Brazylia

Brazylia (port. Brasil, wymowa [bɾaˈziw]), oficjalnie Federacyjna Republika Brazylii (port. República Federativa do Brasil, wymowa) – jedno z największych państw świata, obejmujące połowę Ameryki Południowej. Rozciąga się wzdłuż wybrzeża atlantyckiego oraz Amazonki. Liczy ponad 200 milionów mieszkańców, a największe aglomeracje to São Paulo i Rio de Janeiro. Na południu dominuje ludność pochodzenia europejskiego (Portugalczycy, Włosi, Niemcy, Polacy), na wschodzie – Mulaci, a na północnym zachodzie – Indianie. Jest to kraj z największą liczbą katolików, chociaż coraz więcej jest protestantów. Podobnie jak większość krajów Ameryki Łacińskiej Brazylia jest średnio rozwinięta gospodarczo.

República Federativa do Brasil
Federacyjna Republika Brazylii
Flaga Brazylii
Godło Brazylii
Flaga Brazylii Godło Brazylii
Dewiza: (port.) Ordem e Progresso
(Ład i postęp)
Hymn:
Hino Nacional Brasileiro

(Hymn narodowy Brazylii)
Położenie Brazylii
Konstytucja Konstytucja Brazylii
Język urzędowy portugalski
Stolica Brasília
Ustrój polityczny republika federalna
Głowa państwa prezydent Jair Bolsonaro
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Hamilton Mourão
Szef rządu prezydent Jair Bolsonaro
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
5. na świecie
8 515 767[1] km²
55 455 km² (0,65%)
Liczba ludności (2019)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
6. na świecie
210 677 000[2]
24,7 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

2055 mld[2] USD
9895[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

3240 mld[2] dolarów międzynar.
15 603[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna real brazylijski (BRL)
Niepodległość
• ogłoszenie
• uznanie
od Portugalii
7 września 1822
29 sierpnia 1825
Strefa czasowa UTC -2 do -5 – zima
UTC -1 do -4 – lato
Kod ISO 3166 BR/BRA/076
Domena internetowa .br
Kod samochodowy BR
Kod samolotowy PP, PR, PS, PT, PU
Kod telefoniczny +55
Mapa Brazylii
Brasil administrative map PL
Mapa administracyjna Brazylii

Geografia

Cataratas027
Wodospad Iguaçu
Vista do morro do pai inácio
Chapada Diamantina, Bahia

Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum i na wschodzie kontynentu, położone nad Oceanem Atlantyckim.

Brazylia jest jedynym krajem na świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca[3].

Długość wybrzeża Brazylii wynosi 7491 km. Kraj graniczy z dziesięcioma innymi państwami: Argentyną, Boliwią, Francją (Gujaną Francuską), Gujaną, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą.

Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.

Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina – 2994 m n.p.m. – na Wyżynie Gujańskiej.

Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:

Historia

Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W kraju powszechne były rebelie niewolników, a część zbiegów tworzyła na odległych od kolonialnej cywilizacji terenach własne osiedla zwane quilombos. Przeciw nim były organizowane wyprawy zbrojne. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.

Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930–1945 w praktyce rządził Getúlio Vargas. Vargas do władzy doszedł na skutek wojskowego puczu, który następnie określono mianem rewolucji[4][5]. Początkowo nowy rząd zobowiązał się do szybkiego oddania władzy, lecz zamiast tego zlikwidował kongres, zawiesił konstytucję, a gubernatorów zastąpił własnymi zwolennikami[6]. W latach 30. doszło do trzech prób obalenia wojskowego rządu[7][8][9]. W 1932 roku odbyło się powstanie konstytucjonalistów, w 1935 roku odbyła się antyrządowa rebelia zorganizowana przez komunistów, która wykorzystana została do wprowadzenia przez Vargasa pełnej dyktatury i cenzury prasy. Ostatnią próbą zbrojnego obalenia rządu był pucz faszystowski w 1938 roku[10]. Mimo faszyzacji kraju Brazylia w okresie hiszpańskiej wojny domowej wsparła stronę republikańską walczącą z nacjonalistami[11]. W okresie II wojny światowej Brazylia początkowo pozostała neutralna, a wojnę Niemcom i Włochom wypowiedziała w sierpniu 1942 roku[12]. Pod wpływem wojny odrzucił wzorce faszyzujące i przyjął bardziej liberalną politykę. Po zwycięstwie aliantów w wojnie światowej, stał się kłopotliwy jako niedawny sojusznik światowych potęg i szybko został obalony w wojskowym puczu. Vargas na krótko powrócił do władzy w 1950 roku w wyniku wyborczego zwycięstwa utworzonej przez niego Brazylijskiej Partii Pracy. W pierwszej fazie prezydentury wprowadził szereg postępowych reform, a swoje rządy oparł na środowiskach lewicy. Pod naciskiem narodowców i lewicy prowadził politykę uprzemysłowienia kraju, rozwiązał problem państwowego monopolu naftowego „Petrobras”, ograniczył inwestycje obcego kapitału, wprowadził szereg prorobotniczych praw, zakończył działania rządu polegające na ingerencji w działanie związków zawodowych oraz przeprowadził rewizję pracy minimalnej. W 1952 roku zawarł układ militarny ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jednak zachował się neutralnie, odmawiając wysłania wojsk brazylijskich do Korei. W ciągu drugiej kadencji kontynuował represje przeciwko ruchowi komunistycznemu[13][14]. Stopniowo odchodził od postępowych reform, tracąc poparcie społeczeństwa i lewicy zmuszony został do walki o wpływy w konserwatywnie nastawionym wojsku. Jego rządy napotkały na silną opozycję, pomimo starań Vargasa największą opozycję stanowiły kręgi wojskowe. Była to reakcja na szereg skandali, które wiązały się z członkami jego administracji. Trzy lata po objęciu władzy na skutek kryzysu politycznego i zmuszeniu go przez wojsko do oddania władzy popełnił samobójstwo[15].

