Weiße Rose

De Weiße Rose, Nederlands: Witte Roos, was een Duitse verzetsgroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. De groep riep op tot geweldloos verzet tegen het naziregime. De groep bestond uit vijf studenten: Willi Graf, Christoph Probst, Alexander Schmorell, Hans Scholl en Sophie Scholl en enkele professoren, onder wie Kurt Huber en Carl Muth van de Universiteit van München, die tussen juni 1942 en februari 1943 zes anti-oorlogspamfletten drukten en verspreidden in grote Duitse en Oostenrijkse steden, van Hamburg en Berlijn tot Innsbruck en Wenen. De groep werd geïnspireerd door zowel katholieke, orthodoxe en protestante vormen van het christendom als door idealen van vrijheid en pacifisme.

Scholl-Denkmal, München
Monument voor de "Weiße Rose" aan de voorzijde van de Ludwig-Maximilian-Universiteit in München

Geschiedenis van de Weiße Rose

Voorgeschiedenis

Als kind waren Hans en Sophie Scholl aanvankelijk enthousiaste leden van nazistische jeugdbewegingen, maar zij raakten teleurgesteld door gewelddadige en racistische incidenten. In 1939 werd het tweetal door de Gestapo gearresteerd op verdenking van lidmaatschap van een illegale jeugdorganisatie. Alle jeugdorganisaties behalve de Hitlerjugend waren door de nazi's illegaal verklaard.

Zes pamfletten

De eerste vier pamfletten werden verspreid tussen juni en juli 1942. De toon van de teksten was intellectueel met citaten van klassieke schrijvers als Novalis, Schiller, Goethe, Aristoteles en Laozi. Lezers werden opgeroepen de pamfletten te kopiëren en verder te verspreiden.

De beweging kreeg navolging in Hamburg waar een aparte afdeling van de Weiße Rose werd opgericht. Tijdens de zomer van 1942 viel de groep stil omdat drie leden in dienst werden opgeroepen om aan het oostfront te vechten. In oktober 1942 keerden ze echter terug, vastbesloten om de Weiße Rose te laten uitgroeien tot een permanente verzetsgroep. Een ontmoeting met een vertegenwoordiger van de actieve verzetsbeweging Die Rote Kapelle, Het Rode Orkest, werd opgezet met het oog op een nauwere samenwerking met het eigenlijke verzet.

In januari 1943 werd het vijfde pamflet van de Weiße Rose verspreid, met als thema dat Hitler de oorlog nu niet meer kon winnen, alleen verlengen. In het toekomstige Duitsland zou het Pruisisch militarisme nooit meer aan de macht mogen komen. Daarom moest Duitsland een federatie worden. Dit is uitgekomen, na de oorlog werd West-Duitsland een federatie van de verschillende deelstaten. Ook Europa moest op federale basis worden opgebouwd. Het idee was een voorloper van de gedachte van de EEG. De vrijheden van meningsuiting en geloof en bescherming van het individu moesten de grondslagen van een vrij Europa worden.

Op 13 januari 1943 leidde een toespraak van de plaatselijke nazi-gouwleider aan de Universiteit van München tot de eerste studentendemonstratie tegen de nazi's in München.

Begin februari ging de groep over tot het kalken van leuzen tegen de nazi's op de universiteitsmuren. Op 18 februari 1943, kort na de nederlaag van de Duitse troepen in Stalingrad, verspreidden Hans en Sophie Scholl het zesde en laatste pamflet van de Weiße Rose in het gebouw van de Universiteit van München. "Bedankt, Führer" voor de zinloze dood van 330.000 Duitse mannen in de slag om Stalingrad. Citaat:

"De dag van de afrekening is gekomen, de afrekening van de Duitse jeugd met de verfoeilijkste tirannie die ons volk ooit heeft ondergaan. In naam van het gehele Duitse volk vragen we aan de staat van Adolf Hitler onze persoonlijke vrijheid terug, het kostbaarste bezit van de Duitsers, omdat hij ons op de erbarmelijkste manier bedrogen heeft."

