Бразили

Координатæтæ: 10°39′00″ х. у. 52°57′00″ н. д. / 10.65° х. у. 52.95° н. д.  

Федеративон Республикæ Бразили
República Federativa do Brasil
Тырыса Герб
Тырыса Герб
Brazil on the globe (South America centered)
Девиз: «Ordem e Progresso
(порт.
Уагæвæрд æмæ тынгад
Гимны ном: «Himno Nacional Brasileño» (байхъус )
Хæдбар сси 1822-æм азы Португалийæ
Æвзаг португайлаг
Сæйраг сахар Бразилиа
Стырдæр сахартæ Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Салвадор, Белу-Оризонти, Форталезæ, Бразилиа
Хицауиуæджы хуыз Республикæ
Президент Мишел Темер
Фæзуат 8 511 965 км²
Доны процент 0,65
Цæрджытæ
• Бахыгъд (2018)
• Æнгомад

212 804 996 ад.
22 ад./км²
ÆМП
• Æдæппæт (2010)
• Иу адæймагмæ
дунейы 7-æм
2,181 трлн $
11 289 $
Валютæ Бразилийы реал (BRL)
Интернет-домен .br
Телефонон код +55
Сахатон таг UTC-2…-5
River in the Amazon rainforest
Амазонийы джунглиты цæугæдон

Бразили (йæ официалон ном у Федеративон Республикæ Бразили, порт. República Federativa do Brasil) у Хуссар Америкæйы стырдæр паддзахад, дунейы фæндзæм стырдæр паддзахад (куыд фæзуатмæ гæсгæ, афтæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ дæр). Йæ фидæны экономикон уæзмæ гæсгæ Бразили хауы БРИК-мæ, дунейы суинаг цыппар тыхджындæр экономикæйы номхыгъдмæ.

Бразили у федеративон паддзахад, йæ сконды ис 26 штаты æмæ федералон зылд.

Бразилæгтæ æвзарынц президент æмæ вице-президент алы 4 азы. Фæстаг æвзæрстытæ уыдысты 2016-æм азы 31 августы. Бæстæйы ныры президент у Мишел Темер.

1889-æм азы онг Бразили уыдис импери.

Brasilia TV Tower 1 Brasil
Телемæсыг 1 Бразилиæйы
Via Anchieta
Хæххон фæндаг «Anchieta»
Æвзæгты номхыгъд дзурджыты нымæцмæ гæсгæ

40 милуан адæймагæй фылдæр кæуыл дзурынц, уыцы æвзæгтæ:

Китайаг (Китай, Тайвань, Малайзи, Индонези, Сингапур, Таиланд, Вьетнам æмæ æндæртæ), 1 212 560 000 адæймаджы.

Араббаг (Мысыр, Алжир, Морокко, Ирак, Судан, Йемен, Сауды Арави æмæ æнд.), 422 039 637

Хинди (Инди, Хуссар Африкæ, Бангладеш, Йемен, Угандæ), 366 000 000

Англисаг (АИШ, Стыр Британи, Канадæ, Австрали, Хуссар Африкæ, Ног Зеланди, Ирланди æмæ æнд.), 341 000 000

Испайнаг (Мексикæ, Колумби, Аргентинæ, Испани, АИШ, Венесуэлæ, Перу, Чили, Кубæ, Эквадор æмæ æнд.), 322 200 000

Бенгайлаг (Бангладеш, Инди, Араббы Иугонд Эмираттæ, Сауды Арави), 207 000 000

Португайлаг (Бразили, Португали, Франц, Парагвай, Хуссар Африкæ, АИШ, Инди, Канадæ æмæ æнд.), 176 000 000

Уырыссаг (Уæрæсе, Украинæ, Хъазахстан, Узбекистан, Хъиргъиз, Белорусси, Латви, Молдави, Азербайджан, Эстони, Израиль, Гуырдзыстон, Герман æмæ æнд.), 167 000 000

Япойнаг (Япон, АИШ, Бразили, Перу æмæ æнд.), 125 000 000

Немыцаг (Герман, Австри, АИШ, Бразили, Польшæ, Хъазахстан, Уæрæсе, Канадæ, Аргентинæ æмæ æнд.), 100 130 000

Францаг (Франц, Канадæ, Бельги, АИШ, Швейцари, Алжир, Итали æмæ æнд.), 78 000 000

