Albugan

Ing Albugan (west king Ingles, oeste o occidente king Castila) metung yang pama-lagiu, pan-uri o paniapi a tutuldung direksiun o nangan, o kaya heograpia.

Ing allbugan ing metung kareng apat a mamuntukan a nangan (cardinal directions) o puntu ning paraluman (compass points). Atiu king sumangid ning aslagan, at kakurus ne ing pangulu ampo ing mauli.

Apikasundu rang atiu king kaili ning mapa ing albugan.

Nung munta ka king albugan at gagamit kang paraluman (compass), mag-set kang bearing o azimuth a 270°.

Ing albugan ing direksiun o nangan a makasalungat king pamandurut ning Yatu king kayang pidudurutan o axis, ania iti ing nangan nung nu ya lalbug ing Aldo.

Aniang panaun ning Cold War, ing Albugan ("the West") mangabaldugan yang panig ning Nato, salungat king Warsaw Pact ampo reng bangsang alang kakampian.

Compass Rose English West
Metung a compass rose nung nu re kilulan ing albugan

Penibatan ning kataya

Ing katayang "albugan" tutunggen ne ing nangan nung nu ya lalbug ing aldo neng sisilim.

Dalerayan

A Coruña (lalawigan)

Ing A Coruña (ya rin bilang: La Coruña keng Kastila, La Corogne keng French at La Croyne at Corunna king English) iya ing peka Pangulung-albugan Atlantic a makayarap a lalalwigan ning Espanya, at metung kareng apat nang lalawigan nung nu bubu keng autonomous community ning Galicia. Ining lalawigan makapadurut ya keng Atlantic Ocean king Albugan at Pangulu, ing Pontevedra Lalawigan king Mauli at ingLugo Lalawigan king Aslagan.

Andhra Pradesh

Ing Andhra Pradesh ( आंधरा प्रदेश ) (Telugu: ఆంధ్ర ప్రదేశ్) (pronunciation , likas: Mauling Lalawigan), a pepakuyad dang A.P., metung yang estadung atiu king aslagan nang bebe dayatmalat ning India. Iti ing kapat a pekamaragul a estadu king lapad ampong kalimang pekamaragul king populasiun. Ing Hyderabad ing kayang tungku (capitoliu o cabecera) ampong pekamaragul a lakanbalen/ciudad. Ing estadu ing maki kaduang pekamakabang bebe dayatmalat (972 km) kareng anggang estadu ning India.Atiu ing Andhra Pradesh king pilatan ning 12°41' and 22°N latitude ampong 77° and 84°40'E longitude, at padurutan ne ning Maharashtra, Chhattisgarh ampong Orissa king pangulu, ing Bay of Bengal king aslagan, ing Tamil Nadu king mauli, ampo ing Karnataka king albugan. King kasalesayan, ausan deng "Rice Bowl of India". King salukuyan, kadua yang pekadakal pupupulan a pale kaibat ning ning Albugang Bengal (West Bengal).

Adua lang mangaragul a ilug, ing Godavari ampo ing Krishna deng mamagus king estadu. Atiu king Godavari Delta king pangulu-aslagan ning estadu ing kapirasung labuad o enclave (12 sq mi (30 km²)) ning Yanam.

Kanitang milabas, ausan deng Andhraapatha, Andhradesa, Andhraavani, Andhra vishaya etc. ing labuad a ngeni sasakupan ning estadu. Melalang ya ing Andhra Pradesh ibat king estadu ning Andhra (Andhra State) kanitang Noviembri 1, 1956.

Aslagan

Ing Aslagan (east king Ingles, este o oriente king Castila) metung yang nangan o direksiun king heograpia. Metung ya iti kareng apat a mamuntukan a nangan (cardinal directions) o puntu ning paraluman (compass points), kasalungat ning albugan at makakurus king pangulu ampong mauli. Ing Aslagan ing nangan nung nu ya dudurut ing Yatu king kayang pidurutan, at uli na niti, ing nangan nung nu ya laltong saslag ing Aldo.

Basse-Normandie

Ing Basse-Normandie (English: Lower Normandy) metung yang administratibung labuad ning France. Melalang ya iti inyang 1956, inyang ing Normandy labuad makadake ya kareng Basse-Normandie at Haute-Normandie (English: Upper Normandy). Ing labuad abe la ring atlung departamentu, Calvados, Manche at Orne, na sasakupan ne ing Normandy a dati mayayaus "Lalam Normandy" atiu keng albugan ning Seine at dake ning Perche. Sasakupan ne 10,857 milya kudradu, 3.2 porsiyentu na ning gabun ning France .

