Dawid (król Izraela)

Dawid (hebr. ‏דָּוִד‎ Dāwiḏ, arab. ‏داود‎ Dāʾūd) (ur. ok. 1040 p.n.e. – zm. ok. 970 p.n.e.) – postać biblijna, król Izraela od ok. 1010 p.n.e., poeta. Najmłodszy syn Jessego z Betlejem, ojciec Salomona. Ojciec rodu Dawidytów.

Dawid
‏דָּוִד‎
król Judy, król Izraela
'King David', painting by Giovanni Francesco Barbieri (il Guercino) c. 1768
król Judy
Okres od 1010 p.n.e.
do 1003 p.n.e.
Król Izraela i Judy
Okres od 1003 p.n.e.
do 970 p.n.e.
Poprzednik Iszbaal
Następca Salomon
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia ~1040 p.n.e.
Betlejem?
Data i miejsce śmierci ~970 p.n.e.
Jerozolima
Miejsce spoczynku Grób Dawida?
Ojciec Jesse
Żona Mikal
Żona Abigail
Dzieci Kileab
Żona Achinoam
Dzieci Amnon
Żona Maaka
Dzieci Absalom, Tamar
Żona Chaggita, Abitala, Egla, Batszeba, Abiszag
Dzieci Adoniasz, Szefatiasz, Jitream, Szimea, Szobab, Natan, Salomon, Jibchar, Eliszua, Nogah, Nefeg, Jafija, Eliszama, Eliada, Elifelet
André Beauneveu 001
Król Dawid – André Beauneveu (1402)

Biografia Dawida w relacji biblijnej

Młodość

Gardner-The Shepherd David
Dawid pasterzem owiec – Elizabeth Jane Gardner

Jako najmłodszy z synów Jessego pełnił w domu podrzędne funkcje i zajmował się głównie pasterstwem. Dawid został namaszczony na króla przez sędziego i proroka Samuela, który namaścił również poprzedniego króla Saula, lecz później popadł z nim w spór[1]. Namaszczenie to odbyło się w tajemnicy.

Na dworze króla Saula

Po raz pierwszy związał się z dworem, gdy przypadkowo zjawił się wśród armii żydowskiej przygotowującej się do walki z Filistynami. Dawid jako jedyny podjął wyzwanie rzucone przez filistyńskiego wojownika Goliata, nagrodą za jego zabicie miało być m.in. małżeństwo z królewską córką. Po jego zabiciu Dawid zyskał początkowo sympatię królewską, lecz szybko utracił ją, gdy Saul dostrzegł, że w pieśniach lud wynosi Dawida ponad niego. Mimo to przyznał mu dowództwo armii w nadziei, że spotka go klęska.

Według innej wersji Dawid trafił na dwór Saula, ponieważ poszukiwano kogoś, kto umiał grać na harfie[2].

Walka z Saulem, świętość osoby króla

Dawid początkowo ukrywał się wraz ze zwolennikami w sąsiednich krajach (Moab) lub na pustyniach. Saul kilkukrotnie podejmował daremne próby schwytania swego przeciwnika. Podczas ich trwania kilka razy Dawid dostawał się potajemnie do obozu Saula i dwukrotnie demonstracyjnie darował królowi życie uzasadniając to nietykalnością namaszczonej osoby króla. Następnie przez pewien czas służył u filistyńskiego króla, Akisza z Gat, skąd, po pewnym czasie, został wygnany.

