Aur

L’aur (simbòl quimic : Au) es un element quimic de numèro atomic Z = 79. Dins la natura, se presenta sota la forma d'un metau noble jaune lusent, dens e fòrça ductile qu'a una gròssa valor marchanda. Quimicament, es un metau de transicion dau Grop 11 que fa partida dei compausats mens reactius coneguts a l'ora d'ara. D'efèct, es capable de resistir a l'accion de la màger part deis acids e se tròba sovent sota forma nativa.

Utilizat per l'èsser uman dempuei la Preïstòria, sa raretat e son inalterabilitat li donèron de ròtles fòrça importants dins la màger part dei societats umanas. En particular, foguèt utilizat coma moneda dau millenari IV av. JC a 1971 e a totjorn un ròtle economic major en causa de sa valor. Pasmens, l'aur es tanben un simbòl de richessas, de puretat e de capitada que foguèt adoptat per leis elèits sociaus per leis estats ò per lei religions per mostrar sa poissança.

En fòra de la produccion de pèças de moneda, l'aur foguèt donc fòrça utilizat per fabricar de belòias e d'òbras d'art. Uei, es tanben consumat per produrre d'elements de connectica gràcias a sei proprietats de conduccion termicas e electricas e a sa resisténcia a l'oxidacion. Lei bancas centralas dei poissanças economicas principalas ne gardan totjorn de quantitats considerablas coma resèrvas de sòus.

79
platinaurmercuri

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ag

Au

Rg
Au-TableImage
Generalitats
Nom, Simbòl, Numèro aur, Au, 79
Tièra quimica metal de transicion
Grop, Periòde, Blòc 11, 6, d
Aparéncia jaune metallic
Au,79
Massa atomica 196.96655(2) g/mol
Configuracion electronica [Xe] 4f14 5d10 6s1
Electrons per nivèl energetic 2, 8, 18, 32, 18, 1
Proprietats fisicas
Fasa solid
Densitat (temperatura ambienta) 19,3 g/cm³
Densitat liquida al punt de fusion 17,31 g/cm³
Punt de fusion 1337,33 K
(1064,18 °C, 1947,52 °F)
Punt d'ebullicion 3129 K
(2856 °C, 5173 °F)
Calor de fusion 12,55 kJ/mol
Calor de vaporizacion 324 kJ/mol
Capacitat calorifica (25 °C) 25.418 J/(mol·K)
Pression de vapor
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
a T/K 1646 1814 2021 2281 2620 3078
Proprietats atomicas
Estructura cristallina cubica de fàcia centrada
Estat d'oxidacion 3, 1
(oxid amfotèr)
Electronegativitat 2.54 (Escala de Pauling)

Modèl:Elementbox ionizationenergies2

Rai atomic 135 pm
Rai atomic calculat 174 pm
Rai covalent 144 pm
Rai de Van der Waals 166 pm
Informacions divèrsas
Magnetisme pas de donada
Resistivitat electrica (20 °C) 22.14 nΩ·m
Conductivitat termica (300 K) 318 W/(m·K)
Dilatacion termica (25 °C) 14.2 µm/(m·K)
Velocitat del son (a temperatura ambienta) (hard-drawn)
2030 m/s
Modul de Young 78 GPa
Shear modulus 27 GPa
Modul de Bulk 220 GPa
Coeficient de Poisson 0.44
Duretat de Mohs 2.5
Vickers hardness 216 MPa
Duretat de Brinell 2450 MPa
Numèro CAS 7440-57-5
Isotòps pus estables
Article : Isotòps del (de l') aur
iso NA Mièja vida MD ED (MeV) PD
195Au syn 186.10 d ε 0.227 195Pt
196Au syn 6.183 d ε 1.506 196Pt
β- 0.686 196Hg
197Au 100% Au es estable amb 118 neutrons
198Au syn 2.69517 d β- 1.372 198Hg
199Au syn 3.169 d β- 0.453 199Hg
Referéncias
Identificants
ULAN
DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz
Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN

Istòria

Preïstòria e Antiquitat

Tuthankhamun Egyptian Museum
Masc mortuari de Totankhamòn.

L'aur es utilizat dempuei au mens la fin de la Preïstòria que l'objècte d'aur pus vièlh descubèrt a l'ora d'ara foguèt trobat dins la necropòli de Varna (millenari V av. JC). Sembla s'impausar rapidament coma moneda e metau preciós a l'entorn de Mediterranèa. D'efèct, leis arqueològs i an constatat una diversificacion deis objèctes d'aur tre l'Edat dau Bronze, una aumentacion deis ofèrtas funeràrias e una multiplicacion dei tesaurs esconduts. Pasmens, lo meteis movement de diversificacion s'observa per totei lei civilizacions. De mai, l'aur aquistèt la màger part de sei ròtles istorics tre lo periòde protoistoric ò l'Antiquitat Auta :

