Sámi soga lávlla

Sámi soga lávlla, er eit dikt av Isak Saba, skrive og publisert i Sagai Muittalægje i 1906, i den nordiske samekonferansen i Åre i 1986 vart det gjort til samisk nasjonalsong. Diktet vart tonesett av Arne Sørli, og melodien (jf. partitur til høgre) vart godkjend på den 15. samekonferansen i Helsingfors i 1992. Teksten er omsett til alle dei samiske språka. Versjonen nedanfor er skrive på orginalspråket, nordsamisk, men med gjeldande rettskriving. Det finst også omsetjingar til skoltesamisk og enaresamisk.

Sámi soga lávlla.
Noter til den samiske nasjonalsongen.

Nordsamisk versjon (ny rettskriving)

Guhkkin davvin Dávggáid vuolde
sabmá suolggai Sámieanan.
Duottar leabbá duoddar duohkin,
jávri seabbá jávrri lahka.
čohkat čilggin, čorut čearuin
allanaddet almmi vuostái.
Šávvet jogat, šuvvet vuovddit,
cáhket ceakko stállenjárggat
máraideaddji mearaide.
Dálvit dáppe buolašbiekkat,
muohtaborggat meariheamit.
Sámisohka sieluin mielain
eahccá datte eatnamiiddis:
Mátkálažžii mánuheabit,
giđđudeaddji guovssahasat, -
ruoškkas, ruovggas rođuin gullo,
juhca jávrriin, jalgadasain,
geresskálla máđiid miel.
Ja go geassebeaivváš gollut
mehciid, mearaid, mearragáttiid,
golli siste guollebivdit
suilot mearain, suilot jávrriin.
Gollin čuvget čáhcelottit,
silban šovvot sámieanut,
šelgot čuoimmit, šleđgot áirrut,
luitet olbmát lávllodemiin
geavgŋáid, guoikkaid, goatniliid.
Sámieatnan sohkagoddi –
dat lea gierdan doddjokeahttá
goddi čuđiid, garrogávppiid,
viehkes vearrevearroválddiid.
Dearvva dutnje, sitkes sohka!
Dearvva dutnje, ráfi ruohtas!
Eai leat doarut dorrojuvvon,
eai leat vieljain varat vardán
sámi siivo soga sis.
Máttarádját mis leat dovle
vuoitán vearredahkkiid badjel.
Vuostálastot, vieljat, miige
sitkatvuođain soardiideamet!
Beaivvi bártniid nana nálli!
Eai du vuoitte vašálaččat,
jos fal gáhttet gollegielat,
muittát máttarmáttuid sáni:
Sámieatnan sámiide!

Svensk versjon

Nordvart genom Karlavagnen
ser du Samelandet skymta:
Fjäll bak fjäll i fjärran blåna,
sjöar sträcka sig vid sjöar,
bergens branter, fjällens toppar
höja sig mot själva himlen,
bäckar brusa,
skogar susa,
tvärbrant stupa stålgrå uddar strävande mot stormigt hav.
Frosten härjar här om vintern,
yrsnön vräks av vilda vindar,
ändock älskar sameätten
denna jord av allt sitt hjärta:
Månens ljus en färdman fägnar,
flygga norrskensflammor fladdra,
klövkäpp, rengrymt hörs bland snåren,
ut på insjön, över slätten,
slamrar släden vägen fram.
Och när sommarns sol förgyller skogen,
havet, havets stränder,
guldomglänsta fiskefartyg vaggas utav vågor,
gullhamn får var vattenfågel,
strömmarna som silver glittra,
åror blänka,
stakar blixtra,
under sång ses männen styra utför eda,
fors och fall.
Lapplands släkte,
sameätten,
obräckt har sen mäktat utstå mördartjuder,
slemma köpmän,
sluga skattekrävarskaror.
Hell, var hälsat, sega släkte!
Hell dig fridens rot och fäste!
Krigisk fejd har aldrig flammat,
aldrig spilldes brödrablodet ibland Lapplands lugna ätt.
Våra fäder övervunno
vrånga våldsmän fordomtima,
bröder låt oss likaledes strida
segt emot förtrycket!
Solens söner starka släkte!
Dig kan ingen ovän kuva,
blott ditt väna språk du vårdar,
minnes forntidsfädrens maning:
Sameland åt samerna!

