Cahiers du cinéma

„Cahiers du cinéma” – francuski miesięcznik o tematyce filmowej, założony w 1951 roku przez André Bazina, Jacques'a Doniola-Valcrozego i Josepha-Marie Lo Dukę. Na przestrzeni lat „Cahiers du cinéma” wyrobiło sobie renomę jednego z najważniejszych czasopism filmowych w historii kinematografii.

W „Cahiers du cinéma” na początku lat 50. XX wieku zgromadzili się późniejsi twórcy Nowej Fali, należący do grupy „janczarów”: Jean-Luc Godard, Éric Rohmer, Claude Chabrol, Jacques Rivette, a przede wszystkim François Truffaut. Artykuł tego ostatniego „O pewnej tendencji kina francuskiego”, zamieszczony w 1954 roku, poddał krytyce dotychczasowy stan kina francuskiego, kształtowany przez melodramatyczne filmy scenarzystów Jeana Aurenche'a i Pierre'a Bosta[1]. Zawarty w artykule Truffauta postulat wypracowania kina autorskiego odmienił zasadniczo model czasopisma; głównym celem krytyków piszących dla periodyku stało się wypracowanie polityki autorskiej i wypromowanie niedocenianych dotąd reżyserów na autorów porównywalnych z pisarzami dzieł literackich. Krytycy z „Cahiers du cinéma” zaczęli również sami tworzyć swoje własne filmy, przyczyniając się do rozwoju Nowej Fali[2].

Konserwatywny profil czasopisma uległ gwałtownej przemianie, kiedy w 1968 roku filmowcy związani z „Cahiers du cinéma” zbojkotowali decyzję ówczesnego ministra kultury André Malraux o pozbawieniu stanowiska dyrektora Cinématheque Française, Henriego Langlois. Na fali wydarzeń majowych z 1968 roku czasopismo przyjęło orientację lewicową, a głównymi jego teoretykami stali się krytycy ideologiczni Jean-Louis Comolli i Jean Narboni[3]. Profil ten utrzymał się do lat 80. XX wieku, kiedy czasopismo zarzuciło dotychczasową elitarną politykę autorską na rzecz afirmacji kultury popularnej.

Cahiers du cinéma
Państwo Francja
Adres Paryż
Wydawca Phaidon Press
Pierwsze wydanie 1951
ISSN 0008-011X
Strona internetowa

Przypisy

  1. François Truffaut, A Certain Tendency of French Cinema (Une Certaine Tendance of Cinema Francaise), newwavefilm.com [dostęp 2018-09-23].
  2. Notes on „Cahiers”, „The New Yorker” [dostęp 2018-09-23] (ang.).
  3. Cahiers du cinema's politics by William Guynn, ejumpcut.org [dostęp 2018-09-23].

Linki zewnętrzne

André Téchiné

André Téchiné (ur. 13 marca 1943 w Valence-d'Agen) – francuski reżyser, scenarzysta i krytyk filmowy. Laureat Złotej Palmy za reżyserię filmu Spotkanie (1985).

Bertrand Tavernier

Bertrand Tavernier (ur. 25 kwietnia 1941 w Lyonie) – francuski reżyser, scenarzysta i producent filmowy, a w młodości również krytyk filmowy.

Współpracował z wieloma czasopismami filmowymi, w latach 60. związał się z grupą Cahiers du Cinéma. Jest współzałożycielem kina studyjnego Nickel-Odéon w Paryżu. Tworzył kameralne dramaty psychologiczne, filmy społeczno-obyczajowe, fantastyczne, "płaszcza i szpady", pisał scenariusze. Do jego ważniejszych filmów należą Zegarmistrz od świętego Pawła (1974, na podstawie powieści Simenona), Niech się zacznie zabawa (1975, nagrodzony Cezarem w 1976), Sędzia i zabójca (1976), Śmierć na żywo (1979, na podstawie powieści Comptona), Niedziela na wsi (1984), Around Midnight (1985, nagrodzony Oscarem w 1986), L. 627 (1992), Przynęta (1994) i Córka d’Artagnana (1995), Kapitan Conan (1996), Księżniczka Montpensier (2010, na podstawie opowiadania Madame de La Fayette). Tworzył również filmy dokumentalne i zajmował się reklamą oraz publicystyką.

