Ceramika

Ceramika – w rozumieniu tradycyjnym, tworzywa i wyroby otrzymywane w wyniku wypalenia odpowiednio uformowanej gliny. Nazwa tych wyrobów wywodzi się z greckiego określenia κεραμικός (keramikos), które pochodzi z kolei od słowa κέραμος (keramos – ziemia, glina).

Obecnie przez ceramikę rozumie się wszystkie tworzywa i wyroby nieorganiczno-niemetaliczne, w trakcie otrzymywania których istotnym procesem jest obróbka cieplna w temperaturze powyżej kilkuset stopni Celsjusza, np. spiekanie lub prażenie.

Historia ceramiki sięga paleolitu. Najstarsze znalezione wyroby datuje się na 13 tys. lat p.n.e., szklane 5–6 tys. lat p.n.e., materiały wiążące (wapno, gips) używane są od 2–5 tys. lat. Ceramikę wytwarzali już Grecy, znana jest kultura pilińska z okresu brązu, jedna z zespołu kultur mogiłowych, która zajmowała się obróbką ceramiki. Na terenie Polski ceramika stosowana jest od ok. 7,5 tys. lat.

Nymphenburg-porzellan
Nymphenburska waza porcelanowa – przykład możliwości przemysłu ceramicznego (wyrób z ok. 1760–1765 roku)

Proces produkcyjny

Klasyczny proces produkcji wyrobów ceramicznych polega na dokładnym wymieszaniu odpowiednich surowców, formowaniu, wysuszeniu i wypaleniu (jednokrotnym lub wielokrotnym). Proces wypalania odbywa się w piecach: tunelowych, komorowych (ceramika budowlana, sanitarna itp.) oraz w piecach grafitowych i innych, często o kontrolowanej atmosferze wypalania (ceramika specjalna). Temperatura wypalania mieści się w zakresie od 900 °C (ceramika budowlana) do 2000 °C (ceramika węglikowa). W wysokich temperaturach zachodzi zjawisko spiekania, w wyniku którego otrzymuje się czerep o pożądanej gęstości, znacznie mniejszej od gęstości surowca, ze względu na usunięcie wody podczas obróbki termicznej. Niektóre wyroby ceramiczne po wypaleniu pokrywa się szkliwem.

Do produkcji materiałów ceramicznych używa się:

Właściwości i zastosowanie

POL droga krzyzowa Poznan 14
I stacja ceramicznej drogi krzyżowej wykonanej przez Józefa Gosławskiego dla Kościoła św. Jana Kantego w Poznaniu (ok. 1955-1956)

Ceramika jest materiałem z grupy materiałów inżynierskich (obok metali i polimerów). Posiada właściwości takie jak: odporność na działanie wysokich temperatur, odporność na działanie czynników chemicznych, dobre właściwości mechaniczne, dobre właściwości dielektryczne i izolacyjne (nieprzewodność elektryczna), duża twardość (odporność na ścieranie, ognioodporność).

Jej wadami są mała wytrzymałość na rozciąganie i zginanie, podatność na uderzenia, kruchość oraz niska odporność na szoki mechaniczne i termiczne. Kruchość utrudnia obróbkę mechaniczną wyrobów i łączenie materiałów ceramicznych ze sobą lub innymi materiałami. Ceramika porowata wykazuje się wysoką wytrzymałością 25-1000 MPa, na równi z wytrzymałością stali, stopów, kamienia stałego. Ceramika inżynierska jest jednym z najtwardszych materiałów inżynierskich po diamencie.

Znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach gospodarki: budownictwie, hutnictwie, elektronice, transporcie (samochody, samoloty), przemyśle kosmicznym. Powszechne są również ceramiczne elementy wyposażenia domu. W kuchni takie jak: naczynia, niewielkie pojemniki i inne akcesoria. W łazience armatura. Znane są także wyroby dekoracyjne z ceramiki. Wyroby ceramiczne bardzo często stosowane są w miejscach narażonych na działanie czynników atmosferycznych, agresywnych substancji, szczególnie wysokich temperatur. Dlatego ze względu na jej właściwości wykonuje się z niej materiały ogniotrwałe takie jak: osłony typu OSC, włókno cięte luzem, taśmy, maty ceramiczne, papier ceramiczny, ceramikę techniczną, elementy kotwiące, betony, cegły izolacyjne, płyty, moduły ceramiczne stosowane między innymi na niewielkie piece grzewcze, masy, kleje i powłoki, rękawice ochronne, w akwarystyce stosuje się ceramiczne kształtki do filtracji biologicznej, kul ceramicznych używa się do uzdatniania wody lub w procesie mielenia, także jako materiał ścierający lub do ochrony korozyjnej materiałów.

Ceramikę wykorzystuje się także do produkcji filtrów chemicznych, głównie wyrabia się filtry piankowe. Wyrabia się również farby o różnych właściwościach.

Ceramiczne elementy piezoelektryczne wykorzystywane są jako napędy warstwowe np. przy budowie wtrysków paliwa, na czujki ciśnieniowe, generatory ultradźwięków.

Ceramika ma także szerokie zastosowania w medycynie. Z ceramiki tworzy się takie elementy jak główkę protezy stawu biodrowego lub panewki stawu (ze względu na dużą tolerancję biologiczną), stawy kolanowe, protezy zębowe (ze względu na ich obojętność chemiczną i estetykę). Możliwe jest wykorzystanie materiałów bioaktywnych w przypadku częściowych ubytków tkanki kostnej, które stymuluję przebudowę, a nawet odbudowę tkanki kostnej.

Kamionka ze względu na swoją dużą wytrzymałość, odporność na działanie kwasów i nieprzepuszczalność służy do budowy kanalizacji i naczyń, płytek posadzkowych i ściennych, armatury kwasoodpornej.

Fajans i porcelana służą głównie do wyrobu naczyń, ale także sprzęt laboratoryjny o dużej wytrzymałości mechanicznej, wysokiej odporności na działanie czynników chemicznych i nieprzepuszczalności.

Zobacz też

Literatura

  • Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech Żurowski, Nowoczesne materiały konstrukcyjne – wybrane zagadnienia, Politechnika Radomska, Radom 2008.
Amfora

Amfora (łac. amphora, gr. amphoreús) – wysokie, smukłe naczynie gliniane (waza) o wydłużonym brzuścu z dwoma umieszczonymi symetrycznie po bokach uchwytami. Bardzo popularne w starożytości do przechowywania i transportu wina, oliwy oraz miodu.

Amfory używane podczas przyjęć były zdobione malowidłami.

Wyróżnia się dwa rodzaje amfor:

amfory szyjowe,

amfory brzuchate.Amfora, czyli quadrantal, to także używana w starożytności standardowa jednostka pojemności, równa 1 stopie sześciennej i licząca około 26 litrów.

Artysta

Artysta (pd łac. ars dpn. artis 'sztuka') – osoba tworząca (wykonująca) przedmioty materialne lub utwory niematerialne, mające cechy dzieła sztuki.

Artysta – twórca tym różni się od rzemieślnika – odtwórcy, że swoje dzieła tworzy w oparciu o własną koncepcję, nadając im niepowtarzalny charakter. Dzięki temu dzieła znanych artystów rozpoznawane są bez potrzeby oglądania ich sygnatur.

Artystą może być każdy, bez względu na stopień profesjonalizmu w uprawianiu jakiejkolwiek sztuki. W zależności od rodzaju uprawianej twórczości, bez względu na to, czy jest ona wykonywana zawodowo czy nie, artysta będzie nosił nazwę związaną ze swoją specjalnością, np.: artysta plastyk, artysta muzyk.

