Ideologia

Una ideologia es un ensemble d'idèas sus un sistèma (economic, social, politic...) e que promòu la seuna conservacion (ideologias conservatritz), la seuna transformacion (radical, sobtada e violenta - ideologias revolucionàrias - o lenta e pacifica - ideologias reformistas -) o lo restaurament del sistèma existissent de per abans (ideologias reaccionàrias).

Las ideologias comptan doas compausantas:

  1. Representacion del sistèma: balha un punt de vista pròpri e singular sus la realitat, a partir d'ont analisa e jutja aquela, abitualament la comparant amb un sistèma alternatiu, real o ideal.
  2. Programas d'accion: pretend menat tant que siá possible cap al sistèma real lo sistèma ideal pretendut.

Las ideologias caracterizan diferents grops:

Explica la diferéncia de visions en politica, filosofia o etica e influéncia fòrça las decisions de l'individú, atal se qualificarà una persona de conservatritz, de progressista, de relativista, de fondamentalista… L'ideologia es pas totjorn conscienta, perque es ligada al jutjament sus los faches e los autres.

Dins la pensada marxista, lo tèrme d'ideologia a un sens pus especific. Karl Marx l'utilizèt per se referir al sistèma de valors que la classa dominanta difusa entre las classas subaltèrnas per tòca de justificar la seuna dominicion, amb l'intencion que los oprimits l'interiorizen e l'assumiscan com s'èra natural. Per exemple, dins las societats capitalistas, l'idèa que la proprietat privada es un drech natural inalienable.

Originas del nom

L'etimologia ven del grèc (ἰδέα (idèa), e de λόγος (logos), « sciéncia, discors).

Destutt de Tracy
Destutt de Tracy inventor del mot ideologia

Lo mot foguèt creat per Destutt de Tracy al sègle XVIII (Memòria sus la facultat de pensar, 1796), e a l'origina designava la « sciéncia qu'estúdia las idèas, son caractèr, origina e las leis que las regisson, e mai las relacions amb los Signes que las exprimisson. »

Un mièg sègle apuèi, lo concèpte se dòta d'un contengut reivendicatiu per Karl Marx, per qui l'ideologia es l'ensemble de las idèas (falsas en gròssa partida) ont la relacion amb la realitat es mens importanta que son objectiu, aquò per evitar que los oprimits sentan lor estat d'opression.

Engels, pròche de Marx, escriguèt:

« L' ideologia es un procèssus realizat conscientament pel pretendut pensador, en conscienciosament efectivament, mas amb una consciéncia falsa » Letra de Engels a Mehring [1]

Segon lo punt de vista considerat, lo concèpte pòt aquerir un ton pejoratiu qu'aviá pas abans. Segon aquela concepcion negativa, cada ideologia es una cosmovision[2] que pretend de despulhar l'òme de sa libertat, submergits dins una messorga, fasent d'aquel una partida d'una massa que visa a manipular e, se trionfa, a dominar. D'aquel punt de vista, las ideologias son d'aisinas de contraròtle social.

Sociologia e ideologia

Parlam d'ideologia quand una idèa determinada es largament partejada en consciéncia per un grop social dins una societat. De còps qu'i a es un trach fòrtament identitari, coma la religion, la nacion, la classa sociala, lo sèxe, lo partit politic, lo club social, inclusent grops pichons e tancats coma las sèctas e grops grands e dubèrts coma los partisans d'una equipa de fotbòl ... En mai que los membres del grop ideologic admetan o non l'individú, aquel apartenga al grop segon que compartís o non certans pressupausats ideologics de basa.

L'ideologia interprèta e justifica los actes personals o collectius dels grops o classas socialas, los interèsses que servís, e explica la realitat d'un biais acceptable e rassegurant per que pòsca mantenir l'interpretacion o justificacion tal que l'aviá preconcebut l'imaginari individual e collectiu, independentament de la situacion reala.

Saint Simon

Henri de Saint-simon portrait
Saint Simon

Lo comte de Saint Simon (1760-1825), foguèt un dels primièrs a utilizar lo concèpte d'ideologia per ne far un sistèma filosofic complet, completament fondat dins las sciéncias, exclusent tot apòrt de las religions, cal dire qu'èra atèu. Jogarà un ròtle fòrça singular dins la difusion de l'ideologia.

Saint Simon, fòrça influenciat pels Ideològs, subretot pel doctor Jean Burdin, construiguèt entre 1801 e 1825 un sistèma global que Pierre Musso qualifiquèt de filosofia dels malhums[3]. Per Saint Simon, las relacions entre lo individús dins una societat son, per metafòra amb la fisiologia (qu'èra en plen desvolopament dins aqueles temps), parièrs als malhums organics dels èssers umans (malhum dels vaissèls sanguins, sistèma ansiós ..). Introdusís tanben la nocion de capacitat del malhum.

La denominacion de « nòu cristianisme » èra en realitat enganaira per un sistèma que, prenent Isaac Newton coma referéncia suprèma, pretend de remplaçar Dieu per la gravitacion universala. Sul plan esperital, las sciéncias se substituisson a la religion. Sul plan temporal, los economistas remplaçan los politics.

