Кипр

Координатæтæ: 35°07′00″ ц. у. 33°24′00″ с. д. / 35.116667° ц. у. 33.4° с. д.  

Кипры Республикæ
гр. Κυπριακή Δημοκρατία
тур. Kıbrıs Cumhuriyeti
Тырыса Герб
Тырыса Герб
Cyprus in European Union
Хæдбар сси 1960 азы 16 августы
Æвзаг бердзенаг
Сæйраг сахар Никоси
Стырдæр сахартæ Никоси
Хицауиуæджы хуыз Республикæ
Президент Тассос Пападопулос
Фæзуат 9 250 км²
Цæрджытæ
• Бахыгъд (2002)
• Æнгомад

771 657 ад.
84 ад./км²
ÆМП
• Æдæппæт (2004)
• Иу адæймагмæ
дунейы 117-æм
15,76 млрд. $
20.428 $
Валютæ Кипры фунт
Интернет-домен .cy
Телефонон код +357
Сахатон таг UTC+2
Cyprus lrg

Кипр (гр. Κύπρος) у сакъадахон паддзахад Ныгуылæн Азийы, Европæйы Цæдисы уæнг.

Азербайджан

40.1, 47.316667

Азербайджан (азерб. Azərbaycan) у паддзахад Фæскавказы, кæддæры Советон Цæдисы хай.

Йæ сæйраг сахар у Баку.

Кæд географийы цæстæнгасæй Фæскавказ Азимæ хауы, Азербайджан йæхи европæйаг паддзахадыл нымайы (Сомих æмæ Гуырдзыстоны дæр афтæ кæнынц).

Ази

Ази у Евразийы скæсæн хай, дунейы хæйттæй егъаудæр. Йæ фæзуат у 43475 мин км². Адæймагады 60% цæрынц Азийы.

Уæрæсейы фылдæр хай () ис Азийы. Европæ æмæ Азийы ’хсæн арæны иу вариантмæ гæсгæ Цæгат Ирыстон Европæйы ис, Хуссар Ирыстон та — Азийы; æндæр вариантмæ гæсгæ — æгас Ирыстон хауы Азимæ. Политикон цæстæнгасæй Фæскавказы паддзахæдтæ — уæлдайдæр Гуырдзыстон æмæ Сомих — арæх европæйаг паддзахæдтыл нымайынц.


Акротири æмæ Декели

Акротири æмæ Декели (англ. Akrotiri and Dhekelia) сты территоритæ Кипры сакъадахыл, Стыр Британийы суверенитеты бын. Уыдон сты Стыр Британийы фæсденджызон территоритæ.

Гуырдзыстон

42.016667, 43.733333

Гуырдзыстон кæнæ Гуырдзы (гуырдз. საქართველო, [сакартвело]) у Кавказы æрдæгпрезидентон республикæ. Йæ конституцимæ гæсгæ цы зæххытæ хъуамæ ахса, уыдон цæгаты æмарæн сты Уæрæсеимæ, скæсæны Азербайджанимæ, хуссары Сомихимæ æмæ Туркимæ æмæ ныгуылæны та сын ис Сау денджызмæ ахизæн. Фæлæ уыцы зæххытæй Хуссар Ирыстон æмæ Абхаз кæм сты, уыдонмæ йæ арм нæ дары. Хуссар Ирыстон ис Гуырдзыстоны сидт зæххыты астæуæй, Уæрæсейы æрдыгæй. Абхази та ис йæ сидт зæххыты ныгуылæнæрдыгæй. Гуырдзыстоны хицауады сæйраг сахар у Тбилис (Калак), кæцы, иу милуанæй фылдæр цæрæгимæ, у бæстæйы стырдæр сахар. Йæ закъондæддæг тыхты сахар та у Кутаис. Гуырдзыстоны сидт зæххыты фæзуат у 69 700 квадратон километр, кæдонæй армдард сты 57 200. Цæры дзы 4,5 милуан адæймаджы. Кæд географион æгъдауæй Гуырдзыстоны фылдæр хай Азимæ хауы, уæддæр культурон, экономикон æмæ политикон æгъдауæй Европæмæ арæх цæуы хаст. Гуырдзыстон тырны НАТО æмæ ЕЦ-ы уæнг суын.