Po samobójstwie Vargasa powstało kilka krótkotrwałych rządów. W 1956 roku prezydentem został kandydat socjaldemokratów Juscelino Kubitschek de Oliveira[16]. Kubitschek przyjął łagodną postawę wobec opozycji politycznej, dzięki czemu mógł rządzić bez poważniejszych kryzysów[17]. W okresie jego rządów sektor gospodarki i przemysłu znacznie wzrósł[18]. Największym sukcesem rządu socjaldemokratów okazała się budowa nowej stolicy kraju, Brasilii oddanej do użytku w 1960 roku[19]. Następcą Kubitscheka został Jânio Quadros, który jednak podał się do dymisji w 1961 roku, a więc w okresie mniejszym niż rok po objęciu urzędu[20]. Prezydenturę wówczas objął wiceprezydent João Goulart, który jako kandydat lewicy zobowiązał się do przeprowadzenia radykalnych reform społecznych. Zapowiedział wywłaszczenie wielkich latyfundystów i podniesienie płacy minimalnej[21]. Prezydent został obalony w zamachu stanu w kwietniu 1964 roku. Zamach zapoczątkował okres istnienia w Brazylii reżimu wojskowego[22].

Nowy system miał być przejściowy[23], jednak szybko zmienił się w dyktaturę[24]. Reżim szeroko zastosował represje polityczne względem swoich przeciwników politycznych, w tym artystów i dziennikarzy. W opozycji przeciw rządom wojskowym doszło do powstania zbrojnych ruchów partyzanckich[25][26]. Rząd Brazylii zobowiązał się na łamach operacji Kondor wyeliminować także opozycję na emigracji[27]. Pomimo brutalności i metod zbliżonych do totalitaryzmu, system na początku lat 70. zdobył poparcie sporego grona Brazylijczyków ze względu na ówczesny boom gospodarczy[28]. Lata dyktatorskiej władzy skutecznie jednak zniechęciły społeczeństwo. Mimo rozbicia wojsk partyzanckich, rząd kontynuował politykę represji (która wcześniej była argumentowana walką z rebelią)[29]. W obliczu narastającego kryzysu społecznego i serii porażek gospodarczych rządu generał Ernesto Geisel zgodził się na pewną liberalizację życia publicznego[30], w 1979 roku wprowadził on ustawę o amnestii, która zapoczątkowała mozolny powrót do demokracji w okresie dekady lat 80.

Po dojściu do władzy lewicy i prezydenta Luli Brazylia wychodzi z głębokiego kryzysu ekonomiczno-społecznego, który był wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego. Daje się zauważyć napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.

Ustrój polityczny

Congresso do Brasil
Budynek parlamentu – Kongresu Narodowego projektu Niemeyera

Brazylia jest republiką związkową podzieloną na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Jair Bolsonaro.

Podział administracyjny

Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal): NA

Stan Stolica Ludność (mln) Powierzchnia [km²] os./km²
1 Acre Rio Branco 0,557 152 522 3,6
2 Alagoas Maceió 2,82 27 819 101
3 Amapá Macapá 0,477 142 816 3,3
4 Amazonas Manaus 2,81 1 570 947 1,7
5 Bahia Salvador 13,1 564 273 23
6 Ceará Fortaleza 7,43 145 712 51
7 Dystrykt Federalny Brasília 2,05 5802 353
8 Espírito Santo Vitória 3,1 46 047 67
9 Goiás Goiânia 5 340 118 14,7
10 Maranhão São Luís 5,65 331 918 17
11 Mato Grosso Cuiabá 2,5 903 386 2,7
12 Mato Grosso do Sul Campo Grande 2,08 357 140 7,8
13 Minas Gerais Belo Horizonte 17,9 586 552 30,5
14 Pará Belém 6,19 1 247 703 4,9
15 Paraíba João Pessoa 3,44 56 341 61
16 Paraná Kurytyba, portugalski: Curitiba 9,56 199 282 48
17 Pernambuco Recife 7,92 98 527 80
18 Piauí Teresina 2,84 251 312 11
19 Rio de Janeiro Rio de Janeiro 14,4 43 797 328,7
20 Rio Grande do Norte Natal 2,78 53 077 52
21 Rio Grande do Sul Porto Alegre 11 281 734 39
22 Rondônia Porto Velho 1,38 237 565 5,8
23 Roraima Boa Vista 0,324 224 118 1,4
24 Santa Catarina Florianópolis 5,36 95 285 56
25 São Paulo São Paulo 37 248 177 149
26 Sergipe Aracaju 1,78 21 962 81
27 Tocantins Palmas 1,16 277 298 4
Stan na 2000

