Ekonomia

Ekonomianauka społeczna analizująca oraz opisująca produkcję, dystrybucję oraz konsumpcję dóbr i usług. Nie jest nauką ścisłą, lecz posługuje się aparatem matematycznym (głównie metody ilościowe)[1].

Słowo „ekonomia” wywodzi się z języka greckiego οικονομία i tłumaczy się jako οἰκος (oikos), co znaczy „dom” i νόμος (nomos), czyli „prawo, reguła”[2]. Starożytni Grecy stosowali tę definicję do określania efektywnych zasad funkcjonowania gospodarstwa domowego.

Podstawowe zagadnienia ekonomii

Ekonomia jest nauką o tym, jak jednostka i społeczeństwo decydują o wykorzystaniu zasobów (wszystkich, gdyż wszystkie zasoby mają alternatywne zastosowanie i z definicji są w niedoborze) – które mogą mieć także inne, alternatywne zastosowania – w celu wytwarzania różnych dóbr i rozdzielania ich na konsumpcję obecną lub przyszłą pomiędzy różne osoby i różne grupy w społeczeństwie.

Termin ekonomia pochodzi z greckiego οίκος (oikos) – dom i νομος (nomos) – prawo, reguła. Pierwszy raz pojawia się u Ksenofonta – taki tytuł nosi jedno z jego dzieł. Starożytni przez to słowo rozumieli zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Inna szkoła mówi, że słowo ekonomia jest połączeniem słów oikos – dom, gospodarstwo domowe i nomeus – człowiek, który zarządza, przydziela. Czasownik oikonomeo oznacza więc kierowanie domem. Ksenofont rozumiał oikonomikos jako kierowanie gospodarstwem domowym[3].

Jednym z podstawowych pojęć ekonomii jest rzadkość dóbr. Niemal wszystko jest rzadkie: żadna ilość dóbr nie jest w stanie całkowicie usatysfakcjonować społeczeństwa, bez względu na stopień zamożności każdy chce mieć więcej. Ekonomia nazywa ten stan nieograniczonością potrzeb ludzkich. Przedmiot zainteresowania ekonomii częściowo pokrywa się z zagadnieniami badanymi w ramach innych nauk społecznych, ale ekonomia zajmuje się głównie relacjami zachodzącymi między kupującym a sprzedającym oraz analizą rynku.

Działy ekonomii

Tradycyjnie ekonomię dzieli się na mikroekonomię, która zajmuje się tym, w jaki sposób gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa podejmują decyzje i jak współdziałają na konkretnych rynkach, oraz na makroekonomię, która skupia swoją uwagę na badaniu całej gospodarki[4].

Dzisiaj ekonomiści, uwzględniając oddziaływanie handlu zagranicznego i wzajemne powiązania gospodarcze na świecie, wyróżniają również dodatkowo, jako działy ekonomii, międzynarodowe stosunki gospodarcze – zajmujące się uwzględnieniem wpływu międzynarodowej wymiany handlowej na gospodarkę państwa oraz gospodarkę światową – dział ekonomii zajmujący się gospodarką całego świata jako jednego organizmu.

Pod pojęciem ekonomii pozytywnej rozumie się stwierdzenia będące naukowym i obiektywnym wyjaśnieniem funkcjonowania gospodarki (na przykład do ekonomii pozytywnej należy stwierdzenie „Dwukrotne zwiększenie opodatkowania wyrobów tytoniowych spowoduje spadek ich konsumpcji”), natomiast sądy ekonomiczne oparte na subiektywnym systemie wartościowania określane są mianem ekonomii normatywnej (przykładowo „Rząd polski powinien prowadzić politykę mającą na celu obniżenie poziomu konsumpcji wyrobów tytoniowych”).

Obok ekonomii pozytywnej i normatywnej wyróżniamy także pojęcie sztuki ekonomii, które dotyczy zagadnień polityki. Sztuka ekonomii wiąże naukę ekonomii z ekonomią normatywną i stawia następujące pytania: Jeśli takie są czyjeś cele normatywne (ekonomia normatywna) i jeśli tak funkcjonuje gospodarka (ekonomia pozytywna), to jak można najlepiej osiągnąć te cele (sztuka ekonomii)?[5]

Za dziedzinę ekonomii można też uważać historię gospodarczą oraz geografię ekonomiczną.

