David Ricardo

David Ricardo (ur. 19 kwietnia 1772 w Londynie, zm. 11 września 1823 w Gatcombe Park) – angielski ekonomista, zaliczany do grona klasyków ekonomii.

David Ricardo
David Ricardo
Data i miejsce urodzenia 19 kwietnia 1772
Londyn
Data i miejsce śmierci 11 września 1823
Gatcombe Park
Zawód, zajęcie ekonomista
Narodowość angielska

Kontekst historyczny

David Ricardo był synem londyńskiego bankiera, szybko zaczął pracować w przedsiębiorstwie ojca. Młody Ricardo pod wpływem swojej przyszłej żony zmienił wyznanie z religii mojżeszowej na katolicyzm[1]. Na skutek zmiany wyznania jak i na skutek nie akceptowalnego przez rodzinę ożenku, zerwał z nią kontakt i zaczął robić majątek na własną rękę. W wieku 25 lat Ricardo był jednym z najbogatszych ludzi w Anglii, jago majątek był szacowany na 1,6[2] mln funtów sterlingów. Będąc zamożnym człowiekiem osiadł w zakupionym majątku ziemskim w Gatcombe Park, poświęcając się polityce i pracy naukowej. Zajmował się chemią, mineralogią, geologią i matematyką. W 1807 roku założył Geologiczne Towarzystwo Anglii. Ricardo kupił sobie miejsce w parlamencie, był członkiem Partii Wigów, której przewodniczył jego przyjaciel James Mill. Działalność polityczna zainspirowała go do badań nad ekonomią. W 1821 założył Klub Ekonomii Politycznej, skupiający wielu wybitnych ekonomistów.

Głównym dziełem Ricardo jest publikacja „Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania”. Najważniejszymi jego teoriami są:

Z jednej strony David Ricardo uważany jest za kontynuatora myśli Adama Smitha (chociaż zrywa z luźną kombinacją teorii i realiów historycznych, czyli sposobem opisu zjawisk gospodarczych używanym przez Smitha - zamiast tego używa abstrakcyjnych modeli teoretycznych), z drugiej za prekursora Karla Marksa. Uważał, że ludzie powinni wykonywać te czynności, w których są najmniej gorsi, że człowiek nie może być w czymś najlepszy, tylko najmniej gorszy.

Posługiwał się abstrakcją, traktował model teoretyczny jako podstawę dobrej polityki.

Zanim rozpoczął karierę naukową i polityczną, dorobił się majątku jako makler obligacji rządowych. W wieku 40 lat należał do stu najbogatszych Anglików.

Zasady ekonomii politycznej

Ricardo - Opere, 1852 - 5181784
Works, 1852

Do najbardziej znanych dzieł Ricardo zaliczają się Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania (tutaj w wersji angielskiej). Ricardo otwiera w niej pierwszy rozdział stwierdzeniem, iż wartość produktu ma swe źródło w pracy. Teorię tę opatruje nazwą laborystycznej teorii wartości lub po prostu teorią wartości opartej na pracy. W tym samym rozdziale pokazuje także, że cena rynkowa nie w pełni odpowiada rzeczywistej wartości produktu. Rozpatrywaniem tego zagadnienia zajmował się do końca życia.

Książka wprowadza pojęcie teorii kosztów komparatywnych. Teoria ta mówi, że kraje, nawet jeśli produkują jakiś produkt efektywnie, to często nie doceniają wyższych zysków płynących z wyspecjalizowania się w tym, co produkują najlepiej, a co mogą sprzedać innym krajom korzystniej. Ricardo wierzył, że płace winny być poddane grze rynkowej, w wyniku czego nie trzeba wprowadzać restrykcji na sprowadzane z zagranicy towary, zwłaszcza produkty rolne.

Zyski płynące ze stosowania teorii korzyści komparatywnych w praktyce wpływają zarówno na podział dochodu, jak i oddziałują pozytywnie na wzrost dochodów. Mimo że handel zagraniczny nie przynosi zysków bezpośrednio, zyski osiągane są przez utrzymywanie płac na stałym, niskim poziomie.

