Bet midrasz

Bet midrasz (hebr. ‏בית מדרש‎ „dom nauki”, „dom poszukiwania”, „dom studiów”; jid. ‏בית־מדרש‎ bes-medresz) – typ synagogi ze specjalnym pomieszczeniem przeznaczonym do studiów talmudycznych dla chłopców i dorosłych mężczyzn. Przez chasydów popularnie nazywane szul lub szil.

Pierwsze bet midrasze powstawały w okresie hellenistycznym i były wzorowane na greckich uczelniach. W Europie Wschodniej większość takich budynków powstawało przy gminnych synagogach lub w ich bliskim sąsiedztwie. Połączenie miejsca modlitwy i nauki pozwalało na optymalne wykorzystanie czasu przeznaczonego na modły i rozważania nad słowem Bożym. Czasami bet midrasz pełnił także funkcję noclegowni dla przyjezdnych pobożnych Żydów. Zajmowano się w nim również pomocą biednym studentom jesziw. Sporą część domów studiów zakładały osoby prywatne, które lokowały je przeważnie we własnych mieszkaniach.

Każdy bet midrasz zaopatrzony był w księgozbiór, do którego wolny dostęp mieli wszyscy członkowie gminy. Nie istniał żaden zinstytucjonalizowany system korzystania z ksiąg (jak np. w bibliotece). Nie był on potrzebny – przed ewentualnymi kradzieżami i aktami wandalizmu chroniła potęga autorytetu samego miejsca.

W Talmudzie zapisane są specjalne modlitwy, które należy odmawiać przy wchodzeniu i wychodzeniu z domu studiów.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Berthold Auerbach

Berthold Auerbach, właściwe Moses Baruch Auerbacher (ur. 28 lutego 1812 w Nordstetten (obecnie dzielnica Horb am Neckar), zm. 8 lutego 1882 w Cannes) – niemiecki pisarz.

Urodził się w rodzinie kupca Jacoba Auerbacha. W 1822 uczęszczał do szkoły w rodzinnym mieście, pierwszej gminnej szkole żydowskiej na obszarze Wirtembergii. Miał zostać rabinem i w 1825 został przyjęty do szkoły talmudycznej (bet midrasz) w Hechingen. Od 1827 finansowa sytuacja rodziny nie pozwoliła na kontynuację nauki i Berthold poszedł do szkoły rabinackiej w Karlsruhe. Zamieszkał u wuja Meiera Auerbacha, zaprzyjaźniając się ze swym krewniakiem Jakubem Auerbachem (noszącym to samo imię co ojciec Bertholda).

Mając 18 lat, w 1830 przeniósł się do wyższego gimnazjum w Stuttgarcie. Zdobył stypendium królewskie i w 1832 rozpoczął studia prawnicze w Tybindze. Zmienił je szybko na filozofię. Angażował się także w działalność polityczną, działając w zakazanych korporacjach studenckich, tak zwanych burszenszaftach. Przeprowadził się dlatego w 1833 do Monachium, rozpoczynając tam studia filozoficzne. Jednak w 1934 został aresztowany za głoszenie niewygodnych dla władzy poglądów i działalność opozycyjną. Został też wyrzucony z uczelni, ale ukończył studia w Heidelbergu.

W grudniu 1836 został skazany na dwa miesiące ciężkiego więzienia i w styczniu 1837 osadzony w twierdzy Hohenasperg. Jako że w więzieniu tym zamykano prawie wyłącznie członków burszenszaftów, zwano je schroniskiem demagogów. Zwolniono go w marcu 1837. Karalność zamknęła mu drogę do kariery rabina, zajął się więc pisarstwem. W 1838 wstąpił do masonerii.