Zobacz też

Przypisy

  1. Viktor O. Ledenyov, Dimitri O. Ledenyov: Business cycles in economics. LAP LAMBERT Academic Publishing, Dusseldorf, Germany 2018 ​ISBN 978-613-8-38864-7​
  2. Słownik Wyrazów Obcych.
  3. Por. M. Bochenek: Szkice o ekonomii i ekonomistach. Toruń 2004, s. 10.
  4. N. G. Mankiw, M. P. Taylor: Mikroekonomia. PWE, Warszawa 2009, s. 65.
  5. Harry Landreth, David Charles Colander: Historia myśli ekonomicznej. Adam Szeworski (tłum.). Wyd. 2 uzup. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010, s. 32. ISBN 978-830115540-7. OCLC 750636072. (pol.)

Bibliografia

  • M. Bochenek, Szkice o ekonomii i ekonomistach, Toruń 2004.
  • H. Landreth, D.C. Colander, Historia myśli ekonomicznej, Warszawa 2005.

Linki zewnętrzne

Dobra (ekonomia)

Dobra (l.poj. dobro) – w ekonomii to wszystkie środki, które mogą być wykorzystane, bezpośrednio lub pośrednio, do zaspokojenia potrzeb ludzkich.

Proces zużywania nabytych dóbr w celu zaspokojenia potrzeb nazywa się konsumpcją.

Przykładem dobra może być samochód, działka budowlana, chleb, praca naukowa, seans filmowy, program komputerowy, energia elektryczna.

Ekonomia klasyczna

Ekonomia klasyczna – szkoła myśli ekonomicznej, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII w. przez Adama Smitha, uważana za pierwszy współczesny, naukowy kierunek ekonomiczny. Do najważniejszych przedstawicieli kierunku poza Adamem Smithem zalicza się Williama Petty, Davida Ricardo, Thomasa Malthusa, Johna Stuarta Milla oraz Johanna Heinricha von Thünena. Niektórzy autorzy, jak na przykład John Maynard Keynes, rozszerzają definicję ekonomii klasycznej także na Karola Marksa.

Ekonomia polityczna

Ekonomia polityczna – nauka teoretyczna o charakterze pozytywnym, służąca poznaniu i opisywaniu rzeczywistości. Ma wskazywać środki służące do osiągania celów oraz stosowne metody posługiwania się tymi środkami. Jej zastosowaniem jest polityka gospodarcza jako działalność państwa. Według Edwarda Taylora w ekonomii politycznej wyróżnić należy część ogólną oraz szczegółową. Zagadnienia polityki gospodarczej powinno się prezentować w ramach części szczegółowej, określanej niekiedy jako ekonomia polityczna stosowana.

Twórcą pojęcia ekonomia polityczna jest francuski ekonomista Antoine de Montchrestien.

Ekonomia polityczna zajmuje się badaniem praw rządzących procesami produkcji, podziału i wymiany środków służących do zaspokojenia ludzkich potrzeb. Produkcja, podział i wymiana mają dwie zasadnicze strony: techniczną i społeczną. Strona techniczna znajduje wyraz w siłach wytwórczych, informuje o metodach użycia określonych środków produkcji i ludzkiej pracy. Strona ta jest przedmiotem badań naukowo technicznych i przyrodniczych. Ponieważ ludzie zawsze zdobywali i zdobywają dobra wspólnie i zespołowo, stronę społeczną obrazują stosunki produkcji. Informują one o sposobach organizowania się ludzi w społecznych procesach wytwarzania, podziału oraz wymiany dóbr i stanowią bazę ekonomicznych ustrojów społeczeństw.

Fuzja (ekonomia)

Fuzja (ang. merger) – dobrowolne połączenie co najmniej dwóch przedsiębiorstw w jedno. Polega na wchłonięciu jednego przedsiębiorstwa przez inne lub utworzeniu z łączonych przedsiębiorstw zupełnie nowego przedsiębiorstwa.

Grzywna (jednostka miar)

Grzywna – jednostka masy używana w średniowieczu w Polsce, Czechach i na Rusi oraz jednostka płatnicza. Jedna grzywna oznaczała masę pół funta.

Rozróżniano grzywny:

Grzywny były używane również w charakterze jednostek monetarnych, W niektórych krajach Europy zachodniej pod nazwą "marka".

1 grzywna = 4 wiardunki = 24 skojce = 60 szelągów = 720 fenigów

1 grzywna = 20 groszy = 60 szelągów.Z jednej grzywny srebra bito 60 sztuk (kopę) monet praskich, lub 48 groszy praskich.

Istniały też grzywny żelazne, jak grzywna siekieropodobna czy grzywna grotopodobna, funkcjonujące jako płacidło, czyli pieniądz przedmiotowy.

