Chuzestan

Chuzestan (per. استان خوزستان) – ostan w południowo-zachodnim Iranie nad Zatoką Perską. Stolicą jest Ahwaz.

Chuzestan
استان خوزستان
ostan
Khuzestan photo (25)
Państwo  Iran
Siedziba Ahwaz
Powierzchnia 64 055[1] km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

4 531 720
• gęstość 71 os./km²
Położenie na mapie Iranu
Locator map Iran Khuzestan Province

Geografia

Zagros Mountains Khuzestan
Góry Zagros w Chuzestanie

Chuzestan położony jest w południowo-zachodnim Iranie w obrębie czwartego regionu administracyjnego[2]. Od północnego zachodu graniczy z Ilamem, od północy z Lorestanem, od północnego wschodu z Isfahanem, od zachodu z ostanami Czahar Mahal wa Bachtijari i Kohgiluje wa Bujerahmad, od zachodu z Irakiem, a od południa leży nad wodami Zatoki Perskiej[3]. Zajmuje powierzchnię 64 055 km²[1]. Przez Chuzestan przepływają m.in. rzeki Char Rud, Rudchane-je Dez, Rudchane-je Karche, Rudchane-je Karun i Rud-e Marun[4].

Do większych miejscowości zlokalizowanych na terenie ostanu należą: stołeczny Ahwaz, Bandar-e Mahszahr, Dezful, Abadan, Ize, Behbehan, Masdżed-e Solejman, Suza, Ramhormoz, Bandar-e Chomejni, Susangerd, Chorramszahr, Andimeszk, Szadegan, Szusztar, Omidije, Haftkel, Hendidżan, Ramszir[3].

Demografia

Według spisu ludności z 2006 roku Chuzestan zamieszkiwało 4 274 979 osób. Spis ludności z 2011 roku podaje 4 531 720 mieszkańców, co stanowi 6,03% populacji państwa. Wśród tych osób 2 286 209 stanowili mężczyźni, a 2 245 511 kobiety. 69,5% stanowiła ludność w wieku 15-64 lat, 26,4% w wieku do lat 14, a 4,1% w wieku lat 65 i starsi[1].

Dla porównania, w 1966 roku ostan liczył 2 425,6 tys. mieszkańców (przy ówczesnej powierzchni 117,7 tys. km²)[5].

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c Statistical Center of Iran: National Population and Housing Census 2011 (1390): Selected Findings (ang.). The President’s Office Deputy of Strategic Planning and Control. [dostęp 2014-10-23].
  2. همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinces were divided into 5 regions). „Hamshahri Online”, 22-06-2014 (1 Tir 1393, Jalaali). ISSN 1735-6393 (pers.). [zarchiwizowane z adresu 23-06-2014].
  3. a b Khuzestan Province. W: Google Maps [on-line]. [dostęp 2014-10-23].
  4. Khozestan. ISTA Inc.. [dostęp 2014-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (11-04-2014)].
  5. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. A-F. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 466.
Abadan

Abadan (perski: آبادان) – miasto w południowo-zachodnim Iranie (Chuzestan), przy granicy z Irakiem, położone w północnej części wyspy o tej samej nazwie, leżącej w delcie rzeki Szatt al-Arab (będącej przedłużeniem Tygrysu i Eufratu).

Jeden z ważniejszych na świecie portów naftowych położony 50 km od Zatoki Perskiej oraz ważna rafineria (w latach 70. zaliczana do największych na świecie) połączona pięcioma rurociągami z polami naftowymi na przedpolu gór Zagros, zaopatrująca także sąsiednie porty naftowe Bandar-e Chomejni oraz Chark. Także port lotniczy i politechnika. W porcie głębokowodny terminal do załadunku tankowców. Miasto dotkliwie zniszczone podczas wojny iracko-irańskiej (1980-88). Po 1988 r. odbudowane.

Ahwaz

Ahwaz (perski: اهواز) — miasto w południowo-zachodnim Iranie, port nad rzeką Karun, ośrodek administracyjny ostanu Chuzestan.

Według spisu z 2011 miejscowość liczy 1 112 021 mieszkańców; dla porównania, w 2006 było ich 986 614, w 1996 – 804 980, natomiast w 1966 – około 206,4 tys.

Ośrodek wydobycia ropy naftowej, prowadzą doń rurociągi z podnóża gór Zagros. Znajduje się tu walcownia żelaza, zakłady przemysłu spożywczego, włókienniczego oraz uniwersytet założony w 1955 (Shahid Chamran University of Ahvaz).

W lipcu 1942 w Ahwazie utworzono obóz dla uchodźców polskich z ZSRR. Miał charaktery tranzytowy, służył za tymczasowe miejsce pobytu dla osób, które docelowo miały znaleźć się w innym kraju. Ulokowany był w dawnych koszarach; cechował go niesprzyjający (gorący) klimat. Do 5 maja 1943 w obozie działało Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie Skłodowskiej, wcześniej, do 12 marca 1943, działające z obozie w Teheranie.

