Scipion l'African

Scipion l'African (235-183 avC) foguèt un generau e un politician roman. Fasiá partida de l'ostau dei Scipions e èra lo fiu de Publius Cornelius Scipio, cònsol en 218 avC. Aguèt un ròtle decisiu dins la victòria romana a l'eissida de la Segonda Guèrra Punica (218-201 avC) gràcias a sa conquista de la Peninsula Iberica e sa victòria de Zama. Per la seguida, gardèt un ròtle important dins la politica romana (consòl e censor) fins a son retirament.

Isis priest01 pushkin
Buste de Scipion l'African.

Liames intèrnes

-202

Cronologia mensuala:Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

Cronologias tematicas:Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt

Aquesta pagina concernís l'an -202 del calendièr gregorian.

-203

Cronologia mensuala:Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

Cronologias tematicas:Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt

Aquesta pagina concernís l'an -203 del calendièr gregorian.

-204

Cronologia mensuala:Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

Cronologias tematicas:Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt

Aquesta pagina concernís l'an -204 del calendièr gregorian.

-208

Cronologia mensuala:Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

Cronologias tematicas:Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt

Aquesta pagina concernís l'an -208 del calendièr gregorian.

-209

Cronologia mensuala:Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

Cronologias tematicas:Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt

Aquesta pagina concernís l'an -209 del calendièr gregorian.

Almeria

Almeria (Almería en castelhan), es una vila d'Espanha, capitala de la província d'Almeria en Andalosia. Pòrt sus la Mar Mediterranèa, compta amb gaireben 189.000 abitants.

Almeria es una vila costièra e portuària, entre Granada e Múrcia. Es delimitada pel mont Gádor (Sierra de Gádor) a l'oèst, al nòrd per la montanha Alhamilla (Sierra Alhamilla), a l'èst per una granda plana que culmina al pic de Cabo de Gata, situat dins lo pargue natural de Cabo de Gata-Níjar, e al sud per l'obertura sus una granda baia. La vila, situada al sud-èst d'Espanha, en riba de la Mar Mediterranèa, es bordada pel fluvi Andarax.

Es la capitala de la còsta d'Almeria que s'espandís sus una largor de 219 km.

A una trentena de quilomètres al nòrd se tròba lo desèrt de Tabernas, mondialament conegut pels filmes (subretot los westerns spaghettis) qu'i son estats rodats. A una trentena de quilomètres a l'oèst, se desplegan 25.000 ha de sèrras plastificadas.

Culturalament, la vila es celèbra per l'Alcazaba, lo Cargadero de Mineral (tanben conegut coma Cable Inglés), la catedrala e lo seu musèu arqueologic. Las culturas dels invernaderos, la construccion e lo torisme son las principalas activitats de la vila. En 2005, aculhiguèt los Jòcs Mediterranèus, dotant aital la vila de polidas e necessàrias installacions esportivas coma l'Estadi de la Mediterranèa o la Vila Mediterranèa d'El Toyo.

La vila ten un aeropòrt internacional.

L'illa d'Alborán aparten administrativament a la municipalitat, e mai precisament al quartièr de Pescadería.

Annibal Barca

Annibal Barca (en fenician Hanni-baal significa « qu'a la favor de Baal » e barca, « tròn »), plan sovent nomenat Annibal, nascut en 247 AbC a Cartage (al nòrd-èst de la Tunis actuala en Tunisia) e mòrt per suicidi en 183 AbC, en Bitinia (près de la Bursa actuala en Turquia), foguèt un general e òme politic cartaginés, sovent considerat coma un dels mai grands tacticians militars de l’istòria.

Visquèt dins un periòde de tension dins lo Bacin Mediterranèu, alara que Roma començava d'impausar sa poténcia en Mediterranèa occidentala: aprèp la presa de Sicília e de Sardenha, consequéncia de la Primièra Guèrra Punica, los Romans envièron de tropas en Illiria e contunhavan la colonizacion de l'Itàlia del Nòrd. Elevat, segon la tradicion istoriografica latina, dins l'òdi de Roma, èra, segon sos enemics, a l’origina de la Segonda Guèrra Punica que los Ancians nomenavan « guèrra d’Annibal ».