Kapitał (ekonomia)

Kapitał – termin z dziedziny ekonomii i finansów oznaczający zasoby trwałe (majątek, środki, aktywa) służące rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym z podstawowych, klasycznych czynników produkcji, obok pracy i ziemi. Występuje on w postaci zasobów pieniężnych, środków produkcji oraz zasobów intelektualnych.

W szerokim kontekście kapitał to „samopomnażająca się” wartość. Dzięki zaangażowanemu kapitałowi możliwa jest przynosząca zysk produkcja. Wypracowany zysk może być inwestowany, dzięki czemu następuje akumulacja kapitału. Taka definicja wskazuje po pierwsze na to, że kapitałem nie muszą być jedynie pieniądze i dobra, ale też technologie i inne niematerialne wartości. Po drugie mówi o tym, że nie każdy pieniądz (dobro/technologia) jest kapitałem, a jedynie ten zainwestowany, czyli taki, którego posiadanie daje właścicielowi tytuł do renty (np. w postaci odsetek, dywidendy, opłaty licencyjnej itp.).

Pieniądz nie zawsze jest kapitałem staje się nim dopiero wówczas, gdy znajdzie się w ręku kapitalisty i kiedy zostaje przez niego wydatkowany dla osiągnięcia zysku. W tym celu przeznacza on pieniądz na zakup środków produkcji i siły roboczej. Kapitał ulega przekształceniu na kapitał produkcyjny, przy którego pomocy kapitalista rozpoczyna produkcję.

Komornik (historia)

Komornik – chłop nie posiadający ziemi i zabudowań, mieszkający najczęściej u innych chłopów, utrzymujący się z pracy najemnej we dworze lub u zamożniejszych chłopów.

Konkurencja (ekonomia)

Konkurencja (łac. concurrentia 'biec razem' w rozumieniu współzawodnictwa czy rywalizacji) – mechanizm, za pomocą którego wszyscy uczestnicy procesu gospodarowania na poszczególnych rynkach dążą do osiągnięcia jak największych korzyści. Przykładowo producenci i sprzedawcy konkurują o kupujących, konsumenci konkurują o dobra, przedsiębiorcy o czynniki wytwórcze, pracownicy o miejsca pracy.

Konsument (ekonomia)

Konsument (spożywca, łac. consumens) – osoba, która nabywa towary na własny użytek; inaczej – ogniwo występujące na końcu łańcucha ekonomicznego.

Takie rozumienie prezentuje również Sąd Najwyższy w Polsce, który w jednym ze swych orzeczeń określił konsumenta jako spożywcę, nabywcę towarów na własny użytek, użytkownika. Nie istnieje uniwersalna, prawna definicja konsumenta – w polskim prawie pojęcie konsumenta zostało zdefiniowane w kodeksie cywilnym jako "osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową". Na gruncie przepisów Konstytucji RP konsument jest rozumiany jako osoba nabywająca towar na własny użytek.

Konsument jest, obok producenta, podstawowym uczestnikiem rynku. Relacje między tymi dwoma podmiotami są istotą funkcjonowania rynku. Gdy wielkość oferty sprzedaży oferowanej przez producentów przekracza zapotrzebowanie konsumentów mówi się o rynku konsumenckim. Gdy sytuacja jest odwrotna, to znaczy na rynku występują silne niedobory produktów i usług mówi się o rynku producenta. W sytuacji, gdy na rynku dominuje jeden producent, który może dyktować ceny i asortyment towarów mówi się o rynku monopolistycznym. W ekonomii i marketingu konsument jest pojęciem statystycznym, tzn. nie analizuje się konsumentów indywidualnie lecz jako pewien zbiór konsumentów, w którym występują znane tendencje i typowe zachowania.

Koszt (ekonomia)

Koszty – pojęcie księgowe. W analizie teoretycznej są to koszty, które obejmują zarówno wydatki poniesione w związku z wykorzystaniem danych zasobów, jak i koszty alternatywne (koszty utraconych możliwości – tj. koszty odzwierciedlające wartość najlepszej możliwej korzyści utraconej w wyniku dokonanego wyboru).

Niekiedy w analizie teoretycznej przyjmuje się, że koszty ekonomiczne obejmują również zysk normalny, tj. wynagrodzenie za czas poświęcony przez przedsiębiorcę oraz za jego umiejętności i zdolności.

Pojęcia przychody oraz koszty dotyczą perspektywy księgowej, a nie finansowej. Przychody i koszty tworzą rachunek zysków i strat.

Królewszczyzna

Królewszczyzna (królewszczyzny, domena królewska, dobra królewskie) – ziemie będące własnością (dominium) monarchy, istniały we wszystkich monarchiach europejskich.

