Mosterian

Lo Mosterian es la principala manifestacion culturala del Paleolitic Mejan en Eurasia (aperaqui 300 000 a 30 000 abans lo present), pendent los periòdes glaciaris Würm I e Würm II e pendent lor periòde interglaciari. Deu son nom al jaç del Mostièr, al confinh de Paisac e Lo Mostièr, en Peiregòrd, dins lo departament de Dordonha. Sembla derivar dirèctament de l'Acheulean e de lors culturas contemporanèas. Presenta de pigassas bifacialas, triangularas o cordifòrmes, de ponchas, de gratadors, de pèças denticuladas, de cotèls talhats sus d'asclas grandas de pèira, de burins e de perforadors.

Los cercaires Henri Breuil, Denis Peironin, Francés Bòrdas, L. e S. Binford, P. Mellars, N. Rolland, Ora Dibble e E. Böeda analisèron aquel periòde en destriant, entre autres, lo Mosterian de tradicion acheuleana (A e B), lo Mosterian tipic e lo Mosterian charantian de tipe Quina e Ferrassiá, e lo Mosterian de denticulats.

Le Moustier sup
Abric superior del Mostièr, site eponim del Mosterian
Abbevillian

Abbeville qu’ei eth nom balhat a era mei vielha industria litica trapada en Euròpa, datada de 600,000 e 400,000 ans. Ei localizada en Picardia on s’an trapat diuersi otís preïstorics qu’aueren eth nom d’abbevillian enquia se’n traparen més en Olduvai (Africa).

Atau que se pode díder qu’er abbevillian ei un nom ancian tà designar ua tradicion d’otís qu’aué se ditz Oldowaian. Aguests sigueren trapats pendent eth bastiment d’ua dralha proche der arriu Somme, prep d’Abbeville. Sigueren trapats per Boucher de Perthes, un oficial de doanes francès. Aguest publiguéc es sòns trobalhes en 1836.

Dempús, Louis Gabriel de Mortillet (1821-1898), professor d’antropologia preïstorica ena Escòla d’Antroplogia de París, publiguéc en 1882 “ Era Preïstoria anciana der òme”. En aguest libe siguec eth prumèr tà caracterizar sons periodes peth sòn nom de loch. Plan d’aguests son encara utilizats aué. Es dus prumèrs Chellean e Acheulean.

Eth Chellean includís otís discurberts ena vila de Chelles, ua banlega de París. Son semblants a aqueri trapats en Abbeville. Diuersi antropològs escambiaren dempús eth terme Abbevillian per Chellean que ja no s’utiliza.

Bauma de Fonteschavada

La bauma de Fonteschavada se tròba dins lo País d'Òrta e Tardoira, en Charanta Occitana.

Bauma de Mont Gaudier

La bauma de Mont Gaudier se situa a l'oest de Montberol, dins lo País d'Òrta e Tardoira, en Charanta Occitana. Fuguet ocupada dempuei lo Mosterian (Paleolitic Mejan) juscant'au Magdalenian (Paleolitic Superior). I son estats trobats daus ossaments de neandertalian, d'Homo sapiens e de fauna anciana, 'na richa industria litica, 'na industria ossosa e daus elements d'art parietau e d'art mobiliari.

Bauma de Par non Par

La bauma de Par non Par se dubrís a Prinhac e Marcamps, au sud de Blaiés, en Gasconha, dins lo massís calcari que bòrda la riba mança de Moron, afluent de Dordonha. Conten de las representacions preïstoricas que podrián datar de 30 000 ans avans lo present. Fuguet la tresena bauma ondrada descuberta dins lo mond aprep 'quelas d'Altamira e de Chabòt e es l'unica bauma ondrada coneguda dau departament de Gironda. Son nom se referís a un ancian vilatge perdut au jòc per un nòble. Lo site venguet monument istoric lo 20 de decembre de 1900.