A la fin de l’an 218, daissèt Ispània amb son armada e traversèt los Pirenèus, puèi los Alps per anar al nòrd d’Itàlia. Pasmens, capitèt pas a prene Roma. Segon qualques istorians, Annibal possedava pas alara lo material necessari a l’ataca e al sètge de la vila.

Per John Francis Lazenby, seriá pas lo manca d’equipaments, mas aquel de l'avitalhament e son ambicion politica qu'empachèron Annibal d’atacar la ciutat. Mas, capitèt a mantenir una armada en Itàlia pendent mai d’una decenni pasmens sens arribar a impausar sas condicions als Romans. Una contra ataca d'aqueles darrièrs l'obliguèt a tornar cap a Cartage ont foguèt fin finala desfach a la batalha de Zama, en 202 AbC.

L’istorian militar Theodore Ayrault Dodge li donèt l'escai de « paire de l'estrategia » a causa que son mai grand enemic, Roma, adoptèt enseguida qualques elements de sa tactica militara dins son pròpra arsenal estrategic. Aquel eretage li balhèt una reputacion fòta dins lo monde contemporanèu ont èra considerat coma un grand estratègi par de militars coma Napoleon Bonaparte e lo duc de Wellington. Sa vida serviguèt mai tard de sinòpsis a fòça films e documentaris.

Antiquitat classica

L'antiquitat classica es un tèrme general que fa referéncia a un periòde cultural istoric Mediterranèu que comencèt amb la primièra poesia grèga (Omèr, al sègle VIII AbC), contunhèt fins a la casuda de l'Empèri Roman d'Occidan (al sègle V AbC), e s'acabèt amb la dissolucion de la cultura classica e lo començament de l'Edat Mejana. Pasmens se aquel periòde s'espandís sus un territòri larg e de culturas divèrsas, lo concèpte d'antiquitat classica es mai ovent utilizat per far referéncia a la vision idealizada seguent la Grècia antica e la Roma antica e e compren lo periòde d'expansion ellenistica. Es un tèrme larg que cobrís un periòde long dins los airals dominats per Grècia e Roma, es a dire que s'identifica al periòde grecoroman de l'edat anciana dins lo mond grecoroman: lo Bacin Mediterranèu e l'Orient Mejan.

L'antiquitat classica se situa a l'apogèu de las civilizacions grègas e romanas (sègle V AbC al sègle II) o al sens larg, tota la durada (sègle VIII AbC al sègle V AbC). Lo tèrme s'opausa a l'antiquitat tardièra e se refeís a l'eritatge de la civilizacion grecoromana. Es, sustot, emplegat per l'istoriografia anglosaxona per descriure l'antiquitat. Dins sens, se considèra qu'aquel periòde comença amb l'Iliada, lo poèma grèc d'Omèr (sègle VIII-VII AbC), lo mai ancian trobat intacte fins ara. Aquel periòde engloba la pojada del cristianisme e lo declin de l'Empèri Roman e s'acaba amb la dissolucion de la cultura classica e lo comença del periòde nomenat antiquitat tardièra (300-600 ApC) e de la Nauta Edat Mejana (500-1000 ApC).

Sa dimension espaciala coincidís amb lo bacin Mediterranèu, espandit fins a l'Orient Mejan amb l'Empèri d'Alexandre lo Grand e l'ellenisme, e fins a l'Euròpa Occidentala amb l'Empèri Roman. L'usatge d'aquel tèrme es una referéncia per l'Euròpa dels sègles XVIII e XIX, fòrtament influenciada pel classicisme, mejans lo neoclassicisme dins la seuna cultura, amb lo desir de far continunhar d'aquel passat. La laxitud entorn de las idèas transmesas pel Cogant crestian es, doncas, evident.

Lo tèrme classic significa digne de imitacion, e deriva de l'admiracion per l'art, la literatura e la cultura en general de Grècia e Roma tal que se tornèt desobrir a la Renaissença après qu'aquèlas valors aviá estat mespresada pendent l'edat mejana. Lo meteissa causa arribèt amb lo Neoclassicisme, movement intellectual e artistic que seguèt la descobèrta de las roïnas de Pompèia a la mitat del sègle XVIII.