Sophie Scholl gooide honderden exemplaren van boven in de hal naar beneden. Broer en zus werden betrapt door de conciërge die lid was van de NSDAP, gearresteerd en overgebracht naar het hoofdkwartier van de Gestapo. Christoph Probst werd de dag erop gearresteerd, de rest van de groepsleden iets later. Hans en Sophie verzwegen de namen van de andere groepsleden voor hun ondervragers.

Proces en executie

Weisse Rose Hamburg 08
Trefpunt van die Weiße Rose in oorlogstijd in Hamburg

Op 22 februari 1943 werd het proces tegen Sophie en Hans Scholl gehouden. Rechter Roland Freisler, president van het Volksgerichtshof, kwam speciaal uit Berlijn om hen te berechten. Het proces werd achter gesloten deuren gehouden en beiden werden samen met Christoph Probst tot de guillotine veroordeeld. Alle drie arriveerden gewond op de zitting, omdat zij al enkele dagen door de Gestapo waren mishandeld in een mislukte poging achter de namen van de andere groepsleden te komen. De doodstraf werd diezelfde dag nog voltrokken. Christoph nam afscheid van zijn vrienden met de woorden "In wenigen Minuten sehen wir uns in der Ewigkeit wieder." We zien elkaar over enkele minuten terug in de eeuwigheid. De laatste woorden van Hans Scholl voor zijn executie waren "Es lebe die Freiheit!"', Lang leve de vrijheid! Op 19 april werden Kurt Huber, Willi Graf en Alexander Schmorell ter dood veroordeeld.

Hans en Sophie werden op 24 februari begraven op het Perlach-kerkhof ten zuiden van München. Graffiti met de leuze "Und ihr Geist lebt trotzdem weiter!", En hun geest leeft nochtans verder!, verscheen op de muren van het dorpje.

Verspreiding door RAF

Het zesde pamflet werd door Helmuth von Moltke via Scandinavië naar Engeland gesmokkeld en door de RAF boven Duitsland in 1,5 miljoen exemplaren uitgestrooid onder de titel Ein deutsches Flugblatt - Manifest der Münchner Studenten.

De herkomst van de naam Weiße Rose houdt verband met de symboliek van de witte roos. De witte roos staat namelijk voor puurheid, reinheid, onschuld etc.

Eerbetoon

Het belangrijkste plein voor het hoofdgebouw van de Universiteit van München draagt de naam Geschwister-Scholl-Platz, als eerbetoon aan de protestbeweging. De andere kant van het plein is naar Kurt Huber genoemd, de inspirator van de Weiße Rose, en heet Professor-Huber-Platz.

Sophie Scholl kreeg een eigen gedenkplaat op de Franz-Joseph-Strasse in München.

Op 5 februari 2012 werd Alexander Schmorell heilig verklaard als Nieuwe Martelaar door de Russisch-Orthodoxe Kerk in het Buitenland.

Boek

Inge Scholl, de zus van Hans en Sophie, heeft het verhaal van haar broer en zus en Die weiße Rose later opgeschreven. Het boek heeft de naam van de verzetsgroep.

Verfilmingen

Er zijn verscheidene films gemaakt met de beweging als onderwerp:

Deze laatste film is grotendeels gebaseerd op de transcripties van de ondervragingen en het proces, die zich voordien in de archieven van de DDR bevonden. Op het filmfestival van Berlijn werden de regisseur en de hoofdactrice Julia Jentsch met een Zilveren Beer bekroond.

Bron

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (de) Sophie Scholl - Die Letzten Tage.
22 februari

22 februari is de 53e dag van het jaar in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 312 dagen (313 dagen in een schrikkeljaar) tot het einde van het jaar.

Annemarie Mooren

Annemarie Mooren is een Nederlands televisieregisseur en -actrice.