  • un ròtle sociau d'afiermacion de la poissança deis elèits caracterizat per la fabricacion d'objèctes d'aur que son còst ne limitava l'usatge a una minoritat pichona de la societat. Per exemple, lo masc mortuari dau faraon Totankhamòn permetiá de demostrar sa superioritat – èra considerat coma lo fiu d'un dieu – a respèct dau rèsta deis èssers umans. Autre exemple, l'utilizacion d'armas ambé de partidas dauradas èra reservada ai rèis ò ais oficiers superiors d'una armada.
  • un ròtle economic coma moneda qu'apareguèt tre lo millenari IV av. JC dins certaneis endrechs de Mediterranèa (Sardenha).
  • un ròtle politic coma simbòl de la poissança dei sobeirans e deis estats. Ansin, leis emperaires romans avián la costuma de representar son perfieu sus sei pèças d'aur per afiermar la poissança e sa legitimitat de son poder. Durant lei guèrras, un tribut ò un butin d'aur èran considerats coma de succès fòrça prestigiós.
  • un ròtle religiós ambé l'assimilacion dirècta a de divinitats (sovent liadas au Soleu) ò l'utilizacion dau metau per renfòrçar lo prestigi dei luòcs de culte.

L'adopcion coma moneda

Solidus-Constantius Gallus-thessalonica RIC 149
Pèça de monada d'aur de l'Empèri Roman ambé lo perfieu de l'emperaire Constantin.

L'utilizacion de l'aur coma moneda foguèt precòça e apareguèt probable en Sardenha dins lo corrent dau millenari IV av. JC. Se generalizèt pauc a pauc a l'ensems dau mond mediterranèu après l'invencion dei premierei pèças de moneda en Lidia au començament dau sègle VII av. JC. D'efèct, l'idèa foguèt pauc a pauc adoptada per Babilònia e per Pèrsia avans de se difusar lòng dei rotas marchandas situadas entre Euròpa, Africa e Asia. L'aur venguèt ansin la principala resèrva financiera de la planeta.

Aqueu ròtle financier renforcèt lei ròtles sociaus e politics de l'aur. Foguèt per exemple utilizat per pagar leis impòsts, instrument major de l'estructuracion d'estats poderós, ò per definir lei penas e lei compensacions previstas per la lèi dins certanei còdis juridics. Encoratjèt tanben la recèrca scientifica car la cèrca d'un mejan permetent de produrre de l'aur a partir de metaus mens nobles estimulèt leis alquimistas fins a l'aparicion dei sciéncias modèrnas.

Lo periòde dau bimetallisme

Hydraulic mining in Dutch Flat, California, between 1857 and 1870
Extraccion idraulica dins una mina d'aur de Califòrnia dins lo corrent deis ans 1850-1860.

Tre l'Antiquitat, l'utilizacion unica de monedas d'aur apareguèt pas sufisent per sostenir l'activitat economica. Fins au sègle XIX, la mmàger part deis estats dotats d'una economia desvolopada utilizèron donc de sistèmas monetaris bimetallics (ò pus rarament trimetallic[1]) onte l'aur èra associat a un metau mens preciós (sovent l'argent). Aquò foncionèt corrèctament fins a l'afondrament de l'Empèri Sassanida e a la conquista araba d'Orient Mejan que limitèron lei transferiments d'aur en direccion d'Euròpa. Entre lei sègles VIII e XIII, l'economia mondiala foguèt ansin en partida dominada per la demanda d'aur de l'Occident e la demanda d'argent de l'Orient. De plaças financieras coma Venècia fondèron sa prosperitat sus sa capacitat d'arbitrar e de contentar aquelei besonhs.

A la fin dau sègle XV, la necessitat de trobar mai d'aur foguèt a l'origina dei viatges d'exploracion organizats per leis Europèus a la fin de l'Edat Mejana. L'objectiu n'èra Índia mai lo resultat principau foguèt la descubèrta dau continent american e de sei minas de metaus preciós per leis Espanhòus. Sa produccion importanta permetèt d'assegurar una certana abondància d'aur en Euròpa. Lo metau venguèt alora la basa dei politicas monetàrias e lo ròtle de l'argent dins lei sistèmas bimetallics declinèt a cha pauc. Au sègle XIX, la descubèrta de jaciments aurifèrs fòrça importants en Austràlia e en America dau Nòrd entraïnèt sa disparicion au profiech d'organizacions monetàrias unicament basadas sus l'aur (escandau aur).

Aquelei descubèrtas de jaciments aguèron de consequéncias demograficas importantas car entraïnèron la migracion de miliers d'abitants vèrs de regions isoladas e pauc desvolopadas qu'èran generalament encara ocupadas per de pòbles autoctòns (ronçadas vèrs l'aur). Òr, lei tensions entre cercaires d'aur e indigèns entraïnèron sovent de conflictes violents que s'acabèron a l'avantatge dei premiers. En particular, ais Estats Units d'America, la cèrca d'aur foguèt un motor de la conquista de l'Oèst e una causa de l'exterminacion dei pòbles amerindians decimats per lei chaples, lei faminas e lei malautiás. En Siberia, l'afiermacion de la preséncia russa foguèt en partida un efèct de la descubèrta d'importants placers aurifèrs.

L'escandau aur

Us-gold-certificate-1922
Certificat aur estatsunidenc datant dau periòde de l'escandau aur.

