Европæйы Цæдис

Европæйы Цæдис у 28 Европæйы паддзахæдты иугонд, кæцытæ Маастрихты бадзырд бафыстой. Европæйы Цæдисæн ис паддзахад æмæ æхсæнадæмон организацийы миниуджытæ, фæлæ нæдæр иу у, нæдæр иннæ.

Официалон валютæ у евро.

Европæйы парламент

Европарламентмæ фæстаг æвзæрстытæ уыдысты 2004 азы. Парламенты æмбырдтæ вæййынц Брюссель æмæ Страсбурджы. Æдæппæт депутатты нымæц у 754.

Европæйы Цæдисы бæстæтæ

EU MAPjan2007
Европæйы Цæдис 2013 азы июлы. Арвхуыз сты цæдисы уæнгтæ, кæрдæгхуыз та — кандидатон паддзахæдтæ
EU on a globe
Европæйы Цæдис дунейы

Кæс статьятæ

Бельги

50.533333, 4.766667

Бельги (нидерл. België, фр. Belgique, нем. Belgien) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Фæзуат: 30,510 км². Цæрджыты нымæц: 10,6 милуан адæймаджы (2008).

Болгари

42.65, 25.4

Болгари (болг. България) у европæйаг паддзахад, Балканы æрдæгсакъадахыл, Сау денджыз æмæ Дунайы былтыл. Болгари у Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Арæнты æдæппæт дæргъ у 2245 км, уыдонæй 1181 км — сурзæххыл, 686 км — цæугæдæттыл æмæ 378 км денджызы. Автофæндæгты дæргъ 36 720 км, æфсæнвæндæгтæ — 4 300 км.

Венгри

47.498056, 19.04

Венгри (венг. Magyarország) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг. Венгрийы сæйраг сахар у Будапешт.

Грекъ

38.301111, 23.741111

Грекъ (гр. Ελλάδα [ɛˈlaða]) кæнæ Гречъы Республикæ (гр. Ελληνική Δημοκρατία [eliniˈkʲi ðimokraˈtia]) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг. Гречъы фæзуат ахсы Балканы æрдæгсакъадахы хуссайраг хай æмæ 2 мин сакъадахы, уый кæны 131 940 км² (дунейы 94-æм). Цæрынц дзы 10 964 020 (2003-æм азы; уымæй у дунейы 70-æм).

Административон æгъдауæй дихгонд у 13 зылдыл (хуыйнынц периферитæ), периферитæ та дихгонд сты лыстæгдæр иуæгтыл — 51 префектурæйыл.

Грекъ йæ хæдбардзинады бон бæрæг кæны 6 апрелы. Хæдбар паддзахад сси 1821-æм азы, Османты империйæ йæхи ссæрибар кæнгæйæ.

Нырыккон Грекъ у дунейы ахсджиагдæр туристон бæстæтæй иу. Грекъ экспорт кæны хъæууон хæдзарады продукци. Гречъы компанитæм ис дунейы базарадон наутæй сæ фылдæр хай.

Дани

55.783333, 9.783333

Дани (дан. Kongeriget Danmark) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйаг Цæдисы уæнг.

Паддзахад йæ фæзуатмæ гæсгæ (43 094 км²) дунейы ахсы 130-æм бынат. Цæрынц дзы 5 397 640 адæймаджы (2004).

Данийы тæккæ стырдæр сахар у Копенгаген, уый дæр паддзахады сæйраг сахар у.

Данимæ хауы дунейы стырдæр сакъадах — Гренланди.

Йæ интернеты домен у .dk.

Евро

Евро (ISO 4217 код: EUR) у еврозонæйы (Австри, Бельги, Герман, Грекъ, Ирланди, Испани, Итали, Кипр, Латви, Литва, Люксембург, Мальтæ, Нидерландтæ, Португали, Словаки, Словени, Финлянди, Франц, Эстони) официалон валютæ.

Еврозонæйы бæстæтæ:

Австри

Бельги

Герман

Грекъ

Ирланди

Испани

Итали

Кипр

Латви

Литва

Люксембург

Мальтæ

Нидерландтæ

Португали

Словаки

Словени

Финлянди

Франц

ЭстониЕвройы бæстæтæ:

Ватикан

Монако

Сан-Марино

АндоррæÆнафициалон евройы бæстæтæ:

Косово

Черногори

Еврозонæ

Еврозонæ (англ. Eurozone), Европæйы Цæдисы евро кæм пайда кæнынц, уыцы зонæ.

Еврозонæйы бæстæтæ:

Австри

Бельги

Герман

Грекъ

Ирланди

Испани

Итали

Кипр

Латви

Литва

Люксембург

Мальтæ

Нидерландтæ

Португали

Словаки

Словени

Финлянди

Франц

Эстони

Европæ

Европæ у дунейы хай. Европæ æмæ Ази иумæ кæнынц материк Еврази.

Европæйы фæзуат у 10 млн км²-мæ ’ввахс. Цæрынц дзы 727 млн. адæймаджы.

Европæйы Цæдисы æвзæгтæ

Европæйы Цæдисы æвзæгтæ сты, Европæйы Цæдисы территорийыл кæмæй пайда кæнынц, ахæм æвзæгтæ. Æдæппæт сты 60 кæнæ уымæй фылдæр.

Кипр

35.116667, 33.4

Кипр (гр. Κύπρος) у сакъадахон паддзахад Ныгуылæн Азийы, Европæйы Цæдисы уæнг.