Aquel larg espandiment d'istòria e de territòri cobrís fòrça periòdes e de culturas diferantas. Atal, l'"antiquitat classica" fa referéncia mai que mai a una vision idealizada posteriora sus çò qu'èra aquela epòca. La civilizacion dels ancians grècs aguèt una influéncia fòrta sus la lenga, la politica, lo sistèma educatiu, la filosofia, sciéncia, l'art e l'arquitectura dins lo mond modèrn, en tornant pendent la Renaissença en l'Euròpa occidentala e tornèt dins los moveiments neoclassics dins los sègles XVIII e XIX.

Batalha de Zama

La batalha de Zama se debanèt lo 19 d'octobre de 202 AbC e es la batalha decisiva de la Segonda Guèrra Punica. Una armada romana comandada pel consul Scipion l'African derrotèt una armada cartaginesa comandada pel general Annibal Barca. Après aquela desfacha, sofrida pas gaire luènh de la quita vila de Cartage, lo senat cartaginés foguèt obligat d'acceptar la patz. Amb aquel fach s'acabèt la Segonda Guèrra Púnica.

Capitòli (Roma)

Lo Capitòli (Capitolinus Mons, ara : Campidoglio) es un dels sèt puèges de Roma. Èra lo centre religiós e de poder de la vila. Per modèl cada ciutat romana se deviá d'aver lo seu Capitòli.

Civilizacion cartaginesa

La civilizacion cartaginesa o civilizacion punica es una anciana civilizacion situada dins lo bacin mediterranèu e a l’origina de l’una de las poténcias comercialas e militaras mai granda de la region dins l’Antiquitat.

Fondada per de fenicians sus las broas del golf de Tunis en 814 AbC, segon la tradicion mai correnta, Cartage pauc a pauc passèt las autras ciutats fenicianas en Mediterranèa occidentala, abans d’eissaimar d'esperela e de desvolopar la seuna civilizacion. Pasmens demorèt mens coneguda qu'aquela de Roma antica, que la ciutat feniciana foguèt destruida per l’armada romana a l'eissida la Tresena guèrra punica en 146 AbC., casuda contada per de fonts grecoromanas que se repetèron de contunh dins l’istoriografia. Se plan criticada per la celèbra punica fides, prejutjat venent d'una longa tradicion de fiansança contra los fenicians dempuèi Omèr, aquela civilizacion provoquèt pasmens de vejaires mai favorables:

« Per lor poténcia, egalèron los Grècs; per lor riquesa, los Persas. »— Appian, Libica, 2

Emperaire

Emperaire (emperador, emperor) es un títol monarquic, a vegada ereditari, portat pel sobeiran d'un Empèri.

Lo feminin d'emperaire es emperairitz (emperadora, empraira) e l'adjectiu correspondent es imperial (imperiau).

Guèrras Punicas

Lei Guèrras Punicas son un ensems de tres conflictes qu'opausèron Roma e Cartage de 264 a 146 avC. Causadas per l'oposicion entre l'expansionisme dei doas cituats, s'acabèron per la victòria dei Romans que destruguèron sa rivala, annexèron una larga partida de son territòri e establiguèron sa dominacion sus la mitat occidentala de la Mar Mediterranèa fins au sègle V apC.

Millenni I abC

Sègle X abC

·

Sègle IX abC

·

Sègle VIII abC

·

Sègle VII abC

·

Sègle VI abCSègle V abC ·

Sègle IV abC

·

Sègle III abC

·

Sègle II abC

·

Sègle I abC

Realme de Numidia

Lo Reialme de Numidia (201 - 25 AbC.), èra un estat de l'antiquitat bastit après la Segonda Guèrra Punica. Lo reialme èra punica, s'afirmèt coma un grand reialme pendent lo regne de Massinissa. Situat al nòrd d'Africa, dins l'airal dels païses modèrnes de Marròc, Argeria e Libia, amb per capitala Cirta. Los sieus abitants èran d'etnia berebèra e libiana, de colons punics e mestices prigondament ligats als mauritanians.

