Lòna

Una lòna es una estenduda d'aiga generalament salada e pauc prigonda, separada de la mar per un cordon litoral. Aqueste cordon es constituït de sabla e entrecopat de passatges nomenats graus, que permeton la comunicacion de la lòna amb la mar. Lo tèrme pòt tanben designar d'unas sompas o trauc d'aiga mai o mens temporaris.

Subre la còsta mediterranèa d'Occitània, las lònas se dison d'estanhs, podèm citar per exemple:

Lagoon-of-venice-landsat-1
Vista satellita de la lòna de Venècia, se pòt plan veire, lo cordon litoral entrecopat de maites graus.

Veire tanben

Atòl

Un atòl es una pichona illa tropicala constituida per d'escuèlhs de coralh qu'enròdan una lòna sonada lagon. Lo mot d'atòl ven de atolu dins la lenga malaialam del sud-oèst d'Índia, a travèrs de l'anglés e del francés atoll.

Lo cercle d'escuèlhs es format per d'illòts de sabla coralliana, nomenats motu. Son de depaus calcaris d'algas e de madrepòra, sus una basa volcanica submergida. En general an una fòrta inclinason del costat de l'ocean, e pauca prigondor del costat interior. La lòna normalament a de sortidas a la mar per de canals estreches amb fòrts corrents d’aiga durant las marèas (graus). Dins la tranquillitat de las sieunas aigas se trapa sovent una granda varietat d’espècias marinas.

Baia de Pomerània

La baia de Pomerània es una baia dau sud-oèst de la Mar Baltica situada lòng dei litoraus alemand e polonés. Es separada de la lòna de Szczecin per una faissa d'illas e de bancs de sabla. A una prefondor e una salinitat feblas que respectivament d'aperaquí 20 mètres e 8‰.

Coralh

Los coralhs marins (var coraus) son d'animals colonials qu'apertenon a la classa dels antozoaris del Embrancament Cnidaris. Las colonias son formadas per de milièrs d'individús nomenats zooidas e pòdon aténher de grandas espandidas (escuèlhs de coralh). Los coralhs son pus frequents e abondoses dins las mars caudas.

Los coralhs son los rèstas d'autres animals marins.

Estanh

Un estanh, laguna, lòna o lagua es una massa d'aiga d'extension reducha, acomolada dins una depression del terren. En occitan s'emplega estanh e non lac per designar de massas d'aiga plan mai importantas, mai que mai litoralas e saladas, coma l'estanh de Taur o l'estanh de Bèrra.

Estanh de Bajas

L'Estanh de Bajas es un estanh litoral de la còsta lengadociana. Es situat dins lo departament d'Aude, al sud de Narbona, dins lo Pargue Regional de Narbonesa, precisament entre los vilatges de Bajas, Sijan, Peiriac de Mar e Grussan. Es constituit per una lòna que comunica amb la Mar Mediterranèa per lo grau de La Novèla.

Al començament de la nòstra èra, fasiá partida d'un golf ont se getavan las ribièras d'Aude e la Bèrra, abans que s'arenèsse progressivament e que se formèsse la correja litorala.

Estanh de Taur

L'Estanh de Taur (ancianament en latin: Taurus palus) es l'estanh litoral mai grand de la còsta bassa lengadociana e rosselhonesa. Las vilas de Seta e Agde se situan a sas extremitats èst e oèst.

L'estanh de Taur es una lòna desseparada de la mar Mediterranèa per una correja d'arena litorala que religa lo volcan d'Agde e lo Puòg de Sant Clar. Comunica amb la mar pel grau de las Quilhas a Seta e pel grau de Pissa-Sauma a Massilhan. Recep las aigas del Canal de las Doas Mars al luòc dich de Los Onglós. Es ligat a Ròse pel Canal de Ròse a Seta.

L'estanh a una superfícia d'aperaquí 7500 ha e una prigondor mejana de 4,5 m (lo punt pus prigond es lo trauc de la Bisa qu'atenh 32 m). Ocupa lo territòri de sèt comunas : Seta, Frontinhan, Los Banhs de Balaruc, Balaruc Vièlh, Bosiga, Lopian, Mesa e Massilhan.

Lagon

Un lagon es una estenduda d'aiga pauc prefonda e situada a l'interior d'un atòl

Veire tanben: Lòna

Lido

Lo Lido (plurial ; lidi) es lo nom donat a la formacion geologica arenenca fòrça alongada que tanca la lòna de Venècia; per extension lo mot s'emplec per tot litoral tancant una lòna.

