Encyklopedia

Encyklopedia (łac. encyclopaedia z stgr. ἐνκύκλιos, enkýklios – "tworzący krąg" + stgr. παιδεία, paideía – "wykształcenie") – kompendium wiedzy zapisane w formie zbioru artykułów hasłowych, złożonych z haseł (słów kluczowych) i tekstów je objaśniających (zawierających informacje dotyczące tych haseł). Hasła są ułożone w pewnym logicznym porządku, zazwyczaj alfabetycznym, dzięki czemu możliwe jest szybkie odnalezienie właściwej informacji.

Encyklopedia może być powszechna, tj. starająca się ująć całą ludzką wiedzę (np. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN), lub specjalistyczna z określonej dziedziny (np. Encyklopedia muzyczna PWM, Encyklopedia wiedzy o książce, Encyklopedia Krakowa)[1].

Cihai 1937
Cihai, najstarsza nowoczesna encyklopedia chińska (pierwsze wydanie 1937)
PWN Encyclopedia
WEP PWN, tomy 1-13, 1962-69,70
Oxford Wielka Encyklopedia Świata
Encyklopedia Oxford

Historia

Często przyjmuje się, że pomysł księgi składającej się z alfabetycznie ułożonej listy haseł wraz z wyczerpującym wyjaśnieniem ich znaczenia pochodzi od Johna Harrisa, który w 1704 roku opublikował swój Lexicon technicum, aczkolwiek terminu encyklopedia w znaczeniu "całokształt wiedzy" użył po raz pierwszy w 1532 roku François Rabelais. W tytule dzieła encyklopedia pojawiła się w 1559 r. w pracy humanisty chorwackiego Pavao Skalicia (Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon).

Prace mające charakter encyklopedyczny pojawiły się już dwa tysiące lat temu i powstawały w następnych wiekach:

Znane encyklopedie

Pierwszą encyklopedią powszechną była francuska Encyclopédie, której edytorami byli Jean d'Alembert i Denis Diderot. Encyklopedia ta została ukończona w 1772 roku. Liczyła ona 28 tomów, 71818 artykułów i 2885 ilustracji. Jej współautorzy są często nazywani kręgiem francuskich encyklopedystów, z których wielu zostało później współorganizatorami Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

Równolegle z encyklopedią francuską zaczęła powstawać Encyclopaedia Britannica, której pierwsze trzytomowe wydanie opublikowano w latach 1768-1771. W 2004 pełna wersja Encyklopedii Britannica zawierała ok. 120 tysięcy artykułów, liczących razem około 44 milionów słów. Obecnie jest największym na świecie tego rodzaju wydawnictwem, liczącym 32 tomy (17 Macropaedii, 12 Micropaedii, 1 Propaedii i 2 Indeksu).

W niemieckim obszarze językowym dużym uznaniem cieszą się wydawnictwa encyklopedyczne Brockhaus.

W Polsce dominującą pozycję na rynku wydawnictw encyklopedycznych od dziesięcioleci zajmuje PWN.

Encyklopedie elektroniczne

Wikipedia 2005 Label DVD small
Niemiecka Wikipedia na DVD

Encyklopedia jest bardzo wygodnym źródłem wiedzy, możliwym do zaimplementowania w formie elektronicznej. W związku z tym olbrzymia większość wydawnictw encyklopedycznych przechodzi z wersji papierowych na wersje rozprowadzane na płytach CD-ROM, innych nośnikach lub dostępne przez internet. Dodatkową zaletą takiej formy rozprowadzania jest możliwość dodawania do haseł plików multimedialnych, które nie mogłyby się znaleźć w papierowej wersji.

Elektroniczne wersje encyklopedii nie muszą już w zasadzie posiadać alfabetycznego układu haseł. Hasła wyszukuje się w nich zwykle przez rozmaite automatyczne systemy wyszukiwawcze, w których można często stosować zaawansowane metody wyszukiwania za pomocą rozbudowanych wyrażeń (np. koniunkcji lub alternatywy wyrazów kluczowych). Przeszukiwanie takich encyklopedii ułatwia mechanizm hipertekstu, łączący pokrewne treściowo hasła.

Bardzo obszerną paletę elektronicznych wydawnictw encyklopedycznych, ogólnych i specjalistycznych, publikuje PWN – dzięki szybko rosnącej liczbie komputerów i niskich cenach tego rodzaju wydawnictw publikacje encyklopedyczne stają się powszechnie dostępne. Dużą popularnością cieszy się też wydawana przez Optimus Pascal Multimedia encyklopedia WIEM.