Christoph Probst

Christoph Hermann Ananda Probst (Murnau am Staffelsee, 6 november 1919 - München-Stadelheim 22 februari 1943) was een liberaal en later rooms-katholiek student medicijnen en lid van de verzetsgroep Weiße Rose.

Gesundes Volksempfinden

Gesundes Volksempfinden, een Duitse uitdrukking voor 'gezond verstand/opvatting/ervaren van het volk' is een begrip dat in de 19e eeuw ontstond in de Duitse romantiek en dat in de 20e eeuw berucht werd door de rol die eraan werd toegekend in de rechtsopvattingen van het nationaalsocialisme.

In de opvattingen van de nazi's werd gesundes Volksempfinden verheven tot rechtsbron in het strafrecht, die als het uitkwam de wet kon derogeren, terzijde kon stellen. Wel of niet strafbaar was niet langer wat de wetgever strafbaar had gesteld, maar wat volgens de (niet-gedefinieerde) gezonde opvattingen van het volk wel of niet strafbaar zou behoren te zijn. Aangezien na de machtsovername door de nazi's in 1933 in Duitsland de persvrijheid was afgeschaft en er geen verkiezingen meer werden gehouden, was echter volstrekt onduidelijk of dit dan iets ànders betrof of mocht betreffen dan datgene dat door middel van indoctrinatie en propaganda aan de bevolking voorgehouden werd omtrent wat het te vinden had.

De term dook op in 1934 en kreeg voor het eerst grotere bekendheid na de Kristallnacht in 1938. De bezittingen van duizenden joden werden geplunderd, terwijl er zeker 90 personen werden vermoord. De plunderingen moesten op een spontane volkswoede lijken. Toen uit het buitenland kritiek op Duitsland kwam, verklaarden de nazi's dan ook dat het volk de activiteiten van de Joden zat was, en dat deze actie dan ook een uitvloeisel was van "das gesunde Volksempfinden". De nazi's waren van mening dat, wanneer de publieke opinie zou willen dat iemand voor bepaald gedrag gestraft diende te worden, dit moest kunnen, desnoods zonder wet of door middel van een wet met terugwerkende kracht. Deze leer stond haaks op het legaliteitsbeginsel zoals dat was geformuleerd door Beccaria en Anselm von Feuerbach: geen straf zonder wet ("nulla poene sine lege") of op de beperkingen die zowel het huidige Strafwetboek (België), het Wetboek van Strafrecht (Nederland) als het Burgerlijk Wetboek (België én Nederland) opleggen inzake retro-activiteit.

De nazi's pasten "das gesunde Volksempfinden" toe in hun eigen strafrecht en exporteerden dit ook naar de door hen bezette gebieden. Het legaliteitsbeginsel, in Nederland in artikel 1 van het Wetboek van Strafrecht (en ook in de Duitse strafwet verankerd), werd losgelaten. Het artikel werd niet geschrapt maar bij verordening 62/1943 werd eraan toegevoegd:

Valt een feit niet onder den tekst, doch wel onder de grondgedachte van een wettelijke strafbepaling, zoo is de strafbepaling toepasselijk, indien het feit naar gezond rechtsgevoel strafwaardig is.Het was aan de rechter om te oordelen wat het gezonde rechtsgevoel inhield, en ook welke en hoeveel straf er op een gedraging stond.

De rechter kon dus zeggen: "Wat de aangeklaagde heeft gedaan is niet strafbaar, maar het gezonde volksoordeel vindt het gedrag zo erg, dat het toch strafbaar moet zijn. Daarom veroordeel ik u, voor staatsgevaarlijke denkbeelden, tot 20 jaar gevangenisstraf." Eventueel kon hij zich op de publieke opinie beroepen.

Op deze manier konden politieke tegenstanders en verzetsstrijders voor vrijwel alles worden opgepakt dat de nazi's gevaarlijke activiteiten achtten. Zo werden bijvoorbeeld Sophie Scholl en Hans Scholl tot de doodstraf veroordeeld, die werd voltrokken met de guillotine, enkel wegens het verspreiden van pamfletten van hun genootschap die Weiße Rose waarvan de inhoud was gericht tegen het naziregime.

