Orient Mejan

L'Orient Mejan (tanben nomenat Pròche Orient) es constituit pels païses d'Orient que son lo pus pròches d'Euròpa (Occident), per oposicion a l'Extrèm Orient o Orient Luenchenc. Lo nom d'Orient Mejan s'utiliza per influéncia de l'expression anglesa Middle East, que se referis a una division de l'Orient antic, e qu'après la casuda de l'Empèri Otoman a començat d'èsser pus utilizada en anglés e traducha dins divèrsas lengas.

Fòrça factors an fach qu'aquesta zona es una de las mai conflictualas del mond, e en particular lo despartiment de las possessions otomanas après la Primièra Guèrra Mondiala, moment ont se va predeterminar lo traçat de las frontièras e la naissença de l'Estat d'Israèl. Un autre factor segurament s'auria de trobar dins las sieunas riquesas naturalas, subretot lo petròli.

Middleeast2
Païses de l'Orient Mejan

Geografia

MiddleEast
Mapa de l'Orient Mejan

Aquesta tièra es una interpretacion larga de l'Orient Mejan:

Istòria

Coneissèm l'istòria d'aquesta region subretot pels escrits de l'Ancian Testament e dels istorians grecs, e per los escavaments que i faguèt l'arqueologia dempuèi lo sègle XIX. La zona es poblada dempuèi 8000 aC, coma o pròvan las rèstas de Jerico.

Al long de l'istòria, los païses d'aquesta partida del mond an sovent experimentat los meteis cambiaments. Per exemple, las conquistas de l'Empèri persan, d'Alexandre lo Grand e de l'Islam. Mai tard formèron una partida de l'Empèri Otoman e de las colonias britanicas.

Aquesta zona es una de las zonas que foguèron las mai conflictualas del sègle XX. Pendent aqueste sègle, l'Orient Mejan a viscut sièis conflictes (quatre guèrras araboisraelianas, la guèrra entre Iraq e Iran e la Guèrra del Golf), una guèrra civila en Liban, e la revolucion islamica de Khomeini en Iran amb d'importantas repercussions per tot lo mond musulman.

Situacion actuala

Golf Persic - Idrocarburs
Camps principaus d'idrocarbur de l'Orient Mejan.

Actualament, aquesta region es a predominança islamica. La produccion de petròli i es fòrça importanta. Los Estats Units an ocupat mantun païses. Un dels conflictes mai importants de l'Orient Mejan es entre Israèl ei los païses arabis.

Lo processus de patz del conflicte araboisraelian, lançat a Madrid en 1991, dobriguèt una pichona porta a l'esperança per la region.

1402

Aquesta pagina concernís l'annada 1402 del calendièr julian.

1915

Aquesta pagina concernís l'an 1915 del calendièr gregorian.

Anshan

Anshan foguèt una vila de Pèrsia antica fondada dins lo corrent dau milenni VI avC. Venguèt una capitala d'Elam e un centre comerciau major dei rets marchands entre Orient Mejan e Asia Orientala. Dins lo corrent dau milenni II avC, Anshan declinèt au profiech de Susa e perdiguèt una partida importanta de sa populacion fins au milenni I avC. Adoptada coma capitala per la dinastia aquemenida, venguèt tornarmai importanta fins a la bastida de capitalas novèlas ai sègles VI e V avC. Aquò entraïnèt l'abandon de la vila. Pasmens, lo títol de rèi d'Anshan foguèt portat per lei sobeirans pèrsas fins a l'afondrament de son empèri.

Arabi

L'arabi (var. arab) (en arabi: عربية = al-arabiyya) es una lenga del grop de las lengas semiticas, parlada en particular pel pòble arabi e dins los Païses Arabis, valent a dire en Arabia, a l'Orient Mejan e dins lo nòrd d'Africa. Los estats ont l'arabi es la lenga dominanta o majoritària son, de l'oèst a l'èst: Mauritània, lo Sahara Occidental, Marròc, Argeria, Tunisia, Libia, Egipte, Sodan, Palestina, Jordania, Liban, Siria, Iraq, Kowait, l'Arabia Saudita, Bahrayn, Qatar, los Emirats Arabis Units, Oman e Iemèn. En Israèl, l'arabi es cooficial amb l'ebrieu. Qualques estats an adoptat l'arabi coma lenga oficiala o cooficiala, e mai se l'arabi i es pas la lenga tradicionala de la majoritat de la populacion: son Chad, Eritrèa, Jiboti, Somalia e las Comòras. A Malta se parla lo maltés, qu'es una lenga per elaboracion venent de l'arabi.

