Civilizacion micenèa

La civilizacion micenèa es una civilizacion dau Temps dau Bronze de l'Antiquitat grèga. S'estend aperaquí de 1500 avC a 1150 avC e son apogèu es situat entre 1400 e 1200 avC. Es originària dau sud de Grècia e se desvolopèt pauc a pauc a l'entorn de la Mar Egèa. Sei centres principaus èran Micenas, Pilos, Tirint en Peloponès e Gla en Beocia.

Son declin comencèt a partir dau sègle XIII avC per de rasons mau conegudas. Lei principalas son l'invasion dei Dorians o dei Pòples de la Mar, de conflictes intèrnes o encara una tiera de catastròfas naturalas. Vèrs la fin dau sègle XIII, la màger part dei centres micenèus principaus èran destruchs, sovent en causa d'un eveniment brutau coma un incendi. Puei, una segonda tiera de destruccions, vèrs leis annadas 1125-1100 acC, marca la fin de la civilizacion micenèa.

Continent mycénien
Posicion dei sites arqueologics principaus de la civilizacion micenèa.
Aqueus

Leis Aqueus èran un pòble indoeuropèu que s'installèt en Grècia a partir de 1900 av. JC. Foguèron a l'origina de la civilizacion micenèa que dominèt la region de 1500 a 1150 av. JC avans de s'afondrar per de rasons mau conegudas (benlèu una invasion dei Dorians). Leis Aqueus foguèron alora absorbits per leis envaïsseires mai certanei regions, especialament lo nòrd de Peloponés onte se formèt una Liga Aquea, contunièron de se revendicar coma aqueas.

Chipre

Chipre (en grèc Κύπρος = Kypros, en turc Kıbrıs) es un país insular de l'Euròpa de l'Èst o de l'Asia de l'Oèst, dins la Mediterranèa Orientala. Tota l'illa forma un estat dempuèi 1960, nomenat Republica de Chipre, ont las lengas oficialas son lo grèc e lo turc. Mas dempuèi 1974 la partida nòrd es ocupada per Turquia que i a creat un estat non reconegut per la comunitat internacionala, sonat Republica Turca de Chipre del Nòrd.

La capitala es Nicosia.

Lo gentilici es chipriòta.

Esparta

Esparta (Σπάρτη / Spártē en grèc ancian, Σπάρτη / Spárti en grèc modèrne, Σπάρτα / Spárta en dorian) ò Lacedemònia (Λακεδαίμων / Lakedaímōn) foguèt una vila grèga anciana de Peloponés. Situada en Lacònia sus lo riu Eurotes, foguèt una dei ciutats-estats pus poderosa de la Grècia antica amb Atenas e Tebas.

D'efèct, ciutat caracterizada per son organizacion militarista, foguèt lòngtemps la premiera poissança terrèstra de Grècia. Après una lònga guèrra còntra Atenas de 431 av. JC a 404 av. JC, venguèt la premiera ciutat grèga fins a sa desfacha de Leuctra còntra Tebas en 371 av. JC. Après aquela revirada, son prestigi li permetèt de mantenir son independéncia. Pasmens, comencèt de declinar en causa d'una crisi sociala importanta. Divèrsei reformators assaièron sensa succès de restaurar sa poissança a la fin dau sègle III av. JC e au començament dau sègle II av. JC. Finalament, la vila foguèt somesa per Roma que li laissèt una autonòmia fòrça importanta. Destrucha per leis invasions barbaras e de tèrratrems, la vila foguèt abandonada dins lo corrent de l'Edat Mejana au profiech de Mistra.

Gla

Gla èra una ciutat de la civilizacion micenèa durant l'Antiquitat grèga. Èra situada en Beocia. Èra enviroutada per un barri fòrça important, d'una longor de tres quilomètres e d'una espessor d'au mens cinc mètres, qu'es totjorn visible.

