Abrabanel

Abrabanel (Abrawanel, Abarbanel, Don Izaak ben Jehuda (Juda), ur. 1437 w Lizbonie, zm. 1508 w Wenecji) – filozof, rabin i teolog żydowski, finansista[1] oraz polityk[2]. Zajmował się egzegezą tekstów Tanach. Opublikował komentarz do Tory, wydany (po wprowadzeniu poprawek nakazanych przez Inkwizycję) w 1584 w Wenecji.

Przypisy

  1. Rabbi Don Isaac Abarbanel
  2. Issak Abrabanel

Bibliografia

  • Gryglewicz F., Abrabanel, [w:] Encyklopedia Katolicka, T. I, Lublin 1973, s. 20–21.

Linki zewnętrzne

Biblioteka Narodowa Izraela

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

Biblioteka posiada ponad 5 milionów książek i znajduje się na terenie kampusu Giwat Ram Uniwersytetu Hebrajskiego. Biblioteka zgromadziła największą na świecie kolekcję hebraików oraz judaików i jest właścicielem wielu rzadkich i unikatowych rękopisów, książek i artefaktów.

Chasydyzm

Chasydyzm (hebr. ‏חסידות‎ chasidut, dosł. „pobożność, bogobojność”), chasydzi (hebr. ‏חסיד‎ chasid, l.mn. ‏חסידים‎ chasidim) – ruch religijny lub pobożnościowy o charakterze mistycznym, powstały w łonie judaizmu. Występował w historii w trzech odmianach, a mianowicie:

chasydyzm antyczny lub starożytny – jego przedstawiciele znani są także pod nazwą asydejczyków (zwłaszcza w Biblii Tysiąclecia, wyd. III z 1990 r. i dalsze);

chasydyzm niemiecki – zwany też aszkenazyjskim lub nadreńskim;

chasydyzm polski – powszechnie i potocznie zwany chasydyzmem. Ta odmiana jest najszerzej znana, m.in. dlatego, że rozwija się do dziś (jako ruch o odmiennym charakterze, jest jednak w prostej linii spadkobiercą ruchu powstałego w XVIII wieku).

Chazan

Chazan (hebr. ‏חַזָּן‎ chazan, jid. ‏חזן‎ chazn; inaczej kantor) – w judaizmie osoba prowadząca nabożeństwo z mniejszego pulpitu przed aron ha-kodesz. W judaizmie ortodoksyjnym funkcję tę pełnią tylko mężczyźni, natomiast w judaizmie reformowanym dopuszcza się do niej kobiety, tzw. chazanit.

Gerszom z Moguncji

Gerszom z Moguncji, Gerszom ben Jehuda (960-1040) jeden z ważniejszych talmudystów w średniowiecznych Niemczech. W Moguncji prowadził słynną akademię (jesziwa). Znany jako meor ha-gola światło diaspory. Uważany za duchowego ojca judaizmu aszkenazyjskiego. Jego uczniem był m.in. Jaakow ben Jakar

Izaak Alfasi

Izaak Alfasi (1013-1103; hebr. ר יצחק אלפסי) – średniowieczny talmudysta z Maroka. Jego najbardziej znanym dziełem jest Sefer Ha-halachot. Dzieło to miało duży wpływ na późniejszą metodę studiów nad Halachą, szczególnie na metodę Żydów sefardyjskich. Jest także autorem licznych respons. Uważany jest za najważniejszy autorytet rabiniczny przed Majmonidesem. Pisał po hebrajsku i arabsku.

Urodził się w Fezie, stąd wziął się jego przydomek Alfasi, który oznacza po arabsku "z Fezu". Studiował w Tunezji. Miał żonę i dwójkę dzieci. Pod koniec życia przeniósł się z Maroka do Hiszpanii, gdyż wytoczono mu proces z nieustalonego do dziś powodu.

Jad (judaizm)

Jad (hebr. יד ręka) – przyrząd liturgiczny w judaizmie - pałeczka z zakończeniem w kształcie dłoni, ułatwiająca wskazywanie i czytanie fragmentów Tory.