Blat

Lo blat (reg. forment, horment, hroment) es un tèrme generic que designa divèrsei cerealas apertenentas au genre Triticum. Son de plantas annalas de la familha dei graminèas o poacèas, cultivadas dins de país nombrós. Lo tèrme de blat designa egalament lo gran (cariopsi) produch per aquelei plantas. Es un grand amb lo milh e lo ris. Se produtz annalament 600 milions de tonas de blat, la tresena per l'importància mondiala, après lo ris, la mai consomada per l'òme. Lo blat es, dins la civilizacion occidentala e en Orient Mejan, un compausant centrau de l'alimentacion umana. Es estat domesticat en Mesopotamia.

Cervus elaphus

Lo cèrvi o cèrvi comun (Cervus elaphus) es una espècia de cervid largament distribuïda per l'emisfèri nòrd. Son documentadas qualquas 27 sospècias diferentas amb una distribucion que s'estend de Magrèb, a Euròpa, fins a una granda part de l'America del Nòrd. Se diferencian per la grandor, talha e color del pèl e la forma de las banas. Las sièis sosespècias de oapitís nòrd-americanas, anteriorament classificadas dins l'espècia Cervus canadensis, se classifican actualament coma sosespècias de Cervus elaphus.

Djehotimes III

Djehotimes III (tanben conegut com Tothmòsis III, version ellenizada deu son nom) que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Djehotimes II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (Amenofis II en grèc). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Djehotimes que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara.

Djehotimes III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte.

Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.

Edat del Bronze

L'Edat del Bronze es lo nom balhat pels arqueològs a una fasa dins la cultura umana, intermediària entre l'Edat de la Pèira e l'Edat del Fèrre, quand las armas e las aisinas foguèron, coma una règla generala, fargadas de bronze.

Es un periòde de la civilizacion caracterizat pel desvolopament de la metallurgia e de las tecnicas d'extraccion del coire e dels minerals que permetèron la fabricacion d'aliatges per obténer lo bronze. Fa partida de la preïstòria e seguís lo Neolitic dins la màger partida del mond. Se desvolopèt en Euròpa entre 1800 e 700 abC dividida en tres fasas: lo Bronze Ancian de 1800 a 1500 abC, lo Bronze Mejan de 1500 a 1200 abC e lo Bronze Final de 1200 a 700 abC. Per l'Orient Mejan s'establisson las datas seguentas: lo Bronze Ancian de 3500 a 2000 abC, lo Bronze Mejan de 2000 a 1600 abC e lo Bronze Final de 1600 a 1200 abC.