Lo sistèma de govèrn deu inclure tres cambras, (inventors, cambra... execucion)[4]. Saint Simon presenta son exclusiva confisança dins lo progrès industrial. Son sistèma èra fòrça remplit de religiositat, subretot los darrièrs ans.

En cèrca d'un sistèma coerent (1825)

Auguste Comte
Retrach d'Auguste Comte (1798-1857).

La preocupacion de la recèrca d'un sistèma coerent que ja se trobava dins l'escòla dels ideològs, un pauc oblidada per las guèrras de l'Empèri e per la Restauracion, resorgís en 1825 [5], dins lo contèxte del començament del reialme de Carles X.

La fin de l'an 1825 e l'an 1826 foguèron atal, en França, un moment de reflexion sus un sistèma filosofic global. Se pòt considerar qu'es un periòde frachissa dins l'istòria de las idèas. Los pensadors que participèron en aquela reflexion seràn subretot Auguste Comte, Barthélemy Prosper Enfantin, Fourier... e benlèu Lamennais, que s'engatgèt dins la reflexion amb los catolics.

Aquel periòde lancèt un grand nombre de movements de diferentas natura: ideologias, utopias, que faguèt espelir las grandas teorias sul liberalisme, e tanben las diferentas formas de socialisme.

Lo Saint Simonisme aprèp Sant Simon

A la mòrt de Saint Simon (1825), un politecnician Barthélemy Prosper Enfantin repren sa doctrina.

Fòrça interessat pel sistèma de Saint Simon, publiquèt amb Saint Amand Bazard, l'Exposicion de la doctrina de Saint Simon (1829). Aquelas idèas son alara difusadas pel movement dich saint simonisme, jos de formas variablas dins lo temps:

  • en 1831, Saint Amand Bazard se separa del grop liberal d'Enfantin ("esquisma") e fonda una branca de sensibilitat socialista, qu'influencièt subretot Marx;
  • Lazare Hippolyte Carnot, segond filh de Lazare Carnot, collaborèt dins un dels jornals;
  • Michel Chevalier, saint simonian de sensibilitat liberala, es un conselhièr personal de Napoleon III;
  • las idèas saint simonistas se desvolopan en certans cercles de l'Escòla Politecnica.

Las idèas saint simonianas aguèron una fòrta influéncia en França dins lo periòde de desvolopament industrial del Segond Empèri, aprèp la IIIa Republica (revolucion industriala).

Difusèron tanben fòra dels tèrmes amb la colonizacion en Africa e a l'Orient Mejan qu'Enfantin ne foguèt l'iniciaire. Es la rason per que se ditz qu'es una ideologia coloniala francesa.

Sortiguèron d'aplicacions practicas dins la construccion dels trens (estrelha de Belgrand), de las carrièras, de canals, e encara uèi dins los malhums de telecomunicacions[6].

Positivisme d'Auguste Comte

Auguste Comte
Auguste Comte

Auguste Comte foguèt secretari de Saint-Simon de 1817 a 1824. Daissèt Saint Simon per fondar son pròpri movement filosofic.

L'ideologia de Comte se dividís en doas parts:

  • Lo positivisme scientific

Las causas primièras son oblidadas. Dins lo cors de filosofia positiva (1830-1842), Comte expausèt la lei dels tres estats: l'umanitat passa per tres estats: l'estat teologic (los dieus govèrnan lo monde), l'estat metafisic (d'entitats abstrachas determinan lo monde), e l'estat positiu (las sciéncias atenhon l'estat positiu).

  • lo positivisme "religiós"

Dins aquela fasa, Auguste Comte definís las relacions dins la societat a partir de tres fondaments: l'altruisme, l'òrdre e lo progrès. La sociologia (tèrme que tornèt prendre de Sieyès) corona las sciéncias dichas « positivas »: matematicas, fisica, quimia, astronomia, biologia.

Lo monde es governat pels mòrts. L'umanitat es un Grand-Èsser, biais de continuament del culte culte de la Rason e de l'Èsser Suprèm, de que es lo "grand capelan".

Lo positivisme aguèt una influéncia determinanta a partir de la mitat del sègle XIX sus fòrça personalitats e domenis:

  • lo positivisme logic,
  • lo positivisme juridic, qu'es fondamental dins lo sistèma de la politica positiva de la fasa religiosa,
  • lo neopositivisme.

L'origina de las ideologias

L'origina de la majoritat de las ideologias se tròba dins un corrent filosofic, n'essent una version fòrça simplificada, e a vegadas destòrsa, de la filosofia originala, çò qu'arriba, d'un biais general, quand una pensada originala se convertís en ".... isme "[7].

Generalament se situa l'origina en foncion dels besonhs que son la basa sociala d'una pensada determinada. Los primièrs filosòfs qu'estudièron l'"ideologia": los psicologistas franceses (Condillac, Cabanis, Destutt de Tracy), situèron aqueles besonhs dins lo « ieu interior », interpretat de divèrses biais.

Mai tard lo compromés politic dels filosòfs socials, (socialistas utopics, Saint Simon, Fourier, Proudhon) situèron aqueles besonhs dins la vida sociala, çò que provoquèt lo qualificatiu de "doctrinaris" pels "ideològs" dins sa confrontacion amb lo poder, donant al mot un sens pejoratiu que perdèt pas jamai.

