Światowa Organizacja Syjonistyczna

Światowa Organizacja Syjonistyczna (ang. The World Zionist Organization, WZO) – żydowska organizacja, która skupia i koordynuje działalność wszystkich organizacji syjonistycznych na świecie.

Historia

Została założona 3 września 1897 roku na I Światowym Kongresie Syjonistycznym w Bazylei (Szwajcaria). Jej pierwotną nazwą była: Organizacja Syjonistyczna. Głównymi założycielami byli: Theodor Herzl i Max Nordau. Jej celem była organizacja i udzielanie wsparcia żydowskiej akcji osiedleńczej w Palestynie. Podczas I Kongresu Syjonistycznego uchwalono „Program Bazylejski” – obiecano narodowi żydowskiemu utworzenie ojczyzny w Palestynie. Dokonano wyboru flagi i hymnu państwowego przyszłego państwa Izrael. Poczyniono także starania, które miały na celu przekonać mocarstwa europejskie, by poparły ideę stworzenia państwa żydowskiego w Palestynie, która wówczas znajdowała się pod panowaniem tureckim.

W latach 1902–1914 Organizacja Syjonistyczna utworzyła 29 nowych osad żydowskich w Palestynie.

W 1905 roku po okresie silnych napięć i dyskusji w środowiskach syjonistów na świecie, V Kongres Syjonistyczny ostatecznie ustalił, że „Ziemią Obiecaną” dla narodu żydowskiego będzie Palestyna.

11 lipca 1920 roku w Londynie powstała Międzynarodowa Organizacja Syjonistyczna Kobiet (ang. Women’s International Zionist Organization), która skupiała się na edukacji kobiet i dzieci, oraz na aktywnej pomocy dla imigrantów żydowskich w Palestynie.

Od 1929 roku jej organem wykonawczym jest Agencja Żydowska. Najwyższym organem Organizacji Syjonistycznej jest Kongres, zbierający się z reguły co 4 lata. Wyłania on Radę Generalną, przewodniczącego i egzekutywę.

16-25 sierpnia 1939 roku odbył się w Genewie XXI Kongres Syjonistyczny. Manifestacyjnie odrzucono na nim postanowienia trzeciej „białej księgi”, w której Wielka Brytania zamykała drogę ucieczki do Palestyny przed nazistami dla europejskich Żydów. 11 maja 1942 roku w obliczu coraz lepiej znanych faktów dotyczących Holocaustu, przedstawiciele Organizacji Syjonistycznej spotkali się z amerykańskimi i brytyjskimi przywódcami politycznymi. Do spotkania doszło w Nowym Jorku (USA), w hotelu Baltimore. Żądano otwarcia Palestyny dla żydowskiej imigracji. Rozmowy z Brytyjczykami były obiecujące, gdyż rozważano projekt podziału Palestyny.

Pierwszy Kongres Syjonistyczny po zakończeniu II wojny światowej odbył się 9 grudnia 1946 roku w Bazylei. Kongres zaakceptował plan utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie. Jednocześnie odrzucono brytyjskie propozycje, które zakładały stworzenie wspólnego żydowsko-arabskiego państwa w Palestynie.

29 listopada 1947 roku Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło rezolucję nr. 181. Była to decyzja w sprawie podziału Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. Państwo żydowskie miało liczyć 14 257 km kw. powierzchni i 935 tys. mieszkańców. Państwo arabskie zaś 11 664 km kw. powierzchni oraz 814 tys. mieszkańców. Państwo żydowskie miało składać się z trzech kawałków, o trudnych do obrony granicach. Poza jego granicami miała być także stolica judaizmu i symbol tradycji żydowskiej – Jerozolima. Po tej uchwale wszystkie organizacje syjonistyczne ogłosiły akcję zwaną „Fundusz Pomocy Walczącej Palestynie” (Gijus). Zbierano środki finansowe oraz werbowano ochotników, którzy mieli wesprzeć budowę nowo tworzonego państwa Izrael.

Gdy 14 maja 1948 powstało niepodległe państwo Izrael, większość jego administracji już funkcjonowała na miejscu. Działająca od lat Organizacja Syjonistyczna stworzyła podstawy państwa żydowskiego.

W styczniu 1960 Organizacja Syjonistyczna zmieniła swoją nazwę na Światowa Organizacja Syjonistyczna. Centrala znajduje się w Jerozolimie.

Członkowie i delegaci

Członkostwo jest otwarte dla wszystkich Żydów. Prawo głosowania dla delegatów na Kongresy jest zabezpieczone przez zakup szekla. W każdym Kongresie biorą udział delegacje z całego świata, z różnych kręgów politycznych i religijnych tradycji.