Espanya

Ing Kayarian ning Espanya (Castila at Galician: Reino de España; Catalan: Regne d'Espanya; Basque: Espainiako Erresuma; Occitan: Regne d'Espanha) ing maragul kareng aduang bangsang bubuu keng Ibrian a telapulu ing metung pa iyapin ing Portugal— a atiu keng maulingalbugan ning Europa. King albugan(at king Galicia, mauli), at ing sepu na iyapin ing Portugal. King mauli ing sepu iyapin ing Gibraltar at king kapamilatan ding syudad king pangulung Africa (Ceuta at Melilla), Morocco. King bandang pangulungaslagan, kareng bunduk ning Pyrenees, ing sepu iyapin ing France at ing malating principalidad ning Andorra. Kayabe la mu rin deng Pulung Balearic king Dayat Malat ning Mediterranean, deng Pulung Canary king Dayat Malat ning Atlantic at mapilan pang alang pakatuknang a pulu king banda ning Mediterranean ning strait ning Gibraltar, a kebaluan bilang Plazas de soberanía, antimo deng pulu ning Chafarine, ding "batu" ning (peñones) ning Vélez at Alhucemas, at ing malating pulu ning Isla Perejil (milalabanan). King pangulu keng Pyrenees, malating makasariling balen a ausan dang Llívia king Catalonia at makapadurut keng territoriu ning France.

Europa

Ing Europa o keng English Europe metung ya kareng pitung tradisyunal a continenti ning Yatu. Ing pekalabugan nang telapulu ning Eurasia, atin yang sepu keng pangulu ing Arctic Ocean, keng albugan ing Atlantic Ocean, keng mauli ing Mediterranean Dayat Malat, keng maulingaslgan ing Caucasus Bunduk, ing Matuling a Dayat Malat at ding pidalanandanuman ning Matuling a Dayat Malat angga keng Mediterranean. Keng aslagan, ing Europa makadake ya kareng makakawaning Ural Bunduk, ing Ural Ilug, ampong ing Caspian Dayat Malat.Ustan, ding 27 European Union member state makasmut lang tagana antimo keng economia at pampoliica, ing Pisanmetung a Europa ita mu bubuu na ne ning polticang pang geografia ning Europa.

Filipinas

Ing Republica ning Filipinas o Filipinas a yawsan da muring Perlas ning Dayat Aslagan, metung yang timawang magsariling bansa ning mawli-aslagang Asia (southeast Asia). Maki distansya yang 1,210 km (750 mi) manibat king mainland Asia at atin yang 7,107 a islang kayabe king Malay Archipelago.

Kilub ning 256 a banwa, metung yang kolonya ning España

(1565-1821) ing Filipinas, at pitung pulung banwa kaybat na nita, mituring yang lalawigan ning España (1821-1898). Kaybat ning Spanish-American War ketang 1898, mesakup ya kareng Americanu ing Filipinas. Megi yang United States unincorporated territory anting metung a commonwealth o mancomunidad manibat anyang 1935. Migwakas ya ing panau'ning Commonwealth uling king World War II o Kadwang Gerang Pangkabilugan, nung kapilan sinakup de reng Japon ing Filipinas. Akamtan ne murin ning Filipinas ing kayang katimawan a de facto kanitang Julio 4, 1946. Maragul ing impluwensya ning panaun a sinakup deng dayuan ing bansa lalu na ketang kayang kultura ampong sosyedad. Makikilala ya ing bansa king impluwensya ning Iglesia Catolica ampo ing kayang masikan a pamana ibat kareng bansa ning albugan. Metung ya kareng adwang bansa king Asia nung nukarin Catolicu la keraklan deng memalen; ing East Timor itang metung.

Ing Filipinas ing manimunang bansa king Asia king panyulung kaybat ning Kadwang Gerang Pangkabilugan, oneng mitawli ya uling king mabagal yang masensu ing kayang ekonomya, pamangumpiska na ning gubyernu king pibandyan, laganap a korupsyon, ampong impluwensiyang neo-kolonyal. King kasalukuyan, kasantingan (moderate) ing pamanasensu ning ekonomiya, uling kareng paparla da reng dakal a Pilipinung makakalat king mabilug a yatu ampo ing daragul a industriya king information technology.