Lo sens mai elaborat de l'ideologia es aquel d'Hegel e Marx, considerant l'ideologia coma una « scission de la consciéncia », que produsís l'alienacion, malgrat qu'aquela siá considerada coma simplament dialectica de la pensada, idealisme, (Hegel) o dialectica materiala, materialisme, (Marx).

Al sègle XX l'ideologia foguèt considerada coma un problèma de comunicacion sociala. Per aqueles de l'Escòla de Francfòrt, de biais especial Habermas, l'ideologia exprimís la violéncia de la dominacion que destòrç la comunicacion. Aquel destòrç es la consequéncia d'una rason instrumentada que produsís la sciéncia e la tecnologia coma axes de la dominacion sociala. Es doncas necessària una ermeneutica de l'emancipacion e del liurament. Del meteis biais Marcuse sossigna aquel fach dins las classas socialas d'esperelas.

Karl Mannheim e Max Scheller plaçan l'ideologia dins l'ambient de la sociologia del saber. Lo saber enclusit dins la dominacion politica genèra un tal cumul de interèsses que forma la cosmovision dels grops socials. Mannheim distinguís entre ideologia parciala de tipe psicologic, e ideologia totala de tipe social.

Sartre, el, introdusís una idèa d'"ideologia" completament diferenta. Per Sartre l'ideologia es lo fruch d'un pensador "creador", capable de generar un biais de viure la realitat[8].

Willard van Orman Quine, el, liga l'ideologia amb un biais de considerar l'ontologia[9].

A la fin del sègle XX, pasmens, se dintrèt dins una epòca de sosestimacion del fenomèn ideologic, de la part de las ideologias conservatritz, de biais que d'unes proclamèron "La fin de las ideologias"[10]. Fin finala se proclamèt lo trionf de la pensada unica e del "Cap de la Istòria" o del "tust de las civilizacions", Samuel Huntington (1998).

L'ideologia se deuriá estudiar a l'auna de sa pròpria logica mens que a aquela de la filosofia que se'n deriva.

Es de mal comprendre quora e en quins tèrmes una filosofia ven una ideologia. Max Weber afirmava que las filosofias evolucionan per èsser ideologias, mas explica pas, quora, coma e perqué. Çò que se pòt assegurar es qu'existís una relacion dialectica entre las idèas e los besonhs socials, e que ambedós son indispensables per formar una ideologia. Atal, de besonhs sentits pel còrs social (o un grop social) pòdon far fracàs per aver ges d'idèas que lo sostenon. Atal coma i a d'idèas que pòdon passar inapercebudas perque son pas apropriadas als besonhs socials.

Marx dins sa Critica de la Filosofia del Drech senhala a Hegel « las revolucions demandan un element passiu, una basa materiala. Un pòble fonciona solament amb la teoria quand aquela representa la realizacion dels seus besonhs. »

« Es certan, l'arma de la critica pòt pas remplaçar la critica per las armas; la violéncia materiala pòt pas èsser basada solament amb la violéncia materiala. Mas tanben la teoria ven violéncia materiala un còp qu'incendiatz las massas. La teoria es capabla de s'ancorar dins las massas, quand mòstra ad hominem, e mòstra ad hominem quand ven radicala. Èsser radical es prendre la causa a la racina. E per l'òme la racina es l'òme d'esperel. »

Tipes d'ideologia

La tièra dels diferents corrents ideologics se realiza d'abitud per mejan d'una tipologia segon sa finalitat, s'establisson atal quatre grandas categorias:

  • Ideologias reaccionàrias: aquelas que languisson e vòlon tornar trobar un tipe de sistèma social, economic o politic passat, o qualques de sas caracteristicas.
  • Ideologias del statu quo: aquelas que defendon e racionalizan l'ordre economic, social e politic existissent dins un moment donat.
  • Ideologias revolucionàrias: aquelas que sostenon los cambis qualitatius dins l'ordre economic, politic e social. Requerisson una transformacion radicala, sobtada e violenta.
  • Ideologias reformistas: aquelas que favorisson lo cambi d'un biais lent e pacific.

Segon lo domeni principal que cobrís, se parla d'ideologia sociala, economica, politica, religiosa... Sovent se mesclan, evidentament una pensada coerenta tend a buscar los meteisses tractaments dins los diferents camps d'accion del sistèma.

Concèpte marxista d'ideologia

Sculpture of Marx and Engels in the Marx-Engels-Forum
Escultura de Marx e Engels a Berlin

Segon la definicion d'aquel concèpte pel materialisme istoric, l'ideologia fa partida de la superestructura, ensems amb lo sistèma politic, la religion, l'art e lo camp juridic. Segon l'interpretacion classica, es determinada per las condicions materialas de las relacions de produccion o estructura economica e sociala e la reflexion que produsís se nomena "falsa consciéncia".

Lo ròtle de l'ideologia, segon aquela concepcion marxista de l'istòria, es d'agir coma un lubrificant per fluidificar las relacions socialas, fornís lo minimum de consensus social necessari mejans la justificacion de la preponderança de las classas dominantas e del poder politic.