Jacob Børretzen si omsetjing til bokmål

Langt mot nord under Karlsvognen
sakte stiger Samelandet:
Vidde seg bak vidde strekker,
sjø ved sjø hvor øyet rekker.
Lier, åser, snaue rabber
hever seg mot himmelbrynet.
Elver bruser, skoger suser,
stålgrå, steile fjell-nes skyter
mot det ville hav seg ut.
Vintertid med storm og kulde,
snefokk uten mål og måte.
Sameslekten dog av hjertet
henger med sitt hjem og yrke.
For en vandrer månen skinner,
nordlys flimrer, stjerner tindrer.
Reingrynt høres mellom krattet,
sus og brus fra sjø og slette,
pulkestøy langs vintervei.
Og når sommersolen gyller
fjell og skoger, hav og strender,
fiskere i gullglans gynger,
gynger stilt på hav og innsjø.
Gyllent glinser svømmefugler
og som sølv de store elver.
Staker glimter, årer glitrer,
Folket under sang det farer
gjennom stiller, stryk og foss.
Samelandets ætt og stamme
utholdt har og tålt så mange
herjingstokter, bannskaps-handler,
frekke falske skattefuter.
Hill deg, seige samestamme!
Hill deg, fredens rot og flamme!
Aldri er der kamper kjempet,
aldri broder-blod har runnet
i den stille sameslekt.
Våre fedre før har seiret
over dem som urett øvet.
La oss også motstå, brødre,
dem som vil oss underkue!
Solens sønners seige avkom!
Aldri skal du overvinnes
om ditt gyldne språk du vokter,
husker dine fedres tale:
Sameland for samene!

Andre samiske versjonar

Bakgrunnsstoff

Anders Larsen

Anders Larsen (fødd 2. desember 1870 i Kvænangen død 10. desember 1949 i Sørvikmark i Sandtorg, daud 10. desember 1949 i Sandtorg) var ein samisk lærar, journalist og forfattar.

Foreldra til Larsen var Lasse Mons Lassesen (f. 1826) og Elen Mathisdatter (f. 1836), og dei var sjøsamar. Anders Larsen var gift med Petra Rebekka (f. Hansen 20.01.1877 i Trondenes). Han fekk lærarutdanning ved Tromsø Seminarium (seinare Tromsø lærarhøgskole) 1897-1899. Det var uvanleg at ein ungdom med hans bakgrunn kunne begynne på ei slik utdanning, men han fekk ein av friplassane som den gongen var for samisktalande elevar med dårleg økonomi.

Anders Larsen var kritisk til fornorskingsprosessen, og meinte skolebarna verken lærte norsk, samisk eller kvensk. «Jeg blev aandelig underærnært. Jeg tog skade paa min sjel,» skreiv han i vaksen alder då han såg tilbake på skoletida. Saman med to av brørne sine, Lars og Mathis, stifta han ein samepolitisk organisasjon i Segelvik, med formål å starte eit samisk blad. Anders skulle vere redaktør.Dermed blei Anders Larsen redaktør for den samiskspråkelege avisa Sagai Muittalægje som kom ut i tida 1904-1911, der han mellom anna kjempa for at Isak Saba skulle komme inn på Stortinget. Anders Larsen og Isak Saba hadde blitt kjent med kvarandre på lærarskolen. For dei to var det to viktige målsetjingar med avisa; dei skulle kjempe for sosialismen og for samane si sak. Avisa skulle vere eit organ for debatt, kultur og nyheiter. 1. april 1906 stod diktet «Sámi soga lávlla» av Isak Saba på framsida. I dag er det samefolkets nasjonalsang.Avisa trykka også ein skjønnlitterær føljetong, som Anders Larsen i 1912 gav ut på Grøndahl forlag for eiga rekning. Det blei romanen Bæivve-Alggo (Dag-gry), som fortel kjærleikshistoria mellom Abo Eira og Maria Evje. Dette er den første samiskspråklege romanen, og ei av svært få samiske bøker før 1940.