Корейаг (Хуссар Корей, КАДР, Китай, АИШ, Япон, Узбекистан æмæ æнд.), 78 000 000

Явæйаг (Индонези, Малайзи, Суринам, Нидерландтæ æмæ æнд.), 75 567 550

Телугу (Инди, Малайзи, Фиджи, Сингапур), 69 666 000

Маратхи (Инди), 68 022 000

Вьетнамаг (Вьетнам, АИШ, Камбоджæ, Норвеги, Лаос æмæ æнд.), 68 000 000

Тамилаг (Инди, Шри-Ланка, Малайзи, Хуссар Африкæ æмæ æнд.), 66 000 000

Италиаг (Итали, Аргентинæ, Франц, АИШ, Канадæ æмæ æнд.), 62 000 000

Туркаг (Турк, Герман, Болгари, Македони, Узбекистан, Нидерландтæ, Кипр, Румыни æмæ æнд.), 61 000 000

Урду (Инди, Пакистан, Бангладеш æмæ æнд.), 60 290 000

Пенджаби (Пакистан, Инди, Канадæ, АИШ æмæ æнд.), 57 129 000

Украинаг (Украинæ, Уæрæсе, Польшæ, Хъазахстан, Молдави, Канадæ, Венгри, Белорусси, АИШ æмæ æнд.), 47 000 000

Гуджарати (Инди, Танзани, Угандæ, Стыр Британи æмæ æнд.), 46,100 000

Тайаг (Таиланд, Сингапур), 46 050 000

Польшæйаг (Польшæ, АИШ, Украинæ, Белорусси, Литва, Герман æмæ æнд.), 44 000 000

Аргентинæ

Аргентинæ (исп. Argentina) у дунейы 8-æм стырдæр паддзахад, Хуссар Америкæйы хуссары.

Кæд паддзахадон æвзаг испайнаг у, Аргентинæйы цæрджытæй се ’рдæг сты италиаг эмигрантты байзæддæгтæ.

Атлантикон фурд

Атлантикон фурд у дунейы стырдæр фурд Сабыр фурды фæстæ. Йæ фæзуат у 106,4 млн. км².

Боливи

-16.711944, -64.666111

Боливи (исп. Bolivia, кечуæ Bulibiya, аймарæ Wuliwya) у Хуссар Америкæйы паддзахад.

Венесуэлæ

7.666667, -65.216667

Венесуэлæ (исп. Venezuela [be̞ne̞ˈswe̞la]) у паддзахад Хуссар Америкæйы цæгаты, Карибы денджызы былгæрон. Испанийы раздæры колони (1522-æм азæй), Венесуэлæ сси хæдбар паддзахад 1821-æм азы, дæргъвæтин сæрибаргæнæн хæсты фæстиуæгæн.

Сурзæххыл Венесуэлæйæн ис арæнтæ Бразили, Гайанæ æмæ Колумбиимæ. Паддзахады фæзуат у 916.445 км², цæрынц дзы 26,4 милуан адæймаджы. Венесуэлæйы сæйраг сахар у Каракас. Паддзахадон тырысайы хуызтæ сты бур, арвхуыз æмæ сырх: бур нысан кæны бæстæйы бæркад, арвхуыз нысан кæны æхсар æмæ ныфс, сырх нысан кæны Испанийæ хæдбардзинад.

Ныры Венесуэлæйы цæрджытæй фылдæр цæрынц сахарты (85%). Цæрджыты 73% цæрынц, Карибы денджызæй 100 км дарддæр чи не сты, ахæм цæрæнрæтты бæстæйы цæгаты. Кæд Венесуэлæйы зæххытæй æрдæг у Оринокойы хуссарырдæм, уым бæстæйы цæрджыты айдагъ 5% цæрынц.

Экономикæйы сæйраг къабаз у нефт къахын (экспорты 80%, хицауады æфтиагæй æрдæг). Венесуэлæ зындгонд сси куыд, дунейы асламдæр бензин кæм уæй кæнынц, ахæм паддзахад.

Гаванæ

Гаванæ (исп. La Habana [aβana], æххæст ном исп. San Cristóbal de La Habana) у Кубæйы сæйраг сахар, паддзахады экономикон æмæ культурон центр. Йæ фæзуат у 724 км².