22 września 2018 w mieście doszło do ataku na żołnierzy biorących udział w defiladzie wojskowej, w wyniku czego śmierć poniosły 29 osoby a ponad 60 zostało rannych.

Chorramszahr

Chorramszahr (per.: خرمشهر [xoræmˈʃæhɾ], daw. Mohamerrah) – miasto w Iranie, w ostanie Chuzestan, przy ujściu rzeki Karun do rzeki Szatt al-Arab.

W 2011 miejscowość liczyła 129 418 mieszkańców. Dla porównania, w 2006 roku było ich 125 859, w 1996 roku 105 636, a w 1966 – 88,5 tys. W mieście znajduje się port morski

Chosrow I Anoszirwan

Chosrow (Chosroes) I Anoszirwan, również Chozroes I (pahl. O nieśmiertelnej duszy) lub Sprawiedliwy – władca Persji w latach 531 - 579 z dynastii sasanidzkiej, syn Kawada I, walczył z chrześcijaństwem. Jako następca tronu, dzięki podstępowi, rozgromił w 528 lub 529 roku mazdakitów i zgładził Mazdaka.

Jako król unowocześnił system podatkowy, co pozwoliło na przeznaczenie znacznych funduszy na rozwój ekspansji terytorialnej i kultury, jednocześnie jednak zubożyło ogół społeczeństwa. Umocnił pozycję kraju pomyślnymi wojnami z Bizancjum i zdobyciem Jemenu (572). Założył w Dżundiszapurze, w prowincji Chuzestan, akademię filozoficzno-medyczną, która przyczyniła się do zachowania spuścizny starożytnej Grecji w nauce arabsko-muzułmańskiej.

Dezful

Dezful (perski: دزفول) – miasto w południowo-zachodnim Iranie, w ostanie Chuzestan, nad rzeką Dez, przy Kolei Transirańskiej.

W 2011 roku miejscowość liczyła 248 380 mieszkańców; dla porównania, w 2006 było ich 235 819, w 1996 – 202 639, zaś w 1966 – około 84,5 tysiąca. Ośrodek przemysłu spożywczego i skórzanego. Wyrabia się tam dywany. Miejscowość leży na trasie Kolei Transirańskiej.

Elam

Elam – starożytne państwo o strukturze federacyjnej, powstałe około 2400 roku p.n.e. na terenach obecnego południowo-zachodniego Iranu (prowincja Chuzestan na granicy z Irakiem) oraz górskiej prowincji Lurestan, sięgającej aż do Buszehr nad Zatoką Perską. Najważniejszym ośrodkiem Elamu była Suza (odkryta w 1927), leżąca na wschodnim brzegu rzeki Kercha (staroż. Choaspes).

Esteghlal Chuzestan

Esteghlal Melli-Sanati Khuzestan Football Club (pers. باشگاه فوتبال استقلال ملی-صنعتی خوزستان) w skrócie Esteghlal Khuzestan – irański klub piłkarski, grający w Iran Pro League, mający siedzibę w mieście Ahwaz.

Haftkel

Haftkel (pers. هفتکل) – miasto w Iranie, w ostanie Chuzestan. W 2006 roku miasto liczyło 15 261 mieszkańców.

Ize

Ize – miasto w Iranie, w ostanie Chuzestan. W 2006 roku miasto liczyło 103 695 mieszkańców w 20 127 rodzinach.

Mezolit

Mezolit (gr. mesos 'średni' i lithos 'kamień'), środkowa epoka kamienia, epipaleolit – środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 – 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8000 – 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (schyłek zlodowacenia).

W mezolicie wyróżnia się trzy fazy (okresy) klimatyczne:

fazę preborealną – stopniowe ocieplenie klimatu po ustąpieniu lodowca, występowanie lasów iglastych

fazę borealną – znaczne ocieplenie, duży udział lasów liściastych, wzrost wilgotności, poziomu morza, powstanie jezior, bagien i torfowisk,

fazę atlantycką – ustabilizowanie klimatu, łagodne zmiany pór roku.Okres ten cechuje przejście z gospodarki łowiecko-zbierackiej do gospodarki wytwarzającej. Moment pojawienia się elementów gospodarki wytwarzającej wyznacza koniec gospodarki łowiecko-zbierackiej. Podstawowe źródła wyżywienia w okresie mezolitu stanowiły zbieractwo, łowiectwo, rybołówstwo i początkowe rolnictwo, nastąpiło udomowienie owcy i świni. Wynalezione zostały: siekiera, łuk, czółno, rozpoczęto wydobycie krzemienia w kopalniach odkrywkowych (w Polsce – Orońsko), pojawiają się wyroby mikrolityczne, początki plecionkarstwa i tkactwa. Ludność mezolityczna prowadziła jeszcze na ogół koczowniczy tryb życia (okresowe osady otwarte i schronienia skalne).