Like før han dødyde i 1949 sendte Larsen eit manuskript som skildrar sjøsamanes kultur til språkmannen Just Qvigstad. Han hadde vore Anders Larsens lærar på seminariet i Tromsø. Manuskriptet var på norsk og blei utgitt posthumt av Qvigstad i 1950 med tittelen Om sjøsamene. Først i 1979 kom boka i samisk omsetjing, Mearrasámiid birra.

Det samiske flagget

Det samiske flagget er flagget til den samiske nasjonen og er felles for samar i alle land. Det vart godkjent av den 13. nordiske samekonferansen, 15. august 1986. Flagget er halde i dei tradisjonelle samiske fargane, grønt, gult, raudt og blått. Det har ein sirkel som symboliserer både sola (raud) og månen (blå).

Den samiske kunstnaren Astrid Båhl frå Troms utforma flagget, inspirert av runebomma og diktet «Paiven parneh» («Beaivvi bártnit») av sørsamen Anders Fjellner (1795–1876).

Isak Saba

Isak Mikal Saba (15. november 1875–1. juni 1921) var ein lærar og politikar frå Nesseby i Finnmark. 11. oktober 1906 vart han den fyrste samen som vart vald inn på Stortinget vald for Arbeiderpartiet.

Saba var son ein av gardbrukar, fiskar og handelsfaktor i Nesseby. Sjølv tok han eksamen ved Tromsø seminar i 1898 og tok straks til som lærar heime i Nesseby. I 1900 avla han i Kristiania eksamen for middelskulen. År 1902-03 las han til artium i Tromsø, grunna pengemangel braut han av studiane. I staden vart han lærar i Lebesby, seinare lærar og kyrkjesongar i Nesseby. Frå 1916 var han lærar i Vardø. Han vart vald inn i heradsstyret i Nesseby, der han var varaordførar 1907-10 og ordførar 1914-15.

Periodane 1906-09 og 1910-12 representerte Saba krinsen Øst-Finmarken på Stortinget, vald på Arbeidarpartiet sitt program. Det siste valet vart fyrst forkasta med 73 røyster med 34, ved nytt val 10. april vann Saba atter ein gong og tok sete i Stortinget den 27. april. I den fyrste perioden var han medlem av vegkomiteen, i den siste av næringskomite nr 1.

Saba arbeidde heile sitt vaksne liv for samane si sak. Mellom anna samla han inn samiske songar og folkemelodiar. Han deltok i arkeologiske utgravingar og var ein aktiv skribent. I 1906 skreiv han teksta til «Sámi soga lávlla». Denne songen vedtok Samekonferansen i 1986 skulle vere samane sin nasjonalsong.

Saǥai Muittalægje

Saǥai Muittalægje ('Nyheitsforteljaren') var ei samisk avis som kom ut i åra 1904–1911. Avisa vart grunnlagt av Anders Larsen som den første avisa på nordsamisk.Larsen brukte mellom anna avisa til å argumentere for valet av Isak Saba som stortingsrepresentant i 1906. Det var også i denne avisa at Saba først fekk trykt «Sámi soga lávlla», den samiske nasjonalsongen.

Säämi suuvâ laavlâ

Säämi suuvâ laavlâ (nords. Sámi soga lávlla) er den samiske nasjonalsongen, skriven av Isak Saba. Matti Morottaja har sett om teksten til enaresamisk.

1.

Tääbbin tavveen Távgái vyelni

mist lii stuorrâ Säämieennâm.

Tuodâr liäbbáá tuoddâr tyehin,

jävri šiärráá jäävri alda.

Čoheh čielgijn, čoroh čuumâin

alanedeh alme vuástá.

Šäävvih juuvah, šuveh vyevdih,

cäähih ciägu stälinjaargah

meendu muávroo meerâ siis.2.

Tälviv tääbbin puolâšpiegah,

muotâpuurgah merettemeh.

Säämi suuhâ siäloin mieláin

iäccá kuittâg enâmijdis.

Má háliist láá mánutteveh,

ki ordeijee kuovsâkkâsah,

ruoškâs, ruovgâš roo oin kulloo,

juucâ jaavrijn, jolgâdâsâin,

kerrisskaalâ maa ij mield.3.

Já ko kesipiäiváš páštá

meecijn, meerâin, merâriddoin,

kole siste kuálásteijeeh

suiloh meerâin, suiloh jaavrijn.