Los màgers marxistas que se consacrèron a l'estudi de l'ideologia, o faguèron de comentaris significatius sul tema, son Marx e Engels, Lukács, Althusser, Gramsci, Theodor Adorno e, pus recentament, Slavoj Zizek.

Malgrat que normalament se parla abitualament d'una teoria de l'ideologia omogenèa del marxisme, ligada a l'esquèma basa-superestructura, existisson fòrça variacions teoricas que tractan lo tèma. Qualques analistas de la teoria de l'ideologia marxista, per exemple Terry Eagleton, arribèron a afirmar que dins los quites escriches de Marx existisson divèrsas teorias sul punt.

Dins l'URSS de Stalin, lo marxisme demorèt redusit al materialisme dialectic (o diamat) e a la nomenada concepcion materialista de l'istòria. Aquelas doctrinas, codificadas e pauc questionablas, èran ensenhadas academicament, amb una seccion quita dins l'Acadèmia de las Sciéncias. Pels marxistas occidentals, e especialament pels istorians d'orientacion non ortodòxa, que se nomena marxiana, subretot en França e Anglatèrra (mai o mens ligats a la renovacion istoriografica de la mitat del sègle XX que menèt cap a l'Escòla de las Annalas), es pas possible d'explicar l'istòria d'un biais tan determinista. Segon aquel punt de vista, se tròba dins l'istoriografia las interpretacions de l'ideologia dins lo sens que l'inadequacion de lideologia dominanta a de condicions novèlas o a l'espeliment dideologias alternativas que dintran en concurréncia amb ela, produsís una crisi ideologica. Doncas, cal admetre que, encara que d'un punt de vista marxista classic sona eretic, quand una ideologia dominanta complís pas eficaçament sa foncion, fa aumentar la tension sociala (luta de la classas) que contribuís a la crisi d'un mòde de produccion e sa transicion al seguent.

Lo sègle de las ideologias

Biblis RFE RL 01
Emetor de Ràdio Liberty d'ideologia capitalista dirigida cap als païses de l'Euròpa de l'Èst

Expression del filosòf Jean Pierre Faye (1998) [11]

Lo tèrme d'ideologia, reservat al sègle XIX al debat intellectual, venguèt al sègle XX lo vector de grands movements socials e de pensada, sul substrat de las grandas massas que son endoctrinadas pels nòus mejans de comunicacion, la propaganda, la violéncia e la repression. Dins lo periòde entre las doas guèrras las ideologias politicas que s'afrontèron èran lo faissisme e lo comunisme, encara que del sègle XIX sobrevisquèt lo liberalisme dins sa version democratica, lo conservatorisme, lo socialisme democratic, l'anarquisme e los nacionalismes. Feminisme, pacifisme, ecologisme e los movements per l'egalitat raciala e la reconeissença de l'identitat sexuala son d'ideologias non estrictament politicas, amb fòrta vocacion de transformacion de la societat. Lo monde religiós sembla d'èsser absent de la majora partida de las nòvas visions del monde (en alemand Weltanschauung) fins a la fin del sègle XX, quand André Malraux profetizèt pauc abans de morir (1976): lo sègle XXI serà religiós o serà pas. Es plan lèu per confirmar, mai dempuèi lo cristianisme integrista (catolic e protestant) e lo fondamentalisme islamic tornèron (personalitats coma Joan Pau II, Ronald Reagan e l'Ayatollah Khomeini) e trobèron d'acomodaments dins la justificacion ideologica de tot tipe d'interèsses, tant dins los païses desvolopats (ont va mai al delà de que la democracia crestiana de postguèrra prepausèt) coma dins los païses sosdesvolopats (ont l'idèa del tèrçmondisme dominant del periòde de la descolonizacion o la teologia del liurament dels ans 1970). Lo meteis arribèt amb lo nacionalisme indó. L'europeïsme o movement europèu dintrèt dins una crisi ideologica d'ont ven lo simptòma de l'incapacitat de definir sas valors e sos tèrmes dins los debats de la Constitucion Europèa (2005).

La pensada flaca

Encara, dempuèi las decenias 1980 e 1990, lo concèpte d'ideologia sofrís d'una devaloracion per son inadequacion als nòus paradigmas intellectuals espelissent, coma la desconstruccion (Jacques Derrida), o encara la postmodernitat, que prepausèron una pensada flaca (Gianni Vattimo), d'un biais una ideologia flexibla que s'acòrda de situacions de cambi desconcertant qu'arribèron a la fin del sègle (subretot la casuda del mur de Berlin). Dins aquel contèxte cultural se compren la formulacion del concèpte de la tresena via (Anthony Giddens), una adaptacion a la globalizacion e al liberalisme economic trionfant a partir de las posicions socialdemocratas (lo laborisme britanic de Tony Blair o fins a la presidéncia de Bill Clinton) que en practica es seguís mai o mens las concepcions del conservatorisme.

Usatge pejoratiu del tèrme

En fòrça ocasions s'utiliza lo concèpte d'ideologia per descriure un sistèma de pensada o concepcion del monde. A diferéncia de l'usatge mai neutre de presa de posicion qu'exprimís lo punt de vista actual d'una persona o d'un grop, davant una situacion novèla, aprèp qu'evaluèt las diferentas opcions. Se ditz de l'idologia quand se fa un usatge pejoratiu que:

  • prepausa un ensemble de solucions preestablidas pels problèmas que pretend de resòlvre.
  • es dogmatica, provocant l'afrontament partisan (posicions politicas o religiosas).
  • s'acompanha del proselitisme fins a l'endoctrinament.

