Cyclopaedia

Cyclopaedia: or, An Universal Dictionary of Arts and Sciences – angielska, dwutomowa encyklopedia wydana przez Ephraima Chambersa w Londynie w roku 1728. W XVIII wieku była to najbardziej znana encyklopedia w języku angielskim.

Chambers Cyclopaedia 1728
Cyclopaedia (1728)

Nowatorskie cechy

Nowatorstwo tej encyklopedii polegało m.in. na przyjętej klasyfikacji nauk Francisa Bacona i wykorzystaniu oryginalnego systemu odsyłaczy. W pierwszym tomie znalazł się Plan of the Work (Plan prac).

We wstępie znajdował się system klasyfikacji wiedzy z podziałem na 47 działów ułożonych alfabetycznie i z listami haseł należących do danego działu (rodzaj spisu treści).

Cyclopaedia była dedykowana królowi Jerzemu II.

Znaczenie

Cyclopaedia miała 18 wydań, liczne tłumaczenia i stała się powszechnie znaną i używaną encyklopedią w języku angielskim. Przypadkiem stała się też przyczyną powstania Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Początkowo, Wielka Encyklopedia Francuska miała być wyłącznie tłumaczeniem Cyclopaedii. Zadanie to francuski wydawca André Le Breton powierzył zamieszkałemu we Francji Anglikowi Johnowi Millsowi, który swoją pracę wykonał w latach 1743-1745. Jednak ostatecznie jakość tego tłumaczenia była tak zła, że nie mogło się ukazać, a Le Breton pobił Millsa i sprawa znalazła swój finał w sądzie, gdzie wydawca jednak wygrał. Następne podejście do wydania Wielkiej Encyklopedii Francuskiej było już od początku samodzielne i zakrojone na wiele szerszą skalę.

W XIX wieku na bazie Cyclopaedii powstała wielotomowa The New Cyclopaedia Abrahama Reesa.

Linki zewnętrzne

Amazona

Amazona – rodzaj ptaka z podrodziny papug neotropikalnych (Arinae) w rodzinie papugowatych (Psittacidae). Większość z gatunków określa się polską nazwą amazonka, także pod zbiorczą nazwą rodzaju papugi zielone (w ich ubarwieniu dominuje kolor zielony z czerwonymi plamami na ogonie i skrzydłach).

André Le Breton

André François Le Breton (ur. 1708 w Paryżu, zm. 5 października 1779) – francuski księgarz i wydawca. Był wraz z Michel-Antoine Davidem, Laurent Durandem i Antoine-Claude Briassonem jednym z czterech wydawców Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Le Breton napisał kilka artykułów do l’Encyclopédie, ale był przede wszystkim wydawcą oraz okazjonalnym redaktorem (często wbrew woli głównego redaktora Diderota) tej encyklopedii.

W 1745 roku le Breton postanowił wydać tłumaczenie angielskiej encyklopedii pt. Cyclopaedia wydanej w 1728 r. przez Ephraima Chambersa. Po trudnościach z tłumaczeniem, ostatecznie Le Breton zdecydował się wydać odrębną francuską encyklopedię i w 1747 r. redaktorem naczelnym został Diderot.

Le Breton od czasu do czasu cenzorował niektóre hasła encyklopedii, co powodowało wściekłość Diderota. Chociaż w XVIII wieku uważano, że oryginalnej treści tych artykułów nie uda się odzyskać, ponieważ zostały one spalone (pogląd Friedricha von Grimma z 1777 r.) – udało się w XX wieku przedstawić rozmiar cenzury Bretona. Cenzura w największym stopniu dotknęła haseł Sarrasins ou Arabes i Pyrrhoniene philosophie. W wypadku tego drugiego hasła le Breton zmienił je tak, aby było mniej przychylne Pierre’owi Bayle’owi, XVII-wiecznemu filozofowi, którego poglądy nie były wtedy akceptowane.

Ara (rodzaj)

Ara – rodzaj dużych ptaków z podrodziny papug neotropikalnych (Arinae) w rodzinie papugowatych (Psittacidae). Obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej. Ptaki te osiągają 46–95 cm długości ciała i masę 285–1708 g. W niewoli dożywają czasem nawet do 65 lat. Charakteryzują się bardzo długim ogonem, kolorowym upierzeniem oraz dużym, hakowato zakończonym dziobem. Gdy są podekscytowane, ich policzki mogą się rumienić. Dymorfizm płciowy praktycznie nie występuje. Odżywiają się owocami i orzechami (kruszą skorupę, a następnie wydobywają zawartość językiem). Łatwo się oswajają. Niektóre mogą uczyć się naśladować ludzką mowę.