De la fin dau sègle XIX a la Premiera Guèrra Mondiala, lei principalei poissanças mondialas utilizèron l'escandau aur per definir sa moneda. Es a dire que la valor de la moneda en circulacion dins un país èra assegurada per la resèrva d'aur de sa banca centrala. Per aquò, cada estat deviá constituir una resèrva d'aur sufisenta per assegurar l'estabilitat de sa moneda. Pasmens, aqueu sistèma foguèt totalament destabilizat per lei despensas e lei deutas liats a la guèrra de 1914-1918. Dins leis ans 1920, lo dolar èra l'unica moneda qu'èra basada sus l'aur d'un biais vertadier (leis autrei monedas èran basadas sus lo dolar).

En parallèl, lei progrès tecnics dau periòde e lei besonhs de tenir de lingòts purs per formar lei resèrvas favorizèron lo desvolopament de procès d'afinatge pus perfeccionats. Lo premier foguèt trobat per Francis Miller en 1867. Relativament simple, utiliza lei proprietats dau clòr gasós per eliminar leis impuretats sota forma de clorurs insolubles a l'aur liquid. Permet d'agantar un taus de puretat d'aperaquí 99,95%. Puei, en 1874, Emil Wohlwill descurbiguèt un autre metòde permetent d'obtenir una puretat pus importanta (99,999%) en utilizant de tecnicas d'electrolisi. Aquelei dos procès son totjorn utilizat a l'ora d'ara.

Après aquelei descubèrtas, una autra evolucion importanta foguèt en 1887 la mesa au ponch d'un procès d'extraccion basat sus la solubilitat de l'aur dins una solucion cianurada (proprietat coneguda dempuei 1783). Son promotor principau foguèt John Stewart MacArthur mai de melhoraments importants contunièron d'èsser portats au metòde fins au començament dau sègle XX. Adoptada per lo premier còp en 1890, aquela tecnica permetèt d'esplechar de jaciments mens concentrats e entraïnèt plusors investiments dins lo sector minier.

Dins d'autrei domenis coma l'espòrt ò leis arts, lo periòde de l'escandau aur veguèt tanben l'aur venir lo simbòl de la capitada. Ansin, lei Jòcs Olimpics Modèrnes adoptèron la medalha d'aur coma recompensa dau venceire. Au cinèma, l'estatueta remesa au venceire de la ceremònia deis Oscars es tanben daurada. Totjorn dins lo domeni artistica, l'aur e son poder simbolic inspirèron mai d'una òbra coma L'Aur de Ren de Richard Wagner.

L'aur dempuei la Segonda Guèrra Mondiala

Gold heap leaching.jpeg
Procès de lixiviacion a molons en Nevada.
1976 Montreal Olympic Games, Gold Medal
Medalha d'aur dei Jòcs Olimpics de Montreal en 1976.

La Segonda Guèrra Mondiala aguèt d'efècts importants sus l'utilizacion de l'aur coma moneda. D'efèct, en 1944, una conferéncia organizada a Bretton Woods creèt un sistèma d'escandau aur onte lo dolar èra tornarmai l'unica moneda basada sus l'aur. Pasmens, dins lei fachs, la conversion dei dolars en aur èra impossibla (ò fòrça malaisada) e lo metau jaune perdiguèt de facto son ròtle monetari. La crisi deis ans 1970 oficializèt aquela situacion quand leis Estats Units d'America abandonèron l'escandau aur en 1971. Dempuei aquela data, l'aur es plus dirèctament utilizat coma moneda. Pasmens, en causa de sa valor auta, contunia de tenir un ròtle coma resèrva de sòus e plusors bancas centralas ne gardan de quantitats gròssas.

Au nivèu tecnic, la lixiviacion a molons foguèt adaptada a l'industria aurifèra en 1969 e son usatge industriau se desvolopèt durant leis ans 1970. Perfeccionament dei procès basats sus lei cianurs, permet d'esplechar de jaciments amb una concentracion d'aur fòrça febla (fins a 0,2 g per tona).

Quimia de l'aur

Caracteristicas

Caracteristicas fisicas

L'aur es un metau jaune fòrça ductile e malleable que sa densitat es d'aperaquí 19,3. Pòu aisament èsser estirat ò martelejat a freg. En revènge, sa resisténcia mecanica es febla e pòu pas èsser utilizat per fabricar d'otís. L'aur es un excellent conductor termic e electric – lo tresen metau pus conductor après l'argent) e lo coire – amb una resistivitat de 22.10−9 Ω·m. Au nivèu optic, rebat fòrtament lei raionaments infraroges.