Atin yang mangaragul a prublema ing bansa, kayabe ne ing pangimut ba lang mikawani reng Muslim king Mindanao, ing rebelyong kumunista ning New People's Army king kabundukan, detang e parapareung patakaran ning kapamahalan, darakal a krimen, ampong polusyon king kadayatan ampo king dalampasigan. Mágkasákit ya murin ing bansa uling king sobrang dagul a populasyon, lalu na kareng syudad uling king kakulangan king obra. Pálak na kátas niti kesa ketang kaylangan bang miyalilan (replacement rate), at anggang bayu-bayu pamu ini ing metung kareng pekamatas king Asia.

India

Ing Republica ning India (Hindi भारत गणराज्य Bhārata Gaṇarājya; lawen ya rin aliwang lagyu), kebaluan bilang India, metung yang sovereign a bangsa king Mauling Asia. Iti ing pangpitung-pekamaragul a bangsa karas keng dagul ningkayang geografia, ing pangaduang pekamarakal a populasyun a bangsa, at pekamarakal a populasyun a liberal democracy keti yatu. Ding sepu na ilapin deng Indian Ocean king mauli, ing Arabian Dayat Malat king albugan, ing Bay ning Bengal king aslagan, ing India atin yang pampang a maiggit 7000 kilometru. Ding sepu na ilapin ding Pakistan king albuganb; Tsina, Nepal, at Bhutan king pangulung-aslagan; at Bangladesh at Myanmar king aslagan. King Indian Ocean, ing India atiu mu karin ing Sri Lanka, Maldives at Indonesia.

La Union

Ing La Union metung yang lalawigan ning Filipinas a atiu king Labuad Ilocos king Luzon. Ing kayang balen tungku ya pin ing San Fernando Lakanbalen at makasepu ya king Ilocos Sur king pangulu, Benguet king aslagan, at Pangasinan king mauli. King bandang albugan ning La Union ya pin ing Dayat Malat ning Mauling Tsina.

Mauli

Ing Mauli (south king Ingles, sur king Castila) ing metung kareng mamuntukan a nangan (cardinal directions), a yang atiu king sumangid na o kasalungat ning Pangulu.

Agpang king apikasundu ra king Albugan (Western convention), ing gilid nang makalalam ning metung a mapa ya pin ing mauli. Maki azimuth ya o bearing a 180° ing direksiun o nangan a mauli.

Ing tuneng mauli (true south) ing nangan paras king mauli nang dake ning axis o dudurutan nung nu ya dudurut ing yatu. Ausan deng Mauling Polo o South Pole iti, at atiu king Antarctica. Ing magnetic south ing nangan paras king mauli ning magnetic pole nung yatu, at marayu yang bagia king mauling polong heograpikal (geographic pole).

Mayenne

Ing Mayenne metung yang departamentu king pangulung-albugan ning France mipalagyu keng Mayenne Ilug.

Occidental Mindoro

Ing Occidental Mindoro metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad MIMAROPA king Luzon. Ing kayang balen tungku iyapin ing Mamburao at sasakupan ne ing kapitnang-bandang albugan ning Mindoro; ing Oriental Mindoro atiu king kapitnang aslagan. Ing Mauling Dayat Malat ning Tsina aitu king albugan ning lalawigan at ing Palawan atiu king maulingalbugan, lipat ning Mindoro Strait. Ing Batangas atiu king pangulu, makakawani kapamilatan ning Verde Island Passage.

Oriental Mindoro

Ing Oriental Mindoro metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad MIMAROPA king Luzon. Ing kayang balen tungku iyapin ing Syudad Calapan at sasakupan ne ing kapitnang aslagan ning pulu ning Mindoro; ing Occidental Mindoro iya ing kapitnang albugan. King aslagan ning lalawigan yapin ing Dayat malat ning Sibuyan at Romblon. King pangulu iyapin ing Batangas lipat ning Verde Island Passage. Ing Pulu ning Semirara ning Antique ila ring king mauli.

Ing Oriental Mindoro kebaluan ya kareng turista uli ning Puerto Galera. Iting balen a itiThis, pilan yang oras manibat Menila, pagmayabang na ing mangaputing beach resorts at diving spots. Para kareng mangasikan lub, ing Mt. Halcon, king bandang albugan sepu ning lalawigan babie yang mas mangasakit a pamanukyat bunduk a aranasan king Filipinas.