Przewodniczący

Opracowane na podstawie materiału źródłowego[1][2].

Współpraca

W 1899 roku Theodor Herzl utworzył w Wielkiej Brytanii żydowski bank Żydowski Trust Kolonialny (ang. Jewish Colonial Trust). Było to finansowe ramię Organizacji Syjonistycznej. Bank gromadził środki finansowe od Żydów na całym świecie, które były przekazywane na wsparcie żydowskiej kolonizacji w Palestynie.

W 1901 roku na II Kongresie Syjonistycznym w Bazylei utworzono Żydowski Fundusz Narodowy (hebr. Keren Kajemet LeIsrael), który gromadził środki finansowe na zakup ziemi oraz zalesianie Palestyny.

W 1920 Keren ha-Jesod sfinansował osadnictwo żydowskie w Palestynie poprzez takie przedsięwzięcia jak np. Palestine Electric Company, Palestine Potash Company i Anglo-Palestine Bank.

Zobacz też

Przypisy

  1. The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict. ABC Clio, 2008, s. 1095.
  2. Avraham Duvdevani (ang.). jewishagency.org. [dostęp 2018-09-12].

Linki zewnętrzne

Agencja Żydowska

Agencja Żydowska na rzecz Izraela (hebr. ‏הסוכנות היהודית לארץ ישראל‎, Ha-Sochnut ha-Jehudit le-Erec Israel; ang. Jewish Agency for Israel) nazywana w skrócie Sochnut lub JAFI – organizacja syjonistyczna działająca na całym świecie na rzecz rozwoju gospodarczego Izraela i zwiększenia zdolności przyjmowania Żydów z diaspory chcących się w nim osiedlić. Jest organem wykonawczym Światowej Organizacji Syjonistycznej.

Chazan

Chazan (hebr. ‏חַזָּן‎ chazan, jid. ‏חזן‎ chazn; inaczej kantor) – w judaizmie osoba prowadząca nabożeństwo z mniejszego pulpitu przed aron ha-kodesz. W judaizmie ortodoksyjnym funkcję tę pełnią tylko mężczyźni, natomiast w judaizmie reformowanym dopuszcza się do niej kobiety, tzw. chazanit.

Gerszom z Moguncji

Gerszom z Moguncji, Gerszom ben Jehuda (960-1040) jeden z ważniejszych talmudystów w średniowiecznych Niemczech. W Moguncji prowadził słynną akademię (jesziwa). Znany jako meor ha-gola światło diaspory. Uważany za duchowego ojca judaizmu aszkenazyjskiego. Jego uczniem był m.in. Jaakow ben Jakar

Izaak Alfasi

Izaak Alfasi (1013-1103; hebr. ר יצחק אלפסי) – średniowieczny talmudysta z Maroka. Jego najbardziej znanym dziełem jest Sefer Ha-halachot. Dzieło to miało duży wpływ na późniejszą metodę studiów nad Halachą, szczególnie na metodę Żydów sefardyjskich. Jest także autorem licznych respons. Uważany jest za najważniejszy autorytet rabiniczny przed Majmonidesem. Pisał po hebrajsku i arabsku.

Urodził się w Fezie, stąd wziął się jego przydomek Alfasi, który oznacza po arabsku "z Fezu". Studiował w Tunezji. Miał żonę i dwójkę dzieci. Pod koniec życia przeniósł się z Maroka do Hiszpanii, gdyż wytoczono mu proces z nieustalonego do dziś powodu.

Jad (judaizm)

Jad (hebr. יד ręka) – przyrząd liturgiczny w judaizmie - pałeczka z zakończeniem w kształcie dłoni, ułatwiająca wskazywanie i czytanie fragmentów Tory.

Przechowywany jest w arce wraz z pergaminowym zwojem Tory. W czasie nabożeństwa lektor śledzi nim śpiewany tekst, gdyż według tradycji żydowskiej nie wolno dotykać świętego zwoju ręką ludzką.

Wykonywany jest ze srebra, kości słoniowej, lub drewna. Czasami wysadzany kamieniami szlachetnymi.

Kol Nidre

Kol nidre (Wszystkie ślubowania) – modlitwa żydowska unieważniająca przysięgi religijne, jednak tylko takie, które zostały złożone zbyt pochopnie oraz składane pod przymusem bądź też całkiem nieświadomie. Odmawiana jest przed wieczorem Jom Kipur.