Caracteristicas quimicas

L'aur es un metau de transicion qu'a una estructura electronica que correspond a [Xe] (4f)14 (5d)10 (6s)1. Es susceptible de formar de cations mono- e trivalents en solucion. Dins aquò, dins la natura, l'aur es un metau noble que son estat d'oxidacion pus frequent es donc (0). Es donc un element pauc reactiu que pòu pas formar d'oxids[2] e que resistís a l'accion de la màger part dei produchs quimics, compres un nombre important d'acids fòrts. Pasmens, pòu formar de compausats que son nombre d'oxidacion pòu variar de (-I) a (+V). En particular, es soluble dins l'aiga règia (mescla concentrada d'acid cloridric e d'acid nitric) e dins de solucions alcalinas d'ions cianurs. Lo clòr gasós e l'acid sulfuric en preséncia d'oxidant pòdon tanben l'atacar. Enfin, pòu s'amalgamar ambé lo mercuri.

Lei compausats de l'aur amb un nombre d'oxidacion diferent de (0) son instables. Lei pus frequents son leis estats (+I) e (+III) que son dichs ion aurós e ion auric. Lo premier s'observa generalament dins de compausats dau tipe cianur coma Au(CN)2 ò alogenur coma AuCl. Lo segond se tròba dins de compausats eissits de reaccions ambé tres atòms de clòr coma l'acid clorauric HAuCl4. L'estat (-I) es dich ion aurur es a de proprietats similaras an aquelei deis alogenurs (reaccions possiblas ambé lo cèsi, lo rubidi e lo potassi). L'estat (+V) es obtengut a partir de reaccions ambé lo fluor (formacion de pentafluorur d'aur).

Isotòps

L'aur a 37 isotòps coneguts que son nombre de massa varia entre 169 e 205. I a pasmens un solet isotòp estable qu'es l'aur-197. Franc de l'aur-196 qu'a un periòde radioactiu de 186 jorns, totei leis autrei son fòrça instables amb una mieja vida sistematicament inferioras a quauquei jorns[3]. Dins la natura, l'aur s'observa donc coma un element monoïsotopic e sa massa atomica es presa egala an aquela de l'aur-197, es a dire 196,966569(5) u.

Ocurréncia

L'aur es un element quimic fòrça pesuc qu'es produch dins lo corrent de certanei supernòvas. Es donc fòrça rar dins l'Univèrs. Dins la crosta terrèstra, sa concentracion massica mejana es de 5 mg/t. Aquela valor dèu probablament aumentar dins lei jaç intèrnes dau glòbe car leis elements pesucs i son pus nombrós.

Lei jaciments se situan lòng d'aisses de circulacion de fluids cauds (ròcas ultrabasicas ò plutonicas) en provenéncia dau mantèu e de dins de zònas de depaus alluvionaris eissits de l'erosion de ròcas aurifèras. L'aur i es sovent present sota forma nativa. Pasmens, existís tanben de mineraus aurifèrs coma lei tellururs d'aur (silvanita, calaverita...). Lei resèrvas principalas se tròban en Austràlia, en Sud-Africa, en Russia, en China e en Peró.

Metallurgia de l'aur

Principis de produccion

Dos tipes de minas d'aur existisson. Lo premier esplecha de ròcas aurifèras que se presentan generalament sota la forma de venas. Lo segond extrai l'aur natiu de depaus alluvionaris (dichs placers). Tres procès principaus d'extraccion de l'aur son estadas desvolopats que son lei metòdes gravitaris, l'amalgacion e la cianuracion.

Lei metòdes gravitaris son basats sus l'importanta diferéncia de densitat entre l'aur (19,3) e lei mineraus que li son associats coma lo qüars (2,7). Aqueu procès es eficaç per tractar lei depaus sedimentaris car un corrent d'aiga pòu èsser utilizat per separar lei particulas en foncion de sa densitat.

Dins lei jaciments primaris d'aur, lo minerau es premier concassat ò trissat. L'utilizacion de metòdes gravitaris es alora pas possible car lo metau i es sovent sota la forma de particulas fòrça finas que son tròp leugieras per èsser capturadas. L'amalgacion es una tecnica anciana qu'es coneguda dempuei l'Antiquitat. En contacte ambé de mercuri, l'aur forma un aliatge dich amalgama qu'es recuperat. Puei, aquela amalgama es separada per caufatge e vaporizacion dau mercuri. Aqueu metòde permet d'extraire aperaquí 60% de l'aur contengut dins lo minerau.

Per melhorar lo rendement, foguèt donc desvolopada la tecnica de cianuracion qu'utiliza la bòna solubilitat de l'aur dins una solucion de cianur de sòdi. Après concassatge, lo minerau es plaçat en contacte ambé la solucion de cianur. Aquela solucion es filtrada e una pouvera de zinc es aponduda que permet la precipitacion de l'aur. Puei, lo precipitat es recuperat per filtracion. Una etapa d'absorpcion sus carbon actiu pòu alora aver luòc per extraire l'aur dau precipitat avans de lo purificar per electrolisi. Se lo minerau aurifèr contèn de l'antimòni, la solucion de cianur de sòdi pòu èsser remplaçada per una solucion acida de tio-urèa.

Un problema major d'aquelei procès es l'utilizacion de mercuri e de cianur de sòdi que son de substàncias fòrça toxicas. Leis industrias d'extraccion de l'aur son donc de fònts de riscs grèus per l'environament e per lei populacions. Ansin, dins mai d'un país, son installacion necessitan d'autorizacions especialas e l'instauracion de mesuras de susvelhança estrictas.