Najwięcej, bo ponad 6 milionów haseł, ma chińska elektroniczna encyklopedia Hudong[3].

Liczącą najwięcej haseł encyklopedią elektroniczną w języku polskim jest polskojęzyczna Wikipedia[4], która 21 września 2019 roku zawiera 1 360 554 artykułów.

Zobacz też

Przypisy

  1. Wielka Encyklopedia PWN: Encyklopedia. [dostęp 2016-09-19].
  2. Wincenty z Beauvais
  3. 互动百科盘点百万词条折射网民思维变迁
  4. Fenomen Wikipedii, M. Strzelecka, "Gazeta Wyborcza", 27.07.2007
Alma Mater

Alma Mater (w tłumaczeniu z łaciny: matka karmicielka, matka karmiąca), w dopełniaczu Almæ Matris – uroczysta nazwa średniowieczna nadawana szkołom wyższym, zwłaszcza uniwersytetom i akademiom. Terminem tym określano na przykład Uniwersytet Jagielloński (Alma Mater Jagellonica). Pierwszy raz tej nazwy (Alma Mater Studiorum) użyto podczas otwarcia Uniwersytetu Bolońskiego w 1088 roku. Jest ona używana także współcześnie.

W starożytnym Rzymie terminu alma mater używano w odniesieniu do bogiń, przeważnie do Ceres i Kybele, a w dawnym chrześcijaństwie była to Maria z Nazaretu.

W krajach anglosaskich określenie to może również oznaczać hymn szkoły.

Bahrajn

Bahrajn (arab. البحرين, Al-Bahrajn), oficjalnie Królestwo Bahrajnu (arab. مملكة البحرين, Mamlakat al-Bahrajn) – arabska monarchia w Azji, w Zatoce Perskiej. Bahrajn położony jest na archipelagu między Katarem a północno-wschodnim wybrzeżem Arabii Saudyjskiej. W roku 1971 uzyskał niepodległość. Od lat 30. XX wieku wydobywa się tam ropę naftową, a uzyskane dochody inwestuje na miejscu. Od 2002 roku panujący Bahrajnem używa tytułu król, wcześniej posługiwał się tytułem emir.

Encyklopedia Britannica

Encyclopædia Britannica – anglojęzyczna encyklopedia powszechna wydana po raz pierwszy w latach 1768–1771 w Edynburgu przez Colina Macfarquhara i Williama Smellie’a, a od 1901 wydawana w Stanach Zjednoczonych. Od 2012 wydawana tylko w wersji online.

Encyklopedia PWN (internetowa)

Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

Strona główna encyklopedii prezentuje wycinek zawartości encyklopedii w formie skromnego kalendarium, zawierającego linki do haseł, ponadto prezentowane jest na niej wybrane zdjęcie, hasło oraz pytanie-ciekawostka i odpowiedź na nie. Taki prezentowany zestaw danych zmienia się z każdą odsłoną strony. Przeszukiwanie haseł jest możliwe przy użyciu ich listy lub okna wyszukiwarki.

Encyklopedia Wrocławia

Encyklopedia Wrocławia – polska encyklopedia, zawierająca hasła związane z historią i współczesnością miasta Wrocławia, stanowiąc kompendium wiedzy o mieście od początków osadnictwa po dzień dzisiejszy.

Encyklopedia kultury bizantyńskiej

Encyklopedia kultury bizantyńskiej – polska encyklopedia, specjalistyczny leksykon, będący oryginalnym pomysłem polskich bizantynologów. Wydany w 2002 roku.

Encyklopedia piłkarska Fuji

Encyklopedia piłkarska Fuji – cykl książek wydawanych przez wydawnictwo GiA opisujących historię rozgrywek w piłce nożnej. Twórcą cyklu i głównym autorem jest Andrzej Gowarzewski. Specjalnym nurtem encyklopedii jest seria Kolekcja klubów opisująca historię polskich klubów piłkarskich.

Gry-Online

Gry-Online (zapisywane jako GRY-OnLine) – grupa polskich serwisów internetowych poświęconych grom komputerowym i rozrywce elektronicznej, na których zamieszczane są recenzje, poradniki, materiały filmowe i wiadomości z branży elektronicznej rozrywki. Publikowane są również materiały dotyczące innych dziedzin popkultury, takich jak popularne seriale czy filmy. W skład grupy wchodzą m.in. serwis Gry-Online, serwisy tvgry.pl i gameplay.pl oraz anglojęzyczna witryna GamePressure.com, korzystająca z zasobów serwisu Gry-Online.