Grèc (lenga)

Lo grèc o pus rarament grègo, ellenic (en grèc ancian ἡ Ἑλληνικὴ γλῶττα = hê hêllênikế glỗtta, en grèc modèrne τα ελληνικά / η ελληνική γλώσσα = ta ellinika / i elliniki glossa) es una dei lengas indoeuropèas, apareguda en Grècia vèrs 2000 avans lo Crist, que uei la parlan 12 milions de personas en Grècia, a Chipre e dins de comunitats grègas nombrosas dins totei lei parts dau Mond.

Grècia

Grècia o pus rarament Ellada (en grèc modèrne η Ελλάδα / η Ελλάς = i Ellada / i Ellas, en grèc ancian ἡ Ἑλλάς = hē Hellás ; Gârția en aromanés) es un país dau sud d'Euròpa, formant un estat ont lo pòble grèc e la lenga grèga son preeminents. A 131 940 km² e 11 244 118 estatjants (2005). Sa capitala es Atenas.

Lo gentilici es grèc, grèga (pus rarament grègo, grèga o gregau, gregala; tanben se pòt dire rarament: ellèn, ellèna coma nom que designa las personas, ellenic per designar la lenga, e ellenic, ellenica coma adjectiu).

Grècia es membre de l’OTAN, de l’Union Europèa dempuèi 1981 e de la zòna èuro dempuèi 2001.

Grècia a de nombrosei minoritats que son pas reconoissudas e que soventei fes sa lenga es menaçada: aromans, arvanitas (albanés), macedonians e turcs son lei mai nombrós.

Grècia antica

Grècia antica es l'ensems dei civilizacions que visquèron sus lo territòri grèc fins a la fin de l'Antiquitat. Acomencèt son desvolopament tre lo sègle XVI avC amb la civilizacion micenèa qu'existiguèt fins vèrs la mitat dau sègle XII avC. Aquela disparicion foguèt marcada per de migracions dau pòple dorian que marquèron lo començament d'una èra novèla en Grècia. L'apogèu d'aquela civilizacion aguèt luòc durant lo sègle V avC amb la resisténcia a l'invasion de l'Empèri Pèrsa puei lo raionament culturau dau periòde classic. Pasmens, lei ciutats-estats principalas de Grècia s'encalèron dins de conflictes intèrnes per l'egemonia. Tre la mitat dau sègle IV avC, lo país passèt sota la dominacion de Macedònia puei de l'Empèri Roman.

La produccion scientifica e cultura de la Grècia antica aguèt un ròtle primordiau dins l'aparicion e la formacion de la cultura occidentala modèrna. Ansin, lei Grècs ancians son generalament considerats coma leis inventors de la filosofia o de la recèrca scientifica en astronomia, en matematicas o en medecina. La literatura grèga joguèt tanben un ròtle major especialament au nivèu dau teatre o de la poesia (epopèias d'Omèr).

Mar Mediterranèa

La Mar Mediterranèa es una mar interiora situada entre Euròpa, Africa e Asia. Comunica a l'oèst amb l'Ocean Atlantic per l'Estrech de Gibartar, au nòrd-èst amb la Mar Negra per leis Estrechs dei Dardanèls e de Bosfòr e amb la Mar Roja per lo canau de Suèz. S'estend sus una superficia de 2,5 milions de quilomètres carrats.

Formada per lo raprochament dei placas tectonicas eurasiatica e africana, es una region geologicament activa. Pasmens, sa caracteristica geografica principala es son clima qu'entraïnèt lo desvolopament d'una agricultura especifica centrada sus lo tritic blat, olivier e vinha.

En causa de sa proximitat amb Mesopotamia, lo Bacin Mediterranèu conoguèt un desvolopament precòç marcat per l'emergéncia de civilizacions brilhantas coma aquelei de l'Egipte Anciana, de la Grècia Antica ò de l'Empèri Roman. Ansin, la region venguèt un centre politic, economic e culturau major que dominèt lo mond europèu fins au sègle XVII. Puei, en despiech d'un declin relatiu a respèct dau nòrd de l'Ocean Atlantic, demorèt un teatre estrategic de premiera importància onte transita encara 30% dau comèrci mondiau.