Przechowywany jest w arce wraz z pergaminowym zwojem Tory. W czasie nabożeństwa lektor śledzi nim śpiewany tekst, gdyż według tradycji żydowskiej nie wolno dotykać świętego zwoju ręką ludzką.

Wykonywany jest ze srebra, kości słoniowej, lub drewna. Czasami wysadzany kamieniami szlachetnymi.

Jesziwa

Jesziwa, jesziba, jeszywa, jeszybot (hebr. ישיבה, posiedzenie) – rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13 lub 14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej talmud tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.

Pierwsze jesziwy powstały w VIII wieku w Afryce Północnej i Hiszpanii. Największą przedwojenną jesziwą na świecie była założona w 1930 Jeszywas Chachmej Lublin (Lubelska Szkoła Mędrców). Obecnie jesziwy działają głównie w Izraelu oraz Stanach Zjednoczonych.

Kol Nidre

Kol nidre (Wszystkie ślubowania) – modlitwa żydowska unieważniająca przysięgi religijne, jednak tylko takie, które zostały złożone zbyt pochopnie oraz składane pod przymusem bądź też całkiem nieświadomie. Odmawiana jest przed wieczorem Jom Kipur.

Magid

Magid lub Maggid (hebr. מַגִּיד kaznodzieja) – w judaizmie wschodnioeuropejskim tytuł przyznawany wędrownym kaznodziejom którzy często zarabiali na życie opłatami zbieranymi w różnych gminach. Z racji tego, że dawni rabini byli bardziej uczonymi i znawcami pisma niż kaznodziejami, długie, barwne i przystępne kazania (często w jidisz) znalazły wielu chętnych słuchaczy. Termin ten oznacza także pozaziemskiego mentora, który nawiązuje kontakt z ludźmi za pomocą nawiedzeń, snów, wizji, a także słów wypowiedzianych ich własnymi ustami. Wielu mistyków posiadało własnego magida który wprowadzał ich w tajniki kabały. Posiadanie magida było znakiem duchowej wyższości takiej osoby. O Eliaszu Gaonie z Wilna mówiono, że odmówił przyjęcia magida gdyż nie chciał poznać Tory bez wysiłku z jego strony. Najsłynniejszym magidem był magid Józef Karo a niektóre prawdy które mu objawił - Karo zapisał w dzienniku Magid Meiszarim.

Minjan

Minjan (hebr. ‏מִנְיָן‎, liczba) – w judaizmie kworum modlitewne, wynoszące dziesięciu dorosłych mężczyzn (tj. powyżej 13 lat), wymagane m.in. podczas głośnego powtarzania przez kantora amidy, przy odmawianiu kadiszu oraz przy czytaniu Tory. W minjanie przebywa podczas modlitwy Szechina, tak jak przebywała w Świątyni przed jej zburzeniem. Judaizm konserwatywny, reformowany i rekonstrukcjonistyczny dopuszcza do minjanu również kobiety.

Mohel

Mohel (heb. מוהל) – w judaizmie mężczyzna (lekarz, rzezak rytualny) dokonujący rytualnego obrzezania chłopców.

Mykwa

Mykwa (Mykwe) (hebr. מקווה) – w judaizmie zbiornik z bieżącą wodą (niekiedy basen) dla osób i naczyń, które zaciągnęły jakiegoś rodzaju nieczystość rytualną. Obmycie w mykwie dokonuje się przez całkowite zanurzenie. Obmywane są także naczynia nowo nabyte. Kąpiel w mykwie odbywali także neofici, jako element obrzędu przyjęcia do synagogi.

Od średniowiecza łączona była z łaźnią – również określaną tą samą nazwą: mykwa.

Nahmanides

Nahmanides, znany także jako Rabbi Moses ben Naḥman Girondi, Bonastruc ça Porta oraz pod akronimem Ramban (ur. 1194 w Geronie, zm. 1270 w Palestynie) – kataloński rabin, komentator biblijny, lekarz, filozof i kabalista.

