Wittekool

Wittekool, ook witte kool, (Brassica oleracea convar. capitata var. alba)[1] is een gekweekte variëteit van de kool. Deze vorm wordt voor de verwerking tot zuurkool, maar ook voor de verse markt geteeld. Het is een van de oudste koolsoorten. De teelt vindt vanouds voornamelijk plaats in West-Friesland, Noord-Holland, omdat daar geen aantasting door knolvoet optreedt. Dit is ook terug te vinden in de rasnamen, zoals in Langendijker Bewaar en Roem van Enkhuizen. Ook vindt er nog teelt plaats in Limburg en Noord-Brabant, maar daar moet een ruime vruchtwisseling worden toegepast. In Groningen, Drenthe, Overijssel en de Achterhoek heet de groente boeskool.

Wittekool
Witte kool
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Embryophyta (Landplanten)
Klasse:Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade:Bedektzadigen
Clade:'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade:Malviden
Orde:Brassicales
Familie:Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)
Geslacht:Brassica (Kool)
Variëteit
Brassica oleracea convar. capitata var. alba
Spitskool
Spitskool
Wittekool op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Soorten

Van wittekool bestaan twee typen:

  • het spitse type: spitskool of witte spitskool genoemd; ook bij groene savooiekool komt een spits type voor;
  • het ronde type: wittekool.

Teelt

Er worden de volgende teeltwijzen onderscheiden:

  • Spitskoolteelt voor de vroegste teelt met oogst in juni en soms ook voor de zomerteelt
  • Zomerteelt met oogst in juli en augustus
  • Vroege herfstteelt met oogst in september en begin oktober
  • Late herfstteelt met oogst in oktober
  • Bewaarteelt met oogst in november

Ziekten en beschadigingen

Buiten Noord-Holland is knolvoet, Plasmodiophora brassicae, de belangrijkste ziekte. Wittekool wordt ook vaak geteisterd door rupsaantastingen, onder andere door het groot koolwitje, klein koolwitje, koolbladroller, kooluil en koolmot, die veelvuldig voorkomen. Daarnaast komt aantasting voor van de koolvlieg en de koolgalmug. Witte kool kan ook aangetast worden door de spikkelziekte veroorzaakt door de schimmels Alternaria brassicae en Alternaria brassicicola en door ringvlekkenziekte veroorzaakt door Mycosphaerella brassicicola.

Inhoudsstoffen

Wittekool heeft een hoog vitamine C gehalte en bevat thiocyanaat dat een antibiotische werking heeft. In tegenstelling tot veel andere groenten bevat wittekool vrijwel geen nitraat.

100 gram verse kool bevat:[2]

  • 110 kJ
  • 4 g koolhydraten
  • 2 g eiwit
  • 50 mg calcium
  • 0,5 mg ijzer
  • 50 mg vitamine C
  • 0,04 mg vitamine B1
  • 0,04 mg vitamine B2

Zie ook

Foto's

Spitskool stikstofgebrek (nitrogen deficiency) Brassica oleracea convar. capitata var. alba

Stikstofgebrek bij spitskool

Koolvlieg bloemkool

Maden van de koolvlieg

Alternaria brassicae (Berk.) Sacc. Symptoms on cabbage

Alternaria brassicae (spikkelziekte)

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) European Union, Community Plant Variety Office, Protocol for distinctness, uniformity and stability tests, Brassica oleracea L. var. capitata L. (1 december 2012). blz. 24
  2. voedingswaardetabel.
Soorten, ondersoorten en variëteiten van het geslacht Brassica (Kool)P Leaf.png

