Genèsi

Lo libre de la Gènesi es lo primièr libre de la Torah (Pentateuc), e tanben lo primièr libre de la Tanakh, la Bíblia ebraïca, e de l'Ancian Testament crestian.

Lo nom del libre en ebrieu es בראשׁית Bərêšîth, qu'es lo primièr mot que foguèt escrich e que significa al començament de. Los cinc libres de la Torah foguèron nomenats en ebrieu amb lo primièr mot del tèxte. En grèc se nomenava Γένεσις Genesis, que significa "naissença", "creacion", "causa", "principi", "font" o "origina".

Saltiri anglocatalà f1r
1:3)
1b: Dieu creant lo firmament enemic de las aigas (Gn 1:6)
1c: Dieu separant las aigas de la tèrra (Gn 1:9)
2a: Dieu creant lo Solelh e la Luna (Gn 1:16)
2b: Dieu creant los aucèls e los peissons (Gn 1:21)
2c: Dieu creant los animals e Adam a la seuna imatge (Gn 1:25-26)
3a: Dieu creant Èva d'una costèla que prenguèt a Adam (Gn 2:22)
3b: Dieu proïbissent Adam e Èva de manjar lo fruch de l'arbre de la coneissença (Gn 2:17)
3c: Adam e Èva manjant lo fruch enganats per la sèrp (Gn 3:6)
4a: Expulsion d'Adam e Eva del Paradís (Gn 3:23-24)
4b: Adam cavant la tèrra e Èva amb los seus filhs (Gn 3:16-17)
4c: Dieu refusant l'ofrenda de Caïm e acceptant aquela d'Abèl (Gn 4:3-5)

Contenguts

Dins lo contèxte teologic, la Genèsi es lo libre dels començaments: de la tèrra, del pecat, de la promesa de restabliment e de l'eleccion del pòble d'Israèl. Los mots principals son:

  • La Creacion: la presentacion d'un Dieu unic que creèt tot çò qu'existís.
  • La Casuda: la desobediéncia d'Adam e Èva qu'introduguèt la mòrt, fisica e esperitala, dins lo monde.
  • Lo Deluvi universal: la corrupcion e degradacion posteriora de l'umanitat que provoquèt lo deluvi, del qual solament Noé e sa familha foguèron salvats.
  • Babel: La tèrra que se tornèt poblar aprèp la confusion de las lengas a Babel.
  • Abraam: l'eleccion d'Abraam, causit per Dieu per èsser paire de son pòble.
  • Egipte: la secada que faguèt que el patriarca Jacòb, filh d'Isaac, e los seus dotze filhs migrèron cap a Egipte.

Totes poden se resumir dins un cicle dona divina - traïson de l'òme - aliança que se trapa dins tot l'Ancian Testament.

Atal doncas, la Genèsi explica l'istòria dels aujòls dels patriarcas del pòble d'Israèl, dempuèi la Creacion fins a l'installacion en Egipte de la familha del patriarca Jacòb. Qualques capítols de la Genèsi son de mai coneguts de tota la Bíblia: Adam e Èva, Caín e Abèl, l'Arca de Noé, la Torre de Babel o los patriarcas Abraam, Isaac e Jacòb .

Autor

Segon la tradicion josieva e crestiana, lo libre auria estat escrich per Moïses, coma lo rèsta del Pentateuc, dirèctament inspirat per Dieu o adaptant recits orals ja existissent. Atal, a vegadas se nomena lo Primièr Libre de Moïses.

L'ipotèsi documentària, qu'estúdia lo libre filologicament, afirma qu'es una mescla de minimum tres tèxtes, que se poden reconeisser per lo biais diferent de nomenar Dieu. Lo genre literari es la cronica o lo libre istoric, pasmens vòl pas dire que lo contengut cal èsser pres litaralament, se fa referéncia solament al tipe narratiu. De fach, la majoritat de las personas, cresents o non, afirman que la Bíblia se cal legir metafòricament.

Datacion

Las teorias mai comunament acceptadas actualament (malgrat qu'existís fòrça polemicas al subjècte) afirmen que la Genèsi seriá estada escricha aproximativament al sègle V, quand de levitas fusionèron tres libres dels sègles IX a VII que reculhiguèron de la tradicion orala del pòble d'Israèl.

La Genèsi en ebrieu

Los fragments de la Genèsi pus vièlhs conservat actuals son del sègle I aC e son eissits del nomenats Manuscrits de la mar Mòrta. Son de documents escriches en ebrieu antic e sens vocalas. A Jerusalèm, i a escriches del sègle X que tornèron aparéisser a la mitat del sègle XX coneguts coma lo Codex Alèp.

La Genèsi en grèc

Segon la tradicion, la Bíblia foguèt tradusida al grèc antic al sègle III aC. Se consèrvan de fragments grècs de la Genèsi del sègle I aC.