Se caracteriza per la creissença demografica, l'abandon parcial de la transumància (migracions sasonièras) e la tendéncia lenta al sedentarisme. L'òme viu generalament dins de baumas mas tanben dins de tucs estrategics e dins de vilatges abrigats. L'inumacion (enterrament) se fa dins de baumas e de dolmèns probablament bastits de per abans, ara tornar utilizats, en mai d'autres novèls. Son caracteristicas las ponchas de sageta e los objèctes de pimpa. L'art presenta de figuras de pèira e de dessenhs de scènas de mòrt. La descobèrta del coire, de l'estam e del bronze, faguèron se mòure mantun pòble en cèrca d'aquestes metals, emportant amb eles lors règlas culturalas e lors tecnicas. L'utilizacion del metal fa créisser la complexitat de l'estructura sociala de las comunautats, e apareisson de luchas tribalas. Lo mestritge del metal determinava lo poder e la riquesa, çò que donèt naissença a una minoritat de privilegiats, en front d'una majoritat de subordenats. Las culturas neoliticas vivián dins los plans e practicament avián pas d'armas, mas ara se fan de besonh per las guèrras entre grops opausats. Tre abans 1700 abC, los besonhs defensius dels grops fan que bastiguèron lors abitats en luòcs de bon defendre; dins los cavòts començan d'abondar las armas. Dins la Peninsula Iberica l'Edat del Bronze es marcada per l'existéncia de doas culturas que començan al Neolitic: la cultura de l'Argar, nomenada tanben cultura almerienca - Fasa III, successora de la cultura de Los Millares o cultura almerienca - Fasa II, d'origina orientala, benlèu siriana, amb de possiblas influéncias egipcianas. E la cultura campanifòrma. Lo coire foguèt lo primièr material que los metallurgistas aprenguèron de trabalhar e pus tard, de durcir amb d'estam. Mantun pòble trabalhèt lo bronze sens aver conegut lo coire o utilizèt los dos a l'encòp, mas aquò foguèt pas lo cas general encara que se produsiguèt fòrça sovent perque los pòbles utilizavan çò que ne dispausavan dins lors territòris. Lo coire s'obten en d'epòcas e de luòcs divèrses. L'emplec del coire en Orient Mejan remonta a una data anteriora a 4000 aC (benlèu tanben cap a 5000 aC). L'aliatge considerat corrècte èra 90-10 mas dins un grand nombre de descobèrtas arqueologicas la proporcion es tostem inferiora a 94-6. Lo coire èra abondós en Chipre, que ancianament se disiá Alashiya, e apuèi se nomena Cyprium, derivat del mot coire (l'entretòc arribe al latin ont "coire" es cuprum). L'aur es anterior al bronze e benlèu al coire. Tanben dins la meteissa epòca que lo coire apareisson l'argent e lo mercuri; d'en primièr s'utilizèt l'estam per durcir lo coire, de còps mesclat amb de zinc. Per contra encara se mestrejava pas la tecnica de la fusion del fèrre. Lo coire s'obten de la malaquita e de l'azurita, e rarament dels sulfurs de coire. S'obtenon los nomenats coires negres, coire en brut e d'autras varietats. Lo coire se fond a 1 200 °C (mens que l'argent mas mai que l'aur). Se trapava dins la cuprita (coire roge), la tenorita (coire negre), la chalcorina e la covellina (combinada amb de sofre). Las piritas de coire (erubescita, bornitas e tetraedritas) èran una combinason de coire amb de sulfurs metallics. Tanben i aviá de coire dins fòrça minerals e dins mantuna sal (coma l'azurita e la malaquita). Los fondedors de bronze utilizavan de mòtles de pèira. Lo mòtle se compausava de doas parts: una d'elas ont avián fach l'uet (extrèmament afinat e precís) de l'objècte per crear, en mai d'una dobertura separada. Dins l'uet se li tirava lo metal fondut e dessús se flocava una pèira plana a manièra de tapa. Quand lo metal fondut se refredava s'introdusiá un conhet dins la dobertura per tal de separar lo mòtle de la tapa, e s'obteniá la figura. Pasmens, existisson pas força pèças de bronze. Lo material èra pas abondós. Se mestrejava la tecnica mas mancava la matèria primièra.

Jerusalèm

Jerusalèm (ירושלים - Yerushalayim en ebrieu, القدس - al Quds en arabi musulman o ا'ورشليم Ûrshalîm en arabi crestian ; lo nom oficial per l'Estat d'Israèl es Yerushalayim Ûrshalîm al Quds) es una vila de l' Orient Mejan considerada per l'estat d'Israèl coma sa capitala, mas aquesta designacion es pas reconeguda per la comunautat internacionala.

La vila es situada dins los Monts de Judèa, entre la Mar Mediterranèa e lo limit nòrd de la Mar Mòrta. La Jerusalèm modèrna s'es estenduda luenh darrièr los limits de la vila vièlha, se Jerusalèm Èst es inclús, es la pus granda vila d'Israèl a l'encòp en populacion e en superfícia, amb 763 800 abitants subre una superfícia de 125,1 km2.Jerusalèm es una vila santa per las tres religions abrahamicas màger: Judaïsme, Cristianisme e Islam. Per lo Judaïsme, Jerusalèm es una vila santa dempuèi que, segon l'ancian Testament biblic, lo rei David d'Israèl ne faguèt la capitala del Reialme d'Israèl en 1000 ab JC, e son filh Salomon comandèt la bastison del Primièr Temple dins la vila. Dins lo Cristianisme, Jerusalèm es una vila santa dempuèi que, segon lo Novèl Testament, Jèsus foguèt crucificat en c. 30 CE, e que 300 ans pus tard Santa Elena identifiquèt lo site del pelegrinatge de la vida de Jèsus. Dins l'Islam Sunita, Jerusalèm es la tresena vila santa. Venguèt la primièra Qibla, lo punt focal per la pregària musulmana (Salah) en 610 CE, e segon la tradicion islamica, Maomet i faguèt son viatge nocturne detz ans pus tard. En consequéncia, e malgrat una superfícia de solament 0,9 km2, la Vila Vièlha albèrga de sites d'importància religiosa clau, entre eles cal senhalar: lo Mont del Temple, lo Mur Oèst, la Glèisa del Sant Sepulcre, la Copòla de la Ròca e la mosqueta Al-Aqsa.