Od 1843 wydawał Schwarzwälder Dorfgeschichten, które okazały się przełomowe w jego karierze. Opisywał w nich całą wieś „od pierwszego do ostatniego domu”. Do jego twórczości sięgali Honoriusz Balzac, Iwan Turgieniew i Aleksiej Tołstoj. Bertholda niepokoił wzrost antysemityzmu w ówczesnych Niemczech. Pisał: To ciężkie zadanie, być Niemcem i niemieckim pisarzem, a do tego Żydem.

Pisał głównie powieści, opowiadania, nowele (Drei einzige Töchter z 1875) i eseje. Tworzył również dramaty (Andreas Hofer z 1850) i komedie (Der Wahrspruch z 1854). Uwagę wzbudzają jego aforyzmy o przewrotnym tytule: Tausend Gedanken des Collaborators z 1876 („Tysiąc myśli kolaboranta”). Publiczność pobudzał wolnościowymi poglądami oraz powieściami z życia getta: Spinoza (1837) oraz Dichter und Kaufmann (1839). Przez pewien czas należał do bardzo popularnych pisarzy niemieckich, wywierając silny wpływ na współczesnych. Później „wyszedł z mody” i jego następne prace (Auf der Höhe z 1865, Das Landhaus am Rhein z 1865) nie zdobyły takiego uznania. Ostatnią powieścią Bertholda była Brigitta z 1880. W 1884 (dwa lata po śmierci) wydano jego listy do Jakuba Auerbacha.

W 1847 (mając lat 35) ożenił się w Breslau z Augustą Schreiber. Świadkiem na ślubie był Gustav Freytag. W marcu 1848 urodził mu się syn August, jednak żona zmarła tydzień po porodzie.

Pod koniec roku, przebywając w Wiedniu, poznał Friedricha Hebbla i Friedricha von Bodenstedta. Dzięki nim zapoznał się z Niną Landesmann, siostrą pisarza Heinricha Landesmanna (Hieronymusa Lorma). W lipcu 1849 odbył się ślub Bertholda z Niną w Lednicach, na terenie dzisiejszych Czech. Mieli trójkę dzieci: Otylię, Eugeniusza i Rudolfa.

W latach 185–1869 ukazywały się w Lipsku roczniki Berthold Auerbach`s Deutscher Volkskalender, w których publikowali różni autorzy, między innymi Gottfried Keller. W listopadzie 1859 Berthold wziął udział w obchodach stulecia urodzin Friedricha Schillera.

W styczniu 1862 w uznaniu jego zasług na niwie literackiej przyznano mu ordery księstwa Coburg-Gotha oraz pruski order szlachecki czwartej klasy. Było to pewnym paradoksem, biorąc pod uwagę jego młodzieńczą działalność opozycyjną. Jesienią 1881 zachorował na zapalenie płuc i za radą lekarza udał się do Cannes. Zmarł tam 8 lutego 1882. Po jego śmierci ustanowiono w Horb am Neckar muzeum jego imienia. W 1982 miasto ufundowało nagrodę literacką na jego cześć.

Jakub Leopold Weiss

Jakub Leopold Weiss (ur. 1816, zm. 28 sierpnia 1891) – polski chazan, kantor wielu warszawskich synagog.

Jakub Leopold Weiss do Warszawy przybył z Wielkopolski. W 1839 roku założył przy ulicy Krochmalnej bet midrasz oraz Stowarzyszenie Talmudyczne Szas. W 1860 roku został zatrudniony przez Komitet Synagogi na Daniłowiczowskiej jako nadkantor Niemieckiej Synagogi. Po kilku latach objął tam również kierownictwo nad chórem, który po pewnym czasie ustawił się na bardzo wysokim poziomie. W 1872 roku Weiss został zwolniony ze stanowiska prawdopodobnie ze względu na zbyt wysokie wymagania finansowe. W tym samym roku założył prywatną synagogę w pałacu Lubomirskich. W 1881 roku opublikował w Wiedniu zbiór utworów Ocar szirej jeszurun (z hebr. Skarbnica pieśni ludu Izraela).

Jakub Leopold Weiss jest pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 33, rząd 8).