Kollen čyevih čäcilodeh,

silbân kolgeh Säämi juuvah,

šiälguh čyeimih, šaleh ááiruh,

lyeštih almaah lávlustâlân

kiäv áid, kuoškâid, kuánilijd.4.

Säämieennâm suhâkodde

tot lii killám toijuuhánnáá

koddee čuu ijd, karokaavpijd,

viehis veriviäru väldeid.

Tiervâ tunjin, si hes suuhâ!

Tiervâ tunjin, ráávhu ruotâs!

Tust láá suá ih so âhánnáá,

viiljâin vorrâ vardehánnáá.

Sijvo suuhâ sämmilâš!5.

Madâräijiheh láá tovle

vuáittâm verrušeijee vievâid.

Vuástálistup viiljah mij-uv

si hesvuo áin suárdálâsâid

Peeivi parnij noonâ nääli,

iä tuu vyeiti vajaliihkin,

jis tun toolah kollekielâd,

muštáh maddârijdâd sääni:

Säämieennâm sämmiláid!

Sääʹmsooǥǥ laull

Sääʹmsooǥǥ laull er den skoltesamiske omsetjinga av den samiske nasjonalsongen, Sámi soga lávlla. Teksten vart dikta av Isak Saba på nordsamisk og første gong publisert i 1906. Den skoltesamiske omsetjinga er ved Anni Feodoroff.

1.

Kuʹǩǩen tâʹvven Juuʹse vueʹlnn,

Sääʹm čiõkk, Sääʹmjânnam.

Tuõddâr kuâsttai tuõddâr tueʹǩǩen,

jääuʹr špelkka jääuʹr veâlgga.

Ceägg tuõddâr čokk laaǥǥ,

pajjnaʹdde ââʹlm vuâstta.

Šuâlee jooǥǥ, šuuvee väär,

ceägg njaarǥ ruʹvddrââʹdd

cäkkâʹtte šuârm miâr vuâstta.2.

Vaččai tääiʹb lie täʹlvv fiõlli,

piõgg da porgg lie meäʹrteʹmes.

Sääʹm sokk siõlin miõlin

tõndiõtt väimstes rääʹǩǩast jânnmes.

Joođjid, määtklaid mään čuâvad,

tâʹvven pueʹlle kuuskõõzz ââʹlmest.

Ruåčkâs, ruõvggâs rååđain kollai,

groom teâudd jääuʹrid, jieʹğğid.

Čeʹrres kuâlkkân täʹlvvǩeäiʹn mieʹldd.3.

Na ǥo ǩieʹss peeivaž kållad,

mieʹccid, miârid, jäuʹrr’reeddaid,

kåʹllǩimaldõõzzâst kueʹllšiiʹlli

soʹǩǩe miârin, soʹǩǩe jääuʹrin.

Koʹllen čueʹvve čääʹcclåådda,

silbbân čueʹvve Sääʹmveerd,

čuâlmma čuâlmain, leädggad ääirain,

soʹǩǩe, lueʹštte oumma lääuʹleeʹl

kuõškid, ǩeâuŋsid, sâvvnid.4.

Sääʹmjânnam sokk’kåʹdd

tät lij ǩeârddam koddjireeisaid,

koʹddičuuđid, kårrkaauʹpid,

smuuđ veäʹreld piiđvaʹlddjid.

Tiõrv Tuʹnne, siʹtǩǩes sokk

tiõrv, rääʹǩǩes rääuh maadd!

Jeäla tuäraid tuärrvuättam,

jeäla viilljeez võõr vuârdtama

saaʹmi sijvâs sooǥǥ seʹst.5.

Maaddârääʹjj meeʹst lie tuuʹl

vuäittam veäʹreld tueʹjjeei pâʹjjel.

Vuâsttlâʹsttep viillj, mij še,

sitkkâdvuõđin suäʹrddeejeem!

Sokk rääʹves Peiʹvvpäärnai

ij tuu vueiʹt vâjjlažžad

jõs veâl määttak kåʹllǩiõlad,

mooštak maaddâr maddji saaʹnid:

Sääʹmjânnam saaʹmi lij!

På andre språk

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.