Teoria płacy

Ricardo wierzył, że w długim okresie, ceny odzwierciedlają koszty produkcji i tym samym są cenami naturalnymi. Naturalna cena produkcji to w praktyce koszt pracy wynikający z zatrudnienia robotników. Jeżeli płace odpowiadają naturalnej cenie pracy, to oznacza to, że są one utrzymywane na najniższym możliwym poziomie tj. poziomie, który pozwala tymże robotnikom przetrwać i minimalnie egzystować. Ricardo idzie jednak o krok dalej, niż Smith. W swoich rozważaniach za owo minimum obiera pewne minimum socjalne - zależne nie tylko od biologicznych determinant przetrwania, ale także od otoczki kulturowej w danym społeczeństwie. Jednakże dobra sytuacja gospodarcza może spowodować, że płace wzrosną wyraźnie ponad poziomem minimalnej egzystencji robotników. Wtedy to, w ramach redukcji kosztów producenci zwalniają niektórych pracowników i ci stają się bezrobotnymi. Chcąc być ponownie zatrudnionymi, muszą ubiegać się o niższą płacę. Ponadto uważał, że za swój nędzny los odpowiedzialni są sami robotnicy, którzy powinni regulować swój przyrost naturalny. Ricardo opowiadał się przeciwko wszelkiej pomocy socjalnej dla najuboższych, która według niego, powoduje pogorszenie losu robotników, ponieważ wpływa na zwiększenie ich liczby, a tym samym wzrost podaży rąk do pracy, co prowadzi w konsekwencji do obniżenia płacy roboczej. Mamy tu wyraźne nawiązanie do teorii ludności Thomasa Roberta Malthusa.

Zobacz też

Przypisy

  1. Galbraith J.K.: Ekonomia w Perspektywie - Krytyka Historyczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1992, str. 95
  2. Zagóra-Jonszta U.: Wykłady z Historii Myśli Ekonomicznej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 1996 str. 65
Bezrobocie technologiczne

Bezrobocie technologiczne – bezrobocie wynikające z postępu technologicznego, który powoduje zastępowanie pracy ludzi pracą maszyn i urządzeń.

W literaturze przedmiotu od XVIII wieku trwa dyskusja na ile bezrobocie takie ma charakter trwały (strukturalny), a na ile jest to bezrobocie o charakterze tymczasowym (frykcyjnym), tj. trwające do chwili przesunięcia zasobów zwolnionej siły roboczej do nowych zastosowań. Analizowane jest także powiązanie bezrobocia technologicznego z międzynarodowym podziałem pracy, transferem technologii i trwałością ubóstwa w krajach rozwijających się.

Bezrobocie technologiczne było przedmiotem klasycznych analiz autorów, takich jak James Steuart, Adam Smith, Jean-Baptiste Say, Thomas Malthus, David Ricardo, John Maynard Keynes i Karl Marx. Na początku XXI wieku wpływowe prace dotyczące bezrobocia technologicznego opublikowali m.in. Jeremy Rifkin, Erik Brynjolfsson i Andrew McAfee.[potrzebny przypis]

Ekonomia klasyczna

Ekonomia klasyczna – szkoła myśli ekonomicznej, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII w. przez Adama Smitha, uważana za pierwszy współczesny, naukowy kierunek ekonomiczny. Do najważniejszych przedstawicieli kierunku poza Adamem Smithem zalicza się Williama Petty, Davida Ricardo, Thomasa Malthusa, Johna Stuarta Milla oraz Johanna Heinricha von Thünena. Niektórzy autorzy, jak na przykład John Maynard Keynes, rozszerzają definicję ekonomii klasycznej także na Karola Marksa.

Gatcombe Park

Gatcombe Park - wiejska rezydencja i posiadłość królewska położona w hrabstwie Gloucestershire, pięć mil na południe od miasta Stroud. Obecnie stanowi główne miejsce zamieszkania księżniczki Anny i jej męża, wiceadmirała Timothy'ego Laurence'a.