Jesziwa Har ha-Mor

Har ha-Mor (hebr. ‏ישיבת הר המור‎, Jesziwat Har ha-Mor) – narodowo-ortodoksyjna jesziwa założona w 1997 roku przez rabina Cwiego Taua oraz uczniów rabina Cwi Jehudy Kuka na osiedlu Har Homa we Wschodniej Jerozolimie po rozłamie, do jakiego doszło w jesziwie Merkaz ha-Raw.

Kamienica zarządu gminy żydowskiej w Poznaniu

Kamienica zarządu gminy żydowskiej w Poznaniu ‒ kamienica znajdująca się w północnej części Starego Miasta w Poznaniu, na narożniku ulic Stawnej 10 i Szewskiej 10, mieszcząca w dwudziestoleciu międzywojennym i od 2003 roku władze poznańskiego kahału.

Klojz

Klojz, klaus (jid. ‏קלויז‎ klojz, z niem. Klause „cela”), klajzł (zdrobniałe jid. ‏קלײַזל‎ klajzl) – mały budynek lub jego część, służący jako dom modlitwy (niewielka bóżnica lub bet midrasz), należący do określonej grupy zawodowej bądź społecznej.

Określenia tego używali Żydzi środkowej i wschodniej Europy od XVII wieku. Szczególnie często swoje domy modlitwy nazywali tak chasydzi zamieszkujący Galicję.

Poręba-Kocęby

Poręba-Kocęby – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, w gminie Brańszczyk. We wsi kościół i dzwonnica.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku sołectwo liczyło 349 mieszkańców zameldowanych na pobyt stały.

Schronisko dla Starców i Zniedołężniałych im. Salomona Beniamina Latza w Poznaniu

Schronisko dla Starców i Zniedołężniałych im. Salomona Beniamina Latza w Poznaniu – nieistniejący, wyposażony w bet midrasz żydowski przytułek dla starców i zniedołężniałych, znajdujący się przy ulicy Żydowskiej 15/18 w Poznaniu.

Sede Elijjahu

Sede Elijjahu (hebr. שדה אליהו; ang. Sde Eliyahu; pol. Pole Elijahu) – kibuc położony w Samorządzie Regionu Emek ha-Majanot, w Dystrykcie Północnym, w Izraelu. Członek Ruchu Religijnych Kibuców (Ha-Kibbuc Ha-Dati).

Synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu

Synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu (z hebr. Bractwa Studiujących Misznę) – synagoga typu bet midrasz znajdująca się w Oświęcimiu, przy placu księdza Jana Skarbka 5, dawniej zwanego placem Szpitalnym oraz ulicą Kościelną.

Synagoga w Bieżuniu

Synagoga w Bieżuniu – synagoga znajdująca się w Bieżuniu, przy ulicy Mławskiej, w pobliżu rynku, nad rzeką Wkrą.

Synagoga w Lesznie (ul. Średnia)

Synagoga w Lesznie – prywatny bet midrasz zbudowany w XVIII wieku przy ulicy Średniej. Usytuowany na południe od główniej synagogi, obecnie drugi po niej najstarszy zabytek leszczyńskiej dzielnicy żydowskiej. Do okresu międzywojennego służył jako dom modlitwy i miejsce studiowania ksiąg, otwarte przez całą dobę. Później zmieniono go na mieszkania. Podczas II wojny światowej synagoga została zdewastowana przez hitlerowców.

Synagoga w Nowej Brzeźnicy

Synagoga w Nowej Brzeźnicy – nieistniejąca synagoga znajdująca się w Nowej Brzeźnicy przy ulicy Tadeusza Kościuszki 26.

Synagoga została zbudowana w pierwszej ćwierci XIX wieku. Przylegał do niej bet midrasz przeznaczony na 100 osób. Ostatnim rabinem brzeźnickiej synagogi był Jechiel Urbach. Zastąpił on swojego teścia Jisraela Laskera, który był tu rabinem do 1920 roku. Podczas II wojny światowej synagoga została zburzona przez hitlerowców. Obecnie na jej miejscu znajduje się budynek, wykorzystywany obecnie jako apteka.

