22 майы

Ацы бон райгуырдысты

Ахриев, Чах Эльмурзæйы фырт

Ахриев Эльмурзæйы фырт Чах (1850-æм азы 22 майы, Фуртоуг, Дзæрæхы ком — 1914-æм азы 12 майы, Дзæуджыхъæу) уыд мæхъхъæлон рухстауæг, этнограф, дæс азæй фылдæр фæкуыста Елисаветполы губернæйы (Азербайджаны) паддзахадон зæххыты хъуыддæгты фæдыл чиновникæй. Ахриевы иртасæнтæ тынг ахсджиаг сты мæхъхъæлон адæмы истори, рагон дин, традицитæ æмæ эпос æмбарынæн.

Авд азы йыл куы цыдис, уæд райстæуыд Дзæуджыхъæумæ амынæтæй цæрынмæ. Амынæты цард кæд уæззау уыдис, уæддæр лæппутæн фадат уыдис ахуырад райсынæн. Чах ахуыр кодта æфсæддон кантонистты скъолайы, стæй ацыдис Стъараполы гимназмæ.

Гимназ каст фæуыны фæстæ дыууæ азы дæргъы (1868—1870) цардис йæ райгуырæн хъæуы. Уыцы дыууæ азы дæргъы иртаста йæ адæмы цардыуаг, фольклор æмæ традицитæ — уыдæтты тыххæй фыста этнографион уацтæ. Фæстæдæр уыдон мыхуырæй цыдысты Тбилисы «Кавказы хохæгты тыххæй æмбырдгонд»-ы (уырыс. Сборник сведений о кавказских горцах) æмæ газет «Терские ведомости»-йы.

1870-æм азы Ахриевы къухы бафтыдис Нежинсчы лицеймæ бацæуын (сахар Черниговы цур). Цыппар азы дзы ахуыр кодта æмæ уыцы лицей каст фæцис 1874-æм азы — уымæй сси, уæлдæр ахуырад чи райста, фыццаг ахæм мæхъхъæлон. Сси юрист æмæ йæ куыст райдыдта Фæскавказы (Тбилисы). Фæстæдæр куыста Дзæуыджыхъæуы, уырдыгæй та æрвыст æрцыдис Елисаветполы губернæмæ (ныртæккæ Азербайджаны).

Ахриевæн райгуырдис дыууæ фырты æмæ иу чызг.

1912-æм азы Ахриев фæрынчын ис «сæкæры низæй», йæ куыстæй ацыдис æмæ йæ бинонтимæ ралыгъдис Дзæуджыхъæумæ. Уым амардис 1914-æм азы 29 апрелы (зæронд стильмæ гæсгæ, ома 12 майы). Баныгæдтой йæ йæ райгуырæн хъæу Фуртоуджы, йæ фæстаг фæндонмæ гæсгæ.

Вагнер, Рихард

Рихард Вагнер, æххæст ном Вильгельм Рихард Вагнер (нем. Wilhelm Richard Wagner; 1813-æм азы 22 майы, Лейпциг — 1883-æм азы 13 февралы, Венеци) — немыцаг композитор.

Йæ оперæтæ:

«Тристан æмæ Изольдæ»,

«Нибелунгты къухдæрæн»,

«Лоэнгрин»,

«Парсифаль».Ныффыста бирæ æндæр музыкалон уацмысы.

Гадеа, Ильдæ

Ильдæ Гадеа Акоста (исп. Hilda Gadea Acosta, 1925-æм аз 21 мартийы, Лимæ, Перу — 1974-æм аз, Гаванæ, Кубæ) — Перуйы экономист æмæ революционер, буржуазон парти АПРАйы архайæг, Че Геварæйы фыццаг ус, базонгæ йемæ Гватемалæйы. Рикардо Гадеайы хо. Тагъд раивта йæ апристон цæстæнгас марксизммæ, уый тынг разынди Че Геварайыл дæр.