Palawan

Ing Palawan metung yang pulung lalawigan ning Filipinas atiu king labuad Albugan Visayas. Ing kayang balen tungku ya pin ing Puerto Princesa Lakanbalen at iti ya ing pekamalapad diling lalawigan agpang keng gabun. Ding Pulu ning Palawan makaatsat ya manibat Mindoro angga Borneo king mauling albugan. Atiu pilatan ning Dayat Malat ning Mauling Tsina king pangulungalbugan at Dayat Malat ning Sulu king maulingaslagan.

Pampanga

Ing Pampanga (kapampángan: Kapampángan) metung yang lalawigan ning Pilipinas a makalugal king labuad Kalibudtarang Luzon. Ing Lakanbalen ning San Fernando ing kayang balen a siduan. Deng makapatulug a lalawigan king Pampanga ila ring lalawigan ning Zambales king dane nang albugan, Bataan king dane albugan mauli, Tarlac ampong Nueva Ecija king dane nang makapangulu, at ing Bulacan king dane nang aslagan mauli. Ing Lusung o Manila Bay ya ing dayat a ulian na ning Rio Grande, nanupata makalugal ya ing Pampanga king dane nang pangulu niti.

Pangulu

Ing Pangulu, Norti o Amianan (north king Ingles, norte king Castila) ing metung kareng apat a mamuntukan a nangan (cardinal directions). Iti ing nangan o direksiun a tuturing dang ing pekamaulagang nangan king kultura ning Albugan (Western culture). Gagamitan de ing Pangulu, king paralan mang deretsu o ali, ba lang ipalino den ngang aliwang nangan. Liban mu nung sabian dang ali, deng gilid na king babo ning metung a mapa ila muring gilid nang pangulu niti.

Portugal

Ing Portugal, opisyal a aus Portuguesa Republika (Portuguese: República Portuguesa; pron. IPA [ʁɛ'publikɐ puɾtu'gezɐ]), atiu king maulingalbugan ning Europa king Iberian Telapulu, iya ing pekaalbugan a bangsa ning mismung Europa. Ing Portugal atin yang sepu king Espanya king pangulu at aslagan, ing Atlantic Ocean king albugan at mauli. Ing Atlantic kapuluan ning Azores at Madeira dake na la naman ning Portugal.

Tarlac

Nung itang lakanbalen (syudad) ing payintunan mu, lawen me ing Tarlac LakanbalenIng Tarlac metung yang lalawigan ning Filipinas a mayayakit king Labuad ning Kalibudtarang (Central) Luzon. Ing Tarlac Lakanbalen ing kayang balen tungku. Atyu king pangulu ning Tarlac ing Pangasinan , king aslagan na ing Nueva Ecija , king mawli na ing Pampanga , at king albugan na ing Zambales .

Turkiya

This article is about the country of Turkey. For other uses, see Turkey (disambiguation).Ing Turkiya (Turku: Türkiye), opisyal a yawus Republika ning Turkiya (Türkiye Cumhuriyeti ), metung yang Eurasian a bangsa nung nu makaatsat ya lipat ning Anatoliang telapulu king Maulingalbugang Asia at ning Balkan a labuad ning Maulingaslagang Europa. Ing turkey atin yang sepu kareng walung bangsa: Bulgaria king pangulungalbugan; Greece king albugan; Georgia king pangulungaslagan; Armenia, Iran at ing Nakhichevan exclave ning Azerbaijan kinga aslagan; at Iraq at Syria king maulingaslagan. Karagdagan an pa niti, atin yang sepu king Matuling a Dayat Malat king pangulu; ing Aegean Dayat Malat king albugan ati ing Mediterranean Dayat Malat king mauli. Ing Turkey atin ya naman ing Dayat Malat ning Marmara nung nu ding geographers gagamitan de para a gulis de ding sepu ning Europa at Asia, na maging yang bangsa pangtranscontinental.

Mamuntukan ampong Miyapseng Nangan (Cardinal and Ordinal Directions)
Pangulu · Pangulu-aslagan · Aslagan · Mauli-aslagan · Mauli · Mauli-albugan · Albugan · Pangulu-albugan
Lon ya murin: w:Boxing the compass

Kareng aliwang amanu

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.