Murowany z cegły budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Wewnątrz we wschodniej części znajdowała się obszerna główna sala modlitewna, mogąca pomieścić około 500 osób. Wiadomo, że posiadała także galerię dla kobiet.

Synagoga we Włodawie

Synagoga we Włodawie – synagoga typu bet midrasz znajdująca się we Włodawie, przy ulicy Czerwonego Krzyża 7. Usytuowana na zachód od Wielkiej Synagogi.

Synagoga została zbudowana w 1927 lub 1928 roku (tablica fundacyjna mówi o „roku 688 według skróconej daty od stworzenia świata” w kalendarzu żydowskim). Podzielona była na dwie części: salę modlitewną i szkółkę talmudyczną. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali budynek, który po jej zakończeniu przez wiele lat stał opuszczony.

W latach 80. XX wieku budynek poddano gruntownemu remontowi. W 1983 roku przejęło go Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, które urządziło w nim pokoje administracji, pracownie naukowe muzeum, a także salę do wystaw czasowych. Obecnie wnętrze składa się z kilku niewielkich pomieszczeń na parterze oraz na poddaszu. Do budynku prowadzą dwa wejścia: od północy i od południa.

Synagogi Poznania

Synagogi Poznania – lista świątyń judaistycznych na terenie miasta Poznania. Według Ewy Stęszewskiej-Leszczyńskiej od momentu lokacji powstało ich około 20, z czego znane jest 7 synagog i 4 bet midrasze (domy nauki). Zdecydowana większość z nich powstawała na terenie dzielnicy żydowskiej, usytuowanej w północnej części miasta lokacyjnego.

Szpital dla Ubogich im. Salomona Beniamina Latza w Poznaniu

Szpital dla Ubogich im. Salomona Beniamina Latza w Poznaniu (niem. Latz'schen Armenkranken-Anstalt) – nieistniejący, wyposażony w bet midrasz szpital żydowski, znajdujący się na rogu ulic Stawnej i Wronieckiej w Poznaniu.

Szpital Żydowski i Przytułek dla Zniedołężniałych fundacji Abrahama i Henrietty Rohrów w Poznaniu

Szpital Żydowski i Przytułek dla Zniedołężniałych fundacji Abrahama i Henrietty Rohrów w Poznaniu – nieistniejący żydowski zakład leczniczo-opiekuńczy, znajdujący się przy dzisiejszej ul. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu.

Wschodnia synagoga w Lubaczowie

Wschodnia synagoga w Lubaczowie, dla odróżnienia od zachodniej synagogi, z którą dzieliła budynek, to chasydzki Bet midrasz, który istniał już w 1871 r. Mieściła się na północ od miejskiego rynku. Przetrwała wielki pożar miasta w 1899 r. Jej powojenny los nie jest znany.

Włodawa

Włodawa (wymowa) – miasto we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, siedziba powiatu włodawskiego; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią.

Włodawa leży na Polesiu, na terenie przedrozbiorowego województwa brzeskolitewskiego wchodzącego w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Według danych z 1 stycznia 2018 Włodawa liczyła 13 350 mieszkańców.

Od 1 stycznia 1973 r. do 15 lipca 1992 w skład Włodawy wchodził Orchówek (miasto od 1506 do XVIII wieku i ponownie w latach 1775–1869, obecnie wieś w gminie Włodawa).

Zachodnia synagoga w Lubaczowie

Zachodnia synagoga w Lubaczowie, dla odróżnienia od wschodniej synagogi, z którą dzieliła budynek, to Bet midrasz, który istniał już w 1871 r. Mieściła się na północ od miejskiego rynku. Przetrwała wielki pożar miasta w 1899 r. Jej powojenny los nie jest znany.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.