... · B. campestris (Raapstelen) · B. carinata (Ethiopische mosterd, Abessijnse mosterd of Abessijnse kool) · B. juncea (Sareptamosterd) · B. napobrassica (Koolraap) ·
B. napus (Koolzaad) · B. napus subsp. napus (Duizendkoppige kool) ·
B. nigra (Zwarte mosterd) ·
B. oleracea (Kool) · B. oleracea var. acephala (Sierkool) · B. oleracea convar. acephala alef. var. gongylodes (Koolrabi) · B. oleracea convar. acephala var. laciniata (Boerenkool) · B. oleracea convar. acephala var. medullosa (Duizendkoppige kool) · B. oleracea var. alboglabra (Kailan of Chinese broccoli) · B. oleracea var. medullosa (Mergkool) · B. oleracea var. botrytis (Bloemkool) · B. oleracea convar. botrytis var. botrytis (Romanesco) · B. oleracea convar. botrytis var. cymosa (Broccoli) · B. oleracea var. capitata (Sluitkool) · B. oleracea convar. capitata var. alba (Wittekool) · B. oleracea convar. capitata var. rubra (Rodekool) · B. oleracea convar. capitata var. sabauda (Savooiekool) · B. oleracea convar. oleracea var. gemmifera (Spruitkool) · B. oleracea var. oleracea (Wilde kool) · Br. oleracea var. palmifolia (Palmkool) ·
B. rapa (Raapzaad, Knolraap) · B. rapa var. chinensis (Paksoi) · B. rapa var. pekinensis (Chinese kool) · B. rapa var. rapa (Stoppelknol) · ...

Alternaria brassicicola

Alternaria brassicicola (spikkelziekte) is een ziekteverwekkende schimmel uit de familie Pleosporaceae van de ascomyceten. De schimmel lijkt veel op Alternaria brassicae, maar veroorzaakt meer schade. Alternaria brassicicola gaat met zaad over. Waardplanten zijn kruisbloemigen, zoals wittekool en bloemkool. Op de bladeren worden lichtbruine en donkerbruine tot bijna zwarte, ronde, met concentrische ringen, 1 - 10 mm grote vlekken gevormd. Rond de vlekken vaak een brede gele zone.

Ambalamanakana

Ambalamanakana is een plaats en commune in het centrum van Madagaskar, behorend tot het district Ambositra, dat gelegen is in de regio Amoron'i Mania. Tijdens een volkstelling in 2001 telde de plaats 5.967 inwoners.De plaats biedt enkel lager onderwijs aan. 95 % van de bevolking werkt als landbouwer. Het belangrijkste landbouwproduct is rijst; andere belangrijke producten zijn wittekool, bonen, mais en aardappelen. Verder is 5% actief in de dienstensector.

Boeskool is Lös

De Boeskool is Lös is een jaarlijks zomerfeest in Oldenzaal.Jaarlijks komen er 170.000 bezoekers en wordt het evenement afgesloten met de Boeskoolloop en een wielerwedstrijd. Op 1 augustus 1971 was de eerste editie, toen nog als eenvoudige braderie. Boeskool is Twentse benaming voor wittekool en Oldenzaal wordt ook wel de Boeskoolstad genoemd. Naast de carnavalsoptocht is dit evenement een van de hoogtepunten van de stad.

Jan Kip (kunstenaar)

Johannes Bernardus (Jan) Kip (Oldenzaal, 7 april 1926 - aldaar, 10 april 1987) was een Nederlands beeldhouwer.

Jan Kip kreeg zijn opleiding rond 1950 aan de kunstacademie in Enschede en heeft daar les gehad van Henk Zweerus, hoogleraar vormstudie uit Amsterdam.

Kip was vooral vaardig in het bronsgieten. Hij werd vooral in en rondom Oldenzaal bekend door het beeld het Boeskoolmenneke (onthuld op 10 mei 1967) dat het symbool werd van deze stad. Boeskool is de Twentse uitdrukking voor wittekool, een groente waar Oldenzaal in vroeger dagen bekend om stond.

Kip maakte daarnaast tientallen andere werken, veelal figuurvoorstellingen, waarvan er vele in de openbare ruimte te zien zijn.

Kool (geslacht)

Kool (Brassica) is een geslacht uit de kruisbloemenfamilie (Cruciferae of Brassicaceae). Het geslacht bevat een aantal landbouw- en tuingewassen.

De bloemen bestaan uit vier kelkbladen, vier kroonbladen, zes meeldraden en twee vruchtbladen.

Kool (plant)

De kool (Brassica oleracea) is een plantensoort uit de kruisbloemenfamilie met verschillende eetbare gecultiveerde variëteiten, zoals wittekool, savooikool, bloemkool, broccoli en spruitjes. De soort is nauw verwant aan de andere koolsoorten Brassica rapa, B. nigra, B. juncea, B. napus en B. carinata.