Charles Haskins Townsend

Charles Haskins Townsend (1859-1944) – amerykański zoolog, urodzony w mieście New Kensington w stanie Pensylwania. Od 1897 do 1902 był związany z United States Fish Commission, pełniąc funkcję szefa wydziału rybołówstwa. Później, od 1902 do czasu przejścia na emeryturę w 1937, pracował jako dyrektor New York Aquarium w Castle Clinton. Pisał na temat rybołówstwa, wielorybnictwa, uchatek, eksploracji dna morskiego oraz zoologii.

Coracopsis

Coracopsis – rodzaj ptaka z podrodziny sępic (Psittrichasinae) w rodzinie papug wschodnich (Psittaculidae).

Drzewice

Drzewice (Dendrocygninae) – monotypowa podrodzina ptaków z rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Ephraim Chambers

Ephraim Chambers (ur. 1680 w Kendal, zm. 15 maja 1740 w Islington (dzisiejszy Londyn)), był angielskim pisarzem i encyklopedystą.

Jego dziełem jest wydana w Londynie w 1728 roku Cyclopaedia (Cyclopaedia, or Universal Dictionary of Arts and Sciences).

Nowatorstwo tej encyklopedii polegało m.in. na przyjętej klasyfikacji nauk Francisa Bacona i wykorzystaniu oryginalnego systemu odsyłaczy. W pierwszym tomie znalazł się Plan of the Work (Plan prac).

Cyclopaedia miała 18 wydań, liczne tłumaczenia i stała się powszechnie znaną i używaną encyklopedią w języku angielskim. Denis Diderot pierwotnie planował przetłumaczenie jej na język francuski, lecz ostatecznie zdecydował się na napisanie innego nieco dzieła znanego jako "Encyclopédie", lub jak nazywają ją polscy entuzjaści zawartych w niej antyfeudalnych idei Wielka Encyklopedia Francuska.

Chambers pisywał też dla Literary Magazine (1735-36). Po śmierci w 1740 roku został pochowany na cmentarzu zasłużonych dla Wielkiej Brytanii w Opactwie Westminsterskim.

Historia naturalna

Historia naturalna – określenie stosowane dla wszelkich zmian zachodzących w przyrodzie oraz dla dziedzin nauk zajmujących się badaniem obiektów przyrodniczych, zarówno przyrody ożywionej jak i nieożywionej (np. skały, minerały). W języku polskim to określenie jest obecnie rzadko używane, gdyż w tym sensie używa się raczej słowa przyrodoznawstwo.

James Edward Smith

James Edward Smith (ur. 2 grudnia 1759 w Norwich, zm. 17 marca 1828 tamże) – brytyjski botanik i założyciel Linnean Society of London (Towarzystwo Linneuszowskie). Najstarszy syn bogatego handlarza wełną. Studiował nauki przyrodnicze najpierw na University of Edinburgh, w 1783 r. przeniósł się i kontynuował studia w Londynie. Za 1000 funtów kupił kolekcję książek, rękopisów i zielników Karola Linneusza, która w efekcie trafiła do Londynu w 1784 r. Dwa lata później Smith został członkiem Royal Society. W latach 1786–1788 odbył podróż przez kilka krajów zachodnioeuropejskich, odwiedzając botaników i herbaria. Po powrocie, 8 kwietnia 1788 r. założył Linnean Society of London, którego został dożywotnim prezydentem. W 1796 ożenił się z Pleasance Reeve i przeniósł się do Norwich wraz z całą kolekcją linneuszowską. Kolekcja zyskała już wówczas wielki rozgłos i odwiedzana była przez wielu przyrodników z całej Europy. Przez następnych 30 lat, aż do śmierci publikował liczne prace botaniczne. Po śmierci w 1828 r. cała jego kolekcja przyrodnicza została wykupiona przez Towarzystwo Linneuszowskie za potężną wówczas sumę 3500 funtów (organizacja wpadła przez to w długi spłacone ostatecznie dopiero w 1861 roku).

Ważniejsze dzieła:

Sketch of a Tour on the Continent (1793)

Flora Graeca (1806-1840) – jako kontynuator dzieła rozpoczętego przez Johna Sibthorpa

Flora Britannica

The English Flora (4 tomy, 1824–1828)

English Botany: Or, Coloured Figures of British Plants, with their Essential Characters, Synonyms and Places of Growth

New Cyclopaedia – jako autor 3348 haseł z zakresu botaniki i 57 biogramów botaników.