Micenas

Micenas èra una vila antica de Grècia situada en Peloponès. Es un centre important de la civilizacion micenèa que foguèt ocupat entre 1700 e 1200 avC e enviroutat per un barri fòrça important. Son declin foguèt rapid e brutau coma per la màger part dei centres micenèus. Es generalament liat ai migracions dau pòple Dorian vèrs lo sud de Grècia.

Mistèris d'Eleusis

Lei Mistèris d'Eleusis èran un culte de mistèris antic dedicat a Demetèr e Persefòn que se debanava annualament au santuari d'Eleusis (20 km a l'oèst d'Atenas). Probablament eissit d'un culte agricòla datant de la civilizacion micenèa (1500-1150 av. JC), depintava lo raubament de Persefòn per Ades, lei recèrcas de sa maire Demetèr per la retrobar e la conclusion dau compromes entre Ades e Demetèr permetent a Persefòn de demorar la mitat de l'annada sus la Tèrra e l'autra mitat dins leis Infèrns. Èra una fèsta ellenica fòrça importanta e tota persona parlant grèc, òme liure ò esclau, podiá i participar.

Secada

La secada es l'estat normal o passatgièr del sòl e/o d'un environament, correspondent a una manca d'aiga, sus un periòde pro long per qu'aja d'impactes sus la flora naturala o cultivada, la fauna salvatja o los animals d'elevatge. Secada es diferenta d'ariditat. Una region arida pòt conéisser d'episòdis de secada.

Aqueste deficit idric es episodicament natural (per exemple, los periòdes glaciaris/interglaciaris del Quaternari, los cicles El Niño / El Niña, etc.) e segon de climatològs, poirián èsser amplificat per l'emission umanitari de gas d'efièch de sèrra. Seguís a deficit pluviometric inexplicat, sus de longs periòdes pendnet que las precipitacions son anormalament febles o insufisantas per manténer l'umiditat del sòl e l'igrometria normala de l'aire. Pòt èsser agravat o explicat per de pompatges, una baissa del nivèl del jaç freatic, l'erosion e la degradacion dels sòls (l'umus favoriza la retencion de l'aiga, lo talh a blanc de zonas forestièras dins la region de l'Amazonas, per exemple, provòca lèu la pèrda d'aqueste umus essencial a la retencion de l'aiga e causa una desertificacion antropomorfica accelerada), un aument de l'evapotranspiracion inducha per de plantacions consomatriças d'aiga (pibols, milh).

La secada pòt destruire las futuras culhidas (parcialament o totalament) e tuar los animals d'elevatge, e a vegada salvatjas. Ven alara un factor de famina regionala e d'exòdi, sovent acompanhada de trebles socials veire de conflictes armats subretot dins las regions de pauca fonts economicas.

La secada es donc pas qu'un fenomèn fisic o climatic objectiu. Es tanben una nocion relativa que rebat l'escart entre la disponibilitat de l'aiga e la demanda en aiga per l'òme, son agricultura e son bestial e d'usatges d'una necessitat secondari (piscina, asagatge de las tepas, lavatge de veitura, etc.). Çò que fa de la definicion de la secada relativa al contèxte geopolitic e sociologic; l'estat « normal » de disponibilitat de l'aiga cambia segon las zonas biogeograficas e los besonhs reals o sentits dels individús e de las societats.

Las secadas meteorologicas se produson mai sovent quand un anticiclòn s'installa pendent al dessús d'una region a causa d'una situacion de blocatge. Las nautas pressions de contunh empachan donc tota intrusion d'una perturbacion atmosferica e pòdon alara menar la region tresplombada per aquesta a un long periòde de bèl temps e donc amb un pauc veire sens precipitacions.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.