Demografia[31]

Ouro Preto (7769100536)
Ouro Preto, Minas Gerais
Metropolie
Główne
miasto
Stan Ludność
(mln)
São Paulo São Paulo 21,3
Rio de Janeiro Rio de Janeiro 12,4
Belo Horizonte Minas Gerais 5,1
Recife Pernambuco 4,0
Brasília Dystrykt Federalny 4,0
Porto Alegre Rio Grande do Sul 3,9
Salvador Bahia 3,9
Fortaleza Ceará 3,6
Kurytyba Paraná 3,4
Goiânia Goiás 2,3
Belém Pará 2,2
Manaus Amazonas 2,1
Campinas São Paulo 2,1
Vitória Espírito Santo 1,8
Santos São Paulo 1,7
São José dos Campos São Paulo 1,7
São Luís Maranhão 1,4
Natal Rio Grande do Norte 1,3
Maceió Alagoas 1,2

Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jej historii. 47,7% mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej, pardo (czyli ludzie mający białych, indiańskich i czarnych przodków, do pardo zalicza się bowiem Mulatów, Zambo i Metysów) 43,1%, Murzyni 7,6%, Indianie 0,4%; Azjaci stanowią 1,1%[32].

Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także języki włoski, hiszpański, niemiecki.

Statystyki demograficzne

Índios isolados no Acre 7
Członkowie izolowanego plemienia spotkani w Brazylii
(2015)
Liczba ludności 207 848 000
Ludność według wieku
0–14 lat 26,2% (mężczyźni 27 219 651/kobiety 26 180 040)
15–64 lat 67% (mężczyźni 67 524,642/kobiety 68 809 357)
ponad 64 lata 6,7% (mężczyźni 5 796 433/kobiety 7 899 650)
Wiek (mediana)
W całej populacji 29,3 lat
Mężczyzn 28,3 lat
Kobiet 30,1 lat
Przyrost naturalny 1,134%
Współczynnik urodzeń 17,79 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 6,36 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji –0,09 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
poniżej 15 lat 1,04 mężczyzn/kobiet
15–64 lat 0,98 mężczyzna/kobietę
powyżej 64 lat 0,73 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 0,98 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 21,17 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 24,63 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 17,53 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 72,53 lat
Mężczyzn 68,97 lat
Kobiet 76,27 lat
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 0,7% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 660 000 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 15 000 (2003)

Gospodarka

Gospodarka kraju opiera się na eksploatacji bogatych zasobów naturalnych, rolnictwie (największa na świecie ilość upraw kawy) i szybko rozwijającym się przemyśle.

W roku 2008 PKB wyniósł 1665 mld USD (10 326 USD na jednego mieszkańca). Pewien problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 179 mld USD, jednak cały dług nie przekracza bezpiecznego poziomu 50% PKB.

Kultura

Pelas Ruas de Olinda - Carnaval 2010 (4354380432)
Karnawał w Olindzie

Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nową oryginalną kulturę. Najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed wielkim postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. W czasie karnawału mieszkańcy gromadzą się na ulicach, plażach oraz klubach, aby wspólnie śpiewać i tańczyć. Narodowym tańcem jest Samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Pod koniec karnawału w Rio odbywa się konkurs szkół Samby. Występują one wtedy na Sambodromie – teatrze pod gołym niebem. Największym rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cunha.

Religia

Brazylijski Kościół katolicki jest największą narodową wspólnotą wiernych na świecie. Obecnie katolicy stanowią około 62–63% społeczeństwa. W São Paulo jest 54% katolików. Liczbę regularnie praktykujących szacuje się na 19–25%, chociaż w miastach praktykuje nieco mniej niż na prowincji. Widoczny jest odpływ wiernych do takich pochodzących głównie z USA wspólnot, jak Świadkowie Jehowy, mormoni (ok. 1 mln), adwentyści czy różne kościoły ewangelikalne, głównie zielonoświątkowe. Liczbę protestantów szacuje się na ponad 25%. Dodatkowo występują spirytualiści i animiści (1,4%), wyznawcy candomblé i okultyzmu (0,5%), buddyści i szintoiści (0,2%) oraz pozostali (1,7%). Niewierzący stanowią 7,4–10% społeczeństwa.

