ok. 350-300 tys. – do ok. 40 tys. lat temu)

paleolit górny – (od ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.)

paleolit późny – (od ok. 14 tys. – do 8 tys. lat p.n.e.)

Prehistoria

Prehistoria, prahistoria (łac. præ – przedrostek oznaczający uprzedniość, „przed”, „wcześniej”) – najdłuższy okres dziejów ludzkości, od pojawienia się na Ziemi człowieka zręcznego, do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 2 mln lat temu razem z pojawieniem się Homo habilis, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się człowieka rozumnego. Dzieli się na sześć podstawowych epok – daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:

epoka kamienia – (ok. 2 mln lat – 3400/2000 p.n.e.)

paleolit – (ok. 2 mln lat – ok. 11000 p.n.e.)

mezolit – (ok. 10000 – ok. 5000 p.n.e.)

neolit – (ok. 9000 – ok. 3400/2000 p.n.e.)

eneolit/chalkolit/epoka miedzi – (ok. 6000 – ok. 3400/2000 p.n.e.)

epoka brązu – (ok. 3400 – ok. 1200/750 p.n.e.)

epoka żelaza – (ok. 1200 p.n.e. do starożytności)Powyższa datacja jest próbą zniwelowania różnic wynikających z asynchronizmu rozwojowego, czyli nierównomiernego rozwoju różnych obszarów w tym samym czasie. Na przykład mezolit wystąpił tylko na ziemiach europejskich, a w Mezopotamii po paleolicie nastał od razu neolit. Epoka żelaza na ziemiach polskich rozpoczęła się ok. 750 r. p.n.e. (datę ustalono dzięki badaniom w osadzie kultury łużyckiej w Biskupinie), w obu Amerykach dopiero po 1492, zaś w Australii dopiero na przełomie XVIII i XIX w. Stosowana przez polskich naukowców chronologia obejmuje terytoria Niżu Środkowoeuropejskiego.

Występujący na ziemiach europejskich eneolit na ziemiach Bliskiego Wschodu przyjmuje nazwę chalkolitu i pokrywa się z okresem powstawania pierwszych organizmów protopaństwowych. Nie wszyscy prehistorycy uznają eneolit/chalkolit za autonomiczny okres prehistorii, wielu uznaje go za schyłkowy etap neolitu.

Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalezieniem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Pismo powstało jako daleka konsekwencja rewolucji neolitycznej, która poprzez zwiększenie ilości produkowanej żywności spowodowała występowanie nadwyżek produktów rolniczych i przemysłowych oraz zmianę struktury społecznej i przejście z ustroju rodowego na klasowy, co determinowało sporządzanie spisów administracyjnych i inwentaryzacyjnych. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma; żyjące w ten sposób obecnie lub do niedawna noszą nazwę kultur pierwotnych.

Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.

Prehistoria ziem rosyjskich

Prehistoria ziem rosyjskich to okres dziejów ziem rosyjskich od pojawienia się na nich pierwszych człowiekowatych i samego człowieka współczesnego (Homo sapiens sapiens) do pojawienia się pisma. Ze względu na zróżnicowanie kulturowe ziem rosyjskich w okresie prehistorycznym (np. pojawienie się pisma następowało po upływie wielu lat w różnych regionach Rosji) wyróżnia się cztery zasadnicze obszary badań: Rosję europejską, Północny Kaukaz, Syberię i Daleki Wschód. Za koniec prehistorii europejskiej części Rosji przyjmuje się tradycyjnie VIII wiek naszej ery.

Studzienna (Racibórz)

Studzienna (niem. Studen, Ratibor-Süd) – dzielnica Raciborza.

Epoki prehistoryczne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.