Хузестан

Хузестан (перс. خوزستانXuzestân) у Ираны остантæй иу. Æрбынат кодта паддзахады хуссар-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Ахваз.

Провинцийы фæзуат у 63 238 км², цæрынц дзы 4 млн адæймаджы (2006).

Хузестан
Ираны остан
استان خوزستان
Ран
Хузестан Ираны картæйыл
Статистикæ
Сæйраг сахар: Ахваз
Стырдæр сахартæ: Абадан
Бехбахан
Дизфуль
Масджид-Солейман
Сусангерд
Хорремшехр
Шуштар
Фæзуат: 63 238 км²
Цæрджытæ (2006):
 • Æнгомдзинад:
4 274 979
 • 67,6/км²
Шахрестанты нымæц: 18
Сахатон таг: UTC+3:30
Æвзаг: персайнаг
араббаг
-стан

–стан (–стон) у бирæ бæстæты нæмттæ кæмæй фæуд кæнынц, ахæм фæсæфтуан. Йæ ратæдзæн у индоевропæйаг уидаг *stā- «лæууын» æмæ персайнаг æвзаджы амоны «бынат, бæстæ». Нырыккон персайнаг æмæ таджикаг æвзæгты ацы фæсæфтуанæй (-истан /-истон) фæпайда кæнынц топонимтæ аразгæйæ.

Ацы дзырдаразæн хай ис бирæ бæстæты æмæ регионты нæмтты, уæлдайдæр Централон Азийы æмæ Индийы субконтиненты. Уымæн ис объективон аххосаг — уым раджы заманты парахатæй пайда кодтой персайнаг æвзагæй.

Ирон æвзаджы æмбæлынц дзырдтæ Ирыстон, Гуырдзыстон æмæ Сомихыстон.

Ардебиль (остан)

Ардеби́ль (перс. اردبیل; азерб. اردبیل) у Ираны 31 остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Ардебиль.

Ахваз

Ахваз (перс. اهواز, араб. الأحواز‎‎) у сахар Ираны ныгуылæны. У остан Хузестаны административон центр. Æрбынат кодта цæугæдон Каруны былгæрон.

Цæрынц дзы 841 мин адæймагмæ æввахс.

Сахар у металлургион индустрийы ахсджиаг артдзæст.

Иран æмæ Ирачы ’хсæн хæст куы цыди (1980-æм азæй), Ахваз баййæфта стыр зиан.

Гилян

Гиля́н (перс. گیلان Gilân, гил. گيلان, азерб. Gilan, курд. Gîlan) у Ираны 31 остантæй иу, бæстæйы цæгат-ныгуылæны.

Голестан

Голеста́н (перс. گلستان — Golestân) у Ираны 31 остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Горган.

Ираны административон дих

Иран административон æгъдауæй дихгонд цæуы провинцитыл — остантыл (перс. استان [ostān], бирæон нымæцы استان‌ها [ostānhā]). Алы провинцийы сæргъы ис инæлар-губернатор (остандар, перс. استاندار). Монархийы заман остандарты сæ бынатмæ нысан кодта сах, ныртæккæ та уыдон нысангонд æрцæуынц Мидхъуыддæгты министрады, стæй сæ сфидар кæны Исламон республикæйы президент.

1950-æм азы агъоммæ бæстæ дихгонд уыди 12 останыл. 1950–60-æм азы уыди 10 останы. 1970-æм азты æмбисмæ сæ нымæц схызти 23-мæ.

1986-æм азы Централон остан дихгонд æрцыд Тæхран æмæ Меркезийыл.

1993–97-æм азты сарæзтæуыд остантæ Ардебиль, Кум, Казвин æмæ Голестан.

2004-æм азы тæккæ стырдæр остан Хорасан фæдих чынди æртæ останыл. Йæ территорийы чысыл хай та бацыди остан Йезды скондмæ.

Ныры рæстæг каст цæуынц, Ираны административон дихмæ ивддзинæдтæ чи бахæсдзæн, ахæм проекттæ. Уыдонмæ гæсгæ арæзт хъуамæ æрцæуой ног остантæ: Талыш (Гилян æмæ Ардебилæй), Альборз (Тæхранæй), Тебес (Йездæй), Астæуккаг Азербайджан (Ныгуылæн æмæ Скæсæн Азербайджанæй), Эрдестан (Исфаханæй); уымæй уæлдай ма цалдæр останы хъуамæдихгонд æрцæуой ног остантыл: остан Систан æмæ Белуджистаны ьæсты хъуамæ уа дыууæ останы: Систан æмæ Белуджистаныл, Фарсы бæсты — Ныгуылæн æмæ Скæсæн Фарс. Стæй ма проектты ис Тæхранæй саразын сæйраг сахары зылд.

Остантæ сты административон-территориалон дихы уæлдæр æмвæзады иуæгтæ. Уыдонæй дæлдæр æмвæзадыл сты шахрестантæ (æдæппæтæй 324 шахрестаны). Шахрестантæ та дихгонд цæуынц районтыл (бахш) — æдæппæтæй 740 бахшы.