Tanben en Itàlia, lo tèrme lido indica tanben una plaja d'arena mai sovent equipada d'establiments balnearis . Associat a una frazione o a un quartièr, ven un toponim coma lo Lido d'Òstia, lo Lido de Camaiore o los Lidi di Comacchio.

Lo Lido, en Serbia, designa una plaja situada sul Danubi, dins la municipalitat de Zemun e sul territòri de la vila de Belgrad.

Lido (Venècia)

Lo Lido de Venècia es un fin cordon litoral que s’espandís sus una dotzena de quilomètres entre la lòna de Venècia e la mar Adriatica dins la region de Venèt en Itàlia del nòrd.

Lòna Avendaño

La Lòna Avendaño (en espanhòl: Laguna Avendaño) qu'ei ua lòna chilena en la província de Ñuble, region del Biobío. La lòna es situada a 270 m d'altitud e tien a una superficia de 15 km2.

Lòna de La Laja

La Lòna de La Laja (en espanhòl: Laguna de La Laja) qu'ei ua lòna chilena en la província de Biobío, region del Biobío. La lòna tien a una superficia de 128,1 km2. Se geta dins lo riu de La Laja.

Lòna de Venècia

La Lòna de Venècia (en venèt: Laguna Veneta e en italian: Laguna di Venezia) es una lòna d'aiga salada situada dins la region de Venèt en Itàlia. Es formada pel tancament d'una baia subre la còsta de la Mar Adriatica, ont se tròba la vila de Venècia.

La lòna se formèt fa set mila ans après que la regression marina, consequéncia de la darrièra glaciacion, aguèsse inondada la plana de l'Adriatica. Lo depaus de sediments dels rius compensèt l'enfonsament de la plana costièra e lo riu Pò tend a tancar las entradas de la marèa amb formacion de tombols.

La lòna es limitada pel riu Sile al nòrd e pel riu Brenta al sud amb una superfícia de 550 km². Aperaquí 8% de la superfícia es constituïda de tèrra ferma e inclutz la zona ocupada per la ciutat de Venècia e d'autras illas. 11% de la superfícia es cobèrta de contunh per d'aiga dobèrta nomenada canal. Aquesta lòna es lo palun pus important del bacin mediterranèu.

Lòna de fanga

Lei lònas de fanga es un fenomèn liat au volcanisme son un tipe especiau de fumarola que se son formadas dins un terrenh sedimentari. Aquelei sediments son generalament lo resultat de la descomposicion de materiaus volcanics per l'acid sulfuric de certanei fumarolas. Ansin, una fumarola vièlha pòu de còps evolucionar per formar una lònas de fanga avans sa disparicion finala. La lòna se forma gràcias a la mesclada entre l'aiga dau plumacho gassós de la fumarola e lei sediments.

Lònas temporàrias mediterranèas

Lei lònas temporàrias son de zonas umidas de pichòtei talhas (de costuma de mens de 10 ectaras) e gaire prefondas caracterizadas per d'alternanças de periòdes secs e banhats e per un foncionament idrologic fòrça autonòm.

Ocupan de còncas, baissas ò fonsas subremergidas d'intervaus de temps sufisents per permetre lo desvelopament d'una vegetacion aqüatica ò anfibiana, e de comunitats animalas especificas. Pasmens, e tamben d'un biais important, s'assecan pron lòngtemps per exclure lei espècias mai banalas de fauna e de flòra, caracteristicas dei zonas umidas mai permanentas.

Aquesteis environas naturalas son caracteristicas de climas que conoisson de secaressas lòngas coma dins lei regions de climas mediterranèus (a l'entorn de Mediterranèa, au Cap de Bòna Esperança en Africa dau Sud, en Califòrnia, au Chile Median, en Austràlia Miegjornala e dau Ponent) ò mai aridas.

Finalament, lei lònas temporàrias mediterranèas son reconeigudas per l'Union Europèa coma abitat naturau d'interès prioritari sota lo còdi 3170* : Lònas Temporàrias Mediterranèas.

Mar de Bèrra

La mar de Bèrra o l'estanh de Bèrra es un estanh d'Occitània, en Provença, que comunica amb lo litorau mediterranèu per lo canau de Caronta.