Według danych za rok 2010 Brazylijczycy należeli do następujących wyznań:

Źródło: IBGE, 2010[33]; Prolades, 2010[34]; Pew Forum, 2010[35]; LDS, 2012[36].

Sport

Najpopularniejszym sportem w Brazylii jest piłka nożna. Reprezentacja Brazylii 5 razy zdobyła mistrzostwo świata. Za jednego z najlepszych w historii dyscypliny piłkarza na świecie wielu uważa Brazylijczyka Pelé.

Ogromną popularnością w Brazylii cieszą się wyścigi Formuły 1. Brazylijczycy doczekali się wielu wspaniałych kierowców. Szczególnie wspominają tragicznie zmarłego Ayrtona Sennę, który uważany jest za najlepszego kierowcę w historii F1. Obecnie w tej serii wyścigowej startuje Felipe Massa[37].

Również w siatkówce halowej mężczyzn Brazylia jest absolutnym dominatorem, gdyż od 2003 roku wygrała większość ważnych turniejów międzynarodowych. Jednym z sukcesów jest pokonanie reprezentacji Polski w finale MŚ 2006 3:0. Największą gwiazdą reprezentacji Brazylii jest od ponad 10 lat Giba. W tej dyscyplinie warto odnotować również sukcesy pochodzących z tego kraju pań.

Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira – tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup ‘capoeira’ prężnie działają też w wielu miastach Polski. Prócz capoeira Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ – brazylijską odmianę jiu-jitsu.

Brazylia dwa razy organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej: w 1950 i 2014 roku.

W 2016 roku w Rio de Janeiro odbyły się letnie igrzyska olimpijskie.

Siły zbrojne

Brazylia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną (Marinha do Brasil) w jej składzie lotnictwo morskie i piechotę morską (Corpo de Fuzileiros Navais) oraz siły powietrzne (Força Aérea Brasileira). Brazylia realizowała program nuklearny mający na celu pozyskanie broni jądrowej. Został on jednak anulowany.

Wojska brazylijskie liczą 330 tys. żołnierzy zawodowych oraz 1,8 mln rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2016) brazylijskie siły zbrojne stanowią 15. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 31,9 mld dolarów (USD)[38].

Przypisy

  1. IBGE: Área Territorial Brasileira (port.). [dostęp 2015-05-16].
  2. a b c d e International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  3. Przeglad-Turystyczny, Top 10 Atrakcje turystyczne Brazylii, przeglad-turystyczny.pl [dostęp 2017-04-23] (pol.).
  4. Levine; Robert M. & Crocitti; John J., The Brazil Reader: History, Culture, Politics, Duke University Press 1999, IV – The Vargas Era.
  5. Keen, Benjamin / Haynes, Kate, A History of Latin America, Volume 2, Waldsworth Cengage Learning 2004, s. 356–357.
  6. McCann; Frank D., Soldiers of the Patria: A History of the Brazilian Army, 1889–1937, Stanford University Press 2004, s. 303 2nd paragraph ​ISBN 0-8047-3222-1​.
  7. E. Bradford Burns, A History of Brazil, wyd. 3rd ed, New York: Columbia University Press, 1993, s. 352, ISBN 978-0-231-07955-6, OCLC 27429348.
  8. Dulles, John W.F., Anarchists and Communists in Brazil, 1900–1935, University of Texas Press 2012 ​ISBN 0-292-74076-X​.
  9. Frank M. Colby, Allen L. Churchill, Herbert T. Wade & Frank H. Vizetelly, The New international year book, Dodd, Mead & Co. 1989, s. 102 „The Fascist Revolt”.
  10. Bourne, Richard, Getulio Vargas of Brazil, 1883–1954, C. Knight 1974, s. 77.
  11. Beevor, Antony (1982, 2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfield and Nicolson. ​ISBN 0-297-84832-1​, s. 139–140. First published as The Spanish Civil War.
  12. Mónica Hirst & Andrew Hurrell, The United States and Brazil: a long road of unmet expectations, Taylor & Francis Books, 2005, ​ISBN 0-415-95066-X​, s. 4–5.
  13. Grzegorz Jaszuński, Świat zdaje egzamin. 1945–1965, wyd. Czytelnik, Warszawa 1967, s. 335.
  14. Pierre Accoce, Pierre Rentchnick, Chorzy, którzy nami rządzą, tłum. Marta Kubiak, Wydawnictwo TEST, Lublin 1992, s. 124–125.
  15. Roett; Riordan, Brazil; Politics in a Patrimonial Society, GreenWood Publishing Group 1999, s. 106–108 ​ISBN 0-275-95899-X​.
  16. Skidmore 1974 ↓, s. 201.
  17. Skidmore 1974 ↓, s. 202–203.
  18. Skidmore 1974 ↓, s. 204.
  19. Skidmore 1974 ↓, s. 204–205.
  20. Skidmore 1974 ↓, s. 210.
  21. Plinio Corrêa de Oliveira – apologeta własności prywatnej bibula.com.
  22. Fausto (2005), s. 397.
  23. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 141–142.
  24. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 35.
  25. Richard Young, Odile Cisneros, Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater, Scare Crow Press 2011, s. 224.
  26. Brazil Today; an Encyclopedia of Life in the Republic, John J Crocitti, Monique Vallance, Santa Barbara, Calif.: ABC-Clio, 2012, s. 395, ISBN 978-0-313-34672-9, OCLC 773670107.
  27. Laurence Burgorgue-Larsen, The Inter-American Court of Human Rights: Case Law and Commentary, Amaya Úbeda de Torres, Rosalind Greenstein, Oxford: Oxford University Press, 2011, s. 29, ISBN 978-0-19-958878-7, OCLC 646393943.
  28. Crocitti 2012, s. 395–397.
  29. Bradford Burns 1993, s. 457.
  30. Fausto 1999, rozdział 6, The military government and the transition to democracy (1964-1984).
  31. IBGE :: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, ww2.ibge.gov.br [dostęp 2019-02-09].
  32. Brazil – The World Factbook.
  33. População residente, por situação do domicílio e sexo, segundo os grupos de religião – Brasil – 2010. IBGE. [dostęp 2013-11-20].
  34. Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
  35. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-22].
  36. Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-22].
  37. Przemysław Kempiński, Formuła 1 – Dziel Pasję – Serwis F1, f1.dziel-pasje.pl [dostęp 2017-02-07] (pol.).
  38. Brazil (ang.). Global Firepower. [dostęp 2017-03-01].