Położona na terenie posiadłości willa została zbudowana w latach 1771-1774 dla zamożnego miejscowego krawca, Edwarda Shepparda. Następnie dobra te kupił jeden z ojców nowoczesnej ekonomii, David Ricardo, który przeprowadził przebudowę. Posiadłość dość długo pozostawała własnością jego spadkobierców, aż w końcu została sprzedana kolekcjonorewi sztuki Samuelowi Courtauldowi. Ten z kolei zapisał ją w testamencie swojemu zięciowi, późniejszemu ministrowi spraw wewnętrznych Rabowi Butlerowi. W 1976 odkupiła ją Elżbieta II i przeznaczyła na dom dla swojej jedynej córki, księżniczki Anny, oraz jej pierwszego męża, kapitana Marka Philipsa. W 1978 powiększono ją o sąsiednią posiadłość, Aston Farm. Gdy w 1992 małżeństwo księżniczki rozpadło się po 19 latach związku, kapitan Philips dostał na odchodne Aston Farm, gdzie do dziś mieszka ze swoją drugą żoną.

Sama księżniczka jeszcze w grudniu tego samego roku ponownie wyszła za mąż, jednak początkowo wolała mieszkać ze swym drugim mężem w wynajmowanym mieszkaniu w Londynie, a następnie w Pałacu Buckingham. Później jednak wróciła wraz z małżonkiem do Gatcombe Park, gdzie do dziś spędza dużą część czasu. W czasie pobytów w stolicy korzysta natomiast ze swojego apartamentu w Pałacu św. Jakuba.

George Reisman

George Reisman (ur. 13 stycznia 1937 w Nowym Jorku) – amerykański ekonomista.

Reisman, emerytowany profesor ekonomii Uniwersytetu Pepperdine, w stanie Kalifornia, jest m.in. autorem książki The Government Against the Economy oraz ponadtysiącstronicowego dzieła Capitalism: A Treatise on Economics. Promotorem jego przewodu doktorskiego na Uniwersytecie Nowojorskim był Ludwig von Mises. Reisman jest gorącym orędownikiem wolnego rynku i kapitalizmu leseferystycznego.

Jego Capitalism jest próbą syntezy brytyjskiej ekonomii klasycznej i szkoły austriackiej przez połączenie doktryn filozofów takich takich jak Adam Smith, David Ricardo, James Mill i John Stuart Mill z myślami ekonomistów: Carla Mengera, Eugena von Böhm-Bawerka czy Ludwiga von Misesa.

Reisman blisko współpracował z Ayn Rand, z której filozofią obiektywizmu mocno się identyfikuje.

Henry Charles Carey

Henry Charles Carey (15 grudnia 1793 - 13 października 1879) - amerykański ekonomista, urodzony w Filadelfii. Ze względu na bliskie kontakty z Frédériciem Bastiatem oraz podobne poglądy, czasami zalicza się go do nurtu poźnej klasycznej ekonomii francuskiej.

Z zawodu był księgarzem i wydawcą, w czym kontynuował tradycję swojego ojca. Dorobiwszy się majątku na pracy wydawniczej poświęcił się pisarstwu.

Ze względu na znaczącą obecność konkurencyjnych towarów brytyjskich na rynku amerykańskim w połowie XIX wieku oraz niszy poziom rozwoju przemysłowego, wielu ekonomistów amerykańskich postulowało daleko posuniętą ochronę rynku wewnętrznego. Poglądy Careya wpisywały się w główny nurt protekcjonistycznych poglądów ekonomicznych.

Carey przeciwstawiał się także ludnościowej teorii Thomasa Malthusa oraz teorii renty gruntowej Davida Ricarda.

Najważniejsze dzieła:

Zasady ekonomii politycznej (1837 - 1840)

Harmonia interesów rolnika, przemysłowca i kupca (1851)

Historia myśli ekonomicznej

Historia myśli ekonomicznej – dyscyplina naukowa o charakterze teoretycznym, zajmująca się badaniem i opisywaniem procesu kształtowania się poglądów ekonomicznych w ujęciu historycznym. W naukowy sposób wyjaśnia przyczyny powstawania, przenikania i zanikania poglądów, idei oraz teorii ekonomicznych, jak również krytycznie analizuje historyczny dorobek ekonomistów.