Гайанæ

5.733333, -59.316667

Гайанæ (англ. Guyana, зæлы /ɡaɪˈænə/ or /ɡiːˈɑːnə/), кæддæры Бритайнаг Гайанæ, у Хуссар Америкæйы цæгат-скæсæйнаг паддзахад, Атлантикон фурды былгæрон. Гайанæйы сыхаг бæстæтæ сты Венесуэлæ (скæсæны), Бразили (хуссары) æмæ Суринам (ныгуылæны). Бæстæйы фылдæр хай у дайуаг (дзырддаг) — уыцы территоритæм хъавынц Венесуэлæ æмæ Суринам — Венесуэлæйы мыхуыргонд картæтæ скæсæйнаг Гайанæйы территори цæугæдон Эсекибойы онг æвдисынц куыд Венесуэлæйы хай.

Ереван

Ереван (сом. Երևան) у Сомихы сæйраг сахар. Уый у паддзахады стырдæр сахар. Цæрынц дзы 1 075 100 ад.

Колумби

3.816667, -73.916667

Колумби (исп. Colombia) у Хуссар Америкæйы паддзахад. Колумбийы сæйраг сахар у Богота.

Парагвай

-23.266667, -58.833333

Парагвай (исп. República del Paraguay) у Хуссар Америкæйы паддзахад æнæ денджызмæ рацæуæн. Йæ сæйраг сахар у Асунсьон (йæ бындур сæвæрдтой испайнæгтæ 1537 азы).

Парагвайæн ис арæнтæ Боливиимæ, Аргентинæ æмæ Бразилиимæ.

Парагвайы цæрынц 6 милуан адæймагæй фылдæр.

1954-æм азæй 1989-æм азы онг Парагвайы æлдариуæг кодта æнувыд антикоммунист, диктатор Альфредо Матиауда Стресснер.

Перу

-8.233333, -76.016667

Перу́ (исп. Perú, кечуæ Piruw, аймарæ Piruw), официалон ном Перуйы Республикæ (исп. República del Perú, кечуæ Piruw Mama Llaqta, аймарæ Piruw Suyu) у паддзахад Хуссар Америкæйы.

Португайлаг æвзаг

Португайлаг æвзаг (порт. língua portuguesa) у португайлаг адæмы мадæлон æвзаг. Уый у ромайнаг æвзаг. Дзурынц ыл 220 милуан адæймаджы.

Уругвай

Уругвай (исп. Uruguay) у Хуссар Америкæйы паддзахад. Уругвайы сæйраг сахар у Монтевидео. Æппæт бæстæйы цæрджыты нымæц у 3,3 млн адæймаджы. Рæстæмбис царды дæргъ у 73 азы (нæлгоймæгтæ) æмæ 80 азы (сылгоймæгтæ). Уругвайæгты 92 % цæрынц сахарты.

Уругвайы сæйрагдæр экспорты товартæ сты дзидза, пырындз, цæрмттæ, къуымбил. Сæйрагдæр æлхæнджытæ сты Бразили (18,7 %), Китай (8,5 %), Аргентинæ (7,3 %), Герман (6,5 %), Мексикæ (4,9 %), Нидерландтæ (4,5 %), Уæрæсе (4,4 %).

Уругвай импорт кæны нефт æмæ нефты продукттæ, индустрион гæрзтæ, химион продукци, хæдтулгæтæ, гæххæтт, пластик. Сæйргадæр уæйгæнджытæ — Аргентинæ (19,6 %), Бразили (17,9 %), Китай (11,0 %) æмæ АИШ (9,7 %).

Уырыссаг адæм

Уырыссаг адæм, уырыс дæр (уырыс. русские) у скæсæйнаг славяйнаг адæм, сты Уæрæсейы цæрджыты фылдæр хай (80% бæрц). Æдæппæт дунейы ис 146 милуан уырыссаджы, уыдонæй Уæрæсейы — 116 милуаны бæрц. Уыцы нымæц кæны къаддæр.

Уырыссæгты æвзаг у уырыссаг.

Уырыссæгтæ ма цæрынц Украинæйы (11,35 млн), Хъазахстаны (6,23 млн), Узбекистаны (1,65 млн), Белоруссийы (1,34 млн), Хъиргъизы (0,91 млн), Латвийы (0,9 млн), Молдавийы (0,56 млн), Эстонийы (0,47 млн) стæй бирæ æндæр бæстæты. Æдæппæт цæрджыты нымæцæй фылдæр хай уырыс сты Приднестровьейы (30,4 %), Латвийы (27,7 %), Эстонийы (25,6 %), Хъазахстаны (25,1 %).