Исфахан (остан)

Исфахан (перс. اصفهان — Esfahân) у Ираны 31 остантæй иу, бæстæйы астæу. Йæ сæйраг сахар у Исфахан, Ираны æртыккаг стырдæр цæрæнран.

Кум (остан)

Кум (перс. قم - Qom) у Ираны остантæй иу. Йæ сæйраг сахар у Кум.

Провинцийы фæзуат у 11 237 км², цæрынц дзы 1 млн адæймаджы (2006).

Лурестан

Лурестан (перс. لرستان - Lorestân) у Ираны остантæй иу. Æрбынат кодта бæстæйы ныгуылæны. Цæгаты æмарæн у Хамаданимæ, цæгат-ныгуылæны — Керманшахимæ, цæгат-скæсæны — Меркезиимæ, ныгуылæны — Иламимæ, скæсæны — Исфаханимæ, хуссары — Хузестанимæ.

Останы фæзуат у 28 мин кв. км. Цæрджыты нымæц — 1 милуан 760 мин адæймаджы. Сæ фылдæр хай сты лурæгтæ.

Сæйраг сахар — Хорремабад. Останы ма ис ахæм сахартæ: Боруджерд, Алигударз, Доруд, Нурабад.

Мазендеран

Мазендера́н (перс. مازندران; маз. مازرون) у Ираны остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Сари.

Мазендеран фæзуат у 23 701 км². Цæрджыты нымæц — 2 920 657 адæймаджы (2006).

Семнан (остан)

Семна́н (перс. سمنان — Semnân) у Ираны остантæй иу. Йæ сæйраг сахар — Семнан.

Систан æмæ Белуджистан

Систан æмæ Белуджистаны остан (перс. استان سیستان و بلوچستان) у провинци Ираны хуссар-скæсæны, Афгъанистан æмæ Пакистанимæ арæныл.

Провинцийы фæзуат у 178 431 мин км² (Ираны стырдæр провинци у), цæрынц дзы 2 млн 406 мин адæймаджы (2006). Цæрджыты фылдæр хай сты белуджæгтæ, дзурынц ирайнаг къорды белуджаг æвзагыл.

Остан Систан æмæ Белуджистаны ссардæуыд бронзæйы дуджы сахары байзæддæгтæ — Шахри-Сухте («сыгъд сахар»).

Фарс (остан)

Фарс (перс. فارس — Fārs, или پارس — Pārs) у Ираны остантæй иу, бæстæйы хуссары.

Хорасан-Резави

Хораса́н-Резави́ (перс. خراسان رضوی Xorāsān-e Razāvi, курд. Xorasana Rezewî) у Ираны остантæй иу, историон Хорасаны бæстæйы мидæггаг хай. Йæ сæйраг сахар — Мешхед.

Хормозган

Хормозга́н (перс. هرمزگان - Hormozgân) у Ираны остантæй иу, ис паддзахады хуссары, денджызгæрон. Йæ сæйраг сахар — Бендер-Аббас.

Остан Хормозганмæ хауынц Персы бакæлæны 14 сакъадахы, уыдонæй сакъадах Киш у зындгонд курорт.

Хормозган у ахсджиаг экономикон район. Ис дзы 11 порты, 5 мидæг аэропорты, 3 æхсæнадæмон аэропорты. Размæцыд хъæууон хæдзарад дæтты, æндæр продуктты ’хсæн, æппæт Ираны провинцитæй фылдæр лимонтæ. Ираны цы кæсаг ласынц, уымæй 30% — Хормозганы.

Хуссар Хорасан

Хуссар Хорасан (перс. خراسان جنوبی, Xorâsân-e Janubi; тадж. Устони Хуросони) у провинци Ираны скæсæны.

Провинцийы центр — Бирдженд. Шахрестантæ: Сараян, Нахбандан, Сарбишех.

Хуссар Хорасан у, 2004-æм азы провинци Хорасан цы æртæ провинцийыл дихгонд æрцыд, уыдонæй иу.

Цæрджыты нымæц — 510 мин адæймаджы.

Цæрынц дзы фылдæр персайнæгтæ, уыдонæй уæлдай — белуджæгтæ, пуштунтæ æмæ таджикæгтæ.

Централон остан

Централон остан кæнæ Меркези, Маркази (перс. استان مرکزی Ostan-e Markazi «централон остан») у Ираны 31 провинцийæ иу. Ис бæстæйы ныгуылæны. Йæ административон центр у сахар Эрак. Цæры дзы 1750000 адæймаджы, сæ фылдæр — персайнæгтæ æмæ азербайджайнæгтæ. Останы сæйраг сахартæ сты: Сейвх, Мехеллат, Хомеин, Делиджан, Тафреш, Аштиан, Шазанд (Сарбанд).

Централон остан рахицæн чынди остан Мазендеранæй 1980-æм азы. 1986-æм азы останæй рахицæн кодтой провинци Тæхран.

Централон останы хохджын ландшафт кæй ис, уый охыл дзы вæййы хус æмæ уазал зымæг.

Останы ис 9 стыр университеты.

Æндæр æвзæгтыл

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.