John McCulloch

John Ramsay McCulloch (ur. 1 marca 1789, zm. 11 listopada 1864) – angielski ekonomista, przedstawiciel angielskiej ekonomii klasycznej, kontynuator myśli Davida Ricarda, uznawany za lidera szkoły ricardiańskiej po jego śmierci. Był profesorem ekonomii politycznej w Londynie.

Ważnym wkładem McCullocha w teorię ekonomii było sformułowanie kategorii wartości realnej i wartości wymiennej. Upatrywał on źródło wartości w szeroko pojmowanej pracy. Był apologetą ustroju przemysłowo-kapitalistycznego i przeciwnikiem ustaw zbożowych.

Laborystyczna teoria wartości

Laborystyczna teoria wartości jest teorią ekonomiczną, wedle której prawdziwa wartość towarów jest związana ze społecznie potrzebną pracą potrzebną do ich wyprodukowania.

Według Marksa sposobem na mierzenie wartości, jest określenie ilości społecznie potrzebnej pracy zawartej w danym produkcie. Dzięki tej teorii możliwe jest według niego mierzenie wartości pracy, co w połączeniu z ceną pracy (minimum jakie pracodawcy wypłacają robotnikom) mogłoby posłużyć do mierzenia wyzysku robotników. Sposobem na zmierzenie wartości pracy wykwalifikowanej miałoby być porównanie wartości wymiennej dóbr wyprodukowanych przez wykwalifikowanych robotników z dobrami wyprodukowanymi przez niewykwalifikowanych robotników. Takie podejście zakłada jednak, że następuje wymiana po wartości czystej pracy zawartej w produkcie.

Marks dopuszczał jednakże, żeby dobra były sprzedawane za wartości odchylające się od wartości wynikającej z pracy, jednak zakłada on występowanie mechanizmu zmieniającego ceny w kierunku ich prawdziwej wartości.

W 3 tomie „Kapitału” Marks stwierdził, że odchylenia od wartości dóbr są to fluktuacje wokół prawdziwej wartości dobra.

Marks wyjaśniał też inflację (deflację) jako wynikające ze wzrostu (spadku) wartości pracy dóbr lub spadku (wzrostu) wartości pracy złota.

Problemem z laborystyczną teorią wartości jest dokładna definicja społecznie potrzebnej pracy, społeczna potrzeba będąc w generalnym sensie tego słowa potrzebą uzależnioną od subiektywnych wyborów konsumentów wyznacza wartość w zależności od decyzji konsumentów.

Występuje wiele różnych sposobów obliczania wartości pracy, które posiadają jednak jeden wspólny element, mianowicie tezę, że „wartość” wymienianego dobra lub usługi jest, powinna być, ma skłonności by być lub może być rozpatrywana jako proporcjonalna do ilości pracy potrzebnej do jej wytworzenia (wliczając pracę potrzebną do wykonania lub wydobycia surowców i półproduktów oraz użytych narzędzi).

Różnorakie laborystyczne teorie wartości dominowały wśród ekonomistów klasycznych do połowy dziewiętnastego wieku. Szczególnie związani z nimi byli Adam Smith i David Ricardo. Od tego czasu laborystyczna teoria wartości jest najczęściej utożsamiana z ekonomią marksistowską, gdyż leżała u jej podstaw, podczas gdy dzisiejsi ekonomiści głównego nurtu opowiadają się w większości za użytecznością krańcową.

Leseferyzm

Leseferyzm (fr. laissez faire – pozwólcie czynić; laissez passer - pozwólcie przechodzić, laissez aller) – sformułowany przez francuskich fizjokratów, ale najpełniej zrealizowany w dziewiętnastowiecznej Wielkiej Brytanii pogląd filozoficzno-ekonomiczny głoszący wolność jednostki w wymiarze społeczno-ekonomicznym.

Za popularyzatora tego określenia uznaje się Vincenta Gournaya, nauczyciela ekonomii Jacquesa Turgota. Wyraża dążenie do wolności gospodarowania oraz wyzwolenie z wszelkich zależności feudalnych. Rola państwa miała być ograniczona do roli nocnego stróża, który miał strzec fundamentalnych zasad wolności gospodarowania i prywatnej własności. Rozumowanie leseferystów nie jest oparte na założeniu, że każdy człowiek kieruje się tylko zasadą korzyści materialnej (homo oeconomicus). Korzyścią, którą chce osiągnąć człowiek jest usunięcie pewnego dyskomfortu, który może mieć różny charakter (chęć posiadania, świadomość trwania innej osoby w niedostatku, nieznanie swojego miejsca na ziemi i wiele innych). Zespół poglądów leseferystów związany był ściśle z oświeceniowymi koncepcjami wolności jednostki oraz ideą praw naturalnych.

Według jego zwolenników, w gospodarce opartej na leseferyzmie jedynym regulatorem jest cena, brak jest jakiejkolwiek ingerencji państwa w procesy rynkowe (przeciwieństwo interwencjonizmu). Leseferyzm oznacza działanie w warunkach „wolności osobistej”, „równości wobec prawa”, poszanowania „własności prywatnej”, a rolę państwa sprowadza wyłącznie do pozycji gwaranta „podstawowych swobód obywatelskich” i dlatego też z założenia państwo nie może ingerować w sferę ekonomiczną.

Leseferyzm został urzeczywistniony w XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii, a sama polityka leseferyzmu utożsamiana jest z liberalizmem gospodarczym, któremu dała swój początek.

Adam Smith i David Ricardo – twórcy ekonomii klasycznej, głosili idee leseferyzmu[potrzebny przypis]. Smith utrzymywał, że rola państwa powinna ograniczyć się do: przestrzegania prawa i utrzymania porządku, dostarczania pewnych dóbr publicznych (których nie dostarczyłyby przedsiębiorstwa prywatne) oraz obrony narodowej[potrzebny przypis].

Obecnie zwolennikami leseferyzmu są niektóre środowiska konserwatywno-liberalne oraz libertariańskie. Leseferyzm wykorzystywał m.in. Benito Mussolini do udobruchania prawicowej opozycji, jednak utworzony przez niego w 1922 roku rząd faszystowski od początku stosował idee odwrotne do leseferyzmu i wprowadzał korporacjonizm, gospodarkę centralnie planowaną[potrzebny przypis].

W dziedzinie filozofii do leseferyzmu odwołuje się filozofia obiektywistyczna.

Nicholas Barbon

Nicholas Barbon (ur. 1640, zm. 1698) - brytyjski lekarz i ekonomista, spekulant finansowy. Zaliczał się do krytyków merkantylizmu i był jednym z pierwszych propagatorów wolnego rynku. Po wielkim pożarze Londynu w 1666 roku założył pierwsze angielskie towarzystwo ubezpieczeń od ognia.

Swoje poglądy na politykę gospodarczą zawarł w pracy Rozprawa o handlu wydanej w 1690 roku. Domagał się w niej większej swobody życia gospodarczego, a także popierał modę, która w jego przekonaniu skłaniała ludzi do ciągłych zakupów, tym samym nakręcając koniunkturę. Będąc pod wpływem populacjonizmu, utożsamiał bogactwo kraju z jego ludnością. Był także zwolennikiem pieniądza papierowego i kredytowego oraz domagał się obniżenia stóp procentowych, które jego zdaniem hamowały rozwój wytwórczości i handlu.

Jego prace wywarły wpływ na pozostałych krytyków merkantylizmu i tym samym pośrednio przyczyniły się do stworzenia podłoża pod powstanie ekonomii klasycznej.

Szkoła austriacka

Szkoła austriacka (szkoła wiedeńska, prakseologiczna) – jedna ze szkół ekonomii. Prezentuje podejście subiektywno-marginalistyczne.

Teoria płacy

Teoria płacy – założenie, że praca jest towarem, płaca jest ceną, a rynek pracy grą popytu i podaży, odchylającą płace od ceny naturalnej. Pozostaje kwestia, jaka jest ta cena naturalna pracy. David Ricardo korzystał w tym miejscu z twierdzeń Thomasa Malthusa i zgadzał się z tezą, że taką ceną (wartością) pracy są minimalne koszty utrzymania robotnika. Ricardo pisał: "naturalną ceną pracy będzie taka cena, która jest niezbędna, aby umożliwić ogółowi robotników utrzymanie i zachowanie swego gatunku, nie zwiększając ani też nie zmniejszając ich liczby". Cena naturalna rośnie z tych samych przyczyn, co renta gruntowa, tj. ze względu na potrzebę angażowania coraz większych nakładów kapitału i pracy na pozyskanie dodatkowych środków utrzymania rosnącej liczby ludności.

Thomas Mun

Thomas Mun (ur. 17 czerwca 1571 w Londyne, zm. 21 lipca 1641 tamże) – angielski ekonomista, teoretyk merkantylizmu. Mun był również kupcem, członkiem zarządu Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i specjalistą w rządowej komisji do spraw handlu. Stworzył teorię aktywnego bilansu handlowego.

Veit Ludwig von Seckendorff

Veit Ludwig von Seckendorff (ur. 20 grudnia 1626, zm. 18 grudnia 1692) – niemiecki ekonomista, prawnik i polityk, a także zwolennik kameralizmu.

Wartość dodana

Wartość dodana – przyrost wartości dóbr w wyniku określonego procesu produkcji lub tworzenia usługi. Źródłem wartości dodanej jest praca.

W działalności gospodarczej jest to różnica między całkowitym przychodem ze sprzedaży a całkowitymi kosztami zasobów zewnętrznych zużytych do produkcji (surowców, energii i usług zewnętrznych związanych z daną produkcją). Stosunek zysku do przychodu to stopa zysku.

David Ricardo wskazał na podział wartości dodanej na płacę i zysk.

Wolny rynek

Wolny rynek – rodzaj rynku, na którym wymiana dóbr dokonuje się w wyniku dobrowolnie zawieranych transakcji pomiędzy kupującymi a sprzedającymi przy dobrowolnie ustalonej przez nich cenie. Na wolnym rynku kupujący i sprzedający nie podlegają żadnym ograniczeniom ani przymusowi ze strony podmiotów zewnętrznych (np. władzy publicznej), a warunki transakcji – w szczególności cena – zależą jedynie od ich obopólnej zgody. Przeciwieństwem wolnego rynku jest rynek regulowany.

Suma indywidualnych i dobrowolnych decyzji transakcyjnych podmiotów wolnego rynku przejawia się na rynku w postaci popytu i podaży. W procesie interakcji spontanicznych decyzji kupujących i sprzedających, zwanym mechanizmem rynkowym dochodzi do ustalenia się równowagi rynkowej, czyli zrównania popytu z podażą oraz ustalenia ceny równowagi.

Koniecznym warunkiem zaistnienia wolnego rynku są precyzyjnie określone prawa własności przede wszystkim w odniesieniu do środków produkcji oraz wytworzonych dóbr. Zwolennicy liberalnych koncepcji ekonomicznych twierdzą, że odpowiednie dookreślenie praw własności może zapewnić jedynie powszechna własność prywatna.

Żelazne prawo płac D. Ricardo

Żelazne prawo płac D. Ricardo – David Ricardo płace uważał za niezbędną cenę utrzymania równowagi na rynku pracy bez wzrostu ani spadku ich liczby. Ta zależność została określona jako „żelazne prawo płac”. Miało ono dostosowywać poprzez wysokość płac wahania popytowo – podażowe na rynku pracy. Z tego „obiektywnego” prawa miała wynikać nieuchronność utrwalanych od wieków stosunków społecznych. Co więcej, jakiekolwiek korekty uważał za niedopuszczalne, twierdząc, że „płace, podobnie jak wszystkie inne umowy, należy pozostawić działaniem lojalnej i wolnej konkurencji na rynku, a ustawodawstwo nie powinno ich nigdy regulować”.

Historia myśli ekonomicznej
Myśl grecka
Scholastycyzm
Merkantylizm
Policystyka
Fizjokratyzm
Ekonomia klasyczna
Szkoła historyczna
Socjalizm
Nurt subiektywno-marginalistyczny
Szkoła keynesowska
Instytucjonalizm i neoinstytucjonalizm
Szkoła chicagowska

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.