Sefarditas

Los sefarditas son de descendents dels jusieus que visquèron en Espanha fins a 1492. D'unes contribuiguèron a las sciéncias en Al Andalús coma Maimonides, Abraam ben Meir bin Ezra, Samuèl ibn Nagrella, Juda Haleví, Nahmanides, Avicebron e Moïses de Leon. I a dins lo mond un milion e mièg de membres, la màger part d'eles en Israèl, als Estats Units d'America e en Turquia.

Bidaishe

Bidaishe (Bidaxune en basco, Bidache en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània situada en Gasconha. Administrativament, que hè part deu departament francés deus Pirenèus Atlantics.

Bidaishe qu'ei generaument inclusa dens las listas de comunas de la Baisha Navarra. Aqueth vilatge qu'ei pròpriament sharnègo (mestís de gascon e de basco). Que hè part deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.

Los sons abitants que son los bidaishòts.

Eduardo Halfon

Eduardo Halfon (Ciutat de Guatemala, 20 d'agost de 1971) es un escrivan guatemalteca. Considerat un temps coma un dels joves escrivans mai prometedors d'America Latina, es estat durant 8 ans professor de literatura a l'Universitat Francisco Marroquín de la capitala de Guatemala. Sas òbras son estadas reviradas en mantuna lenga coma l'anglés, lo sèrbi, l'italian, lo neerlandés o lo francés.

Espanhòu

L'espanhòu (var. espanhòl), sonat locaument castelhan (nom autoctòn: castellano, español) qu'ei ua lenga romanica que la soa varietat estandard ei originària de la region de Castelha dont pòrta lo nom. Au dia de uei, que's parla en tota Espanha e en un sarròt de país deu continent american. Que compta 330 milions de personas, 450 milions en comptant los qui'u parlan com segonda lenga.

Que hè partida deu grop de las lengas indoeuropèas, e a l'interior d'aqueras, de las lengas latinas. Per aquò, per rasons istoricas (preséncia aràbia e musulmana en Espanha durant sèt sègles), que possedeish ua grana quantitat d'elements arabis.

Isaac Abrabanèl

Isaac Abrabanèl (1437, Lisbona - 1508, Venècia), foguèt un òme d'Estat, filosòf, comentator biblic e financièr jusieu.

La familha Abrabanèl, d'ascendéncia davidica, es una de las mai ancianas e distinguidas, demest los jusieus e los Grands d'Espanha. S'i son establits abans l'arribada dels sefarditas, e los Reis Catolics usèron de totas las estratagemas per temptar d'empachar Isaac de seguir sos fraires fòra d'Espanha en 1492 per l'Edicte d'expulsion, anant fins a fomentar lo raubatòri de son felen.

Es enterrat a Pàdoa.

Istòria de la comunautat jusieva en Palestina

Aquel article tracta de la comunautat jusieva que demorèt en Palestina abans de 1920. Qualques jusieus emigrèron als sègles XVIII e XIX, d'autres arribèron pendent l'Edat Mejana.

Judeoespanhòl

Lo judeoespanhòl (var. judeoespanhòu) o judeocastelhan es una lenga romanica venent del castelhan ancian amb d'influéncias de l'ebrieu. Los locutors son gaireben exclusivament de jusieus sefarditas, encara qu'istoricament n'aviá de locutors ashkenazim a Tessalonica e a Istambol.

Kaj Tiel Plu

Kaj Tiel Plu (1986-), grope de musicaires especializat en versionar musica tradicionala catalana, occitana, sefardita e d'autras originas e ne far divulgacion defòra dels Païses Catalans en tot la traduire a l'esperanto.

An publicat dos albums Sojle de la klara temp' [1] (2000) (A l'entrada del temps clar) e Plaĉas al mi [2] (2004) que contenon de cançons occitanas, sefarditas, dels josieus catalans, tradicionalas catalanas, e tanben de la Guèrra Civila Espanhòla.

La Bastida de Clarença

La Bastida de Clarença (Bastida en basco, La Bastide-Clairence en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.

Los sons abitants que son los bastidòts.

Aquera bastida navarresa qu'ei ua enclava de lenga occitana gascona au Bascoat. Totun, qu'apartien au Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.

Las comunas tòcatocantas que son Bardòs e Urt en Labord au nòrd, Hasparn en Labord a l'oèst, Aiherra au sud e Oreguer a l'èst.

A la fin deu sègle XVIau, refugiats judius sefarditas arribats d'Espanha e subertot de Portugal que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèira Horada (on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont), de Bidaishe e de la Bastida de Clarença on los protegí lo purmèr duc de Gramont Antòni II. Aperats sovent "portugueses", que i compdèn de l'òrdre de setanta a ueitanta familhas segon los fogatges deu sègle XVIIau. Que i viscón dens ua comunautat relativament autonòma, la « Nacion judiva » suus registres deu Còs de Vila, e que dispausèn d'un cemitèri obèrt a la debuta deu sègle XVIIau, uei pertanhent au Consistòri Israelita de Baiona.

.

Mizrahim

Lei jusieus mizraḥim (ebrieu מזרחים: « orientaus ») son de descendents dei comunautats de l'Orient Mejan. Son inclús sota aquest tèrme aquelei dei país arabis, d'Iran, de Boḥarà, d'Iraq, d'Índia, de Georgia, de Curdistan... Maugrat seis originas eterogenèas, son rite es principalament aqueu dei sefarditas, ambé quauquei diferéncias quant a lei costumas.

Pèirahorada

Pèirahorada o Pèira Horada segon Bénédicte Boyrie-Fénié (Peirahorada en basco, oficialament en francés Peyrehorade) qu'ei ua comuna deu Baish Ador e deu País d'Òrta, en Gasconha, administrada peu departament de las Lanas de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Pès negres

Los Pès negres (en francés Pieds-noirs) foguèron los colons franceses que visquèron en Argeria pendent lo periòde colonial entre 1830 e 1962. Per extension, lo tèrme pòt far referéncia a totas las personas, crestianas o jusievas originària de tota la Mediteranèa, que la familha migrèt al sègle XIX o XX en Argeria francesa o dins lo Protectorat francés de Tunisa, o lo del Marròc. Apuèi l'independéncia d'Argeria, la majoritat d'entre eles quitèron Argeria e s'installèron en Occitània.

Sinagòga de Besançon

La sinagòga de Besançon es lo principal luòc de culte israelita de la metropòli francomtesa. Venguèt « monument istoric » en 1984. Los representants de la comunautat decidiguèron de bastir un santuari novèl dins las annadas 1860; sa realizacion foguèt confiada a l'arquitècte Pierre Marnotte. Las òbras comencèron oficialament en 1869 e s'acabèron en 1871, en estil orientalista. Lo 18 de novembre la sinagòga foguèt inaugurada e dobèrta al culte. Los jusieus majoritàriament sefarditas provenent d'Africa del Nòrd e los ashkenazim originaris d'Euròpa Occidentala e centrala i forman una sola comunautat.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.