Moros

Moros[1] es un tèrme d'usatge popular utilizat per designar sens distincion clara d'etnia o de cultura los pòbles originaris de Magrèb e per extension designèt totes los musulmans. Istoricament a l'epòca dels reialmes crestians de la Peninsula Iberica, èra lo nom donat als abitants d'Al Andalús, puèi pus tard als mudejars e als moriscs[2].

Etimologia

La paraula "moro" ven del latin Maurus sortit al sieu torn del grèc mauros (negre o brun), que designava los abitants de la Mauritània anciana; encara uèi en grèc modèrne Mavra-mávri es l'adjectiu masculin-femenin per negre. Sabèm pas clarament se foguèt l'usatge coma adjectiu qu'es a l'origina del gentilici o s'es lo contrari. L'occitan ne sèrva l'adjectiu "maurèl" per designar una color de pèl fosca.

Referéncias

  1. « L'an 1509 et à 14 de may, lo rey d'Espanho a pres de assaut Oran, uno grosso terro en Barbaria de miech jort, alcal assaut son mors 10 à 12 millo Moros et petit de Crestians. » (Jornau d'Onorat de Vaubèla, t. II, p. 25. Servici dei publicacions de l'Universitat de Provença, 1985; tèxte establit per V. L. Bourrily, R. Duchêne, L. Gaillard, Ch. Rostaing).
  2. Gran Diccionari de la llengua catalana
Al Andalós

Al Andalós (arabi: الأندلس ) èra lo nom arabi balhat a las parts de la Peninsula Iberica e de Septimània governadas pels arabis e musulmans nòrd-africans (jol nom generic de "moros"), mantun còp dins lo periòde entre 711 e 1492.A la seguida de la conquista,Al Andalós èra devesit en cinc regions administrativas correspondentas aperaquí a Andalosia, Galícia, Portugal, Castelha e Leon, Aragon, Catalonha, e Septimània. Coma entitat politica, Al Andalús constituiguèt successivament una província del Califat Omeia, governat pel califa Al Walid I (711–750); de l'Emirat de Còrdoa (750–929); del Califat de Còrdoa (929–1031); e de las taifas, pichons reialmes eissits de l'esberlament del Califat de Còrdoa.

Dins los sègles seguents, Al Andalós venguèt una província de las dinastias musulmanas berbèras dels Almoravids e Almoads, se fragmentèt puèi en fòrça estats minors, que lo mai conegut foguèt l'Emirat de Granada. Pendent una granda part de son istòria, mai que mai jol Califat de Còrdoa, Al Andalús èra un breç del saber, e la vila de Còrdoa venguèt un centre cultural e economic màger a l'encòp dins lo Bacin Mediterranèu e lo mond islamic.

Durant una granda part de son istòria, Al Andalós foguèt en conflicte amb los reialmes crestians del nòrd. En 1085, Anfós VI de Leon e Castelha prenguèt Toledo, en precipitar la decadéncia progressiva fins a 1236, amb la casuda de Còrdoa, l'Emirat de Granada demorèt lo sol territòri musulman dins çò qu'es uèi Espanha. La Reconquesta Portuguesa culminèt en 1249 amb la presa de l'Algarve per Anfós III. En 1238, l'Emirat de Granada venguèt oficialament un estat tributari de la corona de Castelha, alavetz dirigida per lo rei Ferrand III. Lo 2 de genièr de 1492, Boabdil capitulèt e daissèt l'Emirat de Granada a la reina Isabèl Ièra de Castelha, que amb son marit Ferrand II d'Aragon èran ambedós los Reis Catolics. La reddicion foguèt la fin d'Al Andalús coma entitat politica.

Alcoi

Alcoi es una vila valenciana, capitala de la comarca de l'Alcoià e cap de partit judiciari. Es la sesena vila mai poblada de la província malgrat la siá orografia. Es situada al nòrd de la província d'Alacant e fa partida de las Comarcas Centralas.

Lo sieu territòri o tèrme municipal es delimitat per la província de Valéncia, lo tèrme municipal de Bocairent a la sèrra de Mariola. confronta los tèrmes municipals de Banyeres de Mariola, Benifallim, Bocairent, Cocentaina, Ibi, Onil, Penàguila, la Torre de les Maçanes e Xixona.

Fondada lo 17 de mai de 1256 per contrarotlar la rota d'Alacant a Xàtiva e de Villena a Cocentaina, la vila foguèt pionièra pendent la revolucion industriala al País Valencian dins los sectors texil, papièraire e metallurgic. Lo nuclèu ancian d'Alcoi es eretièr de l'urbanisme que se desvolopèt pendent la segonda mitat del sègle XIX e la debuta del sègle XX, e la disposicion dels sieus ostals e carrièras data d'aquesta epòca. Al cors de las darrièras decènnis, s'es anat en se diversificant vèrs lo sector servicis e un torisme interior nòunvengut

Algarve

Algarve (prononciat en portugués [aɫˈɡaɾv(ɨ)]) es una region administrativa situada al sud del Portugal continental. La vila de Faro n'es la capitala administrativa. S'agís d'una de las regions toristicas estivalas mai importantas de Portugal e d'Euròpa, mercé a las plajas e son patrimòni istoric.