Claude Chabrol

Claude Chabrol (ur. 24 czerwca 1930 w Paryżu, zm. 12 września 2010 tamże) – francuski reżyser, scenarzysta, producent i aktor filmowy, w młodości również krytyk filmowy. Jeden ze współtwórców francuskiej nowej fali.

Dziecko (film)

Dziecko (L’enfant) – francusko-belgijski dramat filmowy z 2005 roku w reżyserii braci Dardenne, na podstawie autorskiego scenariusza. Tematem filmu są losy niefrasobliwej pary kochanków, Sonii oraz Bruna, którzy decydują się sprzedać swoje nowo narodzone dziecko, nie spodziewając się psychicznych konsekwencji tej decyzji.

Bracia Dardenne, reżyserując Dziecko, rozwijali swój styl filmowy, utrwalony w takich produkcjach jak Obietnica (1996), Rosetta (1999) oraz Syn (2002). Dysponując ograniczonym budżetem, filmowali aktorów kreujących główne postacie tak, aby kamera podążała za bohaterami i wytwarzała złudzenie wnikliwej obserwacji protagonistów. Reżyserowie chcieli skrytykować socjologiczne zjawisko przedłużonego dzieciństwa, które było celebrowane przez współczesną reżyserom kulturę popularną.

Po premierze na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes Dziecko zostało entuzjastycznie odebrane przez francuskich krytyków, zdobywając Złotą Palmę dla najlepszego filmu. Pismo „Cahiers du Cinéma” okrzyknęło film braci Dardenne „cudem”, natomiast „Le Monde” porównywało je do ascetycznych w treści dzieł Roberta Bressona.

François Truffaut

François Truffaut (ur. 6 lutego 1932 w Paryżu, zm. 21 października 1984 w Neuilly-sur-Seine, w departamencie Hauts-de-Seine) – francuski reżyser, scenarzysta, aktor i producent filmowy.

Gertruda (film)

Gertruda (Gertrud) – duński dramat filmowy z 1964 roku w reżyserii Carla Theodora Dreyera. Jego bohaterka, obracająca się wśród artystów i muzyków Gertruda (Nina Pens Rode) rozwodzi się z mężem Gustavem i zakochuje się w kompozytorze Erlandzie Janssonie. Kiedy rozczarowuje się kolejną miłością, udaje się na wewnętrzną emigrację, wspominając swoje młodzieńcze lata i poszukiwania uczucia idealnego.

Gertruda wzbudziła kontrowersje wśród publiczności; podczas premiery w Paryżu została wybuczana przez publiczność, a wielu krytyków uznało ją za powolną, pozbawioną życia i staromodną. Inaczej zinterpretowali ją jednak wpływowi krytycy z „Cahiers du Cinéma”; Claude Chabrol umieścił ją na szczycie swej listy ulubionych filmów 1964 roku, a Jean-Luc Godard porównał ją do „ostatnich kwartetów smyczkowych Beethovena”. Film Dreyera, ostatni w jego karierze, doczekał się nagrody FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Wenecji, a amerykańska National Board of Review przyznała mu miejsce na liście najlepszych filmów roku.

Jean-Louis Comolli

Jean-Louis Comolli (ur. 30 lipca 1941 w Philippeville) – francuski krytyk filmowy, reżyser i scenarzysta, współtwórca nurtu krytyki ideologicznej w refleksji nad filmem. W latach 1965-1973 redaktor pisma „Cahiers du Cinéma”, w latach 1966-1971 redaktor naczelny tegoż pisma.

Do Francji wyemigrował w 1961 roku pod wpływem burzliwych wydarzeń związanych z wojną algierską. W 1962 roku pod wpływem pasji do kina rozpoczął współpracę z „Cahiers du Cinéma”. Przez pismo został zatrudniony dzięki obszernemu wywiadowi z Rolandem Barthes'em. Decydujący wpływ na kształt periodyku zyskał, gdy redakcja wszczęła strajk w wyniku zwolnienia długoletniego szefa Cinémathéque Française, Henriego Langlois. Od 1969 roku, kiedy ukazał się numer pisma poświęcony krytyce ideologicznej w kinie, Comolli publikował wraz z Jeanem Narbonim krytyczne teksty poświęcone medium filmowym. Za bazę dla artykułów służyła filozofia marksistowska, której Comolli był admiratorem.