Mezolit jest najlepiej poznany na terenie Europy, gdzie wydziela się trzy podstawowe zespoły kultur: krąg zachodni (zob.gł. kultura tardenuaska), krąg północny (czasami błędnie utożsamiony z kulturą maglemoską) i północno-wschodni (którego zachodnim odłamem jest kultura kundajska).

Pod koniec mezolitu pojawiają się najwcześniejsze świadectwa przechodzenia do gospodarki wytwórczej na obszarze Bliskiego Wschodu, w rejonie tzw. żyznego półksiężyca (Lewant, góry Taurus, Anatolia, Kurdystan, pn. Mezopotamia, góry Zagros, Chuzestan). Zalążki kształtowania się tej gospodarki wywodzą się z: kultury natufskiej i kultury zarzyjskiej. Tam właśnie znaleziono pierwsze osiedla (m.in. Jerycho, Murajbat, Bajda, Nemrik, Dżarmo, Çayönü Tepesi).

Mezolit jest zjawiskiem regionalnym, związanym ze sposobem adaptacji wczesnych społeczności ludzkich do nowych warunków środowiskowych holocenu[potrzebny przypis].

Mijan Ab (Chuzestan)

Mijan Ab – wieś w południowym Iranie, w ostanie Chuzestan. W 2006 roku miejscowość liczyła 645 mieszkańców w 103 rodzinach.

Podział administracyjny Iranu

Iran podzielony jest na 31 ostanów (prowincji, ostan – w liczbie mnogiej ostan-haa).

Port lotniczy Abadan

Port lotniczy Abadan (IATA: ABD, ICAO: OIAA) – port lotniczy położony w Abadanie, w ostanie Chuzestan, w Iranie.

Port lotniczy Ahwaz

Port lotniczy Ahwaz (IATA: AWZ, ICAO: OIAW) – port lotniczy położony w Ahwaz, w ostanie Chuzestan, w Iranie.

Salif Coulibaly

Salif Coulibaly (ur. 13 maja 1988 w Bamako) – malijski piłkarz grający na pozycji pomocnika. Jest wychowankiem klubu Djoliba AC.

Susangerd

Susangerd – miasto w Iranie, w ostanie Chuzestan. W 2011 roku miasto liczyło 44 469 mieszkańców.

Suza

Suza (pers. شوش - Shūsh) – miasto w starożytnym Elamie, jedna z jego stolic; obecnie leży w ostanie Chuzestan w Iranie, na terenie identycznie nazwanego, liczącego około 50 000 mieszkańców, współczesnego miasta, ok. 24 km na płd.-zach. od 400-tysięcznego miasta Dezful.

Nie jest znana dokładna data powstania miasta, wiadomo jednak, że już w IV tysiącleciu p.n.e. kwitło tu życie miejskie. Miasto to było dużym ośrodkiem miejskim, administracyjnym i kulturalnym Elamu; od około roku 2500 p.n.e. jego stolicą. Około 2350 roku p.n.e. zostało podbite przez Akad, zaś po jego upadku około 2150 roku p.n.e. na powrót stała się stolicą Elamu i była nią do połowy XIV wieku p.n.e., gdy utraciła ten status na rzecz Dur-Untasz, pozostając jednak najważniejszym miastem Elamu.

Około roku 1000 p.n.e. Suza została podbita przez Babilonię; po kilkudziesięciu latach została odzyskana. Podbój ten jednak doprowadził do zmniejszenia znaczenia miasta. W 645 roku p.n.e. podbili ją wraz z całym Elamem Asyryjczycy, doszczętnie przy tym niszcząc miasto i uprowadzając mieszkańców w głąb państwa аsyryjskiego. Swą świetność osiągnęła jako jedna ze stolic Persji. W roku 331 p.n.e. zdobyta przez Aleksandra Wielkiego. Po rozpadzie jego imperium znalazła się we władaniu Seleucydów (którzy nadali jej nazwę Seleucji nad Eulajosem), a później Partów i Sasanidów. W VII wieku n.e. została zdobyta i zniszczona przez Arabów.

Na przełomie lat 1901-1902 francuska ekspedycja archeologiczna odnalazła tutaj „Kodeks Hammurabiego”.

W 2015 roku Suzę wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Suza (miasto)

Suza (perski: شوش) – miasto w południowym Iranie, w ostanie Chuzestan. Znajduje się w pobliżu starożytnej Suzy. W 2006 roku miasto liczyło 53 897 mieszkańców w 10 689 rodzinach.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.