Pouring Liquid Gold
Fabricacion de lingòts a partir d'aur en fusion.

Lei lingòts produchs a a la fin dau procès d'extraccion de l'aur contènon generalament d'impuretats coma de metaus presents dins lo minerau aurifèr. Per leis eliminar, l'aur es donc afinat segon un procès de grasilhatge amb un fondent de borax e de silicats. Aquò permet d'oxidar la màger part deis impuretats metallicas (plomb, fèrre, zinc...) que son eliminadas ambé leis escòrias. Aquela etapa es seguida per lo procès Miller. L'aur es fondut e somés a l'accion dau clòr gasós que permet una cloruracion selecticva deis impuretats. Coma aquelei clorurs son pas solubles dins l'aur liquid, aquò permet d'obtenir de lingòts d'aur amb una puretat de 99,95%.

L'aur obtengut après lo procès Miller a una puretat sufisenta per mai d'una aplicacion. Pasmens, per certanei sectors industriaus coma aquelei de l'electronica, una puretat pus importanta es necessària. Dins aqueu cas, lo procès d'afinatge utiliza lo procès Wohlwill. Es un metòde d'electrolisi amb un anòde format d'un lingòt d'aur amb una puretat de 98,5%, un catòde d'aur pur e una solucion d'acid clorauric e d'acid cloridric coma electrolit. Lo resultat d'aquela tecnica permet d'obtenir de l'aur pur a 99,999% (dich 5-9). Pasmens, a un còst important en causa de la gròssa quantitat d'aur necessària per fabricar l'electrolit e, coma totei lei procès d'electrolisi, en causa de la consumacion electrica qu'es requerida.

Reciclatge

Per de rasons economicas e environamentalas, lo reciclatge de l'aur es una activitat qu'es a se desvolopar car una tona d'aparelhs electronics ancians pòu tenir fins a 230 gramas d'aur[4]. Doas fònts principalas existisson que son lei joièus vièlhs e lei descals d'equipaments electrics e electronics. En 2008, aperaquí 28% de la quantitat d'aur consumada dins lo corrent de l'annada èra eissida dau reciclatge.

Produccion e aplicacions

Produccion

Kalgoorlie The Big Pit DSC04498
Mina d'aur de Super Pit en Àustralia.

En 2014, la produccion d'aur èra de 3 133 tonas. China n'èra lo premier productor mondiau ambé 462 tonas siá 14,7% de la produccion mondiala. Lei país eissits de l'èx-URSS formavan lo segond ensems de produccion ambé 266 tonas per Russia (3en reng mondiau), 85 tonas per Ozbequistan (11en) e 49 tonas per Cazacstan (15en). Austràlia èra lo segond productor mondiau ambé 272 tonas e plusors estats americans fasiá partida dei productors principaus (Estats Units ambé 211 t, Peró ambé 171 t, Canadà ambé 151 t, Mexic ambé 110 t e Brasil ambé 95 t). Enfin, lòngtemps premier país aurifèr de la planeta dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, Sud-Africa ocupava solament lo 6en reng mondiau ambé 168 tonas.

Totjorn en 2014, lei resèrvas identificadas èran de 56 000 tonas. Se situavan principalament en Austràlia (9 100 t), en Russia (8 000 t) e en Sud-Africa (6 000 t). D'autrei resèrvas de remarca se trobavan ais Estats Units d'America (3 000 t), en Indonesia (3 000 t), en Peró (2 800 t), en Brasil (2 400 t) e en Canadà (2 000 t).

Estat Produccion 2014 % mondiau Resèrvas identificadas 2014
1 Flag of the People's Republic of China.svg Republica Populara de China 462 t 14,74% 1 900 t
2 Flag of Australia.svg Austràlia 272,4 t 8,69% 9 100 t
3 Flag of Russia.svg Russia 266,2 t 8,5% 8 000 t
4 Flag of the United States.svg Estats Units d'America 210,8 t 6,73% 3 000 t
5 Flag of Peru.svg Peró 171 t 5,46% 2 800 t
6 Flag of South Africa.svg Sud-Africa 167,9 t 5,36% 6 000 t
7 Flag of Canada.svg Canadà 151,3 t 4,83% 2 000 t
8 Flag of Mexico.svg Mexic 110,4 t 3,52% 1 400 t
9 Flag of Ghana.svg Ghana 104,1 t 3,32% 1 200 t
10 Flag of Brazil.svg Brasil 90,5 t 2,89% 2 400 t

Utilizacions e aplicacions

Artesanat e art

La màger part de la produccion d'aur es consumada per fabricar de joièus, de medalhas ò d'objèctes de luxe. Per aquò, l'aur pur es rarament utilizat[5] car sa malleabilitat empedís d'adoptar de formas complèxas. Lei joieliers utilizan donc d'aliatges permetent de melhorar lei proprietats mecanicas de l'aur.