Vooral het Volksgerichtshof onder leiding van Roland Freisler was berucht om de showprocessen en doodvonnissen.

Hamburg-Volksdorf

Hamburg-Volksdorf (Nederduits: Volksdörp) is een wijk in het stadsdistrict Hamburg-Wandsbek van de stad Hamburg. Volksdorf ligt in het noordoosten van de stad en telt 20.372 inwoners.

In het noorden en oosten paalt het aan de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein

Volksdorf behoort tot de rijkere buurten van Hamburg en bestaat grotendeels uit woongebieden.

Er is sinds 1993 een natuurreservaat in de vallei van de Saselbek : de Volksdorfer Teichwiesen.

Bezienswaardig is het Museumdorp Volksdorf met enkele boerderijen en ambachtelijke werkplaatsen. Meerdere malen per jaar zijn er demonstratiedagen.

Er zijn vier stations van de metrolijn U1 :

Meiendorfer Weg, Volksdorf, Buckhorn en Buchenkamp.

Hans Scholl

Hans Fritz Scholl (Ingersheim, 22 september 1918 - München, 22 februari 1943) was één van de oprichters van de Duitse verzetsgroep de Witte Roos en de broer van Sophie Scholl.

Hoewel zijn vader een overtuigd tegenstander van de nazi's was, werd Hans Scholl in 1933 lid van de Hitlerjugend, waar hij in 1935 vaandeldrager van 150 jongens werd. Kort daarna werd hij echter lid van de onafhankelijke jeugdbond dj.1.11 (Deutsche Jungenschaft vom 1. November 1929), iets dat sinds 1936 verboden was. Toen de Gestapo in 1937 op zoek ging naar leden van dergelijke organisaties kwamen Hans Scholl's homoseksuele contacten aan het licht en werd hij gearresteerd en aangeklaagd wegens lidmaatschap van een verboden jeugdorganisatie en voor overtreding van Paragraaf 175.In de zomer van 1942 schreven en verspreidden hij en de andere leden van de Witte Roos zes pamfletten die gericht waren tegen het naziregime in Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 18 februari 1943 werden Hans en Sophie Scholl betrapt tijdens het verspreiden van het zesde pamflet in het gebouw van de Universiteit van München, waarna ze werden overgeleverd aan de Gestapo.

Op 22 februari werden Hans Scholl, Sophie Scholl en een derde lid van de Witte Roos, Christoph Probst, ter dood veroordeeld wegens verraad, en dezelfde dag nog met behulp van de guillotine geëxecuteerd. Het graf van de drie veroordeelden bevindt zich op de begraafplaats Am Perlacher Forst, dat grenst aan de gevangenis (grafnr. 73-1-18/19).

Kurt Huber

Kurt Huber (Chur (Zwitserland), 24 oktober 1893 – München, 13 juli 1943) was een Duits professor en verzetsstrijder.

Huber maakte in de Tweede Wereldoorlog deel uit van de "Weisse Rose", een verzetsgroep die in München opgericht was door Hans Scholl en Alexander Schmorell.

Als hoogleraar aan de universiteit van München waar Scholl, Schmorell en hun verzetsvrienden studeerden, hielp hij onder andere mee pamfletten te schrijven met kritiek op het Derde Rijk en Adolf Hitler.

Toen op 18 februari 1943 Hans Scholl, diens jongere zus Sophie Scholl en Christoph Probst gearresteerd werden, viel de Weisse Rose uiteen. Het drietal werd op 22 februari geëxecuteerd. Uiteindelijk werd ook Kurt Huber zelf, samen met Alexander Schmorell en Willi Graf, in april van datzelfde jaar opgepakt en op 19 april ter dood veroordeeld.

Leo Kornbrust

Leo Kornbrust (Sankt Wendel, 31 augustus 1929) is een Duitse beeldhouwer.

Lijst van oorlogsfilms

Dit is een lijst van oorlogsfilms met een artikel op Wikipedia, gerangschikt naar oorlog.