L'ideologia es, alara, lo fruch de la pensada somesa al prejutjat .

Dogmatisme de las ideologias

Las ideologias veson lo monde coma quicòm d'estatic. Es per aquel fach que quina que siá l'ideologia se vei d'esperela coma depositària de las idèas que pòdon resòlvre quin que siá problèma de la societat, pel present o pel futur.

Atal torna l'ideologia dins un dogmatisme, perque se barra de las idèas dels autres coma una font possibla de solucions als problèmas que se pausa cada jorn, se ressentís ela coma l'explicacion totala e darrièra; fins a qu'uns nomenan explicacion ferotja.

Ideologias camin cap al totalitarisme

Coma se ditz al paragraf anterior, dins de cases extrèms, una ideologia pòt arribar a negar la possibilitat de dissidéncia, donant per vertat irrefutabla los seus postulats.

Arribats a considerar l'ideologia coma vertat irrefutabla, dubrís lo camin cap al totalitarisme, que siá de tipe politic o religiós, (teocracias).

Tota persona que se tròba en desacòrdi ven un problèma per la societat, o lo grop, perque va contra la vertat dogmatica que proclama l'ideologia. Tal es lo problèma grandàs que pausan los dissidents, las faccions[12], e subretot las sèctas.

Referéncias

  1. La data de la letra es lo 14 de junh de 1893 segon [1]. segon que contunhariá atal:« per aquò son caractèr ideologic se manifèsta pas immediatament, mas pel biais d'un esfòrç analitic e al lindal d'una nòva endevenença istorica que permet de comprendre la natura illusòria de l'univèrs mental del periòde precedent ». Segon una autra font, ont la letra es reproducha mai completament, la data es lo 14 de julhet de 1893, e seriá atal « L'ideologia es un procèssus que se fa pel pretendut pensador en consciéncia efectivament, mas amb una consciéncia falsa. Las vertadièras fòrças de vam que la mòvon, demòran ignoradas per el; encara, seriá pas tant un procèssus ideologic. S'imagina, doncas, de fòrças de vam falsas o aparentas. Coma se tracta d'un procèssus discursiu, se dedusís son contengut e sa forma de pensada pura, que siá lo seu pròpri o aquel de sos ancessors. Pren en compta en exclusiá lo material discursiu, qu'admet sens regardar, coma la creacion, sens buscar una autra font mai alunhada e independent de la pensada; per el, aquò es l'evidéncia d'esperela, coma per totes los actes, a tal punt que la pensada servís de mediator, a tanben en aquela son fondament darrièr. »[2]
  2. teoria alemanda de la Weltanschauung
  3. Pierre Musso, Telecomunicacions e filosofia dels malhums
  4. Per mai de detalhs, vejatz Pierre Muss , filosofia e la creacion dels malhums de telecomunicacions
  5. An de la de la mòrt de Henri de Saint Simon (19 de mai), que son sistèma trobèt una posteritat per l'intermediari de sos parents e sos ancians disciples.
  6. Pierre Musso, telecomunicacions e filosofia dels malhums
  7. Platon → platonisme; Marx → marxisme, etc.
  8. Critica de la rason dialectica, 1960
  9. (en)Notes on the Theory of Reference, aFrom a Logical Point of View, 1935, p. 131.
  10. (en) Bell, D. ( 1960)The End of Ideology: On the exhaustion of Political Idees in the Fifties
  11. Faye, Jean Pierre. Lo sègle de las ideologias 1998
  12. Cal remarcar l'òdi que nais entre las faccions qu'espelisson dins una meteissa ideologia, de còps qu'i a òdi superior al reget de l'ideologia contrària

Bibliografia

  • (fr) Karl Marx amb la collaboracion de Friedrich Engels, L'ideologia alemanda,
  • (en) Kenneth Minogue, Alien Powers: The Pure Theory of Ideology, Palgrave Macmillan, (ISBN 0-312-01860-6)
  • (fr) Paul Ricœur, L'idéologie et l'utopie,
  • (en) John B. Thompson, Studies in the Theory of Ideology,

Vejatz tanben

Ligams extèrnes

1990

Aquesta pagina concernís l'an 1990 del calendièr gregorian.

Black metal

Lo black metal qu'ei un estil musicau. Qu'ei un sotagenre deu metal.

Chanzeaux

Chanzeaux es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Lo 15 de decembre 2015, Chanzeaux e autras onze comunas, tota la comunautat de comunas de la Region de Chemillé, fusionèron per formar la comuna novèla de Chemillé-en-Anjou.

Ciutadanetat mondiala

Un ciutadan del mond (o cosmopolita) es, en un sens, una persona que desira transcendir la division geopolitica inerenta a las ciutadaniás nacionalas dels diferents estats e païses sobeirans. Es un concèpte similar a lo d'internacionalisme, congreat al sègle XIX, e mai se la significacion actuala de l'internacionalisme s'es alonhada de sa definicion primitiva.