Nauki ekonomiczne

Nauki ekonomiczne – jedna z dziedzin naukowych w Polsce zgodnie z uchwałą Centralnej Komisji do spraw Stopnii i Tytułów z dnia 23 czerwca 2003 roku w sprawie określania dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. z 2003 r. nr 40, poz. 586).

Nauki ekonomiczne dzielą się na następujące dyscypliny naukowe:

ekonomia

finanse (od 2011)

nauki o zarządzaniu

towaroznawstwoEkonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII wieku, od tego czasu mówi się o historii ekonomii – jednak już od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy ekonomiczne (np. podatki), które zgłębić można, studiując historię myśli ekonomicznej (lub względnie historię gospodarczą).

Z kolei zarządzanie (a dokładniej nauki o zarządzaniu) wyodrębniło się jako samodzielna dyscyplina naukowa dopiero pod koniec XIX wieku. Od tego momentu rozgranicza się w naukach ekonomicznych ekonomię i nauki o zarządzaniu jako subdyscypliny.

Podaż

Podaż ang. supply – to ilość dóbr, oferowana na rynku przez producentów. Podstawowym czynnikiem wpływającym na wysokość podaży jest cena, co jest prezentowane w formie graficznej za pomocą krzywej podaży.

W ekonomii terminu podaż używa się w dwóch kontekstach:

wielkość podaży – ilość dobra oferowana na rynku. Zmiany wielkości podaży są obrazowane przez ruch wzdłuż krzywej podaży;

funkcja podaży – różne ilości dobra, które będą oferowane na rynku w zależności od ceny dobra (zgodnie z prawem podaży). Zmiany funkcji podaży są obrazowane przez przesunięcia krzywej podaży.

Popyt

Popyt (ang. demand) – funkcyjna zależność między ceną produktu a jego ilością, którą skłonni są zakupić nabywcy. Na tę skłonność składa się chęć (determinowaną preferencjami) oraz ekonomiczna możliwość (determinowaną siłą nabywczą). W funkcji popytu (D) zmienną objaśniającą jest cena produktu (P), podczas gdy zmienną objaśnianą jest wielkość popytu (QD).

Wykresem funkcji popytu jest tzw. krzywa popytu. Należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy popytem a wielkością popytu. Popyt to cała funkcja, natomiast wielkość popytu to ilość dobra, jaką konsumenci chcą nabyć przy danej cenie. Wielkość popytu przy cenie p jest więc konkretnym elementem funkcji, któremu na krzywej popytu odpowiada jeden punkt.

Porto Alegre

Porto Alegre (wym. [ˈpoɾtʊ aˈlɛɡɾɪ]) – miasto w południowej Brazylii liczące razem z przedmieściami ponad 3 miliony mieszkańców.

Przychód

Przychód – pojęcie księgowe, które oznacza uzyskany lub należny wpływ wartości, korzyści materialnych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, działalności wykonywanej osobiście, pracy wykonywanej na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy oraz z nieruchomości, w tym ze sprzedaży takiej nieruchomości.

Najczęściej przychodem jest łączna wartość sprzedaży dóbr, towarów i usług netto (bez podatku VAT) w okresie rozliczeniowym (dzień, miesiąc, kwartał lub rok obrachunkowy).

Przychody to przypływy aktywów albo inne zwiększenie aktywów danego podmiotu lub zmniejszenie jego zobowiązań (lub kombinacja powyższych) wynikające z dostarczenia lub produkcji dóbr, świadczenia usług lub innych czynności będących podstawową działalnością danego podmiotu. (definicja z SFAC 6, par. 78)

W „Deklaracji APB nr 4" przychód został zdefiniowany jako: wzrost aktywów brutto lub spadek zobowiązań brutto uznanych i wycenionych zgodnie z akceptowanymi zasadami rachunkowości, który powstaje na skutek tych nakierowanych na osiągnięcie zysków działań [...] przedsiębiorstwa, które mogą zmienić wartość kapitału własnego... . (American Institute of Certified Public Accountants, APB No. 4)

Według art. 3 ust. 1 pkt 30 Ustawy o rachunkowości przychody należy rozumieć jako uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów, albo zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego (lub zmniejszenia jego niedoboru), w inny sposób niż wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli.

W świetle obowiązujących przepisów prawa podatkowego oraz zasad rachunkowości wyróżnia się:

przychody ze sprzedaży

przychody finansowe

przychody operacyjne.Przychodu nie stanowią uzyskane kredyty, wkłady własne akcjonariuszy itp.