Situada al tèrme sud oèst d'Euròpa, bordada al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic, l'Algarve parteja sa frontièra a l'èst amb Andalosia qu'es separada pel flum Guadiana; au nòrd, avesina la region d'Alentejo. La region regropa setze municipalitats e compren lo districte de Faro. Amb sa superfícia de 4 988,56 km2, l'Algarve es la mai pichona de las regions creadas per la Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional (Comission de Coordinacion e del Desvolopament Regional, CCDR) de Portugal.

Lo Produch interior brut (PIB) es de 6 951 milions d'èuros, o un PIB per capita de 16 231 €. Lo sector economic màger es lo sector terciari gràcias als revenguts del torisme; lo sector primari representa 4,6 %, lo sector segondari 11,9 % e lo terciari 83,5 % de l'economia de la region.

Alhambra

Alhambra (arabi: الْحَمْرَاء, transliterat al-Ḥamrā; literalament "lo roge"), que sa forma completa es Calat Alhambra (arabi:الْقَلْعَةُ ٱلْحَمْرَاءُ, al-Qal‘at al-Ḥamrā’, "la fortalesa roja"), es un palatz e una fortalesa situat a Granada, Andalosia, Espanha. Foguèt bastit cap a la mitat del sègle XIV pels dirigents moros de l'Emirat de Granada en al Andalús, e ocupa lo suc d'Assabica al limit sud-èst de la ciutat de Granada.

Lo palatz moresc d'Alhambra foguèt bastit per lo darrièr emir musulman d'Espanha, qu'aperteniá a la Dinastia Nasrida. Après la Reconquista pels Reis Catolics en 1492, d'unas parts foguèron utilizadas pels crestians. Lo Palatz de Carles V, bastit per Carles Quint en 1527, foguèt inserit al dintre de las fortificacions nasridas de l'Alhambra. Après d'èsser tombat dins l'oblit per de sègles, Alhambra foguèt tornarmai "descobèrt" al sègle XIX per d'erudits europèus e de viatjaires, e comencèt d'èsser adobat. Es a l'ora d'ara una de las atraccions toristicas majoras d'Espanha, e lo pus bèl exemple d'arquitectura islamica del país. Alhambra es un site del Patrimòni Mondial de l'Umanitat, e inspirèt fòrças istòrias e cançons.

Los poètas moros lo describián coma "una pèrla al mitan d'esmeraudas," en alusion a la color dels edificis e dels bòsques a l'entorn d'eles. Lo palatz foguèt concebut en foncion del site montanhós e maitas formas de tecnologias foguèron utilizadas. Lo parc (Alameda de la Alhambra), qu'en estiu es cobèrt de flors salvatges e d'èrba, foguèt plantat pels moros amb ròsas, iranjas e mirtas; pasmens una de sas caracteristicas es lo bòsc espés d'olms angleses pòrtat per Arthur Wellesley, duc de Wellington, en 1812.

Malgrat un long periòde de negligéncia, amb de còps que i a d'episòdis de vandalisme e de restauracions inapropriadas qu'endurèt Alhambra , demòra un exemple atipic de l'art musulman dins son periòde final europèu, relativament influenciat per l'arquitectura bizantina que se trapa tanben dins la mosqueta de Còrdoa. La majoritat dels palais bastits son qüadrangulars en plan, amb totes los membres dobèrts sus un pati; la totalitat atenguèt sa talha actuala simplament per l'addicion graduala de qüadrangles nòus, dessenhat sul meteis principi, e mai que possedissent de dimensions variadissas , e religat los uns als autres per de passatges o membres pichons. Alhambra foguèt estendut pels diferents dirigents musulmans que i demorèron. Pasmens cada seccion nòva que foguèt aponduda seguiguèt lo tèma del "paradís sus tèrra".

Arcadas de colomnas, fonts d'aiga rajanta, e bacins miralhant èran utilizats dins una tòca estetica e foncionala. Dins cada cas, l'exterior èra daissat austèr e sens ondradura. Solelh e vent i dintravan liurament. Blau, roge e jaune daurat, foguèron las colors pus emplegadas, puèi destenchuradas amb lo temps.

La decoracion consistís, en motius de fulhatge, inscripcions aràbias, e motius geometrics trabalhats en arabesques. Los cairèls pintats son largament utilizats per cobrir las parets. Lo palatz es dessenhat dins l'estil Mudejar, que la caracteristica es la reinterpretacion d'elements europèus dins de formas islamicas, e que foguèt largament popular pendent la Reconquista.

Altea

Altea es una vila valenciana de la comarca de la Marina Baixa la que limita amb L'Alfàs del Pi, La Nucia, Callosa d'en Sarrià (a la Marina Baixa) e amb Calp, Benissa e Xaló (a la Marina Alta).

A una populacion de 22 648 abitants, nomenats alteans, en 2006 e se repartisson entre los 3 nuclèus que i a al tèrme municipal, de 34,4 km2, Altea, Altea la Vella (Altea la Vièlha) e L'Olla d'Altea (L'Ola).