Artysta może działać w jednej lub kilku dziedzinach, z których tylko niektóre podane są poniżej:

architektura

architektura wnętrz

architektura krajobrazu

film

fotografia

gry komputerowe / wideo

grafika

komiks

literatura

malarstwo

muzyka

pantomima

performance

rzeźba

sztuka internetu (net art)

sztuka ulicy

sztuka użytkowa np. biżuteria, ceramika, meblarstwo, tkactwo

teatr

wideo

wzornictwo przemysłowe (design)złotnictwo

Cegła

Cegła – materiał budowlany w kształcie prostopadłościanu (także klina, wycinka pierścienia kołowego lub kształtki) uformowany z gliny, wapna, piasku, cementu (bloczki betonowe) lub innych surowców mineralnych, który wytrzymałość mechaniczną i odporność na wpływy atmosferyczne uzyskuje poprzez proces suszenia, wypalania lub naparzania parą wodną. Cegły służą m.in. do wznoszenia ścian, murów, filarów, słupów, a także fundamentów i ścian fundamentowych. Cegły mogą też być wypełnieniem stropów (strop Kleina).

Ceramika Opoczno

Ludowy Klub Sportowy Ceramika Opoczno – polski klub sportowy założony w 1945 w Opocznie pod nazwą O.M. T.U.R. (Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego), którą na przestrzeni lat kilka razy zmieniano. Największymi sukcesami klubu było zdobycie przez piłkarzy drugiego miejsca w sezonie 1998/1999, w grupie wschodniej II ligi (obecnie I ligi) oraz dojście do 1/4 finału Pucharu Polski w sezonie 2002/2003. Zespół przez 8 sezonów występował w ll lidze (obecnie I lidze) w latach 1996-2004.

Ceramika architektoniczna

Ceramika architektoniczna – wszelkie wyroby ceramiczne stosowane w budownictwie.

Wyroby używane w budownictwie można podzielić na trzy grupy:

o czerepie porowatym (nasiąkliwość wagowa waha się od 6% do 22%) – do grupy tej należą:

wyroby ceglarskie, czyli cegły, pustaki ścienne i stropowe, dachówki, sączki drenarskie itp.;

wyroby glazurowane

wyroby ogniotrwałe – np. wyroby szamotowe, krzemionkowe, termalitowe.

wyroby o czerepie zwartym ( o nasiąkliwości wagowej do 6%) – cegły i kształtki klinkierowe, terakota, płytki posadzkowe, wyroby kamionkowe.

ceramika półszlachetna – wyroby fajansowe, porcelanowe, porcelitowe i z majoliki.

Dachówka

Dachówka – wyrób budowlany o różnych kształtach i wymiarach, używany do wykonywania pokryć dachowych. Do krycia kalenic i szczytów dachów stosuje się dachówki o odpowiednim kształcie, zwane gąsiorami.

Ze względu na rodzaj materiału użytego do produkcji dachówki dzielą się na:dachówki ceramiczne – wykonane z gliny ceglarskiej. Dzielimy je na:

naturalne – wyrabiane z surowej gliny, mają powierzchnię porowatą i matową. Wskazane do stosowania na obiektach zabytkowych.

angobowane – pokrywane płynną glinką z dodatkiem barwników w odcieniach czerwieni i miedzi, brązu, żółcienia także niebieskie, zielone i czarne,

glazurowane – powlekane bezbarwnym lub kolorowym szkliwem, dzięki temu ich powierzchnia jest lśniąca, mają też najwięcej odcieni.

dachówki cementowe – wykonane z zaprawy cementowej,

dachówki szklane – wykonane ze szkła,

dachówki wykonane z innych materiałów.Natomiast ze względu na proces produkcji można wyróżnić:dachówki ciągnione,

dachówki tłoczone.Obecnie wiele firm produkuje dachówki cementowe z zaprawy barwionej w masie. Mimo że dachówki cementowe są często szersze od ceramicznej (mają szerokość dwóch dachówek), dach wykonany z dachówki cementowej wizualnie niewiele się różni od dachu z dachówki ceramicznej.