Bibliografia

  • Alves, Maria Helena Moreira (1985). State and Opposition in Military Brazil. Austin, TX: University of Texas Press.
  • Amann, Edmund (1990). The Illusion of Stability: The Brazilian Economy under Cardoso. World Development (s. 1805–1819).
  • Bellos, Alex (2003). Futebol: The Brazilian Way of Life. London: Bloomsbury Publishing plc.
  • Bethell, Leslie (1991). Colonial Brazil. Cambridge: CUP.
  • Costa, João Cruz (1964). A History of Ideas in Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Fausto, Boris (1999). A Concise History of Brazil. Cambridge: CUP.
  • Furtado, Celso. The Economic Growth of Brazil: A Survey from Colonial to Modern Times. Berkeley, CA: University of California Press.
  • Leal, Victor Nunes (1977). Coronelismo: The Municipality and Representative Government in Brazil. Cambridge: CUP.
  • Malathronas, John (2003). Brazil: Life, Blood, Soul. Chichester: Summersdale.
  • Martinez-Lara, Javier (1995). Building Democracy in Brazil: The Politics of Constitutional Change. Macmillan.
  • Prado Júnior, Caio (1967). The Colonial Background of Modern Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Schneider, Ronald (1995). Brazil: Culture and Politics in a New Economic Powerhouse. Boulder Westview.
  • Thomas E. Skidmore: Black Into White: Race and Nationality in Brazilian Thought. New York Oxford University Press, 1974. OCLC 976821765.
  • Wagley, Charles (1963). An Introduction to Brazil. New York, New York: Columbia University Press.
  • The World Almanac and Book of Facts: Brazil. New York, NY: World Almanac Books. 2006.
Brasília

Brasília (wym. [bɾaˈziʎɐ]) – stolica Brazylii, zbudowana w 1960 roku przez Lúcio Costę i Oscara Niemeyera.

Brazylia na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000

Brazylię na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000 reprezentowało 205 zawodników, 111 mężczyzn i 94 kobiety.

Brazylia na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008

Brazylię na XXIX Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Pekinie reprezentowało 277 sportowców (145 mężczyzn i 132 kobiet) w 24 dyscyplinach. Był to 20 start Brazylijczyków na letnich igrzyskach olimpijskich. Rezultat 15 zdobytych medali jest wyrównaniem wyniku Brazylii z 1996 roku.

Brazylia na letnich igrzyskach olimpijskich

Reprezentanci Brazylii występują na letnich igrzyskach olimpijskich od 1900 roku. Brazylijczyków nie było na igrzyskach w 1904, 1908, 1912 i 1928 roku.

Brytyjska Formuła 3

Brytyjska Formuła 3 (ang. British F3) – narodowa seria wyścigowa Wielkiej Brytanii o otwartym nadwoziu. Najdłużej istniejący serial F3, zainaugurowanym w 1951 roku. 18 października 2014 roku ogłoszono zaprzestanie działalności serii, po włączeniu w cykl Niemieckiej Formuły 3. Triumfowało w niej najwięcej mistrzów Formuły 1, mianowicie: Nelson Piquet, Mika Häkkinen, Ayrton Senna, Emerson Fittipaldi, Jim Clark oraz Sir Jackie Stewart.

Copa América

Copa América, do 1967 Campeonato Sudamericano de Selecciones – najważniejszy turniej piłkarski w Ameryce Południowej organizowany zazwyczaj co 4 lata przez południowoamerykańską konfederację CONMEBOL.