Уæрæсейы регионты ’хсæн уырыс тæккæ фылдæр хай сты Вологдæйы облæсты (96,56 %). 90% фылдæр кæм сты, ахæм регионты нымæц у 30. Националон республикæты æдæппæт цæрджыты нымæцæй уырыс сты цæрджыты 30-50%, тæккæ къаддæр сты Дагъистан, Мæхъхъæл æмæ Цæцæны (5 % къаддæр).

Уырыс стыр адæм сты, æмæ уый тыххæй дзы разынд цалдæр хицæн субэтникон къорды. Уыдонæй цалдæр сты:

Хъазахъхъæгтæ

Доны хъазахъхъæгтæ

Кубаны хъазахъхъæгтæ

Терчы хъазахъхъæгтæ

Уралы хъазахъхъæгтæ æмæ æндæр хъазахъхъаг къордтæ.

Камчадалтæ

Липовантæ

Малакантæ

Поморæгтææмæ æндæртæ.

Хуссар Америкæ

Хуссар Америкæ у Зæххы континенттæй иу, Панамæйы зæхкъубалæй баст у Цæгат Америкæимæ. Йæ фæзуат у 18,13 млн км2. Континенты скæсæн фарс у Атлантикон фурд, йæ ныгуылæн фарс та — Сабыр фурд. Йæ былгæрæттæ сты лæгъз, æрмæст континентæн йæ хуссары сты бирæ бакалæнтæ æмæ сакъадæхтæ.

Хуссар Америкæйы цæрынц алы расæты минæвæрттæ. Сæ фылдæр дзурынц испайнагау кæнæ португайлагау (уый тыххæй континент схуындæуыд Латинаг Америкæ), фæлæ ма уым пайдагонд цæуынц бынæттон æвзæгтæ дæр (æппæты фылдæр — кечуаг).

Хуссар регион (Бразили)

Хуссар регион (порт. Região Sul do Brasil) у Бразилийы административон регион. Регионы цæрынц 27 308 863 адæймаджы.

Чили

Чили, Чилийы Республикæ дæр (исп. Chile

исп. República de Chile) у паддзахад Хуссар Америкæйы, Сабыр фурды былы дæргъмæ фурд æмæ Андты ’хсæн, раздæры Испанийы колони. Чилийæн ис арæн Перу, Боливи æмæ Аргентинæимæ. Фурды былы дæргъ Чилийы у 6,4 мин километрæй фылдæр.

Чилийы у цæгатæй хуссармæ тынг ивæзт (4300 км), æмæ уымæ гæсгæ ис дзы тынг алыхуызон бæстыхъæд. Бæстæйы цæгаты у дунейы сурдæр æдзæрæгран Атакамæ, хуссарырдæм у фæлмæн бæстыхъæды таг, хуссары та — уазал территоритæ, мит арæх кæм фæуары.

Штаттæ

Штаттæ (нем. Staat «паддзахад, хицауиуæг») сты иуæй-иу федералон бæстæты административон хæйттæ. Зæгъæм, АИШ-ы 50 штаты ис. Штаты бартæ æмæ компетенци бæлвырд кæны паддзахады конституци.

Кæй сконды штаттæ ис, уыцы паддзахæдтæ сты:

Австрали

АИШ

Бразили

Инди

МексикæШтаты сæргълæууæг (губернатор) у адæмы æвзæрст кæнæ паддзахады хицауæй нысангонд, бæстæмæ гæсгæ.

Алы штатæн дæр ис парламенты уæлдæр палатæйы йæхи минæвæрттæ. Уыцы минæвæртты нымæц вæййы æмхуызон (АИШ, Бразили), кæнæ та цæрджыты нымæцимæ баст (Индийы афтæ у).

Эквадор

Эквадор (исп. República del Ecuador) у Хуссар Америкæйы паддзахад, Сабыр фурды былгæрон. Лæууы экваторыл, уымæй у бæстæйы ном. Сæйраг сахар у Кито.

Эквадоры цæрынц 16 милуан адæймагæй фылдæр.

Æндæр æвзæгтыл

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.