Pokrycia dachówkami układa się na dachach stromych, o kącie nachylenia połaci powyżej 31° (kąt zależny jest od typu dachówki, najniższe pochylenie jest dopuszczalne dla karpiówki układanej podwójnie w koronkę, dachówki zakładkowej i marsylskiej, dla pozostałych wymagany kąt nachylenia połaci jest większy).

Aby zapewnić bezpieczny i łatwy dostęp do kominów na stromych dachach, montuje się stopnie i ławy kominiarskie.

Garncarstwo

Garncarstwo – jedno z najstarszych rzemiosł (znane od neolitu). Jest to rękodzielniczy wyrób ceramicznych naczyń i przedmiotów codziennego użytku.

Rzemieślnik zajmujący się garncarstwem to garncarz albo garncarka.

Glazura (budownictwo)

Glazura – cienka powłoka ze szkliwa nakładana na wyroby ceramiczne dla nadania im walorów dekoracyjnych, trwałości i zabezpieczenia przed przenikaniem wody. Stosowana do pokrywania płytek ceramicznych, cegieł, dachówek, kafli piecowych, naczyń itp. Glazura nadaje przedmiotom większą gładkość, połysk i kolor.

Inskrypcja

Inskrypcja (łac. inscriptio = napis) – napis wyryty w twardym materiale (drewno, metal, kamień, ceramika). Występuje najczęściej na nagrobkach, tablicach i monetach. Popularnym przykładem inskrypcji są inskrypcje nagrobne. Odczytywaniem i interpretacją inskrypcji zajmuje się nauka pomocnicza historii – epigrafika.

Inskrypcje są dziś jednym z podstawowych źródeł w badaniach nad dziełami starożytnymi – wiele z tych, które dotrwały do naszych czasów, zawiera ważne dla badań historycznych: obwieszczenia, akty prawne, akty polityczne, teksty religijne i obrzędowe, pochwały królów i zmarłych, a niekiedy drobne fakty z życia codziennego (np. ogłoszenia czy polemiki wyborcze).

Najstarsze inskrypcje zawierające ideogramy określane mianem proto-pisma pochodzą sprzed 8 do 4 tys. lat. Jako najstarsze ze znalezionych można wymienić tabliczkę z Dispilio datowaną na około 5260 lat p.n.e., oraz pozostałe po kulturze Vinča tabliczki z Tărtării datowane na ok. 4500 lat p.n.e.

Kamionka (ceramika)

Kamionka – wyrób ceramiczny otrzymywany z glin z dodatkiem szamotu lub piasku kwarcowego, wypalany w temperaturze 1230-1300 °C. Surowe wyroby przed wypalaniem pokrywa się solą kuchenną (NaCl) lub innymi sproszkowanymi minerałami. Dzięki temu w trakcie wypalania tworzy się na powierzchni wyrobu szklista polewa – glazura o różnych barwach.

Wyroby kamionkowe są nieprzeźroczyste. Charakteryzują się dużą wytrzymałością mechaniczną, odpornością na działanie kwasów i minimalną nasiąkliwością wodną. Kamionka używana jest więc do produkcji aparatury kwasoodpornej, płytek posadzkowych, kształtek i płytek ściennych stosowanych w pomieszczeniach sanitarnych, rzeźniach itp.; rur i kształtek kanalizacyjnych. Z kamionki wykonuje się także naczynia; w odróżnieniu od naczyń z gliny wypalanej bez szkliwa nie przepuszczają one wody, dzięki czemu nadają się do przechowywania cieczy.

Wyroby z kamionki znane były już w starożytności. W Europie zyskały popularność w XVIII w., gdy ich produkcję podjęto w licznych manufakturach. Ze względu na proste technologie i niskie koszty wytwarzania, a stąd stosunkowo niskie ceny, kamionka cieszyła się popytem zwłaszcza wśród uboższych warstw społeczeństwa. Produkowano z niej misy i dzbany (jako komplety „umywalkowe”), garnki, beczułki, faski i inne pojemniki do przechowywania produktów, formy do pieczenia ciast, zastawy stołowe, a także świecką i sakralną plastykę figuralną.