Był obrońcą nauk ekskomunikowanego przez część rabinów Majmonidesa, chociaż dystansował się od niektórych jego poglądów. Szczególnie bronił jego dzieła Mishne Torah. Musiał opuścić Katalonię, gdyż dominikanie uznali, że podczas dysputy z nimi obraził chrześcijaństwo. Jego grób znajduje się najprawdopodobniej na Górze Karmel w okolicach Hajfy.

Niewola babilońska

Niewola babilońska (hebr. ‏‏גָּלוּת בָּבֶל‏‎‎) – zwyczajowe określenie wygnania Judejczyków z Judy, trwającego od 586 do 538 roku p.n.e.

Nowoczesna ortodoksja

Nowoczesna ortodoksja (neoortodoksja) – nurt judaizmu stworzony przez Samsona Raphaela Hirsch we Frankfurcie pod koniec XIX wieku. Jego hasłem było "Tora im derek erec" (Prawo z miejscowymi zwyczajami). Obecnie większość Żydów ortodoksyjnych na świecie to nowocześni ortodoksi. Jest to religia państwowa w Izraelu. Dominuje także w większości krajów, gdzie mieszka diaspora żydowska, z wyjątkiem USA, gdzie dominuje judaizm reformowany. W przeciwieństwie do judaizmu ultraortodoksyjnego korzystają oni z techniki, ubierają się zgodnie ze współczesną modą i pracują w świeckich zawodach, jak prawnicy, lekarze, policjanci itd. W USA określa się go czasem jako judaizm centrowy pomiędzy ultraortodoksją a judaizmem reformowanym. Konwersja wymaga brit mila, zanurzenia w mykwie i egzaminu przed bejt dinem.

Pijut

Pijut (hebr. פיוט, l.mn. pijutim) – żydowska poezja religijna tworzona w średniowieczu, od około V wieku w. przez poetów zwanych pajetanami. Powstawała w celu utrwalenia i rozpowszechniania historii żydowskiej w czasach prześladowań bizantyjskich. Swą ostateczną formę zawdzięcza poezji arabskiej; rym przyjął się dopiero w X wieku w. Dzięki pijut nastąpiło odrodzenie języka hebrajskiego po okresie dominacji aramejskiego. Najwybitniejszymi twórcami pijutim byli Jose ben Jose, Janaj, Szlomo ibn Gabirol, Eliezer Hakallir. Wiele pijutim zostało włączonych do żydowskiej liturgii.

Posek

Posek (hebr. פוסק, osoba podejmująca decyzje; l.mn. Poskim, פוסקים) – w judaizmie osoba podejmująca decyzje w sprawach Halachy w sytuacjach, gdy opinie autorytetów religijnych były rozbieżne, dawały możliwość szerokiej interpretacji lub w sprawach dotyczących współczesnego świata (nowe sytuacje). Często posek określany bywa mianem sędziego. Dokument wydany przez poseka nosi nazwę psak din (orzeczenie) i jest wiążący w danej sprawie.

Rebe

Rebe (z hebr. mój mistrz) – zwrot grzecznościowy, za pomocą którego uczniowie zwracają się do nauczyciela w chederze lub jesziwie. Używany także przez chasydów w stosunku do cadyka.

Żydowska Odnowa

Żydowska Odnowa jest nowym ruchem w ramach judaizmu, który dąży do ożywienia współczesnego judaizmu za pomocą mistycznych, chasydzkich, medytacyjnych i muzycznych praktyk. Termin "Żydowska Odnowa" opisuje się jako "zbiór praktyk w obrębie judaizmu, poprzez które usiłuje się ożywić to, co wydaje się umierające i nieinspirujące w judaizmie, obejmujący praktyki mistyczne, chasydzkie, muzyczne i medytacyjne pochodzące z różnych tradycyjnych i nietradycyjnych, żydowskich i innych źródeł. W tym sensie Żydowska Odnowa jest podejściem do judaizmu, które można znaleźć w segmentach któregokolwiek z wyznań żydowskich."

Judaizm i Żydzi
Żydowskie ruchy religijne
Filozofia żydowska
Teksty religijne
Żydowscy przywódcy
Życie i kultura
Ważne miejsca i osoby
Modlitwy i przedmioty kultu
Języki
Historia
Polityka
Antysemityzm

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.