Латви

56.868889, 24.841111

Латви (латв. Latvija), официалон æгъдауæй Латвийы Республикæ (латв. Latvijas Republika), у паддзахад Балты денджызы хуссайраг былтыл, кæддæры Советон Цæдисы республикæ. Латви у Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Люксембург (паддзахад)

49.752778, 6.169444

Люксембург (уæллаг немыцаг æвзагыл — гыццыл сахар) у Ныгуылæн Европæйы паддзахад, НАТО, Европæйы Цæдис æмæ Бенелюксы уæнг. Люксембургæн денджызмæ бацæуæн нæй. Арæнтæ йæм ис Бельги, Герман æмæ Францимæ. Йæ сæйраг сахар у Люксембург.

Бæстæйы фæзуат у 2 586 км², уымæй у дунейы чысылдæр паддзахæдтæй иу. Цæрынц дзы 442 972 адæймаджы.

Бæстæйы паддзах у Номдзыд Герцог Анри æмæ йæ сæйраг министр у Жан-Клод Юнкер.

Люксембурджы валютæ у евро.

Люксембурджы адæм сты чырыстон (сæ фылдæр сты католиктæ).

Румыни

45.866667, 25.3

Румыни (рум. România) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг.

Бухарест у Румынийы сæйраг сахар.

Словаки

Словаки (слов. Slovensko) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг. Словакийы сæйраг сахар у Братиславæ.

Финлянди

63.4, 25.85

Финлянди (фин. Suomi, швед. Finland) у паддзахад Европæйы цæгаты, Европæйы Цæдис æмæ Шенгены бадзырды паддзахæдтæй иу. Скæсæны Финлянди æмарæн у Уæрæсеимæ, цæгат-ныгуылæны — Швециимæ, цæгаты — Норвегиимæ. Хуссар æмæ ныгуылæны йæ былтæ æхсы Балты денджыз. Финляндийы сæйраг сахар у Хельсинки, уый дæр у бæстæйы стырдæр сахар.

Финлянди фаг стыр паддзахад у, йæ фæзуатмæ гæсгæ у Европæйы æстæм (дунейы 64-æм). Финлянди у дунейы дыккаг æнтыстджындæр паддзахад, йæ хæстон, социалон, экономикон æмæ политикон бæрæггæнæнтæм гæсгæ.

Финлянди у Европæйы Цæдисы иунæг уæнг, Уæрæсеимæ арæн кæмæн ис, фæлæ НАТО-мæ чи нæ бацыди, ахæм. Бæстæйы политиктæй иуæй-иу тырнынц НАТО-мæ.

Финлянди Скандинавийы бæстæ нæу, фæлæ скандинаваг культурæмæ у хæстæг, стæй уыцы иу регионы лæууы — уый тыххæй пайда кæнынц терминæй Фенноскандинави (ома Норвеги, Швеци æмæ Финлянди кæй ахсы, уыцы регион).

Франц

46.316667, 2.533333

Франц (фр. France) у Ныгуылæн Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис, Стыр Аст æмæ НАТО-йы уæнг.

Цæрджыты нымæц: 66 736 000 мин адæймаджы (2016 азы)

Фæзуат: 545 630 км²

Сæйраг сахар: ПарижФранц уыдис дунейы стырдæр æмæ хъомысджындæр паддзахæдты ’хсæн XVII æнусæй фæстæмæ. XVIII-XIX æнусты Франц сарæзта егъау колонион импери — Францы дæлбар уыдис Африкæйы фылдæр хай, хуссар-скæсæйнаг Ази æмæ иуæй-иу æндæр территоритæ. Йæ раздæры колониты политикæмæ Франц ныр дæр стыр тæваг дары.

Туристты ’хсæн Франц у дунейы тæккæ популярондæр бæстæ — æрвылаз бæстæмæ æрцæуы 82 милуан адæймаджы. Францы ис хæххон æмæ денджызон курорттæ, бирæ историон æмæ аивадон фенддæгтæ.

Франц уыд Европæйы Цæдисы бындурæвæрæг бæстæты ’хсæн, æмæ фæзуатмæ гæсгæ у Цæдисы стырдæр паддзахад.

Франц у аппон паддзахад — ис æм атомон хæцæнгæрзтæ (ракетæты хæцæнсæртæ дæр), стæй атомон электростанцæтæ. Йæ аппон хæцæнгæрзты фæстауæрц у дунейы æртыккагæм стырдæр. Фыццаг аппон фæлтæрæн Франц сарæзта 1960-æм азы 13 февралы Алжиры.

Франц у Иугонд Нациты Организацийы Æдасдзинады Уынаффæдоны фондз иудадзыгон уæнгтæй иу.

Хорвати

45.25, 15.466667

Хорвати (хорв. Republika Hrvatska) у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Йæ сæйраг сахар у Загреб. Хорвати у Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Чехи

Чехи (чех. Česko) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.

Чехийы сæйраг сахар у Прагæ.

Шенгены бадзырд

Шенгены бадзырд у паспортон æмæ таможнæйы контроль аиуварс кæныны тыххæй бадзырд Европæйы цалдæр паддзахады ’хсæн. Æппын фыццаг бадзырд бафыстой Европæйы Цæдисы фондз паддзахады (Бельги, Нидерландтæ, Люксембург, Франц æмæ Герман) 1985-æм азы 14 июны. Бадзырд йæ тыхы бацыд 1995-æм азы 26 мартъийы.

Уæдæй нырмæ Шенгены бадзырдмæ бацыдысты æмткæй 30 паддзахады, арæны контроль аиуварс æрцыд 25 паддзахады:

Австри

Бельги

Венгри

Герман

Грекъ

Дани

Исланди

Испани

Итали

Латви

Литва

Люксембург

Мальтæ

Нидерландтæ

Норвеги

Польшæ

Португали

Словаки

Словени

Финлянди

Франц

Чехи

Швейцари

Швеци

ЭстониИумæ уыцы паддзахæдтæ хонынц Шенгены зонæ.

Æндæр æвзæгтыл

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.