1991-æм азы онг — Советон Цæдисы Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæ.

Бæстæйы президент у Саломе Зурабишвили.

Дани

55.783333, 9.783333

Дани (дан. Kongeriget Danmark) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйаг Цæдисы уæнг.

Паддзахад йæ фæзуатмæ гæсгæ (43 094 км²) дунейы ахсы 130-æм бынат. Цæрынц дзы 5 397 640 адæймаджы (2004).

Данийы тæккæ стырдæр сахар у Копенгаген, уый дæр паддзахады сæйраг сахар у.

Данимæ хауы дунейы стырдæр сакъадах — Гренланди.

Йæ интернеты домен у .dk.

Евро

Евро (ISO 4217 код: EUR) у еврозонæйы (Австри, Бельги, Герман, Грекъ, Ирланди, Испани, Итали, Кипр, Латви, Литва, Люксембург, Мальтæ, Нидерландтæ, Португали, Словаки, Словени, Финлянди, Франц, Эстони) официалон валютæ.

Еврозонæйы бæстæтæ:

Австри

Бельги

Герман

Грекъ

Ирланди

Испани

Итали

Кипр

Латви

Литва

Люксембург

Мальтæ

Нидерландтæ

Португали

Словаки

Словени

Финлянди

Франц

ЭстониЕвройы бæстæтæ:

Ватикан

Монако

Сан-Марино

АндоррæÆнафициалон евройы бæстæтæ:

Косово

Черногори

Епископи

Епископи (англ. Episkopi) у Акротири æмæ Декелийы административон центр.

Епископийы æрбынат кодта Стыр Британийы æфсады Кипры штаб.

Кипры сакъадахыл ис, Стыр Британийы дæлбар чи сты, цалдæр ахæм территорийы (англ. Sovereign Base Areas).

Китай

Китай (китайагау 中国 [джо̄нгуо́] «астæуккаг паддзахад» — рагон китайæгты уырныдта, Китай дунейы астæу кæй у, уый) у егъау азиаг паддзахад. Цæрынц дзы 1,3 миллиард адæймагæй фылдæр, уымæй у дунейы, тæккæ фылдæр адæм кæм и, ахæм паддзахад. Китайы сæйраг сахар у Пекин.

Китайы официалон ном 1949-æм азæй у Китайы Адæмон Республикæ. Ис дзы æрмæст иу политикон парти — Китайы коммунистон парти.

Португали

39.383333, -8.2

Португали (порт. Portugal) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг. Португалийы сæйраг сахар у Лиссабон.

Румыни

45.866667, 25.3

Румыни (рум. România) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг.

Бухарест у Румынийы сæйраг сахар.

Словаки

Словаки (слов. Slovensko) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг. Словакийы сæйраг сахар у Братиславæ.

Стыр Британи

53.55, -2.433333

Стыр Британи (æххæстæй йæ англисаг ном у United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ома Стыр Британи æмæ Цæгат Ирландийы Иугонд Паддзахад) у сакъадахон европæйаг паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг. Йæ сæйраг сахар у Лондон. Дих кæны Англис, Шотланди, Уэльс æмæ Цæгат Ирландийыл.

Туркаг æвзаг

Туркаг æвзаг (Türk dili «туркаг æвзаг»; Türkçe [tyɾktʃe] «туркагау») у туркаг адæмы æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу, Турчы иунæг официалон æвзаг.