Król Dawid

Gentile da Fabriano 026
Król Dawid – Gentile da Fabriano (1423)

Gdy Saul zmarł, Dawid zgodnie z koncepcją świętości osoby pomazańca skazał na śmierć żołnierza, który go zabił, mimo że zrobił to na prośbę Saula. Następnie udał się do Hebronu, gdzie został ogłoszony królem Judy, największego z pokoleń Izraela. Po krótkim okresie walk z Iszbaalem, synem Saula, po jego śmierci (której sprawców również skazał na śmierć) został królem całego Izraela (ok. 1008 p.n.e.). Potem zaatakował swoich niedawnych sojuszników, Filistynów. Podbił ich oraz inne ludy. Po zakończeniu podbojów jego państwo rozciągało się od Eufratu na północy, do Potoku Egipskiego na południu, oraz od Morza Śródziemnego na zachodzie do Pustyni Syryjskiej na wschodzie. Prawdopodobnie zdobył twierdzę Jebusytów położoną na Syjonie (pd. wzgórzu Jerozolimy), później całe miasto w 1003 p.n.e.[3]. Syjon uczynił swoją rezydencją, a z Jerozolimy stworzył główny ośrodek religijny i stolicę Izraela.

Król Dawid troszczył się o poddanych. Dbał aby zawsze triumfowała sprawiedliwość. Zjednoczył społeczeństwo izraelskie w jeden naród. Zapisał się w pamięci poddanych jako doskonały wódz wojskowy.

Żony i potomstwo

Francesco Hayez 005
Batszeba w kąpieli – Francesco Hayes’a

Pierwszą żoną Dawida była Mikal, córka Saula. Jeszcze zanim został królem poślubił Abigail i Achinoam z Jizreel. W czasie panowania w Hebronie żonami Dawida zostały Maaka, Chaggita, Abitala i Egla. Po przeniesieniu stolicy z Hebronu do Jerozolimy Dawid „wziął sobie jeszcze nałożnice i żony z Jerozolimy”[4] – spośród nich z imienia znana jest jedynie Batszeba. Pod koniec życia do haremu izraelskiego króla trafiła Abiszag.

Synami Dawida byli kolejno:

  • Amnon – syn Achinoam z Jizreel, ur. w Hebronie,
  • Kileab – syn Abigail, ur. w Hebronie,
  • Absalom – syn Maaki z Geszur, ur. w Hebronie,
  • Adoniasz – syn Chaggity, ur. w Hebronie,
  • Szefatiasz – syn Abitali, ur. w Hebronie,
  • Jitream – syn Egli, ur. w Hebronie,
  • Szimea[5] lub Szammua[6] – syn Batszeby, ur. w Jerozolimie, zapewne identyczny z dzieckiem, którego śmierć przepowiedział prorok Natan,
  • Szobab – syn Batszeby, ur. w Jerozolimie,
  • Natan – syn Batszeby, ur. w Jerozolimie,
  • Salomon – syn Batszeby, ur. w Jerozolimie,
  • Jibchar – ur. w Jerozolimie,
  • Eliszua – ur. w Jerozolimie,
  • Nogah – ur. w Jerozolimie,
  • Nefeg – ur. w Jerozolimie,
  • Jafija[7] lub Jafia[8] – ur. w Jerozolimie,
  • Eliszama – ur. w Jerozolimie,
  • Eliada[9] lub Beeliada[10] – ur. w Jerozolimie,
  • Elifelet[10] lub Elpalet[9] – ur. w Jerozolimie.

Działalność polityczna

Davids-kingdom
Królestwo Izraela w momencie śmierci króla Dawida

Dążył do zjednoczenia plemion Izraela, odparcia wrogów i powiększenia terytoriów państwa. Podbił i włączył do monarchii izraelskiej jako prowincje – Edom, Moab, Ammon oraz okręg Aram-Damaszek. Ujarzmił Filistynów, zostawiając im jednak autonomię pod rządami własnych królów. W szczytowym okresie jego imperium rozciągało się od Potoku Egipskiego na południu, do górnego Eufratu na północnym wschodzie oraz od Morza Śródziemnego na zachodzie, do Pustyni Syryjskiej na wschodzie. W skład obszaru tego imperium wchodziły w przybliżeniu terytoria dzisiejszego Izraela, Palestyna i Jordanii.

Działalność religijna

Sprowadził do Jerozolimy Arkę Przymierza (ok. 1000 p.n.e.). Zaplanował budowę wielkiej świątyni. Uznawany jest za inicjatora kultu JHWH w Jerozolimie.