W Copa América uczestniczą reprezentacje Brazylii, Argentyny, Urugwaju, Paragwaju, Chile, Peru, Ekwadoru, Boliwii, Kolumbii i Wenezueli. Od 1993 są też zapraszane niektóre zespoły z Ameryki Północnej (choć nie jest to regułą - w 1999 r. na turnieju grała Japonia, która została też zaproszona do udziału w CA 2011) – zazwyczaj są to mistrz i wicemistrz turnieju o Złoty Puchar CONCACAF.

Od 2007 (na mocy decyzji CONMEBOL) Mistrzostwa Ameryki Południowej odbywają się co 4 lata, chyba że drużyny narodowe zrzeszone w federacji wyrażą chęć zorganizowania turnieju w innych odstępach czasowych. Do 2007 turniej rozgrywano w różnych cyklach: co roku, co dwa lub trzy lata. Często wręcz cykl nie był ustalony.

Grand Prix w piłce siatkowej kobiet

Grand Prix w siatkówce kobiet – zawody rozgrywane od 1993 do 2017 roku. GP to odpowiednik męskiej Ligi Światowej. Jednak rozgrywki kobiet prowadzone były na innej zasadzie. W przeciwieństwie do Ligi Światowej drużyny kobiece aby zagrać w GP przechodziły przez eliminacje kontynentalne. Następnie rozgrywana była ponownie faza eliminacyjna z udziałem 16 zespołów, ale już w ramach Grand Prix. Reprezentacje poszczególnych krajów grały przez trzy weekendy w czterech grupach (każdy z każdym, bez rewanżów) po 4 drużyny w jednym turnieju (12 turniejów w wybranych państwach). Składy grup były rozlosowywane przed fazą eliminacyjną. Wszystkie reprezentacje rozgrywały po 9 meczów. Po fazie eliminacyjnej pięć najlepszych zespołów oraz gospodarz awansowali do turnieju finałowego, który odbywał się w ustalonym wcześniej kraju.

Reprezentacja Polski wystąpiła jedenaście razy w tych elitarnych rozgrywkach, w latach 2004-14. W 2007 roku Polkom udało się po raz pierwszy w historii awansować do finału Grand Prix. Rywalkami biało-czerwonych były zespoły Brazylii, Chin, Rosji, Holandii i Włoch. Zajęły wtedy 6 miejsce. Wynik ten powtórzyły w 2010 roku. Najwięcej triumfów na swoim koncie ma Brazylia (10).

Liga Światowa w piłce siatkowej

Liga Światowa (skrót LŚ) – cykliczne, międzynarodowe rozgrywki w piłce siatkowej mężczyzn, organizowane corocznie (od roku 1990 do 2017) przez Międzynarodową Federację Piłki Siatkowej (FIVB) oraz członków Rady Ligi Światowej (RLŚ) dla wybranych przez nie reprezentacji krajowych. Rozgrywki odbywały się od maja do lipca i stanowiły one początek sezonu reprezentacyjnego.

Zaproszenia do udziału w każdej edycji LŚ dostawały wyłącznie państwa, których siatkarskie federacje oraz męskie reprezentacje spełniały wszystkie ustalone wcześniej kryteria, uzyskując w ten sposób możliwość zdobycia znaczących nagród pieniężnych (w 2006 roku łączna pula nagród wyniosła 20 mln dolarów).

W 2018 roku została zastąpiona przez Siatkarską Ligę Narodów.

Mistrzostwa Ameryki Południowej w piłce siatkowej

Mistrzostwa Ameryki Południowej w piłce siatkowej - turniej siatkarski organizowany przez CSV od 1951 r., w którym udział biorą narodowe reprezentacje państw południowoamerykańskich. Od 1967 r. mistrzostwa rozgrywane są co 2 lata. Mistrzostwa Ameryki Południowej w piłce siatkowej kobiet i mężczyzn odbywają się w tym samym miejscu i czasie. Mistrzostwa Ameryki Południowej mężczyzn 32 na 33 razy wygrała reprezentacja Brazylii. Nie wystartowała ona jedynie podczas mistrzostw w 1964 r. w Buenos Aires - wtedy pierwsze miejsce zajęła reprezentacja Argentyny.

Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1950

IV Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej z 1950 roku odbyły się w Brazylii. Był to pierwszy mundial od 12 lat – w latach 1942 i 1946 mistrzostw świata nie organizowano z powodu II wojny światowej i jej konsekwencji.

Kłopoty komunikacyjne i finansowe spowodowały, że do Brazylii nie wybrały się niektóre zespoły z tych, które zakwalifikowały się do finałów – Szkocja i Turcja, a także reprezentacja świeżo niepodległych Indii. W turnieju zadebiutowała reprezentacja Anglii.

Zachowano jednak oryginalne rozstawienie, skutkiem czego była nierówna liczba zespołów w grupach.

Te mistrzostwa były jedynymi w historii, w których nie rozgrywano finału.