Al Vatican i a una còpia quasi completa d'una Genèsi datant del sègle IV (lo Codex Vaticanus) e una autra del sègle V (Lo Codex Alexandrinus). Son los libres de la Genèsi mai vièlhs conservats.

Abraam

Abraam (en ebrieu: אברהם Abrāhām; en ebrieu tiberian ʾaḇrāhām; en arabi ابراهيم Ibrāhīm) es lo patriarca del Judaïsme, reconegut tanben pel Cristianisme, e un profèta important de l'Islam. Sa vida es relatada dins lo libre de la Genèsi e dins l'Alcoran, mas i a pas cap d'evidéncia istorica sus son existéncia. Se vertadièrament existiguèt, visquèt probablament entre 2166 abC e 1991 abC. Lo Judaïsme, lo Cristianisme e l'Islam recebon lo nom de religions abraamicas, pr'amor qu'aquel personatge jòga un ròtle important dins lo desvolopament de lors cresenças. Lo Judaïsme considèra Abraam lo patriarca benesit de Dieu. Encara que sa femna èra estèrla, Dieu prometèt una nacion granda (Israèl) de lor descendéncia e per aquò cambièt son nom per Abraam. Per vertut del pacte entre Dieu e Abraam, manifestat dins la circoncision, Abraam es considerat lo primièr jusieu. Segon l'Alcoran, Abraam es un patriarca e lo paire d'Ismaèl, qu'es lo paire dels arabis. Es considerat un dels profètas mai importants mandats per Dieu.

Abèl

Dins la Genèsi, capítol quatre, Abèl (en ebrieu הבל בן-אָדָם Havel ben Adam e en arabi هابيل بن آدم Habil ibn Adam) es lo segon filh d'Adam e Èva. Foguèt assassinat per son fraire Caín.

Adam

Adam (en ebrieu: אָדָם, e en arabi: آدم) foguèt lo primièr òme, segon la Genèsi, e venerat atal dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.

Segon la narracion biblica, foguèt creat per Dieu al sieu imatge e semblança, de polvera de tèrra e de l'alen de Dieu, e pausat al Jardin d'Edèn coma mèstre absolut, amb l'unica condicion que mange pas lo fruch de l'arbre del ben.

Adam viviá astruc al paradís, ont dominava totes los animals (als que donèt un nom) e li mancava pas lo manjar. Mas lèu s'avisèt que totes los animals avián parelh e se sentiguèt sol. Dieu lo faguèt dormir, li tirèt una costèla e ne faguèt una femna, qu'Adam nomenèt Èva.

La sèrp enganèt Èva e convenquèt Adam de manjar lo fruch de l'arbre proïbit.

En consequéncia foguèron expulsats del Jardin d'Edèn e condemnats a sofrir malautiás, dolors, sofriment per se ganhar lo manjar e a vielhir e morir.

Segon la Genèsi, amb Èva es lo paire de:

Caín

Abèl

Sèt, fach a son imatge, de qui ven tota l'umanitat essent l'aujòl de Noè.Lo Libre dels Jubilèus (sègle II aC) dona los noms de doas filhas d'Adam e Èva:

Azura, futura esposa de Sèt

Avan, companha de Caín e li donèt de filhsAdam aguèt son filh Sèt a l'edat de 130 ans e visquèt aprèp uèit cents ans de mai e engendrèt filhs e filhas.

Babilònia

Babilònia foguèt una ciutat de l'anciana Mesopotamia, que sas roïnas se trapan uèi lo jorn prèp de la vila modèrna de Al Hillah, dins la província de Babil, en Iraq, aperaquí 85 km al sud de Bagdad.

Tot çò que demora uèi de la famosa ciutat antica de Babilònia son de molons de brisadís de bricas de construccion dins la plana fertila mesopotamiana entre los rius de Tigre e d'Eufrates. Las fonts istoricas nos dison que Babilònia èra inicialament una vila pichona qu'es apareguda a la debuta del tresen millenni abans JC (l'auba de las dinastias). La vila floriguèt per aténher sa fama politica amb la pujada de la primièra dinastia babiloniana. Èra la "ciutat santa" de Babilònia aproximativament en 2300 abans JC, e lo sèti del Neo-Empèri Babilonian a partir de 612 abans JC. Los Jardins penjats de Babilònia èran una de las Sèt Meravilhas del Mond.

La forma Babylon es la varianta grèga de l'akkadian Babilu (bāb-ilû, que significa "La pòrta dels Dieus", tradusit en sumerian Ka.dingir.ra). Dins la Bíblia, lo nom apareis coma בבל (Babel), interpretat pel Libre de la Genèsi 11:9 per significar « confusion » (de lengas), del vèrb balal, « confondre ».