Comolli zakwestionował koncepcję teoretyczną André Bazina, wedle której kino miałoby odzwierciedlać istniejącą rzeczywistość. W artykule pod tytułem Technique et ideologie snuł rozważania na temat związku kina z dyskursem naukowym oraz dominującą ideologią. Celem dociekań Comollego była próba odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest zakwestionowanie dominującego, wpisanego w aparat filmowy spojrzenia na sprawy społeczne. W opinii teoretyka widoczna dla widza część techniczna filmu (na przykład ekran, ujęcie) przesłania niewidoczną część procesu produkcyjnego (nagrywanie ścieżki dźwiękowej, barwienie, cięcia dokonane na materiale źródłowym). W ujęciu Comollego kino należy analizować przez pryzmat procesów ekonomicznych oraz ideologicznych, które czynią je narzędziem aparatu represji.

Comolli, wzorując się na Dziga Vertov Groupe, próbował stworzyć „kontrkino” stojące w opozycji do głównego nurtu. Krótkotrwała aktywność kolektywu twórczego pod nazwą Rewolucyjnego Frontu Kulturalnego, zakończona upadkiem w 1973 roku, zniechęciła teoretyka do działalności dziennikarskiej. W 1973 roku odszedł z „Cahiers”. Poświęcił się eksperymentom twórczym, realizując filmy takie jak La Cecilla (1975), Czerwony cień (L'Ombre rouge, 1981) oraz Cinéma, de notre temps (1988).

Kino autorskie

Kino autorskie - kino charakterystyczne dla poszczególnych twórców, będące wyrazem ich indywidualnego stylu i wizji artystycznej. Reżyser staje się jednocześnie scenarzystą, często eksponuje rolę obrazu filmowego zamiast fabuły. Tematyka porusza problemy egzystencjalne, skupia się na krytycznej wizji świata. Pojęcie bywa niekiedy zamiennie stosowane z terminem kino artystyczne i przeciwstawiane filmowym produkcjom rozrywkowym, stało się z czasem wartościujące i nieprecyzyjne.

Krytyka filmowa

Krytyka filmowa – dziedzina działalności intelektualnej, której przedmiotem jest film, kultura filmowa i jej społeczna sytuacja. Opiera się ona na dyskusji i formułowaniu osądów o filmach i kinie. Jej celem jest nie tylko opis poszczególnych dzieł, ale też kształtowanie kierunków rozwoju kina i lansowanie pewnych wartości lub koncepcji estetycznych. Inną charakterystyką krytyki filmowej jest spełnianie funkcji pośrednika między twórcami filmowymi a widzami.

Krytyka filmowa zwyczajowo jest zaliczana w obręb filmoznawstwa, choć nie jest uprawiana zgodnie z naukową metodologią i jest raczej wyrazem osobistych przekonań. Obejmuje szeroki zakres aktywności, od codziennej działalności recenzenckiej, do bardziej złożonych form, felietonów, esejów i szkiców, artykułów polemicznych albo manifestów krytycznych.

Historia krytyki filmowej sięga pierwszych dekad XX wieku. Począwszy od lat 20. stawała się coraz istotniejszą sferą kultury filmowej. Pierwsi znani krytycy zazwyczaj byli równocześnie teoretykami filmu, jak Siegfried Kracauer czy André Bazin, a w Polsce Karol Irzykowski. Wielu z wczesnych krytyków było też twórcami filmowymi, jak Siergiej Eisenstein, Jean Epstein czy twórcy kręgu awangardy. Po drugiej wojnie światowej w znacznej mierze na rozwój krytyki i sztuki filmowej wpłynęli autorzy francuskiej nowej fali zgromadzeni wokół pisma "Cahiers du Cinéma": François Truffaut, Jean-Luc Godard, Jacques Rivette, Éric Rohmer. Bazowali oni w swoich tekstach krytycznych na pracach André Bazina.