Amor (Lanas)

Amor (oficialament en francés Amou) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Artilhariá

L'artilheriá es lo còrs militar qu'utiliza de projectils de granda talha impulsats per una substància explosiva.

Tanben se nomena artilhariá l'armament (pèça d'artilhariá) que lança de grands projectils e que caracteriza las unitats d'artilhariá.

Faro

Faro es una vila du Portugal, e cap luòc d'Algarve, la region toristica situada al tèrme sud de Portugal.

Faro abriga un aeropòrt internacional qu'aculhís cada an semper mai toristas (subretot Nòrdeuropèus) mas i demòron totjorn, preferissent Portimão (segonda vila d'Algarve), e las vila balneárias de la còsta. Pasmens la longa plaja de sabla amenatjada sus una illa atira fòrça toristas. Faro es limitat al nòrd e a l'Oèst per la municipalitat de São Brás de Alportel, a l'èst per Olhão, e a l'oèst per Loulé e al sud per l'Atlantic. La vila constituís, amb l'aeropòrt de Faro, la segonda mai granda dintrada del país.

Faro es la capitala d'Algarve, amb prèp de 65 000 abitants. Ocupa lo morre mai miègjornal de Portugal.

Mauritània

Mauritània o la Republica Islamica de Mauritània es un estat situat al nòrd-oèst d'Africa. Confronta al sud-oèst Senegal, a l'èst e al sud-èst Mali, al nòrd-èst Argeria e al nòrd-oèst lo territòri del Sahara Occidental annexat per Marròc. Possedís a l'oèst una còsta espandida banhada per l'ocean Atlantic.

La capitala es Nouakchott.

Lo gentilici es mauritan, -ana.

Moros (Saragossa)

Moros (Saragossa) es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.

Portau d'Aragon

Mudejar

Mudejar (arabi: مدجن transliterat Mudajjan, "adomergit") èra lo nom donat als moros o musulmans d'Al Andalús que demorèron en Iberia après la Reconquista crestiana, mas qu'èran pas convertits al Cristianisme. Lo tèrme designa tanben un estil d'arquitectura iberica e de decoracion interiora, mai que mai en Aragon e Castelha, entre los sègles XII e XVI, fòrtament influenciat per l'estil e la factura moresca.

Mêlwenn

Mêlwenn en breton ( Melgven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.

Nicolás Maduro

Nicolás Maduro Moros (nascut en 1962) es lo president actual de Veneçuèla.

Occitània

Per la region administrativa francesa de Tolosa, veire: Occitanie

Occitània es lo país del sud-oèst d'Euròpa que correspond al domeni lingüistic contemporanèu de la lenga occitana. Segon d'unes Occitània forma una nacion (e los occitans son un pòble), segon d'autres es solament un espaci lingüistic e cultural.

La mapa d'Occitània se religa dirèctament amb la definicion de la lenga e de la cultura occitanas.

Segond los dialèctes, Occitània se pòt prononciar [utsiˈtanjɔ, utsiˈtanje, utsiˈtanja, uksiˈtanjɔ, usi'tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja, owsi'tani].

Peitieus

Peitieus (Poetae en peitavin-santongés, Poitiers en francés) es una comuna situada dins lo departament de Vinhana e la region de Nòva Aquitània. Sa populacion èra estimada a 85 800 abitants, en 2004. Sa superfícia totala es de 42,11 km². Es situada a 340 km al sud-oèst de París.

La localitat es coneguda per la batalha de Peitieus entre los Francs menats per Carles Martèl e los Arabis.

Pinilla de los Moros

Pinilla de los Moros es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.

Portau d'Espanha

Sarrasins (pòble)

Sarrasins es un dels noms donats pendent l'Edat Mejana en Euròpa als pòbles de confession musulmana. D'autras tèrmes son tanben emplegats coma « Moros », que fa referéncia als Berbèrs d'Africa del Nòrd aprèp la conquista musulmana. Lo tèrme de « Sarrasin » èra ja emplegat dins la Cançon de Rotland (1080). Los mots « islam » e « musulmans » existissián pas dins l'Occident medieval, s'utilizava per designar la religion musulmana « lei de Maomet » o « lei dels Sarrasins ».

Tanatos

Dins la mitologia grèga, Tanatos (en grèc ancian Θάνατος) es la personificacion de la Mòrt. Segon Esiòde, es lo filh de Nix (la Nuèch), que l'aviá engendrat sola. Tanatos es tanben lo fraire besson d'Ipnos, la personificacion del sòm, de Moros (Fatalitat) e de Quèr, e paire de Lincos.

Villena

Villena es una vila valenciana, lo capluòc de la comarca de l'Alt Vinalopó e cap de partit judiciari. Es situada al nòrd de la província d'Alacant. Confronta los tèrmes municipals de Cabdet, Almansa, Camp de Mirra, Fontanars dels Alforins, la Font de la Figuera, Yecla, Biar, la Canyada, Monòver, les Salines e Saix. Durant los darrièrs decennis, s'es anat en se diversificant vèrs lo sector servicis e un torisme interior nòunvengut

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.