Bauma de Shuqba

La bauma de Šuqba, en Cisjordania, dins los monts de Judea, es un site arqueologic ente se troberen los prumiers vestigis de la cultura natofiana. Exemple excepcionau d'establiment uman tradicionau, la bauma de Shuqba se situa au nòrd dau Wadi en-Natuf, a 14 km au nòrd-est de Lod, a 18 km au nòrd-oest de Ramallah e a 28 km au nòrd-oest de Jerusalem. En 1924, Alexis Mallon SJ i entreprenguet 'na cercha. En 1928, l'arqueològa britanica Dorothy Garrod dirigiguet 'na autra cercha dins 'queu site. Garrod identifiquet 'na sequéncia arqueologica comprenent 'na jaça dau Mosterian tipic (Paleolitic mejan) emb preséncia de talha Levallois e 'na jaça dau Mesolitic que nommet Natofian d'apres lo Wadi en-Natuf sus lo quau se dubrís la bauma. Era la prumiera vetz qu'òm trobava 'na jaça natofiana dins lo quadre d'un depaus estratificat. 'Quela jaça conteniá de traças de charbon vegetau, 'na industria de pitits ustilhs de peira talhada (microlits) en forma de creissent o de luna -desconeguts juscanta 'queu moment-, 'na industria en òs e las restas de 45 esqueletas umanas, que la majoritat fragmentàrias. Las restas de fauna descubertas son dominadas per las gaselas, mas los chens son tanben presents. La bauma de Šuqba es auei somesa a daus riscs importants de degradacion pr'amor de 'na fòrta e creissenta pression umana, sensiblament l'installacion de ´na descharja e la construccion de 'na rota e d'un mur sus los environs immediats de la bauma. La bauma de Šuqba e lo Wadi en-Natuf fan partida de la lista indicativa dau patrimòni mondiau de l'UNESCO en Palestina dempuei 2013.

Cauna de Font de Gaume

La cauna de Font de Gaume embarra pus de 200 gravaduras e pinturas parietalas magdalenianas. Se dobrís dins la Val de Vesera, a las Aisiás de Taiac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.

Es la darrièra cauna ornada amb òbras policròmas majoras dobèrta al public en França. Las òbras son comparablas per lor riquesa a aquelas de Las Caus o d'Altamira.

Espeluga de Gargàs

Er'espeluga Gargàs, en Bigòrra, qu'embarra un deths ensembles picturaus rupèstres mei importants deth Paleolitic Superior en Euròpa. Que vadó monument istoric lo 9 d'abriu de 1910.Que s'orbeish entre eths vilatges d'Aventinhan e de Tibiran, en un massís calcari dominant eth junhent de Nestés e de Garona, en departament francés deths Hauts Pirenèus, ath ras dera termièra dab eth departament dera Hauta Garona, près de la vila de Sent Bertran de Comenge e dera sua catedrau.

Autanlèu era fin deth sègle XIXau que i estón miadas recèrcas scientificas: qu'estó excavada subertot per Emili Cartalhac e Henri Breuil. En 1906, Félix Régnault que descrobí eras celèbras mèrcas de mans negativas.

Qu'indica divèrsas ocupacions (ossaments, industria litica, art mobiliari) desempuish eth Mosterian entiara Edat Mejana.

Espeluga der Averanhèr

Er'espeluga der Averanhèr o er'espeluga de Peirèra 1 o er'espeluga de Serrat dera Toa, que's tròba en Hreishet, a mensh de 3 km ath nòrd d'Àrreu, ena vath d'Aura, en Gasconha e en departament francés deths Hauts Pirenèus.

Era sua sequéncia estratigrafica que compren mantua ocupacion mosteriana ara fin deth Paleolitic Mejan.

Espelugas de Sara

Las espelugas preïstoricas de Sara, en Labord (Bascoat), dens lo departament deus Pirenèus Atlantics, que son ua curiositat naturau per la loa formacion geologica atipica. Que'ns aprochan a las originas mitologicas deu pòble basco.

Istòria d'Occitània

Istòria d'Occitània

La Quina

Lo site preïstoric de la Quina se tròba dins la comuna de Garda en Charanta Occitana. S'estend sus aperaquí 700 m2 e se compausa de dos jaç, l'estacion ennaut[amont?] e l'estacion enbàs[aval?]. Fuguet ocupada au Paleolitic Mejan (Mosterian) e a la debuta dau Paleolitic Superior (Chastèlperronian, Aurinhacian).

Lo Figuièr

Lo Figuièr es un important site preïstoric comprenent un jaç arqueologic e una bauma ornada delh Paleolitic superior. Se tròba a Sant Martin d'Ardecha, en Bas Vivarés, dins lo departament d'Ardecha.

Lo Mostièr

Lo Mostièr es un site preïstoric d'Occitània situat a Sent Leu de Vesera, al confinh de Paisac e Lo Mostièr, en Peiregòrd. Se compausa de dos jaces principals, l'abric superior, site eponim del Mosterian, e l'abric inferior, que se trapa a una quinzena de mètres aval dins lo meteis balç, al nivèl actual de la val de Vesera.