Właścicielem grupy Gry-Online jest mieszcząca się w Krakowie firma Gry-Online S.A. Jej prezesem od 2002 roku jest Mariusz Klamra, w skład zarządu wchodzą także Rafał Swaczyna, Michał Bobrowski i Przemysław Bartula. Od maja 2011 Gry-Online S.A. było częścią NFI Empik Media & Fashion. Pod koniec czerwca 2017 EMF wykupiło pozostałe akcje spółki i podpisało umowę z Webedia Germany, niemieckim oddziałem Webedia Group, które przejęło 100% udziałów. Z firmą związanych jest prawie 100 osób – pracowników etatowych i współpracowników.

Kapituła orderu

Kapituła orderu – kolegium kawalerów orderu, kilkuosobowa instytucja stojąca na straży honoru orderu, dla którego został ustanowiony. Przygotowuje i przedstawia do zatwierdzenia projekty zarządzeń i ustaw dotyczących orderu oraz opiniuje wnioski o jego nadanie. Dawniej decydowała również o przyjęciu do grona kawalerów. Na jej czele stoi zwykle Wielki Mistrz, będący w przypadku odznaczenia państwowego głową państwa nadającego order.

Kuba

Kuba (hiszp. Cuba), Republika Kuby (hiszp. República de Cuba) – wyspiarskie państwo unitarne w Ameryce Północnej, położone na Morzu Karaibskim, w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana; pozostałe największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.

Muzyka pop

Muzyka pop – ogólnie muzyka popularna, termin ten jest jednak wieloznaczny, w najszerszym sensie oznacza każdy rodzaj muzyki rozrywkowej, niezależnie od jej charakteru.

Redaktor naczelny

Redaktor naczelny – osoba odpowiadająca za całość czasopisma (dziennika lub innego periodyku), książki lub wydawnictwa zbiorowego jak słownik lub encyklopedia, programu telewizyjnego lub radiowego. W praktyce jest to osoba, która kieruje całością działań redakcji od strony merytorycznej i odpowiada za kształt oraz zawartość czasopisma. Redaktor naczelny kieruje także pracą zespołu dziennikarzy, często odpowiadając także za ich przyjmowanie i zwalnianie.

Rycerstwo

Rycerstwo – stan społeczny złożony z konnych wojowników istniejący w Europie w okresie pełnego średniowiecza i późnego średniowiecza. Warstwa ta wytworzyła swoisty styl życia, ceremoniał i etykę. W zamian za nadanie ziemskie przyjmowało obowiązek służby pod rozkazami seniora. W późnym średniowieczu przekształciło się w szlachtę.

W większości państw europejskich tytuł rycerski stał się jednym z niższych tytułów szlacheckich, np. we Francji jako – chevalier, w Niemczech i Monarchii Austro-Węgierskiej – Ritter, w Wielkiej Brytanii – knight. W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler (tytuł szlachecki) lub formę łacińską – equitus.

Stanford Encyclopedia of Philosophy

Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) – ogólnie dostępna encyklopedia internetowa filozofii opracowana przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

Encyklopedia została stworzona w 1995 przez Edwarda N. Zaltę z założeniem, aby była aktualizowana i nie zestarzała się w przeciwieństwie do papierowych poprzedniczek. W encyklopedii można spotkać dwa artykuły na ten sam temat, aby móc zobaczyć różnice w poglądach prezentowanych przez badaczy. SEP była dotowana przez NEH i NSF. Encyklopedia jest też finansowana przez liczne biblioteki uniwersyteckie i konsorcja biblioteczne. Wśród nich są Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition (SPARC), International Coalition of Library Consortia (ICOLC) i Southeastern Library Network (SOLINET).

Tarnów

Tarnów (wymowa) – miasto w Polsce, na prawach powiatu, położone w województwie małopolskim, leżące przy ujściu Białej do Dunajca. Miasto centralne aglomeracji tarnowskiej i stolica diecezji tarnowskiej. Miasto lokowane przez Spycimira herbu Leliwa, na podstawie dokumentu wystawionego przez kancelarię króla Władysława Łokietka z 7 marca 1330 roku. Zachował się historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny miasta. Tarnów zajmuje powierzchnię 72,38 km², którą zamieszkuje ponad 100 tysięcy mieszkańców.