Leo Motzkin

Leo Motzkin (ur. 6 grudnia 1867 w Browarach, zm. 7 listopada 1933 w Paryżu) – rosyjski polityk żydowskiego pochodzenia, jeden z głównych ideologów współczesnego syjonizmu. Lider Światowej Organizacji Syjonistycznej i innych licznych żydowskich organizacji. Jeden z pierwszych przywódców żydowskich organizujących opozycję dla nazistowskiej partii w Niemczech.

Magid

Magid lub Maggid (hebr. מַגִּיד kaznodzieja) – w judaizmie wschodnioeuropejskim tytuł przyznawany wędrownym kaznodziejom którzy często zarabiali na życie opłatami zbieranymi w różnych gminach. Z racji tego, że dawni rabini byli bardziej uczonymi i znawcami pisma niż kaznodziejami, długie, barwne i przystępne kazania (często w jidisz) znalazły wielu chętnych słuchaczy. Termin ten oznacza także pozaziemskiego mentora, który nawiązuje kontakt z ludźmi za pomocą nawiedzeń, snów, wizji, a także słów wypowiedzianych ich własnymi ustami. Wielu mistyków posiadało własnego magida który wprowadzał ich w tajniki kabały. Posiadanie magida było znakiem duchowej wyższości takiej osoby. O Eliaszu Gaonie z Wilna mówiono, że odmówił przyjęcia magida gdyż nie chciał poznać Tory bez wysiłku z jego strony. Najsłynniejszym magidem był magid Józef Karo a niektóre prawdy które mu objawił - Karo zapisał w dzienniku Magid Meiszarim.

Minjan

Minjan (hebr. ‏מִנְיָן‎, liczba) – w judaizmie kworum modlitewne, wynoszące dziesięciu dorosłych mężczyzn (tj. powyżej 13 lat), wymagane m.in. podczas głośnego powtarzania przez kantora amidy, przy odmawianiu kadiszu oraz przy czytaniu Tory. W minjanie przebywa podczas modlitwy Szechina, tak jak przebywała w Świątyni przed jej zburzeniem. Judaizm konserwatywny, reformowany i rekonstrukcjonistyczny dopuszcza do minjanu również kobiety.

Mohel

Mohel (heb. מוהל) – w judaizmie mężczyzna (lekarz, rzezak rytualny) dokonujący rytualnego obrzezania chłopców.

Nahmanides

Nahmanides, znany także jako Rabbi Moses ben Naḥman Girondi, Bonastruc ça Porta oraz pod akronimem Ramban (ur. 1194 w Geronie, zm. 1270 w Palestynie) – kataloński rabin, komentator biblijny, lekarz, filozof i kabalista.

Był obrońcą nauk ekskomunikowanego przez część rabinów Majmonidesa, chociaż dystansował się od niektórych jego poglądów. Szczególnie bronił jego dzieła Mishne Torah. Musiał opuścić Katalonię, gdyż dominikanie uznali, że podczas dysputy z nimi obraził chrześcijaństwo. Jego grób znajduje się najprawdopodobniej na Górze Karmel w okolicach Hajfy.

Nowoczesna ortodoksja

Nowoczesna ortodoksja (neoortodoksja) – nurt judaizmu stworzony przez Samsona Raphaela Hirsch we Frankfurcie pod koniec XIX wieku. Jego hasłem było "Tora im derek erec" (Prawo z miejscowymi zwyczajami). Obecnie większość Żydów ortodoksyjnych na świecie to nowocześni ortodoksi. Jest to religia państwowa w Izraelu. Dominuje także w większości krajów, gdzie mieszka diaspora żydowska, z wyjątkiem USA, gdzie dominuje judaizm reformowany. W przeciwieństwie do judaizmu ultraortodoksyjnego korzystają oni z techniki, ubierają się zgodnie ze współczesną modą i pracują w świeckich zawodach, jak prawnicy, lekarze, policjanci itd. W USA określa się go czasem jako judaizm centrowy pomiędzy ultraortodoksją a judaizmem reformowanym. Konwersja wymaga brit mila, zanurzenia w mykwie i egzaminu przed bejt dinem.

Pijut

Pijut (hebr. פיוט, l.mn. pijutim) – żydowska poezja religijna tworzona w średniowieczu, od około V wieku w. przez poetów zwanych pajetanami. Powstawała w celu utrwalenia i rozpowszechniania historii żydowskiej w czasach prześladowań bizantyjskich. Swą ostateczną formę zawdzięcza poezji arabskiej; rym przyjął się dopiero w X wieku w. Dzięki pijut nastąpiło odrodzenie języka hebrajskiego po okresie dominacji aramejskiego. Najwybitniejszymi twórcami pijutim byli Jose ben Jose, Janaj, Szlomo ibn Gabirol, Eliezer Hakallir. Wiele pijutim zostało włączonych do żydowskiej liturgii.