Kabestan

Kabestan – urządzenie spotykane zazwyczaj na jednostkach pływających lub w przemyśle, służące do ułatwienia wybierania bądź luzowania lin, łańcuchów będących pod znacznym obciążeniem. W swojej najwcześniejszej formie występował jako trzonek składający się z drewna, zamontowany pionowo na statku. Owijały go liny kilkoma oplotami, powodując większe tarcie, i zabezpieczała go zapadka uniemożliwiająca odwijanie. Zawsze był nawinięty w kierunku ruchu wskazówek zegara (patrząc od góry). Urządzenie uważane jest za hiszpański wynalazek.

Na jednostkach pływających kabestan służy do wciągania (tzw. wybierania) na pokład lin, łańcuchów kotwicznych, cum, a w żeglarstwie także do wybierania lin olinowania ruchomego obsługujących żagle i drzewca. Grubsze liny obsługuje się zazwyczaj cały czas kabestanami, mniejsze tylko podczas końcowego napinania (dociągania).

Dzięki swojej budowie kabestan pozwala uzyskać redukcję siły od kilku do kilkunastu razy w zależności od konstrukcji i rozmiarów. Tarcie występujące pomiędzy kolejnymi oplotami liny oraz bębnem uniemożliwia samoczynne luzowanie. Kabestan może być wyposażony w handszpak, tj. korbę służącą do obracania bębna. Występują kabestany jedno-, dwu- lub trójbiegowe. W pierwszym przypadku handszpak obracany jest zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Zmieniając kierunek na przeciwny uzyskuje się drugi bieg. W kabestanach z trzecim biegiem dodatkowe przełożenie następuje po naciśnięciu przełącznika i obracaniu handszpakiem zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Kabestany z trzecim biegiem zostały wprowadzone do użytku w 1970 r. przez firmę Lewmar. Innowacją w konstrukcji kabestanów były mechanizmy samociągnące, wykorzystujące knagi samozaciskowe, przez co wolny koniec liny nie musiał być obsługiwany przez członka załogi.

Na jachtach regatowych można spotkać kabestan z szybkim napędem tzw. młynek do kawy. To usytuowana w okolicy śródokręcia duża korba, sprzężona z kabestanami na pokładzie i umożliwiająca szybką i precyzyjną obsługę dowolnie wybranego.

Na starych żaglowcach kabestany były pokaźnych rozmiarów i obsługiwała je grupa marynarzy napierających na handszpaki – drewniane uchwyty wtykane w górną część bębna kabestanu na czas pracy. Na największych jednostkach przy najtrudniejszej czynności – wyrywaniu kotwicy z dna – pracowała czasem niemal cała załoga, a kabestany kotwiczne były nawet kilkupiętrowe, z kilkoma osobami obsługującymi jeden handszpak. Od końca XIX w. zaczęto stosować kabestany parowe, a następnie elektryczne. Małe ręczne kabestany są rozpowszechnione na jachtach żaglowych.

Loriculus

Loriculus – rodzaj rodzaj ptaka z podrodziny dam (Loriinae) w rodzinie papug wschodnich (Psittaculidae).

Miernictwo

Miernictwo – historyczna, obecnie zanikająca nazwa, odnosząca się do geodezji niższej – nauki zajmującej się wszelkimi rodzaju pomiarami lądowymi. Zwykle w geodezji jest to dział dotyczący pomiarów, przy których nie jest wymagane uwzględnianie kulistości Ziemi.

Polska jest jednym z nielicznych krajów, w których słowa geodezja używa się do określenia dziedziny wiedzy i techniki związanej z pomiarami małych powierzchni (geodezja szczegółowa). W większości krajów Europy zachodniej termin geodezja zarezerwowany jest wyłącznie dla nauki zajmującej się pomiarami dużych obszarów i całej Ziemi. Zadania zarezerwowane dla geodezji szczegółowej określane są tam mianem miernictwa.

Termin miernictwo i związany z nim zawód mierniczego przysięgłego (obecnie geodeta), jako osoby zaufania publicznego należy do polskiej tradycji i został zmieniony w latach po II wojnie światowej z powodów politycznych.

Miernictwo górnicze lub geodezja górnicza: lokalizacja i nanoszenie na mapach położenia wyrobisk górniczych.

Miernictwo – praktyczna część metrologii. Obejmuje techniczne aspekty wykonywania pomiarów, wykorzystania i konstrukcji przyrządów pomiarowych. Nie obejmuje problemu analizy wyników a tylko ich uzyskanie. Miernictwo w połączeniu z metodami matematycznymi rachunku błędów tworzy naukę – metrologię.

Miernictwo elektryczne – jedna z najważniejszych części elektrotechniki, gdyż bardzo wiele pomiarów jest wykonywanych przy wykorzystaniu przetworników elektrycznych.