Уæрæсе

58.65, 70.116667

Уæрæсе (уырыс. Россия) кæнæ Уæрæсейы Федераци (уырыс. Российская Федерация) у федералон æрдæгпрезидентон республикæ Евразийы цæгаты. Ныгуылæнæй скæсæнмæ æмарæн у Норвеги, Финлянди, Эстони, Латви, Литва, Польшæ, Белорусси, Украинæ, Абхаз, Гуырдзыстон, Хуссар Ирыстон, Азербайджан, Хъазахстан, Китай, Монголи æмæ Цæгат Корейимæ. Доныл ын ис арæн АИШ-ы штат Аляскæимæ æмæ Японимæ. 17 милуан квадратон километр ахсгæйæ, Уæрæсе у дунейы стырдæр бæстæ. Йæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ та у дунейы фарæстæм. Цæры дзы 142 милуан адæймаджы. Йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у Мæскуы.

Уæрæсе у минералон æмæ энергион ресурсты стырдæр дарæг, нефт æмæ æрдзон газы стырдæр къахджытæй иу.

Цæгат Кипр

35.25, 33.75

Цæгат Кипр (тур. Kuzey Kıbrıs; официалон ном — Цæгат Кипры туркæгты (туркаг) Республикæ, тур. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) у, йæхи 1983-æм азы чи расидти æмæ Кипры сакъадахы æртыццаг (цæгатаг) хай чи ахсы, уыцы æнæбанымад паддзахад. 1975–1983-æм азты йын уыди ном Цæгат Кипры туркæгты Федеративон Паддзахад (тур. Kıbrıs Türk Federe Devleti).

Цæгат Кипры хæдбардзинад банымадта, ИНО-йы къорд резолюцимæ гæсгæ уыцы территори æнæзакъонæй оккупаци чи кæны, айдагъд уыцы Турк. Æхсæнадæмон барадмæ гæсгæ Кипры Республикæ у, 1974-æм азы онг йе скондмæ чи хауди, æгас уыцы территорийы сувереннон хицау.

Цæгат Кипры цæрджыты нымæц у 200 мин адæймагмæ æввахс. Фæзуат — 3355 кв. км. (къаннæг эксклав Коккинæ нымайгæйæ).

Цæгаткипрæгты фылдæр хай сты туркæгтæ. Уыдон дихгонд сты дыууæ коммунæйыл: бынæттон кипраг туркæгтæ æмæ, Туркæй чи æрлыгъди, уыцы чысылазиаг (анатолиаг) туркæгтæ. Цæгат Кипры ма ис бынæттон грекъæгтæ æмæ марониттæ кæм цæрынц, ахæм анклав.

Цæгат Кипры сæйраг сахар у Никосийы (тур. Lefkoşa, гр. Λευκωσία) сахары цæгатаг хай.

Цæгат Кипры туркæгты Республикæ Кипры иннæ хайæ хицæнгонд у буферон зонæйæ. Дыууæ хайы чи хицæн кæны, уыцы хахх («Кæрдæгцъæх хахх» — англ. Green Line) хъахъхъæны ИНО-йы сæрмагонд гæрзифтонг тыхтæ.

Чехи

Чехи (чех. Česko) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Чехийы сæйраг сахар у Прагæ.

Швейцари

Швейцари (нем. die Schweiz, фр. la Suisse, итал. Svizzera, ром. Svizra), официалон ном Швейцарийы конфедераци (нем. Schweizerische Eidgenossenschaft, фр. Confédération suisse, итал. Confederazione Svizzera, ром. Confederaziun svizra) у паддзахад Европæйы. Швейцарийы сæйраг сахар у Берн.

Швеци

61.316667, 14.833333

Швеци (швед. Sverige [ˈsværjɛ], официалон ном Швецийы къаролад, швед. Konungariket Sverige) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдисы уæнг. Швецийы сæйраг сахар у Стокгольм.

Япон

Япон (яп. 日本 Нихон, Ниппон?) у сакъадахон паддзахад Сабыр фурды. Японы сæйраг сахар у Токио.

Бæстæйы фæзуат у 377 835 км². Цæрынц дзы 127 милуан адæймагæй фылдæр.

Япон у конституцион монархи, конституци фидаргонд æрцыдис 1947-æм азы 3 майы.

Æндæр æвзæгтыл

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.