Lo Rescondudor

Lo jaç preïstoric del Rescondudor, a Sebasac, en Roergue, es un site arqueologic ocupat durant lo Paleolitic Mejan, al Mosterian. Venguèt monument istoric en 1993.Se tròba al limit sud del Causse Comtal, al long d'una barra calcària, e pròp d'un punt d'aiga. Lo preïstorian Jacme Jaubèrt i menèt una cèrca de 1981 a 1987.

S'agís d'un campament de caçaires neandertalians, ocupat entre 130 000 e 75 000 ans abans nòstra èra, pus precisament al moment d'una de las oscillacions temperadas de l'estadi isotopic 5, fa aperaquí 100 000 ans. Lo site a servat de nombroses vestigis ossoses e litics.

Lo caval (45 %) e lo dam (40 %) èran los principals ferums mas d'autras espècias son tanben presentas: ur, bisont, equid asenenc, cèrvi, ors, lop, rinocèros. Lo clima alavetz deviá èsser temperat.

L'industria foguèt sustot realizada en silèx (80%) mas tanben en qüars (20%). Se realiza d'esclats amb lo metòde de talha Levallois tant sus silèx coma sus qüars, çò que es excepcional. D'unes esclats foguèron transformats en aisinas, principalament de rascladors (80%). Las ustensilhas evòcan un Mosterian tipic ric en rascladors o un Mosterian charantian de tipe Ferrassiá.

5 dents umanas neandertalianas, que 3 apertenent a d'enfants d'una desena d'ans i foguèron tanben descobèrtas. S'agís de las rèstas umanas pus vièlhas trobadas dins lo departament d'Avairon.

Paire (site arqueologic)

Lo site arqueologic de Paire se situa al punt limit sud-èst de las gòrjas dau riu de Paire, a Rompon, en Vivarés, dins lo departament d'Ardecha. Se tròba prèp dau masatge dau mesme nom, qu'aperten al Polzin.

Paisac e Lo Mostièr

Paisac e Lo Mostièr (oficialament en francés Peyzac-le-Moustier) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Peiregòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region d'Aquitània.

Del nom de la comuna es derivat lo mot de Mosterian.

Panthera pardus

Lo leopard es un dels quatre felins del genre Panthera.

Ròc de Comba

Ròc de Comba es un site preïstoric de Pairinhac, en Carcin, dins lo departament d'Òlt.

Francés Bòrdas e J. Labròt i menèron de recèrcas en 1966 e 1967.

La sequéncia estratigrafica de Bòrdas establissiá la seria dels nivèls arqueologics mosterian, chastèlperronian, aurinhacian puèi tornarmai chastèlperronian e aurinhacian, e fin finala gravetian.

Òme de Neandertal

L'Òme de Neandertal (var. òmi de Neandertal) (Homo neanderthalensis) o simplament neandertalian, es una espècia estencha del genre Homo que visquèt en Euròpa e en Orient Mejan al Paleolitic mejan, entre fa 250 000 e fa 28 000 ans. Se autrescòps èra classificat coma una sosespècia d'Homo sapiens (e anomenat per consequent Homo sapiens neanderthalensis), a l'ora d'ara la majoritat dels autors lo consideran coma una espècia distinta.

L'analisi del genòma dels neandertalians, segon l'article publicat dins lo numèro del 7 de mai de 2010 de la revista Science, mòstra qu'es fòrça probable que i aguèsse agut de crosaments amb los umans modèrnes. Entre 1% e 4% del genòma d'Homo sapiens derivariá del genòma dels neandertalians.

Foguèt lo protagonista d'una rica cultura materiala nomenada Mosterian e mostrava de preocupacions esteticas e espiritualas (sepulturas). Aguèt una reconeissença malaisida, durant longtemps l'òme de Neandertal es estat vist negativament en comparason d'Homo sapiens. Dins l'imaginacion populara apareis coma un èsser simiesc, ruste, lag e piòt. D'efièch, es pus robust que Homo sapiens e son cervèl es leugièrament pus voluminós, en mejana. Los progresses de l'arqueologia preïstorica e de la paleoantropologia dempuèi lo decenni de 1960 an revelat un èsser d'una granda riquesa culturala. Pasmens, encara demòran fòrça punts d'esclarcir, coma per exemple las causas de son estenhement.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.