Leos Carax

Leos Carax, właśc. Alex Christophe Dupont (ur. 22 listopada 1960) – francuski reżyser, scenarzysta i krytyk filmowy.

Mateusz Werner

Mateusz Werner (ur. 1970) – polski filozof kultury, eseista, krytyk filmowy. Doktor nauk humanistycznych.

Nowa Fala (kino francuskie)

Nowa Fala (fr. La Nouvelle Vague) – zaliczany do filmowego modernizmu nurt artystyczny w kinematografii francuskiej, którego okres trwania szacowany jest na lata 1959–1965. Nazwa terminu pochodzi od tytułu artykułu francuskiej dziennikarki Françoise Giroud, która opisywała fundamentalne zmiany światopoglądowe najnowszej generacji młodzieży w stosunku do poprzedniego pokolenia. Nową Falą przyjęło określać się filmy odzwierciedlające przemiany obyczajowe w gaullistowskiej Francji, ale również dzieła wnoszące do rodzimej kinematografii nowatorskie środki wyrazu.

Zasadniczo jako twórców Nowej Fali wskazuje się osoby pochodzące z dwóch środowisk artystycznych. Pierwszym z nich byli „janczarzy” z czasopisma „Cahiers du cinéma”, którzy równolegle oddawali się twórczości artystycznej (m.in. Jean-Luc Godard, François Truffaut, Claude Chabrol, Éric Rohmer, Jacques Rivette). Drugim zaś – członkowie nurtu Rive Gauche, który większą uwagę przywiązywał do eksperymentów formalnych związanych z literaturą (m.in. Alain Resnais, Agnès Varda, Louis Malle, Jacques Demy, Georges Franju). Katalizatorem nurtu okazały się reformy francuskiej branży kinematograficznej w postaci mecenatu państwowego (premia za jakość) oraz zmiany dyskursu okołofilmowego; na znaczeniu zyskała przede wszystkim pozycja reżysera filmowego jako autora posługującego się środkami filmowymi odrębnymi od innych sztuk, do czego walnie przyczyniła się polityka autorska prowadzona przez redakcję „Cahiers”.

Począwszy od sezonu 1959/1960, kiedy sukces komercyjny i artystyczny odniosły takie filmy jak Kuzyni (1959) Chabrola, 400 batów (1959) Truffauta, Do utraty tchu (1960) Godarda oraz Hiroszima, moja miłość (1959) Resnais’go, nurt nabrał impetu, przyczyniając się do narodzin podobnych tendencji w licznych kinematografiach narodowych. Choć we Francji wygasł około 1965 w związku z malejącym zainteresowaniem ze strony widzów i krytyków, jego wpływ rozciąga się od amerykańskiego Nowego Hollywood po duńską Dogmę 95.

Obywatel Kane

Obywatel Kane (ang. Citizen Kane) – amerykański film fabularny z 1941 w reżyserii Orsona Wellesa.

Często uważany za najlepszy film w historii kina, szczególnie chwalony za nowatorski sposób realizacji, innowacyjność w zakresie struktury nieliniowej narracji, montażu (w tym tzw. montażu wewnątrzkadrowego) i zdjęć. Film był debiutem reżyserskim 25-letniego Orsona Wellesa, który zagrał także rolę tytułową. Nominowany do Oscarów w dziewięciu kategoriach, otrzymał statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny.

Jest przykładem film à clef, czyli przedstawia prawdziwą historię za fasadą fikcyjnego scenariusza, używając zmienionych nazwisk. Opowiada on o życiu i spuściźnie Charlesa Fostera Kane’a, magnata prasowego, którego pierwowzór stanowi William Randolph Hearst. Welles użył także kilku wątków autobiograficznych oraz elementów biografii multimilionera Harolda McCormicka, niezwykle aktywnego w promocji swojej drugiej żony, Ganny Walskiej, śpiewaczki operowej, zdaniem wielu pozbawionej talentu. W filmie można ją zidentyfikować jako Susan. W czasie, gdy film wchodził do kin, żadna z ponad dwudziestu gazet, które posiadał Hearst nie wspomniała o nim ani słowem.