Pomimo że był głęboko religijny, uwiódł Batszebę, żonę jednego ze swoich dowódców. Gdy dowiedział się, że owocem ich romansu będzie syn, męża Batszeby, Uriasza Hetytę wysłał na śmierć ustawiając go w pierwszej linii na polu walki. Po śmierci Uriasza, ożenił się z Batszebą. Jego grzech cudzołóstwa uświadomił mu prorok Natan, po czym Dawid ukorzył się przed Bogiem i prosił o przebaczenie.

Biblijna Księga Psalmów przypisuje Dawidowi autorstwo 73 z nich. Biblia określa go jako poetę i pieśniarza, grającego na cytrze, flecie, niekiedy na harfie (co wynika z błędnego tłumaczenia).

Historyczność i źródła informacji o postaci Dawida

Życie oraz rządy Dawida opisują biblijne Księgi Samuela, 1 Księga Królewska i Księga Kronik.

Witold Tyloch, polski laicki historyk twierdzi:

Quote-alpha.png
Późna data ostatecznej kompilacji nie pozbawia Ksiąg Samuela ich historycznej wartości. Obiektywizm w referowaniu wydarzeń, prostota oraz oszczędność wyrazu, także żywość i barwność narracji nadają w sumie tym źródłom duże znaczenie. Wśród nich wyróżnia się szczególnie „Kronika dworu Dawida”. Źródło to bowiem nie stara się ukryć błędów Dawida, ani przemilczeć trudności, z którymi musiał walczyć. Nie ma więc powodu, by wątpić w jego wczesne pochodzenie. Powstało ono zapewne wkrótce po panowaniu Dawida i nie ma sobie równego pod względem wieku i uczciwości przekazu[11].

Księgi Kronik mają charakter wtórny wobec Ksiąg Samuela i powtarzają większość ich relacji, przy czym starają się złagodzić wizerunek króla.

O „domu Dawida” wzmiankuje inskrypcja na steli z Tel Dan (850-835 p.n.e.), podobnie „wyżyny Dawida” wspomina inskrypcja z Karnaku faraona Szeszonka I z 945 p.n.e. Kwestionowany jest natomiast wpis na steli Meszy. Wykopaliska w Jerozolimie, m.in. w Ofel stwierdzają, że rozmiary ówczesnej stolicy Izraela, jak i znaczenie kraju w czasach Dawida były mniejsze niż portretowane przez Biblię[12]. Profesor archeologii Ze'ev Herzog napisał że Dawid stał na czele co najwyżej kilku plemion a obszar nad którym sprawował władzę był niewielki[13]. Profesor Jacob L. Wrigh jest zdania że:

Quote-alpha.png
najbardziej popularne legendy dotyczące Dawida zostały wymyślone przez kolejne generacje. Zabicie Goliata, wyczyny na dworze króla Saula, relacja z Jonatanem oraz Mikal, jego los jako uciekiniera, sukcesy militarne na wygnaniu, romans z Batszebą, wojna z Absalomem i sukcesja tronu przez Salomona - wszystkie te plastyczne opisy zostały wykreowane przez późniejszych autorów[14].

Na górze Syjon znajduje się domniemany Grób Dawida, którego autentyczność jest jednak wątpliwa.

Symbolika Dawida w społeczeństwie żydowskim

Star of David
Gwiazda Dawida

Dawid dla Żydów jest symbolem tożsamości narodowej, wzorem idealnego władcy. Sześcioramienna gwiazda Dawida umieszczona na fladze Izraela jest symbolem ojczyzny Żydów. Rzekomy związek tego znaku z królem Dawidem jest bardzo dyskusyjny ze względu na jego ważne znaczenie w okultyzmie, a także wzmianki w samej Biblii o bałwochwalczej gwieździe Kijjuna (Remfana) czczonej przez Izraelitów.