Durant sa longa istòria, Jerusalèm foguèt destruïta dos còps, assejada 23 còps, atacada 52 còps, e presa e tornar presa 44 còps. La part pus vièlha de la vila foguèt establida al millenni IV abC abans JC, fasent de Jerusalèm una de las pus anciana ciutat del mond. La vila vièlha al dintre dels barris, un site del Patrimòni Mondial de l'Umanitat, es devesida tradicionalament en quatre quartièrs, e mai que los noms utilizats uèi: quartièrs armèni, crestian, josieu, e Muslim o foguèsson pas que dempuèi lo sègle XIX. La vila vièlha foguèt nomenada per èsser inclusa dins la Lista del Patrimòni de l'Umanitat en Perilh per Jordania en 1982.Uèi, l'estatut de Jerusalèm demora un problèma central del Conflicte Israelopalestinian. Pendent la Guèrra Araboisraeliana de 1948, Jerusalèm Oèst foguèt entre los airals envasits puèi annexats per Israèl, mentre que Jerusalèm Èst foguèt capturat per Jordania. Israèl s'emparèt de Jerusalèm Èst en 1967 durant la Guèrra dels Sièis Jorns en seguida de que lo territòri foguèt annexat. Actualament, la Lei Basica israeliana fa de Jerusalèm la capitala indevesibla del país. La comunautat internacionala regeta l'annexion coma illegala e considèra Jerusalèm Èst coma un territòri palestinian jos ocupacion militara israeliana. La comunautat internacionala reconeis pas Jerusalèm coma capitala d'Israèl, e la vila albèrga pas cap d'ambassada estrangièra. Mas lo 6 de decembre 2017, Donald Trump qu'anóncia que reconeís Jerusalèm coma capitala de l'Estat israelian e romp amb la diplomacia seguida per sos predecessors.

Segon l'Oficina Centrala Palestiniana d'Estatisticas 208 000 palestinians demòran a Jerusalèm Èst, qu'es propausada per l'Autoritat Nacionala Palestiniana coma futura capitala d'un futur Estat Palestinian.Totas las brancas del govèrn israelian son situadas a Jerusalèm, inclús la Knesset (Parlament israelian), la residéncia del primièr ministre e del president e la Cort Suprèma. Jerusalèm albèrga tanben l'Universitat Ebraïca e lo Musèu d'Israèl amb son Santuari del Libre. Lo Zoo Biblic de Jerusalèm es classat pels israelians coma la pus granda atraction toristica.

Joseph-Philibert Girault de Prangey

Joseph-Philibert Girault de Prangey (Langres, 21 d'octobre de 1804 – Courcelles-Val-d'Esnoms, 7 de decembre de 1892) foguèt un fotograf e dessenhaire francés que son activitat foguèt importanta en Orient Mejan. Sos daguerreotipes son las fotografias mai ancianas de Grècia, Palestina, Egipte, Siria e Turquia qu'an subreviscut al passatge del temps. Pr'aquò aquestas fotografias foguèron descobèrtas sonque durant las annadas 20 dins un entrepaus de sa proprietat familhala e divulgadas ochanta ans aprèp.

Jusieus

Lei jusieus o judieus (var. josieus, judius) son leis aderents au judaïsme. Ne son tanben lei membres dau pòble d'Israèl (am yisrael), apelats tanben enfants d'Israèl (Benei Yisrael). I a en fach una distincion entre lei doas definicions, la Halaḥà (la lei religiosa ortodòxa) indicant qu'un demòra jusieu (membre dau pòble) mai se un n'es pus jusieu (apertenent au judaïsme).

Forman un grop que sa definicion coïncidís parcialament amb lei categorias usualas de grop culturau, etnic, nacionau o religiós. Son compausats o lo pòble jusieu es un grop etnicoreligiós venent deis israelitas de Judèa en Orient Mejan e d'aquelei que se convertiguèron a sa religion au cors dei sègles.