Creacion segon la Genèsi

La Creacion segon la Genèsi es lo mite biblic de la creacion del mond e de l'òme dels dos primèrs capítols del libre biblic de la Genèsi, que conta dos recits de la Creacion diferenciats per la cronologia dels fachs.

Festenal de Canas

Lo Festenal de Canas idem Festival (francés : Festival de Cannes) es un festenal de cinèma de la vila de Canas fondat en 1946.Lo nom primièr ne foguèt Festenal internacional del filme (francés : Festival international du film) de 1946 fins a 2002.

Es un festenal fòrça popular e mediatic amb la preséncia d'unes 4000 jornalistas venguts d'al mond entièr a cada session, que còsta a l'entorn de 20 milions d’èuros finançats a nautor de 10 milions pel govèrn francés.

Se pòt considerar coma un dels tres eveniments màgers del cinèma mondial amb la Mòstra de Venècia e l' Oscar.

Frederic Mistral

Josèp Estève Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914) foguèt un escrivan e lexicograf occitan de Provença. Se revelèt d'ora, tre sei 24 ans, un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan e a l'encòp un dei creadors d'un dei movements mai importants per lo reviure de la lenga, lo Felibritge.

Per encausa de la riquesa e de la qualitat de sa produccion e subretot per son òbra màger Mirèlha, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 amb l'escrivan espanhòu José Echegaray. Après una recèrca prefonda dei mots de la lenga d'òc dins tota la geografia occitana, escriguèt entre 1878 e 1886 lo Tresaur dau Felibritge, qu'es encara actualament lo diccionari mai complet de la lenga occitana.

Geologia

La geologia (dau grèc γη- (ge-, « la tèrra ») e λογος (logos, « paraula », « rason »)) es la sciéncia e l'estudi de la Tèrra, sa composicion, son estructura, sei proprietats fisicas, son istòria, e lei procès qu'aquò recuerbe. Es una dei sciéncias de la Tèrra.

Lei geològs an poscut establir l'edat de la Tèrra devèrs aperaquí 4,5 miliards d'ans ; an determinat que la litosfèra terrèstra, qu'inclutz la crosta geologica, es morselada en placas tectonicas que bolegan en dessota dau mantèu geologic per de procès conoissuts sota lo nom de tectonica dei placas. Lei geològs ajudan a localizar e esplechar lei ressorsas naturalas de la Tèrra, coma lo petròli o lo carbon, tant coma de metaus coma lo fèrre, lo coire, o l'urani. D'interès economics addicionaus vènon apondre soventei fes d'autrei mineraus.

L'astrogeologia se caracteriza per l'aplicacion dei principis geologics a d'autrei còrs dau Sistèma Solar.

Lo mot de geologia foguèt emplegat premier per Jean-André Deluc dins l'an 1778 puei foguèt considerat coma fixat amb Horace-Bénédict de Saussure dins l'an 1779.

Compren :

la geoquimia, qu'estúdia la quimia de la Tèrra ;

la geofisica, qu'agropa lei domenis d'estudi de la Tèrra ambé d'aisinas de fisica (mecanica dei ròcas, mecanica dei fluides geologics, gravimetria, sismologia...) ;

l'idrogeologia, qu'estúdia leis escolaments sosterranhs. La natura dau sotasòu atraversat influéncia directament la quantitat e la qualitat de l'aiga emergent a la fònt o extracha dau traucament ;

la mineralogia, qu'estúdia la natura, la composicion e lei proprietats fisicas dei mineraus que compausan lei ròcas ;

la paleontologia, qu'estúdia leis organismes dau passat gràcias a la descripcion e a l'analisi dei sobras fossilas ;

la micropaleontologia, qu'estúdia lei fossils microscopics contenguts dins leis assolums ;

la petrologia, qu'estúdia la natura dei ròcas e lei mecanismes que regisson la genèsi e la mutacion dei ròcas ;

la sedimentologia qu'estúdia lei ròcas e lei formacions deis assolums ; dins aquest quadre, se parla tanben d'estratigrafia, qu'estúdia la succession dei diferentei jaç geologics ;

la sismologia, qu'estúdia lei tèrratrémols e l'espandiment deis ondas sismicas ;

la vulcanologia, qu'analisa e assaja de preveire lei fenomèns volcanics, qu'estúdia la composicion quimica e mineralogica e lei procès de messa en plaça dei produchs volcanics ;

la geologia estructurala es l'estudi dei mecanismes presidissent a la deformacion dei ròcas a totei leis escalas. A escala granda, se parla de tectonica ;

la metallogenia, qu'estúdia lei mecanismes de formacion dei jaç metallins e se prepausa de definir d'instruments metodologics e d'ajudas de prospeccion de bòn emplegar per leis explorators e prospectors miniers ;

la geoarqueologia, qu'estúdia leis assolums arqueologics e lei depaus d'epòca qüaternària.