Economia de mercat

L'economia de mercat es un sistèma economic que se centra directament cap al mercat, e non dins l'auto consomacion. L'economia de mercat es d'abitud ligada al capitalisme e a un tipe d'Estat que interven en politica economica d'un biais limitat o, en cases d'intervencion massissa, amb la tòca de salvagardar l'estabilitat del sistèma. S'opausa doncas a las economias planificadas e a las ancianas economias d'excedents o familialas.

Segon qualques economistas coma Adam Smith, l'economia de mercat, regida per las leis de l'ofra e demanda, la concurréncia e la maximizacion del benefici, es "naturalament" presenta dins lo comportament uman e dirigís, se se daissa liura de restriccions, las iniciativas economicas. Al contrari d'aquela teoria, divèrsas criticas supòrtan nimai los arguments nimai los presupausats ideologics.

Eurasia

Eurasia es un continent format per Euròpa e l'Asia. Se pòt tanben considerar coma una partida de l'Afroeurasia o Eurafrasia.

Faissisme

Lo faissisme (var. faishisme) (de l'italian fascismo, de fascio "fais", simbòl de poder roman) es una ideologia politica d'extrèma drecha e una practica de govèrn que se caracteriza per l'autoritarisme, amb la concentracion del poder dins las mans d'un dictator, pel chauvinisme nacional extrèm associat al racisme, pel corporatisme, pel militarisme, per l'antiliberalisme e per l'anticomunisme.

Lo "faissisme" es mai que mai lo regim que coneguèt Itàlia sota la dictatura de Benito Mussolini de 1923 a 1945. Per extension, se parla tanben de "faissisme" per caracterizar de regims pròches del de Mussolini coma lo nazisme d'Adolf Hitler en Alemanha de 1933 a 1945, lo franquisme de Francisco Franco en Espanha de 1939 a 1975, eventualament lo regim de Pétain en França de 1940 a 1944 e tanben divèrses autres regims d'Euròpa durant lo sègle XX.

Se classifica dins lo "faissisme", e pus exactament dins neofaissisme, los movements politics contemporanèus que s'inspiran d'aqueles regims o que ne son nostalgics.

Front de Liberacion Nacionala (Argeria)

Lo Front de Liberacion Nacionala abreujat FLN (en arabi جبهة التحرير الوطني‎) foguèt lo principal movement nacionalista pendent la guèrra d’Argeria e lo partit politic unic d'Argeria fins a 1989. Uèi, lo partit capdèla encara Argeria.

Lo FLN foguèt fondat en novembre de 1954 amb qualques ancians membres del Movement per lo Trionf de las Libertats Democraticas (MTLD) de l'ancian militant nacionalista Messali Hadj.

Lo FLN e sa branca armada, l'Armada de Liberacion Nacionala (ALN) s'engatgèt dins una lucha contra l'empèri colonial francés. En 1958, lo FLN formèt un govèrn provisòri, lo GPRA. Es amb lo GPRA que França negocièt en 1962 los acòrds d'Evian, que metèron fin a la guèrra d'Argeria.

Fèlix Castanh

Fèlix Marcèl Castanh (en francés: Félix Castan; La Bastida Fortunièra, Carcin, 1èr de julhet de 1920 – Agen, 22 de genièr de 2001) foguèt un escrivan, ensenhaire e activista politic e cultural occitan. Es un dels teoricians mai importants dins l'occitanisme del sègle XX, creador d'un corrent de pensada sonat castanhisme, que influencièt mantas personalitats occitanistas contemporanèas coma lo musician e cantaire Claudi Sicre o l'escrivan Alem Surre-Garcia. Foguèt l'autor, amb l'escrivan gascon Bernat Manciet, de la Declaracion de Nerac en 1956 signada puèi per mantun autor occitan.

Liberalisme

Lo liberalisme es un grop d'ideologias politicas e filosoficas qu'es fondat sus la cresença en la libertat individuala e l'egalitat davant la lei ; los liberals considèran que la limitacion del poder del sobeiran es la primièra condicion de la defensa d'aquelas.

Lo liberalisme afirma la supremacia de l'accion individual sobre la collectiva. Aquò significa que las estructuras de govèrnement redusíscan lor intervencion au minim de besonh per garantir la convivéncia, en seguissent la filosofia del laissez faire, laissez passer ("daissar far, daissar passar").

Libertat!

Libertat! Esquèrra Revolucionària d'Occitània es un movement socialiste e occitaniste qu'es localizat en Bearn.

Militarisme

Lo militarisme es una ideologia politica ò un corrent de pensada que preconiza la primautat de la fòrça militara dins lei relacions entre estats e dins l'organizacion estatica intèrna.

Nazisme

Lo nazisme o nacionalsocialisme es l'ideologia politica del NSDAP, partit politic aparegut en Alemanha en 1920. Sa definicion demòra problematica. En particular, la question de saber se lo nazisme es un desvolopament del faissisme o un fenomèn unic dins l'istòria es totjorn dubèrta. Una de las singularitats evidentas del regim nazi es d'aver fondat sa doctrina d'Estat sul racisme. L'antisemitisme e l'anticomunisme del regim nazi condusisson dempuèi 1933 a la dubertura dels primièrs camps de concentracion en Alemanha, una politica qu'aumentèt al cors dels ans seguents, e en condusir subretot a la Shoah.