Po raz drugi MŚ rozgrywano w systemie grupowym. Nie rozegrano tradycyjnego meczu finałowego, zwycięzcą turnieju zostawał zwycięzca grupy finałowej.

Zwycięstwo było nagradzane 2 punktami, remis 1 punktem, natomiast porażka nie była punktowana.

Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1994

XV Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w 1994 po raz pierwszy odbyły się w Stanach Zjednoczonych. Turniej finałowy trwał od 17 czerwca do 17 lipca 1994.

Mistrzostwa Świata w Stanach Zjednoczonych były ostatnimi mistrzostwami z udziałem 24 zespołów.

Podczas mistrzostw wręczono 230 żółtych kartek – to o 65 więcej niż podczas mistrzostw we Włoszech, dano także 15 czerwonych kartek – to o jedną więcej niż na poprzednich mistrzostwach.

Argentyński piłkarz Diego Maradona został zdyskwalifikowany po meczu z Nigerią za używanie środków dopingujących.

Mistrzostwa świata w USA obejrzało na trybunach ponad 3,5 mln widzów co jest do dziś rekordem pod względem frekwencji w historii Mistrzostw Świata.

Po raz pierwszy w historii mistrzostw świata niektóre z meczów rozegrano na krytym stadionie (Pontiac Silverdome), natomiast do transportowania z boiska kontuzjowanych piłkarzy używano elektrycznych wózków golfowych.

Mistrzostwa świata w Stanach Zjednoczonych były nieudane dla reprezentacji Kolumbii. Kolumbijski obrońca Andrés Escobar, który strzelił samobójczą bramkę w meczu ze Stanami Zjednoczonymi został zastrzelony przez fanatycznego kibica po powrocie do ojczyzny.

Po raz pierwszy w historii mistrzostw świata jeden piłkarz strzelił w meczu aż 5 goli. Sztuka ta udała się reprezentantowi Rosji, Olegowi Salence 28 czerwca w meczu z Kamerunem (wygranym przez Rosjan 6:1). Tym samym pobił rekord Ernesta Wilimowskiego z 1938 z meczu Polski z Brazylią przegranego przez biało-czerwonych 6:5, gdzie Ernest Wilimowski strzelił 4 bramki.

W tym samym meczu 42-letni kameruński piłkarz Roger Milla został najstarszym wówczas uczestnikiem finałów mistrzostw świata w historii (jego rekord został pobity podczas MŚ w 2014 roku w Brazylii przez kolumbijskiego piłkarza Faryda Mondragóna), a także najstarszym strzelcem bramki.

Reprezentacje Arabii Saudyjskiej, Grecji oraz Nigerii debiutowały w mistrzostwach świata podczas turnieju w USA.

W meczu Argentyna – Nigeria 2:1, rozegranym 25 czerwca, jubileuszową bramkę nr 1500 w historii mistrzostw świata zdobył Argentyńczyk Claudio Caniggia.

30 czerwca rozegrano jubileuszowy mecz nr 500 w historii mistrzostw świata: Bułgaria – Argentyna 2:0.

W skład "drużyny gwiazd" mistrzostw wybranej przez jury w składzie: Pelé, Bobby Charlton, Gerard Houllier, Andy Roxburgh, Jozef Venglosz, Osvaldo Ramirez, Jürgen Nepfer i Walter Gagg weszli:Michel Preud’homme (Belgia) – Jorginho, Márcio Santos (obaj Brazylia), Paolo Maldini (Włochy) – Tomas Brolin (Szwecja), Dunga (Brazylia), Gheorghe Hagi (Rumunia), Krasimir Bałakow (Bułgaria) – Roberto Baggio (Włochy), Romário (Brazylia), Christo Stoiczkow (Bułgaria).

Na liście "rezerwowych" znaleźli się: Thomas Ravelli (Szwecja), Alexi Lalas (USA), Miodrag Belodedici (Rumunia), Fernando Redondo (Argentyna), Juan Goikoetxea (Hiszpania), Dennis Bergkamp (Holandia), Bebeto (Brazylia), Rashidi Yekini (Nigeria) oraz Jürgen Klinsmann (Niemcy).Najlepszym piłkarzem mistrzostw został wybrany Brazylijczyk Romário, wyprzedzając Włocha Roberto Baggio i Bułgara Christo Stoiczkowa.

W finale spotkały się reprezentacje Brazylii i Włoch. Mecz skończył się remisem 0:0. Po raz pierwszy o zwycięstwie zadecydowały rzuty karne, w których Brazylia wygrała 3:2. Maskotką amerykańskich mistrzostw był pies o imieniu "Striker" ubrany w koszulkę w barwach reprezentacji USA, na której widniał napis USA '94. Przy nodze psa znajdowała się piłka.

Mistrzostwa świata U-18 w piłce siatkowej dziewcząt

Mistrzostwa świata kadetek - zawody dla siatkarek do lat 18. Pierwsza taka impreza odbyła się w Brazylii w 1989 roku. Pierwszymi w historii mistrzyniami świata kadetek zostały siatkarki Związku Radzieckiego. Najwięcej triumfów na swoim koncie mają siatkarki Chin (4).