Orenburg

Orenburg (Russisch Оренбург, Orenboerg) is een stad in Rusland, gelegen aan de rivier de Oeral, die ter plekke de grens tussen Europa en Azië vormt. Het is de hoofdstad van de gelijknamige oblast Orenburg en ligt op 1478 km van Moskou.

Van 1938 tot 1957 heette de stad Tsjkalov, naar de Sovjet-piloot Valeri Tsjkalov, die aan de vliegschool van Orenburg studeerde.

Roland Freisler

Roland Freisler (Celle, 30 oktober 1893 – Berlijn, 3 februari 1945) was een Duitse nationaalsocialistische jurist, staatssecretaris van het ministerie van Justitie, en voorzitter van het zogeheten Volksgerichtshof. Hij nam deel aan de Wannseeconferentie, veroordeelde Hans Scholl en Sophie Scholl ter dood en leidde de schijnprocessen tegen de deelnemers aan de militaire samenzwering tegen Hitler van 20 juli 1944.

Showproces

Een showproces of propagandaproces is een rechtszaak waarbij de uitkomst (schuldigverklaring van de verdachten) al bij voorbaat vaststaat. Doel van een showproces is om tegenover derden zoals de eigen bevolking of het buitenland een schijn van legitimiteit op te wekken, of om de verdachte(n) te vernederen.

Sophie Scholl

Sophia Magdalena (Sophie) Scholl (Forchtenberg, 9 mei 1921 - München-Stadelheim, 22 februari 1943) was een Duitse studente en verzetsstrijdster in de Tweede Wereldoorlog.

Sophie Scholl, haar broer Hans Scholl, haar zusters Inge en Elisabeth en haar broer Werner werden christelijk-humanistisch opgevoed.

In 1942 ging zij in München biologie en filosofie studeren. Door haar broer Hans, die aan dezelfde universiteit de studie medicijnen volgde, leerde zij studenten kennen die het nationaalsocialisme afwezen. Zij ging deelnemen aan het verspreiden van pamfletten van de verzetsgroep Weiße Rose.

Pamfletten van de Weiße Rose werden vanuit München verspreid in Berlijn, Keulen, Stuttgart en Wenen. De Gestapo vermoedde intussen dat de pamfletten hun oorsprong vonden in studentenkringen in München. Een pamflet dat Londen had bereikt, werd daar in de herfst van 1943 in een grote oplage gedrukt en door Britse vliegtuigen over Duitsland afgeworpen.

Op 18 februari 1943 werden Hans en Sophie Scholl bij het verspreiden van de pamfletten betrapt en overgeleverd aan de leiding van de universiteit. Met Christoph Probst, een ander lid van de groep, werden zij overgeleverd aan de Gestapo. Op 22 februari 1943 werd Sophie Scholl door nazi-rechter Roland Freisler tot de doodstraf veroordeeld, en nog dezelfde dag door middel van de guillotine geëxecuteerd.

De executie stond onder toezicht van Walter Roemer, de handhavingsleider van de rechtbank van München. Ambtenaren van de gevangenis, die later de scène beschrijven, benadrukten de moed waarmee ze naar haar executie liep. Haar laatste woorden waren:

"Hoe kunnen we verwachten dat gerechtigheid de overhand krijgt als er bijna niemand bereid is om zich individueel aan een rechtvaardige zaak over te geven? Zo'n fijne, zonnige dag, en ik moet gaan, maar wat doet mijn dood er toe, als door ons duizenden mensen worden gewekt en tot actie worden aangezet."

Het levensverhaal van Sophie Scholl is meermalen verfilmd. In 2005 kwam de film Sophie Scholl - die letzten Tage uit, die zich baseert op de verslagen van de verhoren van Sophie Scholl door de Gestapo. De film Sophie Scholl werd hoog onderscheiden met Duitse filmprijzen, waaronder de Zilveren Beer voor de beste actrice en de beste regisseur.