Welles dotychczasową sławę zawdzięczał głównie działalności teatralnej i pracy w radiu. Szczególnie chwalony był za słuchowisko Wojna światów, które uważane jest za najlepiej przygotowaną produkcję radiową w dziejach. Podpisał kontrakt z wytwórnią RKO Pictures w 1939. Co niezwykłe, zwłaszcza dla początkującego reżysera, otrzymał pełną swobodę w doborze tematu filmu, obsady aktorskiej i swoich współpracowników. Dostał także prawo decydowania o końcowym kształcie filmu (ang. final cut privilege). Po dwóch nieudanych próbach napisania scenariusza, przygotował go razem z Hermanem J. Mankiewiczem. Film nakręcono w 1940, a premierę miał 1 maja 1941.

Uznany za sukces przez krytyków, film został jednak chłodno przyjęty przez widzów. Szybko zniknął z obrotu kinowego. Nie został doceniony przez amerykańską publiczność zapewne dlatego, że nigdy wcześniej nie opowiadano filmów wstecz tj. od śmierci bohatera do wydarzeń wcześniejszych. Został doceniony, gdy dotarł w 1947 na ekrany europejskie, a sławę zdobył w latach pięćdziesiątych, głównie dzięki francuskim krytykom z wpływowego czasopisma „Cahiers du cinéma” i ponownemu wprowadzeniu filmu na rynek amerykański w 1956. Półoficjalny kompromis wśród krytyków filmowych doprowadził do tego, że Roger Ebert stwierdził, że Obywatel Kane to „oficjalnie najlepszy film świata”.

Peter Bogdanovich

Peter Bogdanovich (ur. 30 lipca 1939 w Kingston w stanie Nowy Jork) – amerykański reżyser, aktor, scenarzysta i producent filmowy.

Positif

Positif – francuskie czasopismo o tematyce filmowej założone w Lyonie w 1952 roku przez Bernarda Chardère’a. Jest to drugi najstarszy filmowy periodyk francuskojęzyczny po „Cahiers du cinéma”.

W 1954 roku siedzibę redakcji miesięcznika przeniesiono do Paryża. Przez lata zespół redakcyjny zachował swoją autonomię i jest jedynym niezależnym finansowo czasopismem kinowym we Francji. Martin Scorsese stwierdził, że „Positif” to najlepsze kinowe czasopismo na świecie.

Miesięcznik często występuje jako przeciwwaga dla innego popularnego francuskiego pisma traktującego o branży filmowej, „Cahiers du cinéma”. „Positif” ma marksistowsko-leninowskie podejście do tematu filmów.

Od 1959 roku periodyk był redagowany przez Erica Losfelda, który pobudził słabnące wówczas na rynku prasowym pismo, czego efektem było regularne publikowanie tytułu. Obecnym redaktorem naczelnym miesięcznika jest Michel Ciment.

Roland Barthes

Roland Barthes fr: ʀɔlɑ̃: baʀt, (ur. 12 listopada 1915 w Cherbourgu, zm. 25 marca 1980 w Paryżu) – francuski krytyk literacki, pisarz, czołowy przedstawiciel strukturalizmu i poststrukturalizmu francuskiego, teoretyk semiologii.

Szczęście (film 1965)

Szczęście (fr. Le bonheur) – francuski dramat psychologiczny z 1965 roku w reżyserii Agnès Vardy, nakręcony na podstawie jej autorskiego scenariusza.

Trzy kolory. Czerwony

Trzy kolory. Czerwony (fr. Trois couleurs: Rouge) – film psychologiczny z 1994 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany w koprodukcji francusko-polsko-szwajcarskiej na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wspólnie z Krzysztofem Piesiewiczem. Czerwony jest trzecią częścią trylogii Trzy kolory, w skład której wchodzą także Trzy kolory. Niebieski (1993) oraz Trzy kolory. Biały (1993). Tytułowe trzy kolory nawiązują do barw francuskiej flagi i haseł rewolucji francuskiej: wolności, równości, braterstwa.

Éric Rohmer

Eric Rohmer, właśc. Jean-Marie Maurice Schérer (ur. 20 marca 1920 w Tulle, zm. 11 stycznia 2010 w Paryżu) – francuski reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, pisarz, krytyk i teoretyk filmu.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.