Tarnów jest ważnym ośrodkiem turystycznym, kulturalnym i gospodarczym w Małopolsce. Węzłem komunikacyjnym przy autostradzie A4 oraz linii kolejowej E 30. Na terenie osiedla Mościce znajduje się siedziba Grupy Azoty, największej grupy kapitałowej branży chemicznej w kraju oraz Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Chemicznego. W mieście działa konsulat honorowy Ukrainy. Tarnów jest członkiem Związku Miast Polskich.

Wielka Encyklopedia Radziecka

Wielka Encyklopedia Radziecka (ros. Большая советская энциклопедия) – jedna z największych encyklopedii światowych w języku rosyjskim, wydawana w ZSRR w trzech edycjach (1926–1947, 1950–1958, 1969–1978). Obecnie w internecie istnieją edycje online wszystkich trzech wydań.

Wielka encyklopedia tatrzańska

Wielka encyklopedia tatrzańska – polska encyklopedia wiedzy o Tatrach (tatrologii). Jest to fundamentalne dzieło znawców Tatr – Zofii Radwańskiej-Paryskiej i Witolda Henryka Paryskiego, którzy przez 60 lat chodzili po Tatrach i zajmowali się ich badaniem. Encyklopedia obejmuje całość problematyki tatrzańskiej. Zawiera wiadomości z topografii Tatr, historii, geografii, przyrody, turystyki, etnografii, geologii, taternictwa, a także zdjęcia, rysunki i mapy. Książka ma 1556 stron. Pierwsze książkowe wydanie pojawiło się w 1995, potem było jeszcze wznawiane w 2004. Obydwa wydania pojawiły się z 3 wersjami okładki: płótno, skóra i półskórek. Encyklopedia wydana została w Poroninie przez Wydawnictwo Górskie. Ponadto wyszła wersja multimedialna na płycie CD-ROM. Zawierała ona łącznie ok. 6000 haseł, 1200 grafik (w tym panoramy), a także nagrania gwary i muzyki górali polskich i słowackich oraz 60 interaktywnych map graniowych.

Na nazewnictwie topograficznym Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej w dużym stopniu opiera się nazewnictwo tatrzańskie przyjęte w polskiej Wikipedii. W internecie dostępna jest również sieciowa wersja tej encyklopedii (link).

Wikipedia

Wikipedia – wielojęzyczna encyklopedia internetowa działająca zgodnie z zasadą otwartej treści. Funkcjonuje w oparciu o oprogramowanie MediaWiki (haw. wiki – „szybko”, „prędko”), wywodzące się z koncepcji WikiWikiWeb, umożliwiające edycję każdemu użytkownikowi odwiedzającemu stronę i aktualizację jej treści w czasie rzeczywistym. Słowo Wikipedia jest neologizmem powstałym w wyniku połączenia wyrazów wiki i encyklopedia. Slogan Wikipedii brzmi: „Wolna encyklopedia, którą każdy może redagować”.

Wikipedia powstała 15 stycznia 2001 roku jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już Nupedii. Od 2003 zarządzana jest przez organizację non-profit Wikimedia Foundation. W listopadzie 2015 Wikipedia miała ponad 36,9 miliona artykułów we wszystkich wersjach językowych, w tym ponad 5 mln artykułów w wersji anglojęzycznej oraz ponad 1,1 miliona artykułów w wersji polskojęzycznej. W kwietniu 2015 roku istniało 288 wersji językowych Wikipedii, z czego w sierpniu 2016 roku 58 miało ponad 100 tys. artykułów. Wikipedie polsko- i niemieckojęzyczna zostały również wydane na płycie DVD.

Od początku istnienia Wikipedia zdobywa coraz większą popularność, a Wikimedia Foundation nią zarządzająca uruchomiła też różne projekty siostrzane. Wikipedia jest jedną z najczęściej odwiedzanych stron internetowych, a wiele stron uruchomiło jej mirrory lub forki.

Współzałożyciel Wikipedii Jimmy Wales nazwał ją „próbą stworzenia i rozpowszechnienia wielojęzycznej wolnej encyklopedii o najwyższym możliwym poziomie dla każdej osoby na Ziemi w jej własnym języku”.

Wydawnictwo Naukowe PWN

Wydawnictwo Naukowe PWN (PWN) – polskie wydawnictwo naukowe założone w 1951 w Warszawie jako Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

W obecnej formie prawnej Wydawnictwo Naukowe PWN działa od 1997 i stanowi jednostkę dominującą grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.