De kool komt van nature voor in de kuststreken met kalkbodems van Zuid- en West-Europa. De wilde kool is een hoge tweejarige plant die in het eerste jaar een stevige rozet vormt van grote, dikke en vlezige bladeren. In het tweede jaar produceert de plant een tot 2 meter hoge tros gele bloemen.

De groente werd naar alle waarschijnlijkheid voor het eerst gecultiveerd in Europa vóór het 1e millennium v.Chr. In de klassieke oudheid waren verschillende variëteiten van kool bekend, inclusief wittekool, boerenkool en voorlopers van bloemkool en broccoli. Andere cultivars werden sindsdien ontwikkeld door te selecteren voor grotere eindknoppen, zijknoppen, bladeren, stengels of bloemen, maar ook door onderling te kruisen. Kool is een populaire wintergroente en wordt wereldwijd gegeten.

Kruisbloemenfamilie

De Kruisbloemenfamilie (Cruciferae of Brassicaceae: beide namen zijn toegestaan) is een wereldwijd voorkomend plantengeslacht dat bekend staat om de vele eetbare soorten.

De familie verschaft veel van de wintergroenten. Een aantal van de soorten die geteeld worden zijn bloemkool, boerenkool, broccoli, chinese kool, koolrabi, paksoi, radijs, spruitjes, waterkers en wittekool. De vruchten hebben de vorm van een hauw of een hauwtje.

Sommige leden van deze familie hebben zaden met een hoog erucazuurgehalte, wat het niet veilig maakt ze in grote hoeveelheden te eten. Alle leden zijn wel eetbaar, hoewel sommige beter smaken dan andere. Voorbeelden in de landbouw zijn koolzaad geteeld voor de olie, zowel voor consumptie als brandstof en raapzaad.

De familie komt wereldwijd voor en bestaat uit zowel eenjarige, tweejarige als vaste planten. Er is geen overeenstemming over de omschrijving van de familie. De omschrijving zoals gebruikt door het APG-systeem (1998) en het APG II-systeem (2003) is ruimer dan traditioneel: de familie omvat daar ook de planten die traditioneel in de familie Capparaceae geplaatst worden.

Mahabo (Vohipeno)

Mahabo is een plaats en gemeente in Madagaskar gelegen in het district Vohipeno van de regio Vatovavy-Fitovinany. Er woonden bij de volkstelling in 2001 ongeveer 4.000 mensen.In de plaats is alleen basisonderwijs beschikbaar. 99% van de bevolking is landbouwer en 0,5% houdt zich bezig met de veeteelt. Het belangrijkste gewas is koffie, maar er wordt ook wittekool, cassave en rijst verbouwd. 0,4% van de bevolking is werkzaam in de dienstensector en de overige 0,1% is werkzaam in de visserij.

Mahasoabe (Vohipeno)

Mahasoabe is een plaats en gemeente in Madagaskar gelegen in het district Vohipeno van de regio Vatovavy-Fitovinany. Er woonden bij de volkstelling in 2001 ongeveer 7000 mensen.In de plaats is alleen basisonderwijs beschikbaar. 90% van de bevolking is landbouwer en 2% houdt zich bezig met de veeteelt. Het belangrijkste gewas is koffie, maar er wordt ook wittekool, cassave en rijst verbouwd. 1% van de bevolking is werkzaam in de dienstensector en de overige 7% is werkzaam in de visserij.

Methaanthiol

Methaanthiol of methylmercaptaan is een organische zwavelverbinding met als brutoformule CH4S. Het is een kleurloos gas met de indringende geur van zweetvoeten en rotte wittekool.

Pieris (dier)

Pieris is een geslacht van vlinders uit de Pieridae (witjes). De rupsen voeden zich voornamelijk met wittekool en Brassicaceae soorten.

Rauwkost

Rauwkost is een aanduiding voor een gerecht van hoofdzakelijk rauwe groenten. Rauwkost wordt meestal gegeten als salade (de groenten fijngesneden, aangemaakt met bijvoorbeeld wat azijn en slaolie, en peper en zout naar smaak), maar kan ook dienstdoen als garnering of worden gebruikt in belegde broodjes. In staafjes gesneden kan het ook zo, met een dipsaus of zonder verdere toevoegingen, gegeten worden.