Posek

Posek (hebr. פוסק, osoba podejmująca decyzje; l.mn. Poskim, פוסקים) – w judaizmie osoba podejmująca decyzje w sprawach Halachy w sytuacjach, gdy opinie autorytetów religijnych były rozbieżne, dawały możliwość szerokiej interpretacji lub w sprawach dotyczących współczesnego świata (nowe sytuacje). Często posek określany bywa mianem sędziego. Dokument wydany przez poseka nosi nazwę psak din (orzeczenie) i jest wiążący w danej sprawie.

Postsyjonizm

Postsyjonizm - idea popularna w izraelskich lewicowych środowiskach akademickich, głosząca, że syjonizm spełnił swoją misję i państwo Izrael powinno na nowo zostać zdefiniowane jako państwo liberalno-demokratyczne, a nie państwo narodowe.

Przedstawicielami tego kierunku są m.in. historyk Ilan Pappe, były przewodniczący Knesetu Awraham Burg, działacz pokojowy Uri Avnery.

Rebe

Rebe (z hebr. mój mistrz) – zwrot grzecznościowy, za pomocą którego uczniowie zwracają się do nauczyciela w chederze lub jesziwie. Używany także przez chasydów w stosunku do cadyka.

Żydowska Odnowa

Żydowska Odnowa jest nowym ruchem w ramach judaizmu, który dąży do ożywienia współczesnego judaizmu za pomocą mistycznych, chasydzkich, medytacyjnych i muzycznych praktyk. Termin "Żydowska Odnowa" opisuje się jako "zbiór praktyk w obrębie judaizmu, poprzez które usiłuje się ożywić to, co wydaje się umierające i nieinspirujące w judaizmie, obejmujący praktyki mistyczne, chasydzkie, muzyczne i medytacyjne pochodzące z różnych tradycyjnych i nietradycyjnych, żydowskich i innych źródeł. W tym sensie Żydowska Odnowa jest podejściem do judaizmu, które można znaleźć w segmentach któregokolwiek z wyznań żydowskich."

Żydowski Fundusz Narodowy

Żydowski Fundusz Narodowy (Keren Kajemet LeIsrael) – żydowska instytucja finansowa utworzona w 1901 roku na V Kongresie Syjonistycznym w Bazylei (Szwajcaria). Fundusz gromadził środki finansowe na zakup ziemi oraz zasiedlenie Palestyny.

W 1909 roku Fundusz udzielił finansowego wsparcia przy budowie nowej osady na wydmach na północ od Jafy. Początkowo wybudowano 60 domów. Rok później osada otrzymała nazwę Tel Awiw.

W 1919 roku Fundusz kupił znaczne obszary bagien w dolinie Jezreel. Powstał tam jeden z pierwszych kibuców, znany jako Bet Alfa. Region doliny Jezreel stał się symbolem ruchu syjonistycznego.

W 1920 roku nowo powołana organizacja Keren ha-Jesod została zobowiązana do zgromadzenia 25 milionów funtów z przeznaczeniem na kolonizację żydowską w Palestynie. Ta suma miała być rozłożona na 5 lat, i stanowić około 20% wszystkich przychodów Żydowskiego Funduszu Narodowego.

Żydowski Trust Kolonialny

Żydowski Trust Kolonialny (Jewish Colonial Trust) - żydowski bank utworzony w 1899 roku w Wielkiej Brytanii.

Założycielem był Theodor Herzl. Było to finansowe ramię Światowej Organizacji Syjonistycznej. Bank gromadził środki finansowe od Żydów na całym świecie, które były przekazywane na wsparcie żydowskiej kolonizacji w Palestynie.

Działalność finansową bank rozpoczął w 1902 roku z kapitałem początkowym 2 milionów funtów szterlingów. Pierwszym prezesem został David Wolffsohn.

Trust przekształcono w 1902 roku w Anglo-Eretz-Israel Company Ltd., z utworzonym później obok Bankiem Anglo-Eretz-Israel Company Limited, przekształcony później w Bank Państwa Izrael (Bank Leumi le-Israel).

Przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej
Syjonizm
Podstawowe pojęcia
Nurty syjonizmu
Organizacje syjonistyczne
Ruchy syjonistyczne
Syjoniści
Inni działacze i członkowie
Judaizm i Żydzi
Żydowskie ruchy religijne
Filozofia żydowska
Teksty religijne
Żydowscy przywódcy
Życie i kultura
Ważne miejsca i osoby
Modlitwy i przedmioty kultu
Języki
Historia
Polityka
Antysemityzm

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.