Na terenie dzisiejszej Polski produkcja kamionki rozwinęła się głównie na Dolnym Śląsku, zwłaszcza na przedgórzu Sudetów. Znanym ośrodkiem produkcji tej ceramiki pozostał do dzisiaj Bolesławiec (niem. Bunzlau – stąd np. na Śląsku naczynia kamionkowe, bez względu na pochodzenie, bywają nazywane bunclokami)

Klinkier

Klinkier – tworzywa ceramiczne o czerepie spieczonym, ale bez zeszkliwienia powierzchni. Są otrzymywane przez wypalanie glin wapienno-żelazistych, wapienno-magnezjowych lub żelazistych w temperaturze około od 1000 do 1300 °C. Właściwości klinkieru zależą w dużej mierze od tlenku wapniowego w glinie. Klinkier wykorzystywany jest przy produkcji cegły, bruku, płytek, dachówek. W zależności od użytych do produkcji surowców, wyroby klinkierowe posiadają zróżnicowane współczynniki f1 i f2 określające zawartość naturalnych izotopów promieniotwórczych. Wszystkie wyroby klinkierowe są mrozoodporne i mają niską nasiąkliwość wynoszącą do 6%.

Kultura przeworska

Kultura przeworska – kultura archeologiczna epoki żelaza rozwijająca się między III w. p.n.e. a V w. n.e. na terenach obecnej Polski oraz Galicji i Zakarpacia. Dawniej zwana kulturą wenedzką lub grupą przeworską kultury grobów jamowych. Kultura przeworska zastąpiła na znacznej części swojego terytorium wcześniejszą kulturę pomorską.

Obecnie wśród badaczy dominuje pogląd o związku Wandalów z kulturą przeworską. Istnieje jednak pewna rozbieżność opinii. Obrońcy hipotezy o wczesnym rozwoju Słowian na obecnych ziemiach polskich wskazują na łączność kultur: przeworskiej i łużyckiej. Zauważają także pochodzenie z tych regionów najwcześniej potwierdzonych plemion słowiańskich. Jeszcze inni badacze przychylają się ku mieszanemu (germańsko-słowiańskiemu) charakterowi kultury przeworskiej.

Kyliks

Kyliks – starogrecka płaska czara na wysokiej nóżce, z dwoma poziomymi imadłami (greckie kýliks dosłownie oznacza kielich). Służyła do picia wina, które rozcieńczano wodą w proporcji 1:1.

Malarstwo tablicowe

Malarstwo tablicowe – malarstwo, w którym w odróżnieniu od monumentalnego malarstwa ściennego lub witrażu, jako podobrazie wykorzystuje się drewnianą deskę albo płytę z innego materiału takiego jak ceramika, metal, kość słoniowa itp.

Styl czarnofigurowy

Styl czarnofigurowy (technika czarnofigurowa, malarstwo czarnofigurowe) – stosowany w starożytnej Grecji sposób zdobienia naczyń ceramicznych.

Technika ta polegała na użyciu firnisu. Artysta malował nim postaci i przedmioty, które po wypalaniu nabierały czarnego koloru, a reszta naczynia – czerwonego.

Styl ten powstał najprawdopodobniej w Koryncie w VII/VI wieku p.n.e.

Cechy:

użycie dwóch barw: czarnej i czerwonej;

skromne dekoracje;

przejrzysta kompozycja (na czerwonym tle widnieją czarne sylwetki);

zdobienia przedstawiające bogów i herosów, sceny mityczne i biesiadne.