W chrześcijaństwie

Jego wspomnienie obchodzone jest zgodnie z Martyrologium Rzymskim 29 grudnia, Grecy wspominają go w niedzielę po Bożym Narodzeniu, 9 grudnia Koptowie, Melechici 2 grudnia, a Ormianie 22 grudnia[15][16].

Król Dawid w sztuce

Wiesiołowski David playing the harp
Ludwik Wiesiołowski "Dawid grający na harfie"

Bogactwo fabularne historii Dawida oraz niejednoznaczność moralna jego postępowania inspirowały wielu artystów.

Rzeźba

Znane rzeźby przedstawiające króla Dawida:

Literatura

  • Joseph Heller, Bóg Wie (God Knows), 1984 – w której starzejący się władca opowiada w formie długiego monologu o swoim życiu. Zamiast heroizmu i świętości bohatera, Heller podkreśla jego zazdrość, pożądanie, ale i samotność wobec Boga i ludzi.
  • Juan Bosch, David. Biography of a King, 1966.
  • Allan Massie, King David, 1995 – powieść opisująca życie Dawida, przedstawiająca jego relację z Jonatanem jako związek homoseksualny.

Film

  • David w reżyserii Harry’ego Southwella (1924),
  • Dawid i Betszeba w reżyserii Henry’ego Kinga (1951), w roli Dawida Gregory Peck,,
  • The Story of David w reżyserii Davida Lowella Richa i Alexa Segala (1976),
  • Król Dawid w reżyserii Bruce’a Beresforda (1986), w roli Dawida Richard Gere,
  • Dawid w reżyserii Roberta Markowitza (1997).
  • Biblia odc. 2 (2013)

Zobacz też

Przypisy

  1. Alfred Tschirschnitz: Dzieje ludów biblijnych. Warszawa: M. Sadren i S-ka, 1994, s. 235-236. ISBN 83-86340-00-3.
  2. 1Sam 16,16-23 w przekładach Biblii.
  3. 1Krn 11,4-5 w przekładach Biblii.
  4. 2Sam 5,13 w przekładach Biblii.
  5. Pierwsza Księga Kronik 3,5.
  6. Druga Księga Samuela 5,14; Pierwsza Księga Kronik 14,4.
  7. Druga Księga Samuela 5,13.
  8. Pierwsza Księga Kronik 3,7.
  9. a b Pierwsza Księga Kronik 3,8.
  10. a b Pierwsza Księga Kronik 14,6.
  11. Witold Tyloch: Dzieje ksiąg Starego Testamentu. Szkice z krytyki biblijnej. Warszawa: Książka i Wiedza, 1985, s. 131. ISBN 83-05-11372-8.
  12. Por. np. Israel Finkelstein, The Bible Unearthed, 2001.
  13. Ze'ev Herzog: Deconstructing the walls of Jericho (ang.). [dostęp 24 października 2018].
  14. Jacob L. Wright: David, King of Judah (Not Israel) (ang.). [dostęp 24 października 2018].
  15. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 2: D-G. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 15-18. ISBN 83-7097-374-4.
  16. Antonio Galuzzi: San Davide (wł.). [dostęp 2009-08-12].

Linki zewnętrzne

29 grudnia

29 grudnia jest 363. (w latach przestępnych 364.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 2 dni.

Batszeba

Batszeba (zwana też Betsabe, hebr. בת שבע; zm. po 970 p.n.e.) – postać biblijna, jedna z żon Dawida, króla starożytnego Izraela. Według przekazu biblijnego jej pierwszym mężem był Uriasz Hetyta. Gdy zaszła w ciążę z Dawidem, doprowadził on do śmierci Uriasza, a następnie poślubił wdowę po nim. Z Dawidem Batszeba miała czterech synów – m.in. Salomona, przyszłego króla.

Genubat

Genubat (ur. przed 970 p.n.e.) – syn Hadada, potomek królów Edomu.

Urodził się w Egipcie, gdzie jego ojciec schronił się po tym jak Dawid, król Izraela, zajął Edom.

Był siostrzeńcem egipskiej królowej Tachpnes. Wychowywał się na jej dworze wraz z synami faraona.