Lei principaus son formats d'aur, d'argent e de coire (aur jaune e aur ròse), d'aur e d'argent (aur verd) ò d'aur e de coire (aur roge). Pasmens, se pòu tanben utilizar d'autrei metaus coma lo palladi ò lo niquèl (aur blanc), lo cobalt (aur blau) e l'alumini (aur violet). Lo percentatge dins l'aliatge es dich títol. Es generalament exprimit en carats ò en milens que correspondon respectivament a un 1/24en e a 1/1000en de la massa totala d'un aliatge.

Carats 24 22 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2
% aur 99,9 91,67 83,34 75,01 66,68 58,35 50,02 41,69 33,34 25,01 16,67 8,33
Milens d'aur 999 916,7 833,4 750,1 666,8 583,5 500,2 416,9 333,4 250,1 166,7 83,3

En fòra deis aliatges, lei joieliers pòdon tanben utilizar l'aur en placatge per daurar un objècte fach d'un autre metau. Sa malleabilitat granda permet d'estirar de fuelhas d'aur sus de distàncias fòrça importantas. Per exemple, un grama pòu èsser trabalhat per formar una fuelha d'un mètre carrat que son espessor es de solament 0,06 µm.

Ring with horses-N 728-Egypte louvre 127

Baga de l'Egipte Antica.

MocheGoldNecklace

Colana de la Cultura de Moche.

Industria

Dins l'industria, l'aur es un metau recercat per son inalterabilitat e per sei proprietats electricas e termicas. Ansin, es fòrça utilizat en connectica e en electronica per realizar de contactes electrics inoxidables. Pasmens, d'autreis aplicacions existisson en optica per opacificar d'organs optics ò en quimia coma catalisaire.

Gold-plated electrical connectors

Elements placats d'aur utilizats en connectica.

Gold connector

Connector d'aur.

Medecina

L'aur es utilizat per lei dentistas coma substitut ais amalgamas per leis operacions d'oclusions dentàrias. Sei proprietats son superioras mai son còst pus important limita son usatge. En cancerologia, l'isotòp radioactiu 198 es de còps utilizat per tractar certanei patologias.

A temps passat, l'aur e sei saus foguèron fòrça utilizats per lei metges car èra dotat de mai d'una proprietat benefica. En particular, fins au sègle XVII, existiá d'elixirs d'aur qu'èran de preparacions farmaceuticas destinadas a luchar còntra divèrsei malautiás coma la paralasia, l'epiIepsia, lei raumatismes ò la gota. En alquimia, l'aur potable èra un elixir de jovença. Enfin, se fau nòtar l'existéncia de la crisoterapia desvolopada dins lo corrent dau sègle XX. Èra basada sus lei proprietats supausadas de l'aur còntra certanei malautiás mai enregistrèt pauc de resultats probants.

Toxicologia

L'aur es un metau que sa toxicitat es fòrça febla. D'efèct, es utilizat coma joièu en contacte ambé lo pèu dempuei l'Antiquitat Auta sensa problema aparent. En revènge, certanei saus d'aur, coma lo tiosulfat d'aur ò lo triclorur d'aur, semblan èsser allergèns.

Liames intèrnes

Nòtas e referéncias

  1. Lei sistèmas trimetallics èran generalament basadas sus de monedas d'aur, d'argent e de bronze (ò de coire).
  2. En revènge, dempuei la fin deis ans 1970 e lo començament deis ans 1980, d'oxids d'aur artificiaus existisson. Sa sintèsi necessita de pressions de plusors miliers d'atmosfèras.
  3. Per la màger part deis isotòps, lo periòde radioactiu es inferior a la segonda.
  4. (en) Sally Morgan, Waste, recycling and reuse, Evans Brothers Ltd, coll. « Sustainable Futures - WWF », 2006, p. 31
  5. Pasmens, foguèt de còps lo cas en Asia.
.gold

.gold ("aur", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.

Aur (heraudica)

En heraudica, l'aur (tanben escrivut òr) qu'ei un metau de color jaune. Dens las representacions monocròmas qu'ei simbolizat per punts negres semiats.

Las autas colors heraudicas que son l'argent (de color blanc, qu'ei l'aute metau heraudic) e los esmalhs qui son : lo gules (arroi), lo sinòple (vert), lo sable (negre) e l'azur (blau) ; la porpra (heraudica) (vriolet) e l'iranjat que son esmalhs mei recents en heraudica.

De véder : article pricipau heraudica.

Avanton

Avanton es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.

Basse-Rentgen

Basse-Rentgen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

Chassignelles

Chassignelles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.

Crémarest

Crémarest es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

Economia d'Oganda

L'economia d' Oganda a un grand potencial. Possedís de quantitats importantas de ressorsas naturalas, coma tèrras fèrtilas, pluèjas regularas e de depauses de coire, aur e d'autres minerals, en mai de la descobèrta recenta de petròli. S'es pas encara fach un inventari complet dels depauses minièrs del país.

L'agricultura es lo principal sector economic del país, e emplega mai de 80% de la fòrça de trabalh. Lo cafè es lo principal produch exportat.