La definicion que leis israelitas e puei lei jusieus an donat d'elei-meteis a variat dins lo temps. L'idèa que lei jusieus son un pòble, lo « pòble d'Israèl », apareis dempuei lei primiers libres de la Bíblia, e s'es afirmada au cors dei sègles. La definicion religiosa au contrari a evoluit: la Bíblia e l'arqueologia descrivon quitament d'israelitas politeïstas ai periòdes mai ancians. L'idèa de «reiaume d'Israèl», que data de la Bíblia, a tanben variat amb lo temps e es largament mesa de costat per leis autoritats religiosas a partir dau sègle II, e reïntroducha per lei laïcs e per quauquei religiós sota la forma de Sionisme au sègle XIX. Enfin, la diaspòra jusieva fòrça diversificada entre culturas diferentas dins l'espaci e lo temps a encara complicat l'apròcha de l'identitat jusieva.

Lo nombre totau de jusieus es malaisat d'estimar amb precision, e fa l'objècte de controvèrsias. Segon un recensament fach en 2002, seriá d'aperaquí 13 milions, que la majoritat viu en America dau Nòrd, en Euròpa e en Israèl.

Lidia

Lidia es un reiaume antic d'Anatolia Occidentala que sa capitala èra Sardes.

Eissit de l'afondrament de la poissança itita au sègle XII av. JC, lo reiaume de Lidia èra probablament l'eiretier dau reiaume d'Arzawa disparegut vèrs la fin dau sègle XIV av. JC après una guèrra perduda còntra lo rèi Mursili II (1321-1295 av. JC). Au sègle VII av. JC, l'esplecha dei ressoursas minieras de la region (aur, argent...), sa posicion lòng dei rotas comercialas entre Grècia e Orient Mejan e de victòrias còntra lei Cimmeris li permetèron de venir una poissança importanta durant lo rèine de Gygès. En particular, lo país aguèt lei quantitats de metaus preciós sufisentas per inventar lei premierei pèças de moneda en 687 av. JC.

Au sègle seguent, pendent lo rèine d'Alyatte II (vèrs 619 ò 609 - 560 av. JC), lei Lidians capitèron de resistir a l'expansion dei Medes a la batalha de l'Eclipsi (585 av. JC) e d'arrestar definitivament leis invasions vengudas de l'estèpa. Pasmens, son successor Cresus (560-546 av. JC), desirós d'aprofichar lei trèbols intèrnes de Pèrsia per s'estendre vèrs l'èst, ataquèt Cir II. Batut en 546 av. JC, foguèt capturat e son reiaume annexat a l'Empèri Aquemenida.

Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi

Abû `Abd Allah Muhammad ben Mūsā al-Khawārizmī (arabi: أبو عبد الله محمد بن موسى الخوارزمي ), (Khwarezm, 780- Bagdad 850), foguèt un matematician, geograf, astrològ e astronòm persan, membre de l'Ostal de la Sapiença a Bagdad que los escrits redigits en arabi permetèron l'introduccion de l'algèbra en Euròpa. Sa vida se debanèt en totalitat a l'epòca de la dinastia abbassida.

Es a l'origina dels mots "algoritme" e "algèbra" o encora de l'emplec de las chifras aràbias que l'espandiment en Orient Mejan e en Euròpa ven d'un de sos libres.

Omosexualitat

L'omosexualitat designa l'amor entre doas personas del meteis sèxe segon una perspectiva empirica o conductivista, denomada orientacion sexuala dins lo camp psicologic o sociologic.

Segon los periòdes e las culturas, l'omosexualitat es mai o mens acceptada o reprimida. Dins las societats occidentalas, la tendéncia va cap a l'acceptacion fins a l'obtencion dins d'unas regions d'un estatut legal (pariatge civil o maridatge amb dreches cambiadisses). Malgrat aquestas avançadas, l'omosexualitat es condemnada dins 88 païses (principalament en Africa e Orient Mejan) per de penas anant de l'empresonament fins a la pena capitala.

Ovis aries

Lo moton, que tanben se sona plan sovent la feda (var. fea) (en latin scientific Ovis aries) es una espècia de mamifèr romiaire domestic de la familha dels ovids.