Pojęcia przychód nie należy mylić z takimi pojęciami jak: dochód, utarg, zysk. Wysokość przychodów przedsiębiorstwa nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Podstawowymi wskaźnikami oceny finansowej przedsiębiorstwa są przepływy finansowe w postaci wpływów i wydatków przedsiębiorstwa.

Przychód w rachunkowości nie jest równoznaczny zgodnie z zasadą memoriałową z wpływem środków pieniężnych (choć może on być czasem tożsamy, np. przy sprzedaży gotówkowej), lecz przede wszystkim z powstaniem należności. W sprawozdaniu finansowym informacje o przychodach są prezentowane w rachunku zysków i strat (załącznik do UoR) i sprawozdaniu z całkowitych dochodów (według MSR). Ustawa o rachunkowości nie precyzuje kryteriów i momentu uznania przychodu w rachunku zysków i strat, szczegółowe wskazania na ten temat zawierają MSR 18 i 11.

Rynek (ekonomia)

Rynek (w ekonomii) – zespół mechanizmów umożliwiający kontakt producentów z konsumentami.

Rynek to całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunków w jakich one przebiegają. Na rynku konkurencyjnym tak dokonuje się ustalenia ceny oraz ilości dóbr. To także określona zbiorowość podmiotów gospodarujących zainteresowanych dokonywaniem operacji kupna-sprzedaży określonych dóbr, wartości lub usług. Część zbiorowości reprezentuje podaż (oferenci) zaś część popyt (nabywcy). Przeciwstawienie się popytu podaży w określonym miejscu oraz czasie prowadzi do ustalenia ceny wartości będącej przedmiotem obrotu – sprawia to iż dochodzą do skutku transakcje kupna sprzedaży.

Rynek jest instytucją, która umożliwia zawarcie transakcji między sprzedającym a kupującym. Każdy rynek ma określoną strukturę. Strukturę tę tworzą kupujący i sprzedający, którzy mogą być partnerami równorzędnymi lub też narzucać sobie nawzajem różne warunki, zależnie od “siły”, jaką dysponują. Przedmiotem transakcji dokonywanych pomiędzy kupującym i sprzedającym są dobra, usługi czy tytuły prawne.

Transakcja (finanse)

Transakcja – czynność zachodząca między sprzedającym i kupującym, która ma na celu wymianę towaru lub usługi. Transakcja finansowa kończy się umową sprzedaży.

Można wyróżnić:

Transakcję natychmiastową – umowę, w której strony zobowiązują się dokonać wymiany określonych towarów po uzgodnionej cenie niezwłocznie od momentu zawarcia umowy.

Transakcję terminową – umowę, w której cena ustalana jest w momencie zawarcia umowy, a dostawa i zapłata – w terminie późniejszym, określonym w umowie.

Transakcję wiązaną – umowę zawieraną wraz z zobowiązaniem, że kontrahent kupi lub sprzeda dodatkowo inny towar, oprócz towaru którego dotyczy transakcja.Na rynku walutowym transakcje natychmiastowe określa się mianem spot, a terminowe mianem futures.

Zysk

Zysk całkowity (π) – różnica między całkowitymi przychodami (total revenue, TR) przedsiębiorstwa uzyskanymi ze sprzedaży produktów, a całkowitymi kosztami poniesionymi na wytworzenie tych produktów (total cost, TC), czyli

Maksymalizacja zysku może stanowić cel dla prowadzonej działalności przez przedsiębiorstwo zarówno na rynku doskonale konkurencyjnym, jak i niedoskonale konkurencyjnym. Wielkość produkcji maksymalizującą zysk można wyznaczyć, porównując koszty całkowite z przychodami całkowitymi, ale najczęściej korzysta się ze zrównania kosztu krańcowego (marginal cost, MC) z przychodem krańcowym (marginal revenue, MR).

Na górnym rysunku są przedstawione wielkości całkowite: koszty, przychody i zyski. Przedsiębiorstwo maksymalizuje zysk, sprzedając 300 tys. róż miesięcznie. Na dolnym rysunku tę samą wielkość sprzedaży/produkcji wyznacza punkt przecięcia krzywej kosztu krańcowego z krzywą przychodu krańcowego.

Zysk przeciętny to zysk zarobiony ze sprzedaży każdej sprzedanej jednostki produktu. Zysk krańcowy to zysk zarobiony ze sprzedaży każdej kolejnej jednostki produktu.

Nauki społeczne
nauki społeczne
nauki ekonomiczne
nauki prawne
nauki interdyscyplinarne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.