Groenten die in rauwkost verwerkt kunnen worden zijn onder meer:

andijvie

bleekselderij

bloemkool

champignons

courgette

komkommer

paprika

radijs

Rode bietjes (niet rauw, maar gekookt en daarna afgekoeld)

rodekool

rucola

sla

spinazie

tomaat

ui

witlof

wittekool

wortel

koolrabi

Ringvlekkenziekte

Ringvlekkenziekte of koolpuntkogeltje is een plantenziekte, die wordt veroorzaakt door de schimmel Mycosphaerella brassicicola (teleomorfe vorm) en Asteromella brassicae (anamorfe vorm), die behoort tot de orde Capnodiales van de ascomyceten. De schimmel is homothallisch en onderscheidt zich van de spikkelziekte veroorzaakt door de schimmels Alternaria brassicicola en Alternaria brassicae, doordat bij de ringvlekkenziekte zwarte puntjes (pseudothecia) in de aangetaste vlekken voorkomen. Waardplanten zijn kruisbloemigen, waaronder wittekool en spruitkool. De sporen worden vooral door de lucht verspreid.

Savooiekool

Savooiekool, savooikool, groenekool of groene kool (Brassica oleracea convar. capitata var. sabauda) is een variëteit van kool (Brassica oleracea). Het is een van de oudste koolsoorten, die oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt. De kool is vernoemd naar de historische regio Savoye. De groente wordt zowel voor de verse markt als voor de industrie geteeld.

Sluitkool

Tot de sluitkool worden een aantal typen kool gerekend, waarvan de bladen van het bladgewas zich dicht opeen over het groeipunt sluiten en zo de eigenlijke kool vormen.

Tot de sluitkool behoren de koolsoorten:

Rodekool (Brassica oleracea var. rubra)

Savooiekool (Brassica oleracea convar. capitata var. sabauda) groene en gele rassen

Spitskool: de witte gladbladige rassen behoren tot wittekool en de groene gebobbeldbladige tot savooiekool

Wittekool (Brassica oleracea convar. capitata var. alba)

Soaindrana

Soaindrana is een plaats en commune in het zuiden van Madagaskar, behorend tot het district Fianarantsoa II, dat gelegen is in de regio Haute Matsiatra. Tijdens een volkstelling in 2001 telde de plaats 7.700 inwoners.De plaats biedt enkel lager onderwijs aan. 90 % van de bevolking werkt als landbouwer en 8 % houdt zich bezig met veeteelt. De belangrijkste landbouwproducten zijn rijst en wittekool; andere belangrijke producten zijn bonen en maniok. Verder is 1% actief in de dienstensector en in de industrie.

Spitskool

Spitskool kan verwijzen naar: de spitse rassen van

Wittekool Brassica oleracea L. convar. capitata (L.) Alef. var. alba D.C.

Savooiekool Brassica oleracea L. convar. capitata (L.) Alef. var. sabauda D.C.

Wintergroente

Een wintergroente is een groente, die in de winter op het land geoogst en/of in de wintermaanden gegeten wordt. Vroeger was het verschil tussen een wintergroente en een voorjaars-, zomer- of herfstgroente duidelijker dan tegenwoordig. Door verbetering van de bewaarmogelijkheden, jaarrondteelt en import van verschillende groenten is het verschil vervaagd. Zo was witlof vroeger een wintergroente, terwijl deze nu het hele jaar door verkrijgbaar is.

Wintergroenten zijn bijvoorbeeld:

Grote schorseneer

Kool

Boerenkool

Palmkool

Rodekool

Spruiten

Wittekool

Zuurkool

Koolraap

Pastinaak

Peen

Waspeen

Winterwortel

Winterprei

Witlof

Wortelpeterselie

Zuurkool

Zuurkool is gesneden wittekool, die door de inwerking van diverse melkzuurbacteriën is geconserveerd. Zuurkool smaakt hierdoor zuur. In Vlaanderen wordt veel choucroute gezegd, naar de Franse verbastering van het originele Middelhoogduitse sūrkrūt. De moderne Duitse vorm is Sauerkraut (in het noorden en midden ook wel Sauerkohl).

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.