Styl czerwonofigurowy

Styl czerwonofigurowy (technika czerwonofigurowa, malarstwo czerwonofigurowe) – sposób malowania naczyń w starożytnej Grecji. Wszedł w życie około 530 roku p.n.e. Polegał na delikatnym wyskrobywaniu żądanej sceny lub postaci na wcześniej wymalowanym firnisem i wypalonym naczyniu. Zastosowanie tej techniki wiąże się z twórczością malarza Andokidesa, ucznia Eksekiasa. W odróżnieniu od stylu czarnofigurowego umożliwiał bardziej szczegółowe oddawanie detali. Dzięki odpowiedniemu wypalaniu uzyskiwano czerwone postaci na czarnym tle. Technika ta była łatwiejsza i dawała lepsze efekty artystyczne niż styl czarnofigurowy. Przy jej wykorzystaniu powstały największe dzieła malarstwa wazowego.

Terakota

Terakota (wł. terra cotta – ziemia wypalona) – wyroby z dobrze oczyszczonej i wypalonej gliny w formie figurek lub płytek, stosowane do zdobień.

Znane w starożytnej Grecji, Etrurii, Rzymie. Przedmioty były modelowane ręcznie lub odciskane w formach, a następnie wypalane. Wyrobów nie powlekano firnisem i początkowo nie malowano. Najciekawsze figurki pochodzą z IV w. p.n.e. z Tanagry – miasto w Grecji, z okresu hellenistycznego – z Myriny. Największe, naturalnej wielkości figury (w tym tzw. Apollo) pochodzą z Wejów (500 r. p.n.e.).

Oprócz figurek wykonywano płytki do zdobień (antefiks, akroterion), dachówki i simy, płytki do licowania ścian (np. dach świątyni Hery w Olimpii – VII wiek p.n.e.), wnętrz teatrów, term, domów mieszkalnych.

W Azji Środkowej stosowano także płytki terakotowe wycinane (portal mauzoleum Mazar-Manasa z XII wieku). W Europie terakotę stosowano w okresie średniowiecza (np. portal kaplicy w Malborku – XIII w., elewacja klasztoru Certosa w Pawii, Ospedale Maggiore w Mediolanie – XV w.).

W Azji Wschodniej terakota była wykorzystywana na dużą skalę w starożytnych Chinach. Najcenniejszym zabytkiem pochodzącym z roku 210 p.n.e. jest armia ośmiu tysięcy figur naturalnej wielkości, wykonanych z terakoty. Armia ta znajduje się w grobowcu pierwszego chińskiego cesarza Qin Shi, w odległości 1,5 km na wschód od jego sarkofagu, na terenie dzisiejszej prowincji Shaanxi.

Dopiero w okresie renesansu terakotę zastąpił fajans. Powrót do stosowania wyrobów z terakoty miał miejsce w 1760 r., po uruchomieniu w Anglii fabryki płytek ściennych. Płytki terakotowe są stosowane także współcześnie, najczęściej jako podłogowe i ścienne.

Zendrówka

Zendrówka – cegła ceramiczna wypalona do granicy zeszklenia. Jej powierzchnie są błyszczące i ciemniejsze niż cegły zwykłej, zwanej wiśniówką. Stosowana do budowy fundamentów i mocno obciążonych filarów. W okresie gotyku stosowana często w celach dekoracyjnych do tworzenia geometrycznych wzorów urozmaicających powierzchnie ceglanych ścian. Nazwa pochodzi albo od niemieckiego określenia spieczenia (aż do zeszklenia) gliny w wysokich temperaturach - sintern albo od francuskiego słowa określającego popiół - cendre.

Zhejiang

Zhejiang (wymowa; chiń. upr. 浙江; chiń. trad. 浙江; pinyin: Zhèjiāng; Wade-Giles: Che-chiang) – prowincja na wschodnim wybrzeżu ChRL. Jej nazwę można przetłumaczyć jako "Kręta Rzeka", a wywodzi się ona od starej nazwy rzeki Qiantang Jiang przepływającej przez stolicę prowincji – Hangzhou.

W prowincji Zhejiang, w miejscowości, wytwórni Longquan, produkowana była ceramika z celadonu

Na terenie prowincji odnaleziono szczątki kopalne żyjących w kredzie gatunków ptaków, Yandangornis longicaudus oraz Dongyangornipes sinensis (odcisk).

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.