Sefardar

Sefardar eller sefardiske jødar (hebraisk סְפָרַדִּי, sefardím, moderne hebraisk sfaraddi tiberisk səp̄āraddî - «Sefarad» er eit jødisk namn på den iberiske halvøya[1]) er primært jødar med historiske røter i mellomalderens Spania og Portugal. Desse blei tvinga i eksil eller i skjul av Alhambra-ediktet av 1492, og slo seg særleg ned i andre middelhavsland og i Nederland.[2] Namnet blir i praksis òg brukt om ikkje-iberiske jødar som stammar frå arabisk-språklege land, såvel som heilt generelt om jødar av ikkje-askenasisk opphav.

Sefardiske jødar i den opphavlege tydinga inkluderer først og fremst jødar frå Marokko, Algerie, Hellas, Tyrkia, og i tillegg mange jødar frå Italia, Frankrike, Belgia, Nederland, Storbritannia, Amerika og Israel. Tidlegare talte dei fleste sefardar spansk, jødespansk eller portugisisk. Ein særleg variant av det spanske eller jødespanske språket bruka av sefardiske jødar er «ladino», som kan skildrast som strengt ordrette omsetjingar frå hebraisk til spansk eller jødespansk.[1] Frå midten av 1900-talet har det gradvis vorte vanleg å bruke namnet «ladino» for det jødespanske språket.

Sephardic family in Bosnia, 19th century
Sefardisk familie i Bosnia på 1800-talet.
Fête juive à Tétouan, Alfred Dehodencq, 1865
Jødisk feiring i Tétouan. Måleri av Alfred Dehodencq frå 1865.
Havdalah ceremony - Barcelona Haggadah (14th C), f.26 - BL Add MS 14761
Side frå Barcelona-haggadaen frå 1300-talet.

Kjende sefardiske jødar

  • Maurice Abravanel, dirigent
  • Baruj Benacerraf, immunolog, nobelprisvinnar i medisin
  • Judah P. Benjamin, britisk/amerikansk politikar og jurist
  • Benjamin N. Cardozo, amerikansk høgsterettsdommar
  • Anthony Caro, bilethoggar
  • Mario Castelnuovo-Tedesco, italiensk-sefardisk komponist
  • Eydie Gormé, amerikansk-sefardisk songar
  • Jehudá Halleví, diktar
  • Sidney Hart, britisk fagforeiningsleiar
  • Otto Klemperer, dirigent (sefardisk mor & askenasisk far)
  • David Levy, israelsk politikar
  • Salvador Luria, nobelprisvinnar i medisin
  • Daniel Mendoza, britisk boksar
  • Martinus M. Rodrigues Pereira
  • Neil Sedaka, songar
  • Alexander von Zemlinsky, komponist (sefardisk morfar)

Sjå òg

Kjelder

  1. 1,0 1,1 Lima, Geir. «Jødespansk» (27. november 2013). Store norske leksikon.
  2. Arntzen, Jon Gunnar & Groth, Bente. «Sefarder» (4. juni 2013). Store norske leksikon.
1492

1492 (romartal MCDXCII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

På andre språk

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.