Mistrzostwa świata w koszykówce mężczyzn

Mistrzostwa świata w koszykówce mężczyzn (do turnieju w 2010 roku pod oficjalną nazwą FIBA World Championship, obecnie oficjalna nazwa brzmi FIBA Basketball World Cup) – stworzone przez Międzynarodową Federację Koszykówki (FIBA) i po raz pierwszy rozegrane w Argentynie w 1950 r. Reprezentacja Polski na mistrzostwach rozgrywanych w Urugwaju w 1967 roku zajęła 5. miejsce.

Piłka siatkowa na igrzyskach panamerykańskich

Piłka siatkowa na igrzyskach panamerykańskich pojawiła się podczas drugiej edycji tych Igrzysk, czyli w roku 1955. Mecze siatkówki rozgrywane są zarówno wśród mężczyzn jak i kobiet.

Podział administracyjny Brazylii

Brazylia jest państwem federacyjnym złożonym z 26 stanów (port. estado), które tworzą unię. Rząd federalny sprawuje bezpośrednią władzę jedynie nad dystryktem federalnym (port. Distrito Federal; w jego skład wchodzi stolica kraju – Brasília), nie ma on jednak formalnego statusu stanu. Wszystkie stany dzielą się na mezoregiony, które to dzielą się na mikroregiony, natomiast te na gminy.

Puchar Świata w piłce siatkowej

Puchar Świata w piłce siatkowej – turniej siatkarski rozgrywany co 4 lata, z wyjątkiem 1973 r. W 1991 r. została zmieniona formuła turnieju. Zawody mające się odbyć w 1993 r. wyjątkowo przeniesiono na 1991 r. Od tego momentu turniej jest zawsze rozgrywany w Japonii, poprzedza rok Igrzysk Olimpijskich, do których jest równocześnie pierwszym turniejem kwalifikacyjnym, jak również nie koliduje z Pucharem Wielkich Mistrzów rozgrywanym od 1993 r.

Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn

Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn – zespół piłkarski, reprezentujący Brazylię w meczach i sportowych imprezach międzynarodowych, powoływany przez selekcjonera, w którym mogą występować zawodnicy posiadający obywatelstwo brazylijskie. Za jego funkcjonowanie odpowiedzialny jest Confederação Brasileira de Futebol (CBF).

Reprezentacja Brazylii jest najbardziej utytułowaną narodową drużyną piłkarską na świecie. Jako jedyna w historii pięć razy zdobyła Puchar Świata (w 1958, 1962, 1970, 1994 i 2002 roku), ponadto dziewięciokrotnie była najlepsza w rozgrywkach o Copa América (w 1919, 1922, 1949, 1989, 1997, 1999, 2004, 2007, 2019 roku), oraz czterokrotnie triumfowała w rozgrywkach o Puchar Konfederacji (w 1997, 2005, 2009, 2013 roku). Są jedyną reprezentacją, która uczestniczyła we wszystkich mistrzostwach świata w piłce nożnej.

Rio de Janeiro

Rio de Janeiro (z port. Rzeka Styczniowa, wym. port. [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈnejɾu]) – największe po São Paulo miasto Brazylii i do 1960 r. jej stolica, razem z przedmieściami liczy 12 milionów mieszkańców. Popularny kierunek turystyczny z plażami Copacabana i Ipanema, wzgórzami Corcovado i Głowa Cukru, stadionem Maracanã i obiektami olimpijskimi oraz corocznie obchodzonym karnawałem i muzyką bossa nova.

Rio de Janeiro jest miastem kontrastów: może zaliczać się do najnowocześniejszych metropolii, ale z drugiej strony znajdują się w nim fawele, w których występuje przestępczość narkotykowa, walki gangów i wysoki wskaźnik zabójstw. Sytuacja pogorszyła się na początku roku 2018, kiedy armia brazylijska przejęła władzę nad miastem.

Stan (podział administracyjny)

Stan – w niektórych państwach federalnych nazwa składowej części federacji.

Podział na stany istnieje w następujących krajach:

Australia

Brazylia

Indie

Meksyk

Mikronezja

Nigeria

Stany Zjednoczone

WenezuelaNa stany dzieli się również Palau, pomimo że jest państwem unitarnym.

Nazwa „stan” w językach urzędowych wyżej wymienionych państw (ang. state, hiszp. i port. estado) określa nie tylko jednostkę podziału administracyjnego, ale także państwo jako całość. Podobną wieloznaczność mają także nazwy niektórych regionów administracyjnych w innych językach:

słowiańskich – kraj:

Czechy

Rosja

Słowacja

niemieckim – kraj związkowy (land):

Niemcy

Austria

francuskim – pays:

Francja

Państwa Ameryki Południowej
Państwa
Terytoria zależne
Dawne kolonie Portugalii
Afryka
Ameryka
Azja

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.