Patrick Blackett

Patrick Maynard Stuart Blackett ( Londres, Anglatèrra 1897 - íd. 1974 ) foguèt un fisician anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1948.

Populisme

Lo populisme ven del concèpte latin de Populus que significa pòble e que s'utiliza ara coma tèrme politic per designar diferents corrents eterogenèus mas que totes se caracterizan per la seuna aversion discursiva o reala dels elèits economics e intellectuals, lo seu reget dels partits tradicionals (institucionals e ideologics), la seuna denonciacion de la corrupcion politica que farián las classas privilegiadas e lo seu apèl de contunh al "pòble" coma font del poder.

L'apareisson del populisme coma fenomèn social es ligada al processus de modernizacion rapid o un cambi revelant una actitud critica davant los diferents graus de desevolupament qu'aqueles processus pòdon generar dins las divèrsas classas o regions d'un país e en consequéncia creant una inegalitat dins de domènis diverses de la societat. Lo tèrme populisme s'utilsa en politica en doas accepcions diferentas, una d'aquelas a un sens positiu, mas aquela que s'utlisa mai a una connotacion pejorativa.

Dins qualques cases s'identifica de biais erronèu lo populisme amb la demagogia: mas aquela darrièra se referís al discors del politic cercant a influenciar las emocions dels electors, lo populisme se referís a las mesuras que pren un politic, cercant l'acceptacion dels electors.

Positivisme

Eth positivisme ei eth sistèma de filosofia basat era l’experiéncia e er era coneishença empirica des fenomèns naturaus. Era vertut d’açò, eth positivisme considère era metafisica e era teologia coma sistèmes de coneishença imperfècta e inadequada.

Evolucion

Eth tèrme “positivisme” siguec utilizat peth prumèr còp peth filosòf Auguste Comte, autor de l’òbra qu'inaugurèc aguest corrent de pensament, Cors de filosofia positiva (6 vols., 1830-1842). Maugrat açò, bèri concèptes positivistes se remonten ath filosòf britanic David Hume, ath francés Claude-Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon, e a l’alemand Immanuel Kant.

Comte escuelhec era paraula “positivisme” entà soslinhar era realitat e tendéncia constructiva qu'eth reclamèc per l’aspècte teoric dera sua doctrina. En generau, s'interessèc pera reorganització dera vida sociau entath ben dera umanitat a trauès dera coneishença scientifica e, per aguesta via, deth contraròtle de las fòrces naturaus. Es dus compausants principaus deth positivisme, era filosofia e eth govèrn (o programa de conducha individuau e sociau), sigueren mès tard unificadi per Comte er un tot jos era concepcion d’ua religion er era quau era umanitat ère l’objècti de culte. Maugrat açò, nombrosi discípols de Comte non acceptèren aguest desvolopament religiós deth sòn pensament, pr'amor que semblaue contradir era filosofia positivista originau. Fòrça des doctrines de Comte serien mès tard adaptades e desvolopades pes filosòfs sociaus britaniqui John Stuart Mill e Herbert Spencer, atau coma peth filosòf e fisic austrian Ernst Mach.

Positivisme logic

A començaments deth sègle XX, un grop de filosòfs interessadi era l’evolucion dera sciéncia modèrna refusèc es tradicionaus idèes positivistes (que considerauen qu'era basa dera vertadèra coneishença ère era l’experiéncia personau) e destaquèc era importància dera verificacion scientifica e de l’usatge dera logica formau. Des teories d’aguesti pensadores (entre es que se trobauen l’austriana Ludwig Wittgenstein e es britaniqui Bertrand Russell e George Edward Moore) neishec eth nomentat positivisme logic. Eth Tractatus logico-philosophicus (1921), òbra de Wittgenstein, resultèc auer ua influéncia decisiva n'er arrefús des doctrines metafisiques pera sua carència de sens e er era acceptacion de l’empirisme coma ua matèria d’exigéncia logica.

Era l’actualitat, es filosòfs positivistes preferissen nomentar-se a se madeishi empirismes logics, per dissociar-se de era importància que dèren es prumèrs pensadors deth positivisme logic ara verificacion scientifica. Mantien qu'eth principi de verificacion eth cnjse madeish ei inverificable er eth camp filosofic. Totun, autors tan representatius com Rudolf Carnap an prepausat naui sensi deth tradicionau principi de verificacion neopositivista.

Racisme

Lo racisme es una actitud, que ven sovent una ideologia, qu'en partir de l'idèa qu'existisson divèrsas raças umanas, considera que cèrtes grops de populacion son superiors a d'autres. Lo racisme sovent es focalizat sus un grop etnic o religiós particular coma los jusieus (antisemitisme), una color de pèl (afrofobia) e pòt venir una doctrina d'estat coma foguèt lo cas en Alemanha amb lo nazisme, la segregacion raciala dins lo sud dels Estats Units o l'apartheid en Africa del Sud. Una de las consequéncias mai immediatas d'aquesta discriminacion de las populacions jutjadas inferioras es estada sovent lo colonialisme o l'esclavatge.