Dempuei lo sègle XX, la mar de Bèrra es venguda una granda zona industriala que s'es liada estrechament a la metropòli de Marselha, qu'es un pauc pus a l'èst.

Compren en particular:

l'aeropòrt de Marselha-Provença, dins la comuna de Marinhana.

lei refinariás de petròli de La Meda, de Bèrra e de L'Averat.

lo complèxe siderurgic de Fòs de Mar.

Lei vilas pus importantas de l'estanh son Bèrra de l'Estanh, Vitròla, Marinhana, Lo Martegue, Istre, Miramàs e Sanch Amàs.

Ofensiva de Prússia Orientala

L'ofensiva de Prússia Orientala se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 13 de genier au 25 d'abriu de 1945. Organizada e entraïnada per lei Sovietics, seis objectius èra l'eliminacion dei fòrças alemandas situadas au nòrd dei tropas sovieticas qu'èran a avançar en direccion de Berlin e la conquista dei pòrts de la region, especialament Konigsberg. Maugrat una resisténcia acarnada, l'ataca capitèt d'eliminar la màger dei fòrças alemandas estacionadas en Prússia, especialament lei 15 divisions enceucladas dins la pòcha de Heiligenbeil (26 de genier - 29 de març de 1945), la garnison de Konigsberg (genier - 9 d'abriu de 1945) e lei tropas blocadas dins la peninsula de Sambia. Pasmens, certaneis unitats de la Wehrmacht capitèron de resistir fins a la fin de la guèrra dins la lòna de Vistula. De mai, la viva resisténcia dei soudats alemands permetèt l'evacuacion de milièrs de civius que poguèron s'enfugir de la region.

Quillón

Quillón es una comuna chilena de la region del Biobío.

Venècia

Venècia, o pus rarament Venèsia (Venezia en italian; en venèt, formas esitantas coma: Venexia / Venessia / Venesia / Venezsia) es una granda vila del nòrd-est d'Itàlia sus la còsta adriatica; es la capitala de la region de Venèt e de la ciutat metropolitana de Venècia. La ciutat a coma escais La Serenissima.

Al recensament de 2006, 268 934 abitants demoravan dins la ciutat, dont 176 621 sus tèrra fèrma, 30 702 dins la lòna e 61 611 dins lo centre istoric.

Lo gentilici es venecian -a.

Pendent un millenni aproximativament, la Republica de Venècia aguèt una granda importància e sa capitala foguèt una de las mai grandas ciutats d'Euròpa, fins en 1797 quand son independéncia s'acabèt.

La ciutat s'espandís long de la còsta adriatica en tenent 117 islas dins una lòna qu'es situada entre los dèltas de Pò al sud e de Piave al nòrd. Las islas se religan per mai de 400 ponts.

Volcan

Un volcan es un relèu terrèstre, sosmarin o extraterrèstre format a la seguida de l'ejeccion e de l'empilament de materials eissits dau mantèu (sota la forma de lavas, cendres, etc). L'acumulacion pòu aténher de miliers de mètres d'espessor formant de montanhas o d'illas. La natura dei materiaus, lo tipe d'erupcion, lor frequéncia e l'orogenèsi donan ai volcans de formas variadas, mai prenon en generau l'aspèct d'una montanha conica coronada per un cratèr o una caldeira.

Lo luòc principau de sortida dei materiaus pendent una erupcion es situat pus sovent au suc del volcan, ont desboca la chaminèia volcanica, mai arriba que de doberturas lateralas aparescan sus lei pendas o a la basa dau volcan.

Dos grands tipes de volcans existisson sus Tèrra :

lei « volcans roges » deis erupcions efusivas relativament suavas e qu'emeton de lavas coladissas. Son lei volcans de « ponch caud » e lei volcans, generalament sosmarins, dei dorsalas.

lei « volcans gris » deis erupcions explosivas e qu'emeton de lavas pastosas e de cendres sota la forma de flux piroclastics (o coladas piroclasticas) e de plumachos volcanics. Son mai que mai associats au fenomèn de subduccion (per exemple lei volcans de la « cencha de fuòc del Pacific »).Se compta aperaquí 1500 volcans terrèstres actius qu'una seissantena son en erupcion per an. Lei volcans sosmarins son ben pus nombrós mai mau coneguts.

Lo volcanisme es l'ensems dei fenomèns associats ai volcans e a la preséncia de magma. La vulcanologia es la sciéncia de l'estudi, de l'observacion e de la prevencion dei riscs volcanics.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.