Чындзы ацыдис 1955-æм азы 8 августы, ахицæн сты 1959-æм азы 22 майы.

Джокович, Новак

Новак Джокович (серб. Новак Ђоковић; райгуырдис 1987-æм азы 22 майы Белграды) у зынгæ сербаг теннисæй хъазæг. Бирæ теннисы дæснытæ, нырыккон æмæ раздæры хъазджытæ нымайынц Джоковичы æппæты стырдæр теннисæй хъазæгыл.

Инёню, Исмет

Мустафа Исмет Инёню (тур. Mustafa İsmet İnönü, 1884—1973) уыдис Турчы æфсæдты хицау æмæ политик, Турчы дыккаг президент, Ататюркы ’мкусæг æмæ йæ раивæг.

Мустафа Исмет райгуырдис 1884-æм азы 24 сентябры Измиры, паддзахадон службæгæнæджы бинонты ’хсæн. Каст фæци артиллерийы училище. Рагæй ссис Ататюрчы хæстæг æмтохгæнæг. Фыццаг дунеон хæсты рæстæг уыдис Месопотамийы фронты булкъон.

Грекъ æмæ Турчы ’хсæн дыккаг хæсты рæстæг Мустафа Исмет зындгонд сси, сахар Инёнюйы цур цы тох æрцыдис, уымæй. Фæстæдæр, Турчы хицауад мыггæгтæй пайда кæнын куы бауынаффæ кодта, йæхицæн мыггагæн райста уыцы сахары ном.

Турчы Республикæйы бындурæвæрды фæстæ Мустафа Исмет ссис йæ фыццаг премьер-министр æмæ уыцы бынаты куыста 1937-æм азы онг. Ататюрк куы амардис, уæд Инёнюйы равзæрстæуыд Турчы президентæй æмæ уыцы бынаты уыдис 1950-æм азы онг. Æппæт Дыккаг дунеон хæсты дæргъы йæ къухы æфтыдис йæ бæстæ нейтралон æмæ сабыр дарын, Турк хæстмæ бацыдис æрмæст 1945-æм азы 23 февралы, Герман æмæ Японы басаст æнæфæивгъуыйгæ куы уыдис, уæд.

Политикæйæ ацыдис 1972-æм азы.

Исмет Инёню амардис 1973-æм азы 25 декабры Анкарайы.

Инёнюйы ном хæссы Арараты ныллæгдæр цъупп (бæрзонддæр чи у, уый хæссы Ататюркы ном).

Конан Дойль, Артур

Сэр Артур Игнатиус Конан Дойль (англ. Sir Arthur Ignatius Conan Doyle; 22 майы 1859, Эдинбург, Шотланди — 7 июлы 1930, Кроуборо, Сассекс) уыд шотландаг æмæ англисаг хосгæнæг æмæ фыссæг.

Йæ номдзыддæр уацмыстæ сты детективон радзырдтæ Шерлок Холмсы тыххæй, профессор Челленджеры тыххæй зонадон-фантастикон чингуытæ. Фæлæ фыссæг йæхæдæг йæ детективтæ нæ уарзта .

Хъамболты Тамерлан

Хъамболты Таймуразы фырт Тамерлан (райгуырд 1959-æм азы) у уæрæсейаг ахуыргонд, ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан (1993-2007), ЦИППИ-йы ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæг (2005-æм азæй), филологон зонæдты доктор, ЦИПУ-йы профессор, Уæрæсейы педагогон æмæ æхсæнадон зонæдты академийы æцæг уæнг.

Цæлыккаты Ахмæт

Цæлыккаты Темболаты фырт Ахмæт (райгуырдис 1882-æм азы Пысылмонхъæуы — амардис 1928-æм азы 2 сентябры Варшавæйы) уыдис ирон фыссæг æмæ публицист, паддзахадон æмæ æхсæнадон архайæг.

Æндæр æвзæгтыл

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.