Lo mot feda (var. fea) pòt designar l'espècia en general (se pòt nomenar aital lo mascle e la femèla, sens far de distincion de sèxe) o ben la femèla en particular.

La femèla se pòt sonar tanben una oelha, una ovelha, una auelha o una aulha.

Al mascle li dison l'aret o lo marran o lo marre.

Al moton jove li dison l'anhèl (var. anhèu, anhèth).

Al moton de dos ans li dison un doblenc.

Un besòc es un moton jove.

Una gòda o una toriga es una feda vielha. Quand a una color de lop, l'oelha es dita anesca o lobeta.

País de Canaan

Canaan (fenician: o 𐤊𐤍𐤏𐤍, Kanaʻn; Ebrieu: כנען Kənáʻan; Arabi: كنعان Kanʻān) es un tèrme utilizat dins lo Bíblia per descriure la partida de l'Orient Mejan situada entre la Mediterranèa e lo Jordan, abans sa conquista per Josuè e las Tribús d'Israèl sortidas d'Egipte. Lo tèrme ven del nom de Canaan, pichon-filh de Noè. Aquela region correspond mai o mens uèi als territòris d'Israèl, de Palestina, e de l'oèst de Jordania, del sud de Siria e de Liban.

Se nomena cananeans los abitants d'aquel territòri a l'Edat del Bronze.

Senat

Lo Senat es una institucion politica dins un regime bicameral, presenta dins diferents païses e a diferentas epòcas. Sps membres son nomenats senators e senatoras o senatiças. Lo nom ven de son origina del Senat roman; lo mot senat ven del mot latin senatus que significa « conselh dels ancians » (bastit sul meteis radical que senex, « un vielh », radical ques e trapa dins senil).

Ara, es mai sovent la « Cambra nauta » del poder legislatiu dins los regims d'un Parlament bicameral.

Tars

Tars (en ebrieu: Tarsi; en latin: Tarsus, en grèc: Tarsos) foguèt la ciutat principala de Cilícia, situada sus las doas ribas fertilas del riu de Cydnus e pròcha d'un estanh nomenat Rhegma qu'èra connectat amb la mar e qu'albergava lo pòrt de la ciutat (lo riu èra navegable fins a la ciutat). Èra una crosada de camins. Se supausa de fondacion assiriana e portèt probablament lo nom de Sardanapal, mas foguèt colonizada pels grècs, una colonizacion qu'Estrabon atribuís a Argives e Triptolem. Se nomena dins l'Anabasi de Xenofont, coma la residéncia del satrapa Syennesis de Cilícia, que i aviá un palais. La ciutat volguèt pas ajudar lo rei Cirus contra son fraire Artaxerxes, e los soldats, furioses de las pèrdas qu'aviá agut un destacament mandat per las montanhas, la saquegèron.

Òme de Neandertal

L'Òme de Neandertal (var. òmi de Neandertal) (Homo neanderthalensis) o simplament neandertalian, es una espècia estencha del genre Homo que visquèt en Euròpa e en Orient Mejan al Paleolitic mejan, entre fa 250 000 e fa 28 000 ans. Se autrescòps èra classificat coma una sosespècia d'Homo sapiens (e anomenat per consequent Homo sapiens neanderthalensis), a l'ora d'ara la majoritat dels autors lo consideran coma una espècia distinta.

L'analisi del genòma dels neandertalians, segon l'article publicat dins lo numèro del 7 de mai de 2010 de la revista Science, mòstra qu'es fòrça probable que i aguèsse agut de crosaments amb los umans modèrnes. Entre 1% e 4% del genòma d'Homo sapiens derivariá del genòma dels neandertalians.

Foguèt lo protagonista d'una rica cultura materiala nomenada Mosterian e mostrava de preocupacions esteticas e espiritualas (sepulturas). Aguèt una reconeissença malaisida, durant longtemps l'òme de Neandertal es estat vist negativament en comparason d'Homo sapiens. Dins l'imaginacion populara apareis coma un èsser simiesc, ruste, lag e piòt. D'efièch, es pus robust que Homo sapiens e son cervèl es leugièrament pus voluminós, en mejana. Los progresses de l'arqueologia preïstorica e de la paleoantropologia dempuèi lo decenni de 1960 an revelat un èsser d'una granda riquesa culturala. Pasmens, encara demòran fòrça punts d'esclarcir, coma per exemple las causas de son estenhement.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.