Dins la màger part dels païses occidentals, lo racisme es condemnat e los insults racistas pòdon portar a de sancions penalas. Pasmens dins mantun partit d'extrèma drecha europèu, l'ideologia racista es mai o mens assumida e ocultada jos la designacion de nacionalisme o patriotisme.

Sionisme

Lo Sionisme (ציונות Tsiyyonut en ebrieu), derivat de Sion, lo nom d'un tuc de Jerusalèm e per extension la vila era medisha, dab lo sufixe -isme qui serveish tà formar un sarròt de noms de doctrinas, qu'ei ua ideologia politica nacionalista qui preconiza l'existéncia d'un centre espirituau, territoriau o nacionau judiu dens la Tèrra d'Israèl. A la neishença deu movement, a la fin deu sègle XIXau, aqueth territòri qu'apartienèva a l'Empèri Otoman puish, arron de la Purmèra Guèrra Mondiau, qu'estó devath la sobeiranetat de la Gran Bretanha. Suu plan ideologic e institucionau, lo Sionisme que vòu tornar balhar aus judius un estatut perdut autanlèu l'Antiquitat, valent a díser çò d'un pòble tornar gropat au sen d'un medish estat.

Socialisme

Lo socialisme designa un ensems de doctrinas economicas basadas sus la proprietat collectiva dei mejans de produccion. L'objectiu original del socialisme es d'obténer l'egalitat sociala, o almens una reduccion de las inegalitats e, subretot pels corrents d'inspiracion marxista, d'establir una societat sens classas socialas. Mai largament, lo socialisme pòt èsser definit coma una tendéncia politica, istoricament marcada a esquèrra, dont lo principi de basa es l'aspiracion a un mond melhor, fondat sus una organizacion sociala armoniosa e sus la lucha contra las injustícias. Segon los contèxtes, lo mot socialisme o l'adjectiu socialista pòdon qualificar una ideologia, un partit politic, un regim politic o una organizacion sociala.

Lo mot socialisme entre dins lo lengatge corrent a partir de las annadas 1820, dins lo contèxt de la revolucion industriala e de l'urbanizacion que l'acompanha: designa alara un ensems de revindicacions e d'idèas pretendent melhorar lo sòrt dels obrièrs, e mai largament de la populacion, via lo remplaçament del capitalisme per una societat supausada mai justa. L'idèa socialista, sòus de multiplas formas, s'espandís al long del sègle XIX e dona naissença dins lo mond entièr a de partits politics se en reclamant jos divèrsas denominacions (socialista, mas egalament socialdemocrata, trabalhista, etc.).

Dins la segonda mitat del sègle XIX, lo marxisme suplanta l'apròchi dich del «socialisme utopic», aital coma lo «socialisme libertari» dels anarquistas: lo corrent de pensada marxista se vòl portaire d'una forma «scientifica» de socialisme, fondat sus una analisi del capitalisme, del despassament d'aqueste pel biais de la lucha de las classas e del passatge a la proprietat sociala dels mejans de produccion. Dins las darrièras annadas del sègle, una part del socialisme europèu s'orienta pasmens dins los faches cap al reformisme. A la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, la familha politica socialista coneis una scisma amb la naissença del corrent comunista, que contunha de se reclamar de socialisme en afirmant de remenar a la tradicion revolucionària. Los partits socialistas coneisson dins lo mond entièr de scissions dins lo corrent de las annadas 1920; se tròban tre alara en competicion amb de partits comunistas que se reclaman del «socialisme real» (o «socialisme realament existent») aplicat per l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas (URSS), aquel darrièr país essent proclamat «pàtria del socialisme»

La màger part dels partits socialistas europèus acceleran, subretot après la Segonda Guèrra Mondiala, lor evolucion cap a un reformisme alunhat del marxisme, mentre que los regims comunistas alinhats sus l'URSS, e que se dison eles meteises socialistas, se multiplican dins lo mond. Lo socialisme democratic, es a dire un socialisme convertit a la democracia liberala e respectuós del jòc parlamentari, representa uèi la tendéncia majoritària dels partits socialistas, que considèran pas mai la ruptura amb l'economia de caminat. La nocion de socialisme democratic es d'un autre costat desenant associada a aquela de socialdemocracia qu'esparg, subretot en Euròpa, a ne venir un sinonim. Otra las diversitats ligadas a sas variacions ideologicas, lo socialisme coneis egalament de nombroses avatars ligats als contèxtes geografics e culturals, coma lo socialisme arab o lo socialisme african.

La movença socialista, presa al sens larg, demòra uèi l'una de las mai importantas de la vida politica mondiala, malgrat que lo mot socialisme contunha de recobrir un ensems de realitats, de practicas politicas, e de formas de pensada extrèmament divèrsas e de còps que i a contradictòrias entre elas, anant dels partits trabalhistas a las divèrsas varietats de «esquerrisme», en passant pels partits e regims comunistas actuals. La majoritat dels principals partits se reclamant de socialisme se reüniguèt, a l'estanci internacional, al sen de l'Internacionala Socialista e, a l'estanci europèu, al sen del Partit Socialista Europèu. Aquelas organizacions an pasmens pas lo monopòli de l'usatge de l'apellacion socialista.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.