Après lo govèrn de Idi Amin Dada, en 1981 lo país comencèt un programa amb l'intencion de recuperar l'economia domestica, que recebèt per aquò una considerabla assisténcia de l'estrangièr. Cap a intervenguts de 1984, malgrat aiçò, tròpas politicas d'expansion fiscala e monetària e un nòu esclatament de guèrra civila condusiguèt a problèmas novèls dins lo desvolopament economic.

Dempuèi l'ascension al poder de Yoweri Museweni, al començament de 1986, lo govèrn a fach de grands passes cap a la reabilitacion economica. L'infrastructura del país (mai que mai los sistèmas de transpòrt e comunicacions, qu'èran estats destruits per la guèrra e l'abandon) es estat rebastida. En reconeissent lo besonh de l'aument de l'ajuda extèrna, Oganda negocièt en 1987 amb lo FMI e la Banca Mondiala. Comencèt posteriorament a botar en plaça d'unas politicas economicas destinadas a restaurar l'estabilitat dels prèses e la sostenibilitat de la balança de pagaments, en melhorant la capacitat installada, en reabilitant l'infrastructura, en restaurant los incentius pels productors a travèrs de politicas de prèses e en melhorant la mobilizacion e la localizacion de recorses dins lo sector public. Aquelas politicas produsiguèron de resultats positius. L'inflacion, qu'arribèt a 240% en 1987 e a 42% en junh de 1992, foguèt de 5,4% per l'annada fiscala 1995-96 e de 7,3% en 2003.

L'investiment, coma un percentatge del PIB foguèt estimat a 20,9% en 2002, de bon comparar amb los 13,7% de 1997. Los investiments del sector privat, largament finançats per transferéncias privadas dempuèi l'exterior, foguèron de 14,9% del PIB del 2002. Las resèrvas nacionalas brutas, vistas coma un percentatge del PIB, foguèron estimadas en un 5,5 pel 2002. Lo govèrn d'Oganda a trabalhat tanben amb los païses creditors per reprogramar o anullar porcions substanciales del sieu deute extèrne.

D'acòrdi amb las estatisticas del FMI, en 2004, lo PIB per capita d'Oganda atenhiá los 300 dolars, un nivèl fòrça pus naut que dins las annadas ochanta, mas se manteniá encara a la mitat de la mejana de l'Africa subsaariana. Lo PIB total per aquel meteis an atenguèt los uèch miliards de dolars.

Economia d'Onduras

Honduras, lo segond país pus paure d'America Centrala e un dels pus pauras de l'Occident sofrís amb una distribucion de renda fòrça desigual e amb anautita caumatge. Depend istoricament del cultiu de la banana e cafè, en los darrièrs ans las siás exportacions se diversifiquèron e comprenon ara de ròbas e de cables electrics per automobilas. Mitat de l'economia del país depend dels Estats Units, en essent 30% del PIB originari de las exportacions, e 20% de l'enviament de devisas per hondurens residents dins aquel país.Malgrat los nautes nivèls de caumatge e d'inflacion l'economia hondurenha demostrèt un creissença sostenguda annala de 5%. Amb la signatura del Tractat de Liure Comèrci entre los Estats Units d'America, Centreamèrica e la Republica Dominicana (CAFTA-DR), e recentament lo Canadà, s'espèra fòrça pus inversion estrangièra e màger creissença economic.Los principals produchs d'exportacion hondurens son lo cafè, textils, gambetas, bananas, òli de palma africana, aur, fruchas e fusta. Lo govèrn mena a tèrme de projèctes per promòure e espandir lo sector industrial, diversificar l'agricultura, melhorar los mejans de transpòrt e desvolopar de projèctes idroelectrics. En lo decènni passat, Honduras se convertiguèt en lo tresen màger exportador de texiles als Estats Units après la Republica Populara de China e Mexic. Un grand percentatge de las exportacions hondurenas son dirigidas als Estats Units, la que causa es lo sieu principal sòci comercial.

Economia de Centrafrica

Centrafrica es un dels païses mens desvolopats del mond amb un PIB per cápita de 700 dolars annals, de comunicacions deficientas e un sistèma educatiu e de formacion gaireben inexistent. La màger part de la populacion se consacra a l'agricultura.

La fusta es un recors explorat sens contraròtle, e constituissi una part substanciala de las exportacions. La mineracion, a l'excepcion de de diamants, aur e urani, demòra sens exploracion.

L'industria depend del sector minaire e de pichonas entrepresas; e lo sector de servicis es, sustot, public. Las ressorsas energeticas pròprias son escassas e lo país depend de l'exterior, amb excepcion de qualques idroelectricas. Lo petròli es importat de Cameron.

Economia de Papoa-Nòva Guinèa

Papoa-Nòva Guinèa es dotada de fòrça ressòrsas naturalas, mas l'explotacion es dificultada per lo terren accidentat e naut còst d'implantacion de las infrastructuras necessàrias. L'agricultura sosten 75% de la populacion. L'exploracion minerala, principalament de coire, aur e petròli representa 2/3 de las exportacions.