Gianni Garko

Gianni Garko, właśc. Giovanni Garcovich (ur. 15 lipca 1935 roku w Zadarze , w Dalmacji, we Włoszech) – włoski aktor filmowy, teatralny i telewizyjny.

Dorastał w Zadarze. W 1948 r. przeniósł się do Triestu, gdzie występował w Piccolo Teatro di Trieste. Następnie podjął studia na Accademia Nazionale d'Arte Drammatica w Rzymie, gdzie rozpoczął obiecującą karierę w teatrze; w sztuce Veglia la mia casa, angelo (1958) w reżyserii Luchino Viscontiego. Debiutował na ekranie w Zawsze zwycięski (Pezzo, capopezzo e capitano, 1958) obok Vittorio De Sica. Potem grał różnego rodzaju role w spaghetti westernach i komediach włoskich. W 1964 r. występował na scenie Teatro Lirico w Mediolanie w komedii Carla Goldoniego Awantura w Chioggi.

W serialu Kosmos 1999 (Space: 1999, 1975) pojawił się w roli astronauty Tony'ego Cellini. W telenoweli Życie (Vivere, 2002-2004) wystąpił w roli przedsiębiorcy Pierfrancesco Moretti. Wziął również udział w reklamach, m.in. oliwy z oliwek i wina.

W latach 1973-1986 związany był z Susanną Martinkovą.

Max von Sydow

Max Carl Adolf von Sydow (ur. 10 kwietnia 1929 w Lund) – szwedzki aktor filmowy znany przede wszystkim z wielu filmów wyreżyserowanych przez Ingmara Bergmana.

Święci prawosławni

Święci Kościoła prawosławnego ogłaszani są przez Święty Sobór Biskupów lokalnego Kościoła (w Polsce – Święty Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego) poprzez kanonizację, a następnie decyzją władz pozostałych Kościołów lokalnych włączani są do grona świętych, czczonych w tychże Kościołach.

Zgodnie z postanowieniami VII Soboru Powszechnego w Nicei (rok 787) prawosławni oddają cześć (gr. προσκύνηση – pokłon, w odróżnieniu od gr. λατρεία – adoracja, przynależna jedynie Bogu) świętym, przede wszystkim ich relikwiom, jako przebóstwionym ciałom świętych, oraz przedstawiającym ich ikonom.

Do ustanowienia Świętego Synodu, który przejął na wyłączność prawo do kanonizacji; synody lokalne w latach 1547–1721 wyniosły na ołtarze jako świętych 180 postaci.

Wspomnienia świętych przypisane są do każdego dnia roku liturgicznego (od kilku do kilkudziesięciu pozycji na dzień), funkcjonują w tekstach liturgicznych Jutrzni, Nieszporów oraz Boskiej Liturgii (poetyckie strofy tzw. stichery, tropariony czy kondakiony), w których opowiada się o rodzaju ich świętości i wydarzeniach z życia. Dniem szczególnego wspomnienia świętych jest sobota, co wiąże się z uwydatnieniem hymnografii świętych, przypadających na ten dzień. Prawosławni obchodzą również dzień Wszystkich Świętych, kiedy w sposób symboliczny wspominani są kanonizowani w historii Kościoła prawosławnego. Jest to święto ruchome, które wypada w pierwszą niedzielę po święcie Zstąpienia Ducha Świętego na apostołów (Pięćdziesiątnicy). Kult świętych prawosławnych jest rozpowszechniony na cały świat prawosławny (kanonizowanych w wieku XX ma charakter raczej lokalny).

Królowie Judy i Izraela
Królowie zjednoczonego Izraela
Królowie Judy
(państwo południowe)
Królowie Izraela
(państwo północne)
Prorocy islamu w Koranie
Patriarchowie od Adama do Dawida w Biblii
Od Stworzenia do Potopu
Linia Kaina
Patriarchowie po Potopie
Pokolenie Judy do
Zjednoczonego Królestwa Izraela

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.