Jacòb

Jacòb (ebrieu: יעקב - ya`aqov 'Dieu a sostengut', 'protegit'; arabi: يعقوب - ya`qūb) es un patriarca biblic. Es lo fiu d'Isaac e Rebeca e lo felen d'Abraam. Recep tanben lo nom d'Israèl après lo sieu combat ambé Dieu (Gn|32|28). Lo libre de la Genèsi au capítol 32 parla misteriosament d'un "òme" e la tradicion i a vist l'àngel de Dieu (çò qu'explica lei representacions de nombrós pintres), de còps identificat a l'àngel Gabrièl. L'istòria de Jacòb es contada dins lo libre de la Genèsi.

Lo nom Jaume/Jacme ven de "Jacòb".

Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2006

Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2006 (Jòcs de la 22ena Olimpiada) se debanèron a Turin e dins las Valadas occitanas del 10 al 26 de febrièr de 2006.

Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2010

Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2010 (Jòcs de la 23ena Olimpiada) se debanèron a Vancouver Canadà ( 12 - 28 de febrièr de 2010 ).

Noè

Noè (en ebrieu נוֹחַ בן-לֶמֶך Nōah ben Lemech e en arabi نوح بن لمک Nuh ibn Lamekh) es, pel judaïsme, lo cristianisme e l'islam, lo manaire de l'Arca de Noé e davancièr de tota l'umanitat, perque foguèt lo patriarca de la familha que se salvèt del Deluvi. Es citat dins la Genèsi, capitols cinquen al desen.

Paradís

Lo paradís o jardin d'Edèn representa sovent lo luòc final ont los umans seràn recompensats de lor bon comportament. Es un concèpt important presentat al començament de la Bíblia, dins lo libre de la Genèsi. A donc un sens particular per las religions abraamicas.

Dins un sens mai larg, lo concèpte de paradís es present dins gaireben totas las religions. Los cresents parlan tanben del « Reialme de Dieu » que serà manifestat a la fin del mond. Un concèpte semblable, lo nirvana, existí dins l'indoïsme, lo jaïnisme e lo bodisme, pasmens se seriá dins aquel cas mai d'un estat esperital qu'un luòc fisic.

Ròca

Lei ròcas (var. ròchas, ròcs, garròcs, arròcs, arròcas) son de materiaus naturaus solides formats d'un assemblatge d'un ò de plusors mineraus. Constituent principau de la crosta tèrrestra, son devesidas entre ròcas magmaticas (ò ignèas), metamorficas e sedimentàrias en foncion de sei condicions de genèsi. La sciéncia de la descripcion e de l'estudi dei ròcas es dicha petrologia e fa partida de la geologia. Dins lo corrent de l'Istòria umana, lei ròcas son estadas fòrça utilizadas coma materiau de construccion e coma fònt de mineraus ò de metaus.

Sèt (Genèsi)

Dins lo libre de la Genèsi de la Torah, Sèt (en ebrieu שֵׁת, en arabi شيث [Shith]) es lo tresen filh nomenat d'Adam e Èva, concebut aprèp lo murtre d'Abèl per Caín. Sèt nasquèt quand Adam aviá 130 ans e visquèt 912 ans.

Torah

La Torah (תורה en ebrieu, valent a dire "ensenhament", "instruccion", "lei") son los 5 primièrs libres del Tanaḥ (la Bíblia ebraïca): Genèsi, Exòde, Levitic, Nombres e Deuteronòmi.

Valls

Valls es la capitala de la comarca catalana de l'Aut Camp. Se tròba a 19 km de Tarragona e a 215 m sul nivèl de la mar. Compren l'entitat municipala descentralizada de Picamoixons.

Èva

Segon la Genèsi, Èva (en ebrieu חַוָּה Hawwah e en arabi حواء Hawwa) foguèt la primièra femna e atal es vista dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.

Òcra

L’òcra, del grèc ancian ὤχρα / ốkhra, es una ròca ferrica compausada d'argila pura colorada per un pigment d'origina minerala (un idroxid de fèrre: l’ematita per l'òcra roja, la limonita per la bruna e goetita per la jauna). Aquela argila colorada es amalgamada amb de grums de sabla (qüars) e las òcras se tròban dins lo sol jos forma de sablas ocrosas compausadas amb mai de 80 % de qüars.

S'excava per exemple dins los Monts de Vauclusa, las òcras de Rustrèu o a Rossilhon. La darrièra peirièra encara en activitat es situada a Gargaç (Société des Ocres de France) que lo sèti social es a Ate.

L'òcra naturala es utilizada coma pigment dempuèi la Preïstòria, coma a Las Caus. Es totjorn estimada per sa non toxicitat e sa granda longevitat pels ornaments, bèlas arts e maçonariá.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.