Economia de Surinam

L'economia de Surinam es basada en l'extraccion minerala, especialament alumini, aur e petròli, responsables per 85% de las exportacions e 25% de las intradas governamentalas. Aiçò daissa l'economia del país extrèmament vulnerabla a la variacion dels prèses internacionals. Las perspectivas economicas a tèrme cort dependon del biais del govèrn per contrarotlar l'inflacion e del desvolopament dels projèctes dins los sectors minièrs de baucita e aur.

Las perspectivas de l'economia a tèrme mejan dependràn de l'engatjament contunh dels responsables monetaris e de la politica fiscala e de l'introduccion de reformas estructuralas per liberalizar los mercats e promòure la competicion.

Economia de la Còsta d'Evòri

L'economia de Còsta d'Evòri es una economia de mercat que depend fòrtament del sector agrari: aqueste sector emplega 68% de la fòrça de trabalh. Còsta d'Evòri es lo principal productor e exportador de cacau e tanben important productor de cafè e òli de palma. Per aquela rason, l'economia es fòrça en dependent dels prèses internacionales d'aqueles produchs e de factors climatics. Cacau, Petròli, cafè e tanben lo aur son los principals produchs d'exportacion.

Economia de las Illas Salamon

La majoritat de la populacion de las Illas Salamon depend de l'agricultura, de la pesca, e de l'extraccion boscosa per partís almens de la siá sosteni. La majoritat dels produches manufacturats e lo petròli son importats. Las illas son ricas en minerals, coma plomb, zinc, niquèl e aur.

Jòcs Olimpics

Los Jòcs Olimpics (apelats tanben los JO o los Jòcs) son un ensemble de competicions esportivas mondialas organizadas cada quatre ans (levat las doas Guèrras Mondialas).

Originalament tenguts dins la Grècia antica, los Jòcs Olimpics modèrnes, organizats pel Comitat Internacional Olimpic, se debanan dempuèi 1896 e los d'Atenas, per l'iniciativa del baron Pierre de Coubertin, fondator del Comitat Internacional Olimpic en 1894 amb l'ajuda tras que preciosa dels magnats grècs Konstantinos e Evangelis Zappas per çò tot que de logistica bèla primièra se trachava (construccion rèirerapida de l' estadi panatenenc d' Atenas 1896, demercé mai que tot la fortuna de l'òme d'afars ellèn en Georgios Averoff per un cost - gaireben lo doble de çò previst inicialament... - de 920 000 dracmas en total).

Los Jòcs Olimpics modèrnes comprenon doas competicions :

Los Jòcs Olimpics d'estiu dempuèi 1896

Los Jòcs Olimpics d'ivèrn dempuèi 1924D'a Atenas 1896 duscas a Pequin 2008, se ne debanèron fins ara 26 edicions "efectivas" (de 29 olimpiadas...).

Per çò que n'es dels d' ivèrn, d' a Chamonix 1924 entrò Vancouver 2010, ne celebrèron 21 "idem" ( de 23 id...).

L'Aval d'Aurèla

L'Aval d'Aurèla (oficialament en francés Laval-d'Aurelle) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Lo 1èr de genièr de 2019 es fusionada amb Sant Laurenç daus Banhs dins la comuna novèla de Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla.

Laniscat

Lanniskad en breton ( Laniscat en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.

Le Fay

Le Fay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.

Moneda

La moneda es un instrument de pagament, en vigor en un endrech e a una epòca donats, que complís lei foncions d'unitat de còmpte, d'intermediari dins lei cambis de bens ò de servicis e de resèrva de valor. Segon lei luòcs e leis epòcas, es tanben un ben public gràcias ai servicis que rend a la societat e un otís d'integracion economic, politic ò sociau.

La moneda es un concèpt fòrça ancian qu'apareguèt per la premier còp a la fin de la Preïstòria, probablament en Anatolia. Per la seguida, i aguèt una difusion progressiva de l'idèa que se debanèt en parallèl d'aparicions independentas. A partir dau millenari IV av. JC, s'escampèt l'usatge de monedas metallicas que foguèron a l'origina dei premierei pèças de moneda au sègle VII av. JC. Aqueu sistèma se difusèt lentament lòng dei rotas comercialas anant d'Asia a Euròpa e foguèt adoptat per lei principalei poissanças de la fin de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana.

A la Renaissença, l'invencion dei premierei bancas modèrnas en Euròpa entraïnèt l'aparicion progressiva de la moneda fiduciària que conoguèt una lònga evolucion per venir la forma principala de moneda en circulacion au sègle XX. D'efèct, après la Premiera Guèrra Mondiala, leis estats, durament destabilizats per lei consequéncias economicas dau conflicte, poguèron pas restablir lei sistèmas monetaris basats sus de resèrvas de metaus preciós (principalament d'aur). Puei, en 1971, l'abandon de l'escandau aur per leis Estats Units entraïnèt la generalizacion de la moneda fiduciària a tota la planeta.

En parallèl, lo desvolopament dei bancas entraïnèt una aumentacion dei depaus. Ansin, au començament dau sègle XXI, la màger part de la moneda mondiala es formada per la moneda escripturala que correspond ais escrituras dins lei registres de còmpte bancaris.

Villiers-sur-Morin

Villiers-sur-Morin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.

Dins d'autras lengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.