Roma antica

La Roma antica es a l'encòp la vila de Roma e l'Estat que fondèt dins l'Antiquitat. L'idèa de Roma antica es inseparabla d'aquela de la cultura latina. Aquel massatge de vilatges al sègle VII capitèt a dominar l'ensems del bacin Mediterranèu e de l'Euròpa de l'Oèst del sègle I a V per la conquista militara e per l'assimilacion dels elèits locals, sa dominacion daissèt d'importants rèstes arqueologics e fòrça testimònis literaris, e dessenhèt per sempre l'imatge de la civilizacion occidentala. Pendent aqueles sègles, la civilizacion romana passa d'una monarquia cap a una republica oligarquic fins a un empèri autocratic.

L'istòria de la vila seguèt pas una creissença de contunh: als progrèsses, amb de ritmes fòrça variats, succediguèron d'estagnacions o quitament de retorn enrè. Mas los Romans capitèron a resòlvre las dificultats intèrnas nascudas de la conquista jos la Republica transformant las institucions republicanas. La fondacion de l'Empèri per August marca lo començament d'un periòde que la conquista romana tòca los tèrmes del mond conegut a l'epòca e que la civilizacion romana, en partida influenciada pels Grècs, s'espandís durablament las regions conqueridas. A partir del sègle III, lo mond roman patiguèt de las grandas invasions dels Barbars venguts de l'Euròpa del Nòrd e de l'Asia, e per lor resistir se fabreguèt una estructura burocratica e militara, çò qu'empachèt gaire lo bèl reviscòl del sègle IV e l'establiment del cristianisme coma religion d'Estat. Après la separacion de l'Empèri en 395, de novèlas invasions sonan la fin a l'Empèri en Occident en 476.

Per causa de l'instabilitat intèrna e de las atacas de la migracion dels pòbles, la partida occidentala de l'Empèri, que compren Ispània, Gàllia, Britània, l'Africa del Nòrd e l'Itàlia, se separa en reialmes independents a la fin del sègle V. La partida orientala de l'Empèri, governada dempuèi Constantinòple, incluissent Grècia, Anatolia, Siria e Egipte, subrevisquèt a aquela crisi, e malgrat la pèrda de Siria e d'Egipte al benefici profit de l'empèri araboislamic naissent, contunhèt a viure encara un millenari, fins a que fin finala sa destruccion per l'empèri Otoman. Aquel empèri medieval e crestian, nomenat « Empèri Roman » per los quites abitants, mas que los istorians nomenat mai sovent « Empèri Bizantin », es a mai d'un vejaire, eretièr de l'Empèri Roman.

La civilizacion romana es sovent ligada dins l'Antiquitat classica amb la Grècia antica, una civilizacion qu'inspirèt una granda partida de la cultura de la Roma antica. En mai del modèl de poder qu'aviá creat e que leguèt, e que fòrça princes ensagèron d'imitar o se n'inspirèron, la Roma antica contribuiguèt fòrça a bastir lo drech, las institucions e las leis, la guèrra, l'art e la literatura, l'arquitectura e la tecnologia e las lengas dins lo mond occidental, e son istòria contunha d'aver una influéncia majora sul mond fins ara.

Zama

Zama èra una vila de Numidia al sud oèst de Cartage. Èra una plaça fòrta que foguèt la residéncia del rei Juba I ont se tengava arèm e tresaur.

Es celèbra per la victòria de Scipion l'African sus Annibal Barca lo 19 d'octobre del 202 AbcC qu'acabèt la Segonda Guèrra Punica.

Estrabon ditz que foguèt destruida pels romans e demorèt en roïnas longtemps e Plini la torna mencionar coma ciutat liura amb lo nom de Zama Regia. Pendent l'empèri s'i establiguèt una colonia, fondada per Adrian, e aparéis amb lo nom de Colonia Aelia Hadriana Zama. Sant Agustin nomena un evèsque de Zama al sègle III (Marcellus) benlèu de Zama Minor, e apareguèron a aquela epòca las catedras de Zama Major e Zama Minor

Se sona a l'ora d'ara Jama e se trapa a l'oèst de Siliana (Tunisia)

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.