Chaim z Wołożyna

Chaim z Wołożyna (Chaim ben Icchak z Wołożyna, ur. 1749 w Wołożynie, zm. 1821 tamże) – litewski rabin, talmudysta, jeden z głównych ideologów mitnagdim[1][2]. Uchodzi za najważniejszego ucznia Gaona wileńskiego[3][4] – Eliasza ben Salomona Zalmana, czołowego ideologa ruchu mitnagdim – przeciwników chasydyzmu.

Chaim z Wołożyna
Chaim ben Icchak z Wołożyna
Data i miejsce urodzenia 1749
Wołożyn
Data i miejsce śmierci 1821
Wołożyn
Zawód, zajęcie rabin, talmudysta
Volozhin yeshiva
Jesziwa w Wołożynie

Życiorys

Chaim założył za namową Gaona jesziwę w Wołożynie[5] (1802 lub 1803[6][7]), w której nauczał Tory metodami swego mistrza. Podkreślano tam konieczność studiowania całej literatury talmudycznej, a nie tylko części traktatów, a także krytykowano pilpul, czyli sztukę studiowania tekstu talmudycznego, polegającą na dialektycznym zestawianiu argumentów za i przeciw danej wykładni prawa w celu znalezienia ostatecznego rozwiązania[1]. Część z jego tez podważała podstawowy kodeks prawny Szulchan Aruch[6].

Był autorem najważniejszego dzieła ruchu mitnagdim – Nefesz ha-Chaim (wydanego pośmiertnie przez jego syna w 1824), w którym jako główny religijny obowiązek każdego wierzącego, a także fundament jego więzi z Bogiem uznał studiowanie Tory. Traktat obfituje w elementy kabalistyczne, ale stosowane zupełnie odmiennie niż u chasydów. Oskarżał ruch chasydzki o bałwochwalstwo, zwłaszcza w kontekście szukania boskich pierwiastków w ludziach świątobliwych, np. cadykach[1].

Nie wszystkie jego dzieła ukazały się drukiem, a większość jego responsów spłonęła podczas pożaru w 1815[6]. Jego mottem życiowym było hasło: Człowiek musi współodczuwać cierpienie innych i nieść im pomoc[1].

Był ojcem rabina Icchaka z Wołożyna[6].

Przypisy

  1. a b c d Alan Unterman, Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Olga Zienkiewicz (tłum.), Warszawa: KiW, 1998, s. 53, ISBN 83-05-12933-0, OCLC 835098933.
  2. Mitnagedim (pol.). sztetl.org.pl. [dostęp 2019-02-03].
  3. The Volozhin Revolution (ang.). jewishhistory.org. [dostęp 2017-04-17].
  4. Rabbi Chaim ben Isaac of Volozhin (ang.). jewishvirtuallibrary.org. [dostęp 2017-04-17].
  5. Maria Barbara Topolska: Maria Barbara Topolska Przemiany zachodnioeuropejskiego pogranicza kulturowego pomiędzy Bugiem a Dźwiną i Dnieprem (polsko-litewsko-białorusko-ukraińskie losy od XV do początku XX wieku) (pol.). zbc.uz.zgora.pl, 2009. s. 248. [dostęp 2017-04-17].
  6. a b c d Rafał Żebrowski, Chaim ben Icchak (Izaak) z Wołożyna, ŻIH.
  7. Halina Postek: Musaryzm: między chasydyzmem a haskalą (pol.). bazhum.muzhp.pl, 2014. [dostęp 2017-04-17].
Mitnagdim

Mitnagdim (także: misnagdim, hebr. מתנגדים – przeciwnicy, pot. Litwacy) – ruch ortodoksyjnych Żydów popularny zwłaszcza na Litwie i Białorusi, sprzeciwiający się chasydyzmowi.

Mitnagdim krytykowali chasydyzm m.in. za zmiany liturgiczne, liberalizm odnośnie pór modlitw, zaniedbywanie głębszych studiów nad Torą, spożywanie alkoholu i bałwochwalczy stosunek do cadyków. Uważali, że chasydzi ulegają heretyckim w ich mniemaniu naukom Sabataja Cwi, czy Jakuba Franka. Duchowy przywódca mitnagdim, Eliasz Gaon z Wilna wydał nawet akt cheremu (odpowiednik ekskomuniki, anatemy) na chasydów. Chaim z Wołożyna, jeden z głównych ideologów ruchu i autor ich fundamentalnego dzieła Nefesz ha-Chaim, uważał, że wszelka adoracja ludzi, nawet bardzo świątobliwych, jest bałwochwalstwem. Mimo odżegnywania się od mistycyzmu nieobca była im kabała, ale bardzo ograniczali emocjonalne podchodzenie do religii, na rzecz intelektualnego i analitycznego badania Tory.

Mitnagdim wyjęli chasydów spod prawa, zakazali zawierania z nimi małżeństw, jedzenia mięsa z ich ubojów rytualnych, a nawet posuwali się do donosicielstwa, w wyniku którego więziono wiele osobistości ruchu chasydzkiego w świeckich więzieniach.

Obecnie konflikt z chasydyzmem w poważnym stopniu wygasł, ale nadal dochodzi do rywalizacji między ruchami (np. na łonie partii Agudat Israel).

Z ruchu mitnagdim wywodzi się musaryzm.

Największą ostoją ruchu mitnaggedim była Litwa, a społeczność żydowska Wilna słynęła z bardzo solidnego wykształcenia w całej Europie Wschodniej. Do czasów dzisiejszych przetrwało w środowiskach żydowskich powiedzenie mądry jak Litwin. Wspólnym wrogiem chasydyzmu i mitnagdim okazała się haskala, czyli żydowskie odrodzenie, uznane przez oba ruchy za zagrożenie fundamentów religijności.

Wołożyn

Wołożyn (biał. Валожын) – miasto na Białorusi w obwodzie mińskim, stolica rejonu wołożyńskiego nad Wołożynką (dorzecze Niemna), na północnym skraju Puszczy Nalibockiej, 10,6 tys. mieszkańców (2010). Od 1929 miasto.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.