Cultura

La cultura es l'ensemble de las coneissenças aquesidas, l'instruccion, lo saber d'un individú.

La cultura es tanben l'ensemble de las estructuras socialas, religiosas, etc, e mai los compòrtaments collectius coma las manifestacions intellectualas, artisticas, etc, que caracterizan una societat.

La cultura compren tres grands gropes de manifestacions : l'art, lo lengatge, la tecnica.

Per extension (usitat en etologia), la cultura designa tot compòrtament, abitud, saber, après per un individú biologic, transmés socialament e non per eretatge genetic de l'espècia a la quala aparten aqueste individú.

.cat

.cat es lo nom de domeni d'Internet per la lenga e la cultura catalana. Siaguèt aprovat oficialament lo 16 de setembre de 2005 per l'ICANN. Es gerit per la Fondacion puntCAT. Aqueste nom de domeni siaguèt lo primièr a èsser reservat a una comunitat lingüistica.

.eus

.eus (acorcha d'Euskadi) es un nom de domeni generic per la cultura basca. L'obtencion d'aqueste se deu essencialament a l'Associacion PuntuEus que siaguèt creada lo 2 d'abril de 2008. Es en servici dempuèi l'11 d'abril de 2014.

.gal

.gal (acorcha de Galícia) es un nom de domeni generic per la cultura galèga. Es en servici dempuèi l'11 d'abril de 2014.

.meme

.meme ("element de cultura", en anglés) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 30 d'agost de 2014.

Bretanha (region)

Bretanha (Bretagne en francés, Breizh en breton, Bertaèyn o Bertègn en galò) es una region administrativa de França. Son capluòc es Rennes.

Chassey-le-Camp

Chassey-le-Camp qu'ei ua comuna deu departament de Sòna e Léger dens la region de Borgonha.

Lo vilatge qu'ei coneishut mondiaument peu son site arqueologic deu Neolitic, situat en haut sus un plan de relèu taulari.

Aqueth site que balhè lo son nom a ua cultura deu Neolitic mejan, lo Chassean.

La cultura chasseana qu'ei associada a ua ceramica remarcabla.

Congrès permanent de la lenga occitana

Lo Congrès permanent de la lenga occitana qu’ei ua institucion de regulacion lingüistica qui representa los actors e los utilizators de l’occitan o lenga d'òc. Lo Congrès qu’a per tòca de contribuïr a la vitalitat e au desvolopament de l’occitan, en tribalhant a la soa coneishença e a la soa codificacion tà la produccion deus utís pertocant los diferents aspèctes de la lenga (lexicografia, lexicologia, terminologia, neologia, fonologia, grafia, gramatica, toponimia) .

Qu'estó installat oficiaument a l'Ostau de Region a Bordèu lo 16 de deceme de 2011. Que'u sostienen las collectivitats territoriaus francesas e lo Ministèri de Cultura – D.G.L.F.L.F..

Lo son President qu'ei Gilabèrt Mercadièr, Inspector pedagogic onorari de l'Academia de Tolosa.

Franca Comtat

La Franca Comtat o la Francha Comtat (en francés la Franche-Comté, en francomtés lai Fraintche-Comtè, en francoprovençal la Franche Comtât) es una anciana província e una anciana region administrativa de França.

Lo capluòc es Besançon. La capitala istorica de la Franca Comtat fins a son annexion foguèt Dole.

Lo gentilici es francomtés -esa.

Lo 1èr genièr de 2016, fusiona dins la region Borgonha Franca Comtat.

Institut d'Estudis Occitans

L'Institut d'Estudis Occitans (IEO) es una associacion culturala segon la lei de 1901, creada en 1945. Faguèt seguida a la Societat d'Estudis Occitans, que foguèt dissolguda en 1946. A per tòca lo manten e lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas per la direccion, l'armonizacion e la normalizacion de totes los trabalhs que pertòcan la cultura occitana dins son ensemble. L'IEO es sòci del Congrès permanent de la lenga occitana.

L'IEO es organizat en seccions regionalas, seccions departamentalas o cercles locals que s'espandisson dins l'ensemble de l'espaci occitan.

En mai d'aquò, diferents sectors o associacions afiliadas o membres de l'IEO s'ocupan d'activitats especificas.

L'IEO es una associacion segon la lei de 1901, reconeguda d'utilitat publica (1949) e joinessa e educacion populara (1986).

Jutsi

Jutsi (basco), Juxue (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.

Lo gentilici qu'ei jutsiar.

L'arriu de Bidosa, lo son afluent Babatzeko erreka e dus afluents deu darrèr, Negeluako erreka e Etxebarneko erreka, que traucan lo territòri de la comuna.

Latin

Lo latin qu'ei ua lenga anciana deu grop indoeuropèu, deu sosgrop italic com l'òsc, l'ombrian...

A l'origina, ne's parlava pas qu'au parçan de Laci, a l'entorn de Roma. La conquista romana d'Itàlia, puish de las regions riberesas deu Bacin Mediterranèu e, au nòrd, dinc a Ren e Danubi, qu'estó l'encausa de l'espandiment extraordinari deu latin.

S'en Orient, lo grèc conservè la plaça de lenga oficiau e de la cultura aquesida arron las conquistas d'Alexandre, en Occident qu'assumí lo medish ròtle, penetrant Gàllia, Espanha, Illíria, Africa e Dàcia peu biaish de l'administracion imperiau, de la difusion de la cultura dominanta dens los elèits provinciaus, deus camps de legionaris e deu comèrci.

Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en 476, lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça (substrat) o deus invadidors (superestrat), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las lengas romanicas. Aqueth grop de lengas que compren l'occitan, lo catalan, lo francés, lo castelhan o espanhòu, l'aragonés, l'asturian, l'italian, lo portugués, lo galèc, lo sarde, lo romanés, lo romanch, lo ladin, lo friolan e lo francoprovençau o arpitan.

Lilla

Lilla (en francés, Lille) es una vila de França, capluòc de la region administrativa dels Nauts de França e del departament del Nòrd.

En 2009, Lilla aviá una populacion de 226.827 abitants dins sos limits administratius, e de 1.015.744 abitants per son aira urbana aital classada cinquena de França après París, Lion, Marselha e Tolosa.

Lishòs

Lishòs (Lixoze en basco, Lichos en francés) qu'ei ua comuna de Bearn. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània.

Miègjorn-Pirenèus

Miègjorn-Pirenèus o Mieidia-Pirenèus (en francés Midi-Pyrénées) es una anciana region administrativa de l'estat francés, en Occitània. Creada artificialament sens tenir compte de las regions istoricas, es facha a partir d'una part importanta del país lengadocian e probablament mens d'un tresen del territòri gascon vesin de Garona; recampa uèch departaments: Arièja, Avairon, Nauta Garona, Nauts Pirenèus, Gers, Òlt, Tarn e Tarn e Garona. Èra la pus granda region de l'estat francés amb uèch departaments e mai de 45 000 km². Son còde INSEE èra 73. Lo darrièr president de la region foguèt Martin Malvy.

París (França)

París (en francés Paris [paˈʀi]) es la capitala de França, forma una comuna e un departament (nº 75) e atanben es lo capluòc de la region de l'Illa de França.

Lo gentilici es parisenc -a.

Provença

Provença (Prouvènço en nòrma mistralenca) es una region istorica e culturala d'Occitània, a l'èst. Es tanben lo nom d'un ancian reiaume puei d'un ancian comtat (annexat juridicament en 1481 a l'estat francés) e d'un ancian marquesat. Correspònd uei, au sens larg, a una granda partida de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur, au sud-èst de l'estat francés. S'espandís de la region de Nimes fins a la riba drecha de Var ont bòrda l'ancian Comtat de Niça situat a la riba senèstra. Mai lo País Niçard èra dins lo comtat de Provença fins en 1388 e d'unei niçards se dison provençaus.

Mai largament, dins un sens culturau e toristic, Provença s'espandís fins a l'èst de Gard (delà Ròse fins a Nimes e Vidorle) e fins au sud d'Ardecha e de Droma. Tanben lo Comtat Venaicin fa partida de la Provença culturala e istorica.

La capitala istorica de Provença foguèt Arle de 911 a 1180, puei Ais de Provença de 1180 a 1789. Mai aquela de la region administrativa Provença-Aups-Còsta d'Azur es Marselha.

Lo gentilici es provençau -ala (var. provençal -ala).

Religions

La Religion es l'amassada de cresenças (sul monde e la persona) e d'actituds (morala) pròprias d'una persona o d'una comunautat umana. Especialament se referís al concèpte de sagrat, entendut coma quicòm de digne de reveréncia, de respècte o d'obediéncia.

Las religions se classifican en quatre grops principals :

Animisme

Dualisme

Monoteïsme

PoliteïsmeConceptualament e istoricament, la primièra religion es l'animisme, qu'es la nocion consubstanciala de l'arma umana que segon ela tota la resta d'objèctes de la natura an tanben una arma omologabla a aquesta.

La cresença dins las "fòrças de la natura", pròpria de l'animisme, cristalliza en la divinizacion d'aquestas, valent a dire dins lo teïsme, qu'utiliza lo concèpte de Dieu, que siá al plural (politeïsme) o al singular (monoteïsme).

D'un autre costat, l'ensemble de la teoria e de la practica de l'animisme a evolucionat fins a donar luòc a de cresenças plan mai estructuradas, coma es lo cas del chintoïsme japonés, o de las religions-filosofias, que se'n destacan l'indoïsme e lo bodisme.

Lo darrièr pas dins l'evolucion de la pensada religiosa es justament la negacion de la possibilitat de demostrar tant l'existéncia d'una realitat subrenaturala coma son inexisténcia : l'agnosticisme. O ben sa negacion absoluda : l'ateïsme.

Judaïsme

Cristianisme

Protestantisme

Catolicisme

Ortodoxia

Islam

Bodisme

PL Kyodan

Jaïnisme

Indoïsme

Bahá'í

Taoïsme

Salamanca

Salamanca es la capitala de la província de Salamanca dins la comunautat autonòma espanhòla de Castelha e Leon.

UNESCO

L'Organizacion Educativa, Scientifica e Culturala de las Nacions Unidas (en anglés: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO), foguèt creada per las Nacions Unidas en 1946 per tal de promòure la collaboracion internacionala en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion.

Actualament 193 estats fan partida de l'UNESCO e 13 mai ne son membres associats. L'entitat a son sèti a París (França), e ten mai de 60 burèus pertot dins lo mond. Los projèctes pairinats per l'UNESCO incluson de projèctes scientifics internacionals, de programas d'alfabetizacion, d'ensenhament tecnic o de formacion de mèstres, de projèctes istorics e culturals regionals, de sosten de la cooperacion internacionala per preservar lo patrimòni cultural e natural mondial, e promocion dels dreches umans.

A travèrs de la Convencion subre la Proteccion del Patrimòni Mondial Cultural e Natural, l'UNESCO creèt en l'an 1972 un plan de proteccion dels bens culturals del mond conegut coma Patrimòni Mondial o Patrimòni de l'Umanitat.

Lo 31 de decembre de 2018, los Estats Units d'America e Israèl daissan l’organizacion.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.