Sophie Scholl - die letzten Tage

Sophie Scholl - Die Letzten Tage (Duits voor: Sophie Scholl - De laatste dagen) is een Duitse film uit 2005. Het is gebaseerd op een waargebeurd verhaal en speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog. De film gaat over Sophie Scholl, die als lid van Die Weisse Rose in het verzet tegen de nazi's zat en die samen met haar broer verboden pamfletten uitdeelde aan de universiteit van München. Daarvoor werd ze opgepakt en dagenlang verhoord. Voor vele dialogen in de film zijn de letterlijke verslagen van de verhoren gebruikt. In Duitsland ontving de film vele positieve recensies. Sophie Scholl wordt gespeeld door Julia Jentsch die ook enkele prijzen voor haar rol in deze film heeft gewonnen.

Het verhaal is gebaseerd op het boek De Witte Roos van Inge Scholl (de zus van Hans en Sophie). Het gaat over de gelijknamige verzetsbeweging waar Hans en Sophie deel van uitmaakten. Ze verspreidden pamfletten tegen Hitler en riepen hierin ook op om ze te vermenigvuldigen en verder te verspreiden. Hoewel het Duitse verzet zeer beperkt is gebleven, groeide deze studentenbeweging en werden er steeds meer pamfletten gelezen.

Het vervoeren en verspreiden ervan was zeer gevaarlijk werk (er werden vaak controles uitgevoerd in treinen), maar de studenten lieten zich motiveren door de gedachte dat ze misschien toch zouden omkomen aan het front. Wie betrapt werd, werd ter dood veroordeeld.

Ulrich Tukur

Ulrich Tukur (eigenlijk Ulrich Scheurlen) (Viernheim, 29 juli 1957) is een Duits acteur en muzikant.

Verzetsbeweging

Een verzetsbeweging of weerstandsbeweging is een organisatie of groep personen die zich toelegt op het plegen van verzet tegen een bezetter of onderdrukker. Verzet kan zich richten zich tegen een buitenlandse bezetter, een binnenlandse dictatuur of de overheersing door een bepaalde minderheid.

De tactiek van een verzetsbeweging kan variëren van passief verzet, sabotage, of zelfs aanslagen of liquidaties van personen. Het kan moeilijk zijn een grens te trekken tussen verzet en terrorisme, wat de een legitiem verzet noemt zal een ander als terreur beschouwen. Sommige verzetsbewegingen opereren als guerrillabeweging.

In de koloniale tijd leverden in tal van koloniën verzetsbewegingen strijd tegen de Europese overheersers. In de Tweede Wereldoorlog hadden vele landen in Europa verzetsbewegingen die de Duitse bezetters bevochten. Er was ook in nazi-Duitsland zelf een anti-nazibeweging. In Engeland waren voorbereidingen gaande om een beweging op te zetten die verzet zou plegen tegen een eventuele Duitse bezetting.

Volksgerichtshof

Het Volksgerichtshof (Nederlands: Volksrechtbank) was in 1934 door nazi-Duitsland ingesteld als speciaal gerechtshof voor het voeren van processen over hoogverraad en landverraad.

Werner Schnitzer

Werner Robert Schnitzer (Donauwörth, 9 januari 1942) is een Duitse acteur. Zijn opleiding genoot hij aan de Schauspielschule in München. Hij trad op in het Residenztheater in München, het Schauspielhaus in Keulen, het Stadttheater Bern en in het Düsseldorfer Schauspielhaus.

Naast zijn theaterrollen was hij te zien in diverse Duitse politieseries zoals Der Kommissar, Der Alte en Derrick. Vanaf 1998 hoort hij als Jacob Hahne bij het team van de politieserie Siska, in oktober 2008 vervulde hij die rol al 91 keer en is daarmee de koploper als medespeler in de serie.

Wolfgang Fortner

Wolfgang Fortner (Leipzig, 12 oktober 1907 - Heidelberg, 5 september 1987) was een Duits componist en dirigent.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.