New Cyclopaedia

The New Cyclopaedia, or Universal Dictionary of Arts, Sciences and Literature (pot. Rees's Cyclopaedia) – encyklopedia powszechna w języku angielskim, wydana w latach 1802-1820 w Londynie z inicjatywy i pod redakcją Abrahama Reesa. Była znacznie powiększonym i całkowicie zmodernizowanym kolejnym wydaniem Cyclopaedii Ephraima Chambersa.

Rees w końcu XVIII wieku inicjował kolejne wydania Cyclopaedii, z licznymi uzupełnieniami (1778, 2 t.; 1779-1786, 4 t.; 1788-1791, 4 t.). Jego encyklopedyczne prace przyniosły mu uznanie i członkostwo towarzystw naukowych, m.in. Royal Society i Linnean Society. Powodzenie nowych edycji dzieła Chambersa skłoniło go do podjęcia wydawnictwa wielkiej encyklopedii, bazującej na Cyclopaedii, ale unowocześnionej i poszerzonej. Nowe dzieło zawierało, w odróżnieniu od encyklopedii Chambersa, artykuły biograficzne. Zaliczane jest do najważniejszych encyklopedii w języku angielskim wydanych w XIX wieku.

Rees był wydawcą, redaktorem i autorem większości haseł w kilkudziesięciotomowej pracy. Wśród innych autorów byli m.in.: Charles Burney (autor haseł z zakresu muzyki) i James Edward Smith – przyrodnik, założyciel Linnean Society.

The New Cyclopaedia, podobnie jak wiele dużych dzieł w tamtej epoce, wychodziła w zeszytach. Pierwszy zeszyt wyszedł 2 stycznia 1802 roku, ostatni – w sierpniu 1820 r. Całość objęła łącznie 39 tomów tekstu, 5 tomów ilustracji (1107 tablic) i tom atlasu z 61 mapami.

The New Cyclopaedia doczekała się także pirackich przedruków w Stanach Zjednoczonych.

Poicephalus

Poicephalus – rodzaj ptaka z podrodziny papug afrykańskich (Psittacinae) w rodzinie papugowatych (Psittacidae).

Robert Graham

Robert Graham (ur. 3 grudnia 1786 w Stirling, zm. 7 sierpnia 1845 w Coldoch) – szkocki lekarz i botanik.

Ronnie Thompkins

Ronald Lee "Ronnie" Thompkins (ur. 28 września 1967 w Jackson, zm. w 2003, w Nowym Jorku) – amerykański koszykarz, występujący na pozycji skrzydłowego.

W swoim najbardziej udanym statystycznie spotkaniu w lidze filipińskiej zdobył 54 punkty, miało to miejsce 15 sierpnia 1993 w spotkaniu przeciw drużynie z San Miguel.

W 1996 został zawieszony z powodu wykrycia w jego organizmie marihuany, był wtedy zawodnikiem Purefoods występującego w filipińskiej lidze PBAW sezonie 1998/99, podczas wygranego 64-62 spotkania z PKK Szczecin, ustanowił nadal aktualny rekord PLK (odkąd wprowadzono oficjalne statystyki w sezonie 1998/99), notując 12 przechwytów.

Tanygnathus

Tanygnathus – rodzaj ptaka z podrodziny papug wschodnich (Psittaculinae) w rodzinie papug wschodnich (Psittaculidae).

Willem Vrolik

Willem Vrolik (ur. 29 kwietnia 1801 w Amsterdamie, zm. 22 grudnia 1863 tamże) – holenderski anatom i patolog. Związany przez całe życie z Amsterdamem, jego ojcem był anatom Gerardus Vrolik (1775–1859). Rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Utrechcie i ukończył je w 1823 roku w Paryżu. W 1829 został profesorem anatomii i fizjologii na Uniwersytecie w Groningen, a w 1831 profesorem anatomii, fizjologii i historii naturalnej w Athenaeum Illustre (Universiteit van Amsterdam), gdzie pozostał do końca kariery naukowej.

Vrolik dokonał wielu odkryć na polu anatomii i zoologii porównawczej, badał również wady wrodzone kości, opisując między innymi, jako pierwszy, osteogenesis imperfecta. Jest też znany za jego pionierskie prace nad teratologią kręgowców. Wraz z ojcem zgromadził kolekcję preparatów anatomicznych, patomorfologicznych i histopatologicznych liczącą ponad 2000 okazów, obecnie wystawianą jako "Museum Vrolikianum".

Willem Vrolik opublikował opisy cyklopii i innych